.ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
༡. པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
༡. ས་མྦོ་དྷི་ཝ་གྒོ
༡-༢. ས་མྦོ་དྷི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༢. ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༣. མེ་གྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཏ་ཏི་ཡེ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༡) མེ་གྷི་ཡོཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི པ་རི་ཙཱ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཨ་ནི་བ་དྡྷཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨེ་ཀ་དཱ ནཱ་ག་ས་མ་ལོ, ཨེ་ཀ་དཱ ནཱ་གི་ཏོ, ཨེ་ཀ་དཱ ཨུ་པ་ཝཱ་ཎོ, ཨེ་ཀ་དཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ, ཨེ་ཀ་དཱ ཙུ་ནྡོ ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ, ཨེ་ཀ་དཱ སཱ་ག་ཏོ, ཨེ་ཀ་དཱ མེ་གྷི་ཡོ, ཏ་དཱ་པི མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་རོ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ མེ་གྷི་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཀི་མི་ཀཱ་ལཱ༹་ཡཱཏི ཀཱ་ལ༹་ཀི་མཱི་ནཾ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀི་མི་ཀཱ་ལཱ༹’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ. ཛ་ངྒྷཱ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཙི་ར་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཛ་ངྒྷཱ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ. པཱ་སཱ་དི་ཀནྟི ཨ་ཝི་ར་ལ༹་རུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ སི་ནི་དྡྷ་པ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀཾ. ས་ནྡ་ཙྪཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟཾ ར་མེ་ཏཱི་ཏི ར་མ་ཎཱི་ཡཾ. ཨ་ལནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟཾ, ཡུ་ཏྟ་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ. པ་དྷཱ་ན་ཏྠི་ཀ་སྶཱཏི པ་དྷཱ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀ་སྶ. ཡ་སྨཱ སོ པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨེ ཡུ་ཏྟོ པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཧནྟི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཾ ཨ་ཧཾ. ཐེ་རེ་ན ཀི་ར པུ་བྦེ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ས་ཏཱ་ནི ར་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ས་ཏཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་ན་སྶ དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ ཙི་ཏྟཾ ན་མི.
ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི་པི བྷི་ཀྑུ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་ག་མེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ‘‘དི་སྶ་ཏཱུ’’ཏི་པི. ན་ཏྠི ཀི་ཉྩི ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ པ་ན མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་བྷཱ་ནཾ བྷེ་དཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠི ཀ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙ་ཡོཏི མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟཱ་ནེ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠཾ པུ་ན ཝ་ཌྜྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཊི་ཙ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རོཏི མ་ཧ་ནྟི་ཏྠི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཡོ ཨ་ཏི་ཏ་རུ་ཎི་ཏྠི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་དྷཱུ་ཀུ་མཱ་རི་ཀ་ཀ་ཉྙཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཏི་ཝི་དྷཱ་ཧི ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠཱི་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ པུ་པྥ་ཕ་ལ་པ་ལླ་ཝཱ་དཱི་སུ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཁ་ར་སྶ་རཱ་ནཾ པ་ཀྑི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡ་སྶ་ཝ་ནེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ལེ་ཌྜུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏེ་སཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ‘ཨི་དྷེ་ཝཱ་ཧཾ ཝ་སེ་ཡྻ’ནྟི ཏ་ཏྠ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཝ་ན་ཙ་ར་ཀེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དི་སྭཱ ཏེ་སུ ཙི་ཏྟ་དུ་བྦྷ་ནེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཏེ་སཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ, བྷོཏི ག་ར་ཧ་ཎ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ཀི་རེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ལི་ཡ་ག་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཨ་ཝོ་ཙ ‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༡). ས་མྤ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱཏི ཝོ་ཀི་ཎྞཱ. ཨ་ཏྟ་ནི ག་རུ་མྷི ཙ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ནྭཱ་ས་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཀ་སྨཱ པ་ན་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི? ‘‘ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་པི ཙཱ་ཡཾ མཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ག་ཙྪི་སྶ་ཏེ་ཝ, པ་རི་ཙཱ་ར་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ མ་ཉྙེ བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྟུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི ཙ་སྶ སི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཏ་ད་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི.
ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡ, མེ་གྷི་ཡ, ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཧི ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཙ. སཱ་ཡཾ ཝི་མུ་ཏྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨཱ་ས་ཡེ པ་རི་པཱ་ཙི་ཏེ སོ་དྷི་ཏེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་རི་པ་ཀྐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཱ.
ཀ་ཏ་མེ པ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ? ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་སྶ་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ, ས་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེ སུ་ཏྟ་ནྟེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘ཀུ་སཱི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏཱི པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ, ས་མཱ་ཧི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘དུ་པྤ་ཉྙེ པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ, པ་ཉྙ་ཝ་ནྟེ པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘ཨི་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ, པ་ཉྩ པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ནྟེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨི་མེ་ཧི པ་ནྣ་ར་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༨༥).
ཨ་པ་རེ་ཧི་པི པ་ནྣ་ར་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཨ་པ་རེ་པི པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ. ས་དྡྷཱ་པ་ཉྩ་མཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ ཨ་ནི་ཙྩེ, དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ དུ་ཀྑེ, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, པ་ཧཱ་ན་ས་ཉྙཱ, ཝི་རཱ་ག་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མཱ པ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁ་ཏཱ, ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ, ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ ས་ཏྠཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་སྶ མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡེ དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷ, མེ་གྷི་ཡ, བྷི་ཀྑུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎོ བྷ་དྡོ སུ་ནྡ་རོ མི་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ. ཡ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ‘‘ཨ་གྷ་སྶ ཏཱ་ཏཱ ཧི་ཏ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རོ མི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, སོ པུ་གྒ་ལོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་གྒ་ལེ་ཧེ་ཝ ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ས་ཧ ཨ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཝི་ནཱ ཏེ་ཧཱི་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ན ཙ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒེ ཨཱ་ད་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦེ་ས་ཉྩ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཋ་མོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫདྷ་མྨོ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཱ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཙ ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཾ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀཾ ‘‘མཱ ཧེ་ཝཾ, ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི དྭི་ཀྑ་ཏུཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཧི་དཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི – ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩; ༥.༢) ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པུ་ན ཙ་པ་རནྟི པུ་ན ཙ ཨ་པ་རཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ. སཱི་ལ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ? སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ. ཀི་མི་དཾ སཱི་ལ་ནཾ ནཱ་མ? ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ སཱི་ལེ་ཏི, སཱི་ལ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སཱི་ལཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡེ་ན སཱི་ལ་ཊྛོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘སི་ར་ཊྛོ སཱི་ལ་ཊྛོ, སཱི་ཏ་ལ་ཊྛོ, སཱི་ལ་ཊྛོ’’ཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏོ ཝཱ སཱི་ལཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ, སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཐཱ ཙ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, ཏེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ. ཨི་ད་མ་སྶ ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཡོ་ག་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་ཏོ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑ་ཏཱིཏི སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་གུ་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི. མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ ཝཱ པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠), ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏཱི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༢). ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ (སཾ. ནི. ༡.༥༥). ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥) ཙ ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སུ. ནི. ༡༧༡). ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་དི་མེ་ཏཾ མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ་ཝ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ. པ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སཾ་ཝ་ར་ཏི པི་ད་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝ་རོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝི་ར་ཏི་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ, ཏེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡).
ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་རི་ཡ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ སཱ་རུ་པྤ་ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཨ་གོ་ཙ་རཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་གོ་ཙ་ར་ཙ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ.
ཨ་པི་ཙ ཡོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠ་རི ས་གཱ་ར་ཝོ ས་པྤ་ཏི་སྶོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ས་གཱ་ར་ཝོ ས་པྤ་ཏི་སྶོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ནི་ཝ་ཏྠོ སུ་པཱ་རུ་ཏོ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ས་མི་ཉྫི་ཏེ་ན པ་སཱ་རི་ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་ནྟུ་ཊྛོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ.
གོ་ཙ་རོ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ, ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ, ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཡོ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ, ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་སྶུ་ཏཾ སུ་ཎཱ་ཏི, སུ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་དཱ་པེ་ཏི, ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི, དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི, ཡ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, སཱི་ལེ་ན, སུ་ཏེ་ན, ཙཱ་གེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ.
ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶཱི སཾ་ཝུ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཧ་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨ་སྶཾ, ན ར་ཐཾ, ན པ་ཏྟིཾ, ན ཨི་ཏྠིཾ, ན པུ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨ་དྷོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན དི་སཱ་ཝི་དི་སཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ.
ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘ཀོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ གོ་ཙ་རོ ས་ཀོ པེ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ས་ཡོ, ཡ་དི་དཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༧༢). ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་ར་སྶ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ གོ་ཙ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་མཱ་ཡ ཙ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ.
ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ ཨ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷ་སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི, ཡོ་པི ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀཾ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནཱ་མ. ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏི, ཝ་ཏྟ་ཏི པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁི་ཀཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ལླེ་ཁ་ནཱི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ. ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ས་པྤཱ་ཡཱཏི ཙེ་ཏ་སོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཱ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ ཝཱ ས་པྤཱ་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ས་པྤཱ་ཡཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ནི་བྦི་དཱ་དི་ཨཱ་ཝ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁི་ཀཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ས་པྤཱ་ཡཱ ཙ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ. ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ. ས་མྦོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ. ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, དྭཱི་ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནོ ཨ་ཡཾ ས་བྦོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ལཱ་བྷི་ནོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཀ་ཐཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤི་ཙྪོཏི ནི་ཨི་ཙྪོ, ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ, ཨ་པྤི་ཙྪ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ ཝཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྲི་ཙྪོ, པཱ་པི་ཙྪོ, མ་ཧི་ཙྪོ, ཨ་པྤི་ཙྪོ་ཏི ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ན ལཱ་བྷེ་ན ཨ་ཏི་ཏྟོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ལཱ་བྷཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཏྲི་ཙྪོ ནཱ་མ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ –
‘‘ཙ་ཏུ་བྦྷི ཨ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཱ, ཨ་ཊྛཱ་ཧི་པི ཙ སོ་ལ༹་ས;
སོ་ལ༹་སཱ་ཧི ཙ བཱ་ཏྟིཾ་ས, ཨ་ཏྲི་ཙྪཾ ཙ་ཀྐ་མཱ་ས་དོ;
ཨི་ཙྪཱ་ཧ་ཏ་སྶ པོ་ས་སྶ, ཙ་ཀྐཾ བྷ་མ་ཏི མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༥.༡༠༣) ཙ;
‘‘ཨ་ཏྲི་ཙྪཾ ཨ་ཏི་ལོ་བྷེ་ན, ཨ་ཏི་ལོ་བྷ་མ་དེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཙ ཝུ་ཏྟཾ;
ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་ནི་ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པཱ་པི་ཙྪོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་སྶ་དྡྷོ ས་མཱ་ནོ ‘ས་དྡྷོ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི, དུ་སྶཱི་ལོ ས་མཱ་ནོ ‘སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ༨༥༡).
ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙཱུ མ་ཧི་ཙྪོ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ས་དྡྷོ ས་མཱ་ནོ ‘ས་དྡྷོ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི, སཱི་ལ་ཝཱ ས་མཱ་ནོ ‘སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དུ་ཏྟ་པྤི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཧི་སྶ ཝི་ཛཱ་ཏ་མཱ་ཏཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ས་མུ་དྡོ ཙ, མ་ཧི་ཙྪོ ཙཱ་པི པུ་གྒ་ལོ;
ས་ཀ་ཊེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ དེ་ནྟུ, ཏ་ཡོ་པེ་ཏེ ཨ་ཏ་པྤ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏེ པ་ན ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་ད་ཡོ དོ་སེ ཨཱ་ར་ཀཱ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གུ་ཧ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཨ་པྤི་ཙྪོ. ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི གུ་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷོ ས་མཱ་ནོ ‘‘ས་དྡྷོ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི ན ཨི་ཙྪ་ཏི, སཱི་ལ་ཝཱ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ, པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི, ས་མཱ་ཧི་ཏོ, པ་ཉྙ་ཝཱ ས་མཱ་ནོ ‘‘པ་ཉྙ་ཝཱ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི ན ཨི་ཙྪ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་པྤི་ཙྪོ, དྷུ་ཏ་ངྒ་པྤི་ཙྪོ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་པྤི་ཙྪོ ཨ་དྷི་ག་མ་པྤི་ཙྪོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪོ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ཙེ་པི ཧི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ བ་ཧུ ཧོ་ཏི, དཱ་ཡ་ཀོ ཨ་པྤཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ཙེ ཨ་པྤོ, དཱ་ཡ་ཀོ བ་ཧུཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ་པི ཙེ བ་ཧུ, དཱ་ཡ་ཀོ་པི བ་ཧུཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མཾ ཉ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ ལཱ་བྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཾ ལཱ་བྷཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི. དྷུ་ཏ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ན ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ དྷུ་ཏ་ངྒ་པྤི་ཙྪོ. ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་པྤི་ཙྪོ. ཡོ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་ག་མ་པྤི་ཙྪོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་པྤི་ཙྪཱ་ནཾ ཡཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ས་དྡྷིཾ ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ས་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ.
ས་ནྟུ་ཊྛི་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟུ་ཊྛཱིཏི ས་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷེ་ན ཏུ་ཊྛི ས་ནྟུ་ཊྛི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ས་མཾ པ་ཙྩ་ཡི་ཙྪཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མཾ ཏུ་ཊྛི ས་ནྟུ་ཊྛི, ས་ནྟེ་ན ཝཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཏུ་ཊྛི ས་ནྟུ་ཊྛི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནཱ་ནུ་བ་དྡྷོ སོ, ན་པྤ་ཛ་པྤ་མ་ནཱ་ག་ཏཾ;
པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟོ, ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ས་མྨཱ ཝཱ ཉཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཏུ་ཊྛི ས་ནྟུ་ཊྛི, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སོ, སོ དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ, ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ, ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ. ཨེ་ཝཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་བྷེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷ་ཏི སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ ཨ་སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཡཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟོ་པི ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་ཐ པ་ན པ་ཀ་ཏི་དུ་བྦ་ལོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཛ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ, ག་རུ་ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པ་ནྟོ ཀི་ལ་མ་ཏི, སོ ས་བྷཱ་གེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ལ་ཧུ་ཀེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, སོ པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཙཱི་ཝ་རཾ བ་ཧཱུ་ནི ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཨི་དཾ གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ དུ་བྦ་ལཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཏེ་སཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དི་ཏོ ཝཱ ན་ནྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝཱ པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.
ཨི་དྷ པ་ན བྷི་ཀྑུ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཡཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟོ་པི ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་ཐ པ་ན ཨཱ་བཱ་དྷི་ཀོ ཧོ་ཏི, ལཱུ་ཁཾ པ་ཎཱི་ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝི་རུ་དྡྷཾ བྱཱ་དྷི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ གཱ་ལ༹ྷཾ ཝཱ རོ་གཱ་བཱ་དྷཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, སོ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ བ་ཧུཾ པ་ཎཱི་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ‘‘ཨ་ཡཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པོ’’ཏི ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝཱ སེ་ས་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ མི་སྶ་ཀཱ་ཧཱ་རཾ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.
ཨི་དྷ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི མ་ནཱ་པཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ནཱ་པཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་ར་ཀ་མྤི, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ས་ནྟུ་སྶ་ཏི, པུ་ན ཨ་ཉྙཾ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་ཐ པ་ན ཨཱ་བཱ་དྷི་ཀོ ཧོ་ཏི དུ་བྦ་ལོ ཝཱ, པ་ཀ་ཏི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ སོ བྱཱ་དྷི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ལ་བྷ་ཏི, ཡ་ཏྠ་སྶ ཝ་ས་ཏོ ཨ་ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, སོ ཏཾ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ ས་པྤཱ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་སི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ སུ་ནྡ་རཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཏྟ་མྤི ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི, མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ལེ་ཎ་མ་ཎྜ་པ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དཱི་ནི བ་ཧཱུ་ནི པ་ཎཱི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ད་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.
ཨི་དྷ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷེ་ས་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཏུ་སྶ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟོ་པི ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་ཐ པ་ན ཏེ་ལེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཡཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཾ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཏེ་ལེ་ན བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ བ་ཧུཾ ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དི་པ་ཎཱི་ཏ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་བྷ་ཏ་ཀེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ཛ་ནེ མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ས་ཙ་སྶ ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན་པི རོ་གོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨི་དཾ མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི, ‘‘པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཏ་ཏྠ ཏེ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༨) ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀེ་ན བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ར་མ་ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.
སོ ཨེ་ཝཾ་པ་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི ས་ནྟོ་སོ ས་ནྟུ་ཊྛཱི་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སོ’’ཏི. ཏ་སྶཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ. ཨི་ཏོ པ་རཱ་སུ་པི ཀ་ཐཱ་སུ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑཱ་མ.
པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཏ་ཡོ ཝི་ཝེ་ཀཱ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཀོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀོ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཨེ་ཀོ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཙ་ངྐ་མཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ས་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སུ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ཝི་ཏྟ་ཝཱ་སོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ ནཱ་མ. ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ ནཱ་མ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ནི་རུ་པ་དྷཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༥༧). ཝི་ཝེ་ཀོ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་ཝེ་ཀོ, པ་ཝི་ཝེ་ཀེ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཀ་ཐཱ.
ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒོ, ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒོ, ས་མུ་ལླ་པ་ན་སཾ་ས་གྒོ, ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒོ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ་ཏི པ་ཉྩ སཾ་ས་གྒཱ. ཏེ་སུ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཎཱ་ཏི ‘‘ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ ཨི་ཏྠཱི ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ’’ཏི, སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཾ་སཱི་ད་ཏི ཝི་སཱི་ད་ཏི, ན ས་ཀྐོ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ, སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝོ ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. ན ཧེ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ སཱ་མཾ པ་སྶ་ཏི ཨི་ཏྠིཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ, སོ ཏཾ དི་སྭཱ སཾ་སཱི་ད་ཏི ཝི་སཱི་ད་ཏི, ན ས་ཀྐོ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ, སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝོ ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. དི་སྭཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝོ ས་མུ་ལླ་པ་ན་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. ས་ཉྫ་གྒྷ་ནཱ་དི་པི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ས་ནྟ་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ད་ཏྭཱ ཨ་ད་ཏྭཱ ཝཱ ཏེ་ན དི་ནྣ་སྶ ཝ་ན་བྷ་ངྒི་ནི་ཡཱ་དི་ནོ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝོ ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཧ་ཏྠ་གྒཱ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝོ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ.
ཡོ་པི ཙེ་ས ‘‘གི་ཧཱི་ཧི སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ན ས་ཧ་སོ་ཀཱི ས་ཧ་ན་ནྡཱི སུ་ཁི་ཏེ་སུ སུ་ཁི་ཏོ དུ་ཀྑི་ཏེ་སུ དུ་ཀྑི་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝོ ཡོ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༣; མ་ཧཱ་ནི. ༡༦༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀོ གི་ཧི་སཾ་ས་གྒོ ནཱ་མ, ཡོ ཙ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཧི་པི ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ སཾ་ས་གྒོ, ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཧཱ་ཡ ཡྭཱ་ཡཾ སཾ་སཱ་རེ ཐི་ར་ཏ་རཾ སཾ་ཝེ་ག་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཏི་བྦཾ བྷ་ཡ་ས་ཉྙཾ ས་རཱི་རེ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཛི་གུ་ཙྪཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ས་བྦཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མ་ལ་ད་ལེ ཛ་ལ་བི་ནྡུ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཡཾ ས་བྦ་སཾ་ས་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཾ་ས་གྒོ, ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཀ་ཐཱ.
ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱི་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨ་ནྟི ཝཱ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝི་དྷི་ནཱ ཨཱི་རེ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨཱ་ར་བྷ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ. སྭཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀོ, ཙེ་ཏ་སི་ཀོ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ, ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ, ནི་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ, པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ, ཙཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. སོ ས་བྦོ་པི ཡོ བྷི་ཀྑུ ག་མ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཾ ཋཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ཋཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནི་ས་ཛྫཾ, ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ས་ཡ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཛ་པ་དེ་ན ད་ཎྜེ་ན ཀ་ཎྷ་ས་པྤཾ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ ཨ་མི་ཏྟཾ གཱི་ཝཱ་ཡ པ་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ན ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ.
སཱི་ལ་ཀ་ཐཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཝི་དྷཾ སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ མ་གྒ་སཱི་ལཾ ཕ་ལ་སཱི་ལ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷིཔི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཧ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ལོ་ཀི་ཡོ ས་མཱ་དྷི, མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ པ་ནེ་ཏྠ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ས་མཱ་དྷི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱཔི. ལོ་ཀི་ཡཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱ, ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ, ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ ཙ. ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ན་མྤི ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནམྤི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡྷིཾ ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ, ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཝཱ སཱི་ལཱ་དི་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤི་ཙྪ ཀ་ཐ་ཉྩ པ་རེ་སཾ ཀ་ཏྟཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༥༢; ཨ. ནི. ༡༠.༧༠) ‘‘ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༤༤; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༡༢༨) ཙ ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན པ་རེ་ས་མྤི ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱི ཀ་ཐཱ. ཡཱ ཨི་དྷ ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀཱ་ར་ཀ་སྶེ་ཝ ཧི ཀ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷི་ནཱི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ, མེ་གྷི་ཡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ…པེ… ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༣).
ཨེ་ཝ་རཱུ་པི་ཡཱཏི ཨཱི་དི་སཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ. ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱིཏི ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ལཱ་བྷཱི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ལཱ་བྷཱི, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨི་མཾ ཀ་ཐཾ སོ་ཏུཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ལ་བྷ་ནྟོ. ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱིཏི ནི་དུ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི. ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱིཏི ཝི་པུ་ལ་ལཱ་བྷཱི.
ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོཏི པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ས་ལ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཙ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ས་མྤཱ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ཡ. ཐཱ་མ་ཝཱཏི ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ཐཱ་མེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མོཏི ཐི་ར་པ་ར་ཀྐ་མོ ཨ་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོཏི ཨ་ནོ་རོ་ཧི་ཏ་དྷུ་རོ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ཝཱི་རི་ཡོ.
པ་ཉྙ་ཝཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཝཱ. ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀཱ དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་ཡ ནི་དྡོ་སཱ་ཡ. ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ་ཡཱཏི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཡ. ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཁེ་པ་ན་ཏོ ‘‘དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ས་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ན་ཡེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ. ཨི་མེ་སུ ཙ པ་ན པ་ཉྩ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱི་ལཾ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ཉྙཱ ཙ ཡོ་གི་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡཾ བཱ་ཧི་རཾ ཨ་ངྒཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ནེ་ཝ སེ་སཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཝེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ, མེ་གྷི་ཡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་སི. ཏ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑནྟི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་སྶ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ, ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨུ་ཏྟ་མ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མེ་གྷི་ཡ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ད་ར་ཛཱ་ཏ་སྶ པུ་བྦེ ཡེ་ཧི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཏེ་སཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ན ཙ པ་ན, མེ་གྷི་ཡ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཨུ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ན་སྶ རཱ་གཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡཱ ཙེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏེ་སཾ ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཱ ཙ.
ཨ་སུ་བྷཱཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སཱ་ལི་ལཱ་ཝ་ཀོ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སུ་བྷཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. མེ་ཏྟཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. བྱཱ་པཱ་ད་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀོ་པ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏཱིཏི སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་སྨི་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ན་ཝ་ཝི་དྷ་སྶ མཱ་ན་སྶ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ.
ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏོ པ་བྷ་ངྒུ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ ནི་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཙ ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༧; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཧེ་མ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༥༦) པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙི་ནོ. ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཏོ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ར་ཏོ རི་ཏྟ་ཏོ ཏུ་ཙྪ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏོ ཙ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཧེ་མ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༥༦) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཙི་ཏྟེ ས་ཎྛ་ཧ་ཏི ཨ་ཏི་ད་ལ༹ྷཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཧི དི་ཊྛེ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏཱི་སུ ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཊྛེ ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡཾ དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙི་ནོ, མེ་གྷི་ཡ, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ས་ཎྛཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ སུ་དི་ཊྛེ ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མཱ་ནོ སུ་པྤ་ཛ་ཧོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཨ་སྨི་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ནནྟི དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ཨ་སུ་བྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མེ་གྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༥. ན་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤-༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ, བུ་དྡྷོ ས་ཧ་སཱ ཨ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སཱ ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནཾ ཨུ་དི་ཀྑ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ནྟཱི་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི. མཱ་ན་སནྟི རཱ་གོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མྤི. ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ པཱ་སོ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ར་ཏི མཱ་ན་སོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༥༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣) ཨེ་ཏྠ རཱ་གོ མཱ་ན་སཾ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ མཱ་ན་ས’’ནྟི (དྷ. ས. ༦) ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ སེ་ཁོ, ཀཱ་ལཾ ཀ་ཡི་རཱ ཛ་ནེ སུ་ཏཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩) ཨེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏྟཾ མཱ་ན་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སཱ. ཨི་དཱ་ནི ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ མཱ་ན་ས་ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་མཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ན་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སེ་ཝ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. ཚ་ཊྛེ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མྦྷཱ་རཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྦྷཱ་རཱ པ་ཙྩ་ཡཱ. ས་མུ་དཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ས་མྨཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ནཱ ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷ་མཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཱ. ཏེ པ་ན ས་མུ་དཱ་ནི་ཏཱ ས་མཱ་ཧ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. དུ་ཀྑེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི སུ་ལ་བྷུ་པྤཱ་དཱ ན ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན གོ་ཙ་ར་ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཏྟི་བྷཱ་གཾ ཝཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཝཱཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝཱ དི་ཝ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝཱ’’ཏི. ར་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཏོ. ས་ངྑཱ་པཱིཏི ‘‘ཡ་ད་ཏྠ་མ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ན མེ་ཏཾ ཨི་དྷ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི པ་ན ས་མུ་དཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ནཱ་ཧཾ ཏ་ད་ཏྠཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཀིཾ མེ ཨི་དྷ ཝཱ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཨ་ག་མ་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ ས་ངྑཱ་པཱིཏི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ནི་པྥ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏ་བྦོཏི ‘‘སོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶ ཡེ་ན ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, དཱུ་ར་ཊྛེ་ན་པི སོ བྷ་ཝ་ཏི. ཏཾ པུ་གྒ་ལནྟི སོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཧི ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་རི་ཎཱ་མོ་ཏི. ཨཱ་པུ་ཙྪཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦནྟི ཙ ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཀ་ཏ་ཝེ་དི་ཏཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོཏི ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ན པ་རི་སྶ་ཡོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཙེ་པི, ན པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཙེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
སེ་ཝ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༡༠. སུ་ཏ་ཝཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧-༡༠. ས་ཏྟ་མེ ཨ་བྷ་བྦོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ས་ཉྩི་ཙྩ པཱ་ཎནྟི་ཨཱ་དི དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཝ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི པ་ན ཨ་བྷ་བྦཱ་ཝ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་ས་ཏྠ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ནཱ་མ གཱ་ར་ཡ྄ཧོ མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ན པཱ་སཾ་སོ ཀུ་ནྠ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་ནི་པི ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀཾ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུནྟི ཡ་ཐཱ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏོ ས་ནྣི་དྷིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལ་ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དཱི་ནི ས་ནྣི་དྷིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་བྷ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ པ་ན ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་མྤི ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ད་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི? ན པ་ན ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ནི་དྷེ་ནྟི, ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ནི་དྷེ་ནྟི. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་སྶ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་སྶ་པི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ས་བྦ་སོ་ཝ པ་ཧཱི་ནཱ, དྷ་མྨེ་ན པ་ན ལ་དྡྷཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་པཱ་ཝུ་ར་ཎཱ་དི་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ. སེ་ཡྻཱ་ཐཱ་པི པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་བྷ་བྦོ. ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ས་ནྟཱ ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ་ཝ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི ཝཱ པ་བྦ་ཛ་ཏི ཝཱ. ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ་སུ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ན ཋི་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝཱ. ཨ་ཊྛ་མཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
སུ་ཏ་ཝཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མྦོ་དྷི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཝཱ་པུ་རེ་ནྟི ཝི་ཝ་ར་ནྟི དྭཱ་རཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝཱ་པུ་ར་ཎཾ. ར་ཛཾ ཧ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ. ཀ་ལོ༹་པི་ཧ་ཏྠོཏི ཝི་ལཱི་ཝ་མ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཧ་ཏྠོ, ‘‘ཙ་མྨ་མ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཧ་ཏྠོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཚི་ནྣཱ་ནི ཝི་སཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཚི་ནྣ་ཝི་སཱ་ཎོ, ཨུ་ས་བྷོ ཙ སོ ཚི་ནྣ་ཝི་སཱ་ཎོ ཙཱ་ཏི ཨུ་ས་བྷ་ཚི་ནྣ་ཝི་སཱ་ཎོ. ཝི་སེ་ས་ན་པ་རོ་ཡཾ ས་མཱ་སོ. ཨ་ཧི་ཀུ་ཎ་པེ་ན ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏི་ཛེ་གུ་ཙྪ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཀུ་ཎ་པ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཎྛེ ཨཱ་ས་ཏྟེ་ནཱཏི ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཎྛེ བ་དྡྷེ་ན, ཨོ་མུ་ཀྐེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྚོ ཨཱ་ཏུ་རོ དུ་གྒ་ནྡྷ་པཱི་ལཱ༹་ཡ པཱི་ལི༹་ཏོ. ཨ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སོ ཀཱ་ར་ཎེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་ཏོ ཝི་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏཱུ་ཏི ཁ་མ་ཏཱུ’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ བྷ་ཝ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི.
ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཀོ་ཊྛི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨིཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཕ་ལཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི. ཙ་ཏུ་པྤ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨཾ བ་ཧུ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. ཨེ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ བ་ཧུ་ཀཱ་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཕ་ལ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ ཝཱ བ་ཧུ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ, པ་རི་ཏྟཾ ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཝེ་ད་ནཱི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཾ, ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ. ཨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་དཾ.
ཀོ་ཊྛི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་མི་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་མི་དྡྷཱིཏི ཐེ་ར་སྶ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ས་མི་དྡྷོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ས་མི་དྡྷཱི་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མི་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ས་མི་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༩. ག་ཎྜ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥-༡༩. པ་ཉྩ་མེ མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶཱཏི མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙ ནི་བྦ་ཏྟེ་ན མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀེ་ན སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏེ་ན ས་མྦྷཱུ་ཏ་སྶ. ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨུ་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ. པ་རི་མ་དྡ་ན་དྷ་མྨ་སྶཱཏི པ་རི་མ་དྡི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨོ་ད་ན་ཀུ་མྨཱ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ་ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་དེ་ཧི ཝ་ཌྜྷི ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨ་ནི་ཙྩ་བྷེ་ད་ན་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་པ་དེ་ཧི ཧཱ་ནི. པུ་རི་མེ་ཧི ཝཱ ས་མུ་ད་ཡོ, པ་ཙྪི་མེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་པ་རི་ཧཱ་ནི་ནི་བྦ་ཏྟི་བྷེ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཚ་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི.
ག་ཎྜ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ད་ས་མེ ས་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་ཏྟནྟི ས་ཀུ་ཎྜ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལ་བྷ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟེ་ཧི ས་ཀུ་ཎྜེ་ཧི ཏ་ཎྜུ་ལེ་ཧི་པི ས་དྡྷིཾ ཝི་པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟཾ ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. བི་ལ༹་ངྒཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ར་ནཱ་ལ༹ཾ, བི་ལ༹་ངྒ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཏོ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཀ་ཉྫི་ཡཾ, ཏཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བི་ལ༹་ངྒ་དུ་ཏི་ཡཾ, ཏཾ ཀ་ཉྫི་ཡ་དུ་ཏི་ཡནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ཀྐ་རི་ཏྭཱཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་མྤི པུ་གྒ་ལ་མྤི ཨ་ས་ཀྐ་རི་ཏྭཱ. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ས་ཀྐ་ར་ཎཾ ཨ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་རོ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ས་ཀྐ་ར་ཎཾ ཨ་ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཨ་ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ ཧི ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལཱ་དི་དོ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ དེ་ཏི, ན ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་རོ་ཏི. པུ་གྒ་ལཾ ཨ་ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ དཱ་ར་ཀཾ པེ་སེ་ཏྭཱ དེ་ཏི. ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏྭཱཏི ན ཙི་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ, ན པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱུ་ཛེ་ནྟོ ཧི པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏི, ན ཏ་ཏོ བ་ཧི ཀ་རོ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་པ་ཝི་དྡྷནྟི ཨུ་ཙྪི་ཊྛཱ་དི་ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་ཁི་ཏྟ་ཀཾ. ཡོ ཧི ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ རོ་གི་ནོ ས་རཱི་རེ ཨོ་ད་ནཱ་དཱི་ནི མ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་མྨི་ཀེ རོ་གཾ པ་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝི་ཡ དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་པ་ཝི་དྡྷཾ དེ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་དི་ཊྛི་ཀོཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མ་སྶ དཱ་ན་སྶ ཕ་ལཾ མ་མ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་དི་ཊྛི ཨ་ཏྠི, སོ ཨཱ་ག་མ་ན་དི་ཊྛི་ཀོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ན ཏཱ་དི་སོ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་དི་ཊྛི་ཀོ, ཕ་ལཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ ཧུ་ཏྭཱ ན དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀ་མྨ་ཉྩ ཕ་ལ་ཉྩ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི.
ཝེ་ལཱ་མོཏི ཨེ་ཏྠ མཱ-ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནོ. ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་རཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝེ་ལཱ མ་རི་ཡཱ་དཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཝེ་ལཱ་མོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝེ་ལཱ མ་རི་ཡཱ་དཱ ཨ་མ་ཏི ཨོ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཝེ་ལཱ་མོ, ཝེ་ལཾ ཝཱ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་མ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ལཱ་མོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ…པེ… ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ’’ཏི. དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི དཱ་ནཾ, དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ. ཏཾ ཨ་གྒཱི་ཡ་ཏི ནི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱ་ན་གྒཾ. དཱ་ནཾ ཝཱ ག་ཎྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱ་ན་གྒཾ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཏྟ་གྒཾ, པ་རི་ཝེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. དུ་ཀཱུ་ལ་ས་ནྡ་ནཱ་ནཱིཏི ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་ནི་སྶི་ཏེ དུ་ཀཱུ་ལེ ཁཱི་ར་སྶ ས་ནྡ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི དུ་ཀཱུ་ལ་ས་ནྡ་ནཱ་ནི. ཀཾ་སཱུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་དོ་ཧ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་ཁཱི་ར་པ་ཊི་ཙྪ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ར་ཛ་ཏ་མ་ཡཱ་ནི ཁཱི་ར་པ་ཊི་ཙྪ་ཀཱ་ནི ཁཱི་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་ཁཱི་ར་པ་ཊི་ཙྪ་ཀཱ་ནི. སོ་དྷེ་ཡྻཱཏི མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་སོ་དྷེ་ཡྻ. མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ད་ཀྑི་ཎཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནཱ་མ.
མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ར་ཎནྟི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་པ་རེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་ཉྩ – ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ ཡ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ན བྷི་ནྡི་སྶ་སི, ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཏཾ མཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཡ་དི་པི ཀོ་ཙི ཏི་ཎྷེ་ན ས་ཏྠེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ནེ་ཝཱ་ཧཾ བུ་དྡྷཾ ན བུ་དྡྷོ་ཏི, དྷ་མྨཾ ན དྷ་མྨོ་ཏི, ས་ངྒྷཾ ན ས་ངྒྷོ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་པ་རེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཱ་དི་ནི་ཧི་ཏ་ད་ཎྜ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་པ་སི་ངྒྷ་ན་མ་ཏྟནྟི གྷཱ་ཡ་ན་མ་ཏྟཾ. ག་དྡོ་ཧ་ན་མ་ཏྟནྟི པཱ་ཋ་ནྟ་རེ གོ་དོ་ཧ་ན་མ་ཏྟཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ ཙ ན ས་ཀ་ལོ གོ་དོ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གཱ་ཝི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཐ་ན་ཨ་ཉྪ་ན་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཉྪ་ན་མ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟཾ. གཱ་ཝི་ཡཱ ཐ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཁཱི་ར་བི་ནྡུ་དུ་ཧ་ན་ཀཱ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ག་དྡུ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཧི ཀཱ་ལཾ ཡོ ཝ་ས་ན་ག་བྦྷ་པ་རི་ཝེ་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨི་དཾ ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དཱ་ནཱ་དི་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ.
ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒོ
༡. ཏི་ཋཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་མ་མཱཏི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎ་པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་སུ་པི མ་མ་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ. ཨ་པ་རི་གྒ་ཧཱཏི ཨི་ཏྠི་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཨ་པ་རི་གྒ་ཧཱ. ཏེ་སཾ ཀི་ར ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་རི་ཡཱ’’ཏི མ་མ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, མཱ་ཏ་རཾ ཝཱ བྷ་གི་ནིཾ ཝཱ དི་སྭཱ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཏྟེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ མཱ་ཏུ་ཐ་ན་ཏོ ཐ་ཉྙཾ པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཏེ་ན ས་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནེ་སཾ མཱ་ཏ་རི པུ་ཏྟ་སྶ མཱ་ཏུ་ས་ཉྙཱ, མཱ་ཏུ ཙ པུ་ཏྟེ པུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི.
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷོ ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཏེ་སུ ཏེ་སུ པ་དེ་སེ་སུ གྷ་ན་ནི་ཙི་ཏ་པ་ཏྟ་ས་ཉྪ་ནྣ་སཱ་ཁཱ་པ་སཱ་ཁཱ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ས་མཱ མ་ནོ་ར་མཱ རུ་ཀྑཱ ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ནི་ཝེ་ས་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟི. ཡ་ཏྠ སུ་ཁཾ ནི་ཝ་ས་ནྟི, ཨ་ཉྙེ་པི ཏ་ཏྠ རུ་ཀྑཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ ས་བྦ་དཱ་པི པུ་པྥི་ཏ་གྒཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཛ་ལཱ་ས་ཡཱ་པི ཝི་ཀ་སི་ཏ་ཀ་མ་ལ་ཀུ་ཝ་ལ་ཡ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་སོ་ག་ནྡྷི་ཀཱ་དི་པུ་པྥ་ས་ཉྪ་ནྣཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ པ་ར་མ་སུ་ག་ནྡྷཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཝཱ་ཡ་ནྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ས་རཱི་ར་མྤི ཏེ་སཾ ཨ་ཏི་དཱི་གྷཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ནྣཾ ཛ་རཱ་ཡ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ལི་ཏ་པ་ལི་ཏཱ་དི་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཛ་ཝ་བ་ལ་པ་ར་ཀྐ་མ་སོ་བྷ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཕ་ལཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ཡ ན ཙ ནེ་སཾ ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡེ་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན དཱ་ས་དཱ་སི་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧོ ཨ་ཏྠི, ན ཙ ཏ་ཏྠ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ཝཱ་ལཱ༹་དི་པ་རི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མེ་ཏྠ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ པ་ཙྩཱུ་ས་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ས་མ་སཱི་ཏུ་ཎྷོ ཨུ་ཏུ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏ་ཏྠ ས་མ་སཱི་ཏུ་ཎྷོ་ཝ ཨུ་ཏུ ཧོ་ཏི, ན ཙ ནེ་སཾ ཀོ་ཙི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏོ ཝི་ཧེ་སཱ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཀ་ཊྛ་པཱ་ཀི་མེ་ཝ སཱ་ལིཾ ཨ་ཀ་ཎཾ ཨ་ཐུ་སཾ སུ་དྡྷཾ སུ་ག་ནྡྷཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་པྥ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཏཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ་ནཾ ནེ་སཾ ཀུ་ཊྛཾ, ག་ཎྜོ, ཀི་ལཱ་སོ, སོ་སོ, ཀཱ་སོ, སཱ་སོ, ཨ་པ་མཱ་རོ, ཛ་རོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ ན ཀོ་ཙི རོ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཙ ཏེ ཁུ་ཛྫཱ ཝཱ ཝཱ་མ་ནཱ ཝཱ ཀཱ་ཎཱ ཝཱ ཀུ་ཎཱི ཝཱ ཁ་ཉྫཱ ཝཱ པ་ཀྑ་ཧ་ཏཱ ཝཱ ཝི་ཀ་ལ་ངྒཱ ཝཱ ཝི་ཀ་ལི་ནྡྲི་ཡཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི.
ཨི་ཏྠི་ཡོ་པི ཏ་ཏྠ ནཱ་ཏི་དཱི་གྷཱ, ནཱ་ཏི་ར་སྶཱ, ནཱ་ཏི་ཀི་སཱ, ནཱ་ཏི་ཐཱུ་ལཱ, ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལཱ༹, ན་ཙྩོ་དཱ་ཏཱ, སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟ་རཱུ་པཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི དཱི་གྷ་ངྒུ་ལཱི, ཏ་མྦ་ན་ཁཱ, ཨ་ལ་མྦ་ཐ་ནཱ, ཏ་ནུ་མ་ཛ྄ཛྷཱ, པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་མུ་ཁཱི, ཝི་སཱ་ལ་ཀྑཱི, མུ་དུ་ག་ཏྟཱ, ས་ཧི་ཏོ་རཱུ, ཨོ་དཱ་ཏ་ད་ནྟཱ, ག་མྦྷཱི་ར་ནཱ་བྷཱི, ཏ་ནུ་ཛ་ངྒྷཱ, དཱི་གྷ་ནཱི་ལ་ཝེ་ལླི་ཏ་ཀེ་སཱི, པུ་ཐུ་ལ་སུ་སྶོ་ཎཱི, ནཱ་ཏི་ལོ་མཱ, ནཱ་ལོ་མཱ, སུ་བྷ་གཱ, ཨུ་ཏུ་སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཱ, ས་ཎྷཱ, ས་ཁི་ལཱ, སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་སཱ, ནཱ་ནཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ས་བྦ་དཱ་པི སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, པུ་རི་སཱ ཙ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ. ན པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་སུ ར་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ.
ས་ཏྟཱ་ཧི་ཀ་མེ་ཝ ཙ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ ཀཱ་མ་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་ཏོ ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཝི་ཡ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་མཱུ་ལ་ཀཾ, ག་བྦྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཀཾ, ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏི. ར་ཏྟ་ཀ་ཉྩུ་ཀ་ཏོ ཀ་ཉྩ་ན་པ་ཊི་མཱ ཝི་ཡ དཱ་ར་ཀཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་མ་ཀྑི་ཏཱ ཨེ་ཝ སེ་མྷཱ་དི་ནཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ.
མཱ་ཏཱ པ་ན པུ་ཏྟཾ ཝཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཝཱ ཝི་ཛཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏེ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀ་པྤ་དེ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་ཡི་ཏཱ་ནཾ ཡེ པ་སྶ་ནྟི པུ་རི་སཱ ཝཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཝཱ, ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཏ་ཏོ ཁཱི་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ དཱ་ར་ཀཱ ཡཱ་པེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱ ཀ་ཏི་པ་ཡ་དི་ཝ་སེ་ཧེ་ཝ ལ་དྡྷ་བ་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་རི་ཀཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི, དཱ་ར་ཀཱ པུ་རི་སེ. ཀ་པྤ་རུ་ཀྑ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ནི་པྥ་ཛྫ་ནྟི. ནཱ་ནཱ་ཝི་རཱ་ག་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཧི སུ་ཁུ་མཱ་ནི མུ་དུ་སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ་སུ ཨོ་ལ་མྦ་ནྟཱ་ནི ཏི་ཊྛ་ནྟི. ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ར་སྨི་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ཝི་ཝི་དྷ་ཝ་ཎྞ་ར་ཏ་ན་ཝི་ན་དྡྷཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་མཱ་ལཱ་ཀ་མྨ་ལ་ཏཱ་ཀ་མྨ་བྷི་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ནི སཱི་སཱུ་པ་ག་གཱི་ཝཱུ་པ་ག་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ག་ཀ་ཊཱུ་པ་ག་པཱ་དཱུ་པ་གཱ་ནི སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཱ་ནི ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་པྤ་རུ་ཀྑ་ཏོ ཨོ་ལ་མྦ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཝཱི་ཎཱ་མུ་དི་ངྒ་པ་ཎ་ཝ་ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹་ས་ངྑ་ཝཾ་ས་ཝེ་ཏཱ་ལ༹་པ་རི་ཝཱ་དི་ནཱི་ཝ་ལླ་ཀཱི་པ་བྷུ་ཏི་ཀཱ ཏཱུ་རི་ཡ་བྷ་ཎྜཱ་པི ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨོ་ལ་མྦ་ནྟི. ཏ་ཏྠ བ་ཧཱུ ཕ་ལ་རུ་ཀྑཱ ཀུ་མྦྷ་མ་ཏྟཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ཕ་ལ་ནྟི མ་དྷུ་ར་ར་སཱ་ནི, ཡཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏེ ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་ཧི ན བཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟི.
ན་ཛྫོ་པི ཏ་ཏྠ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཛ་ལཱ སུ་པྤ་ཏི་ཏྠཱ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ ཨ་ཀ་དྡ་མཱ ཝཱ་ལུ་ཀ་ཏ་ལཱ ནཱ་ཏི་སཱི་ཏཱ ན་ཙྩུ་ཎྷཱ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷཱི་ཧི ཛ་ལ་ཛ་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སུ་ར་བྷཱི ཝཱ་ཡ་ནྟི་ཡོ ས་ནྡ་ནྟི, ན ཏ་ཏྠ ཀ་ཎྚ་ཀི་ཀཱ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཀ་ཎྚ་ཀཱ པུ་པྥ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཙ་ནྡ་ན་ནཱ་ག་རུ་ཀྑཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ར་སཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟི, ན་ཧཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཙ ན་དི་ཏི་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ན་དིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནྷ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟི་ཎྞུ་ཏྟི་ཎྞཱ ཨུ་པ་རི་ཊྛི་མཾ ཨུ་པ་རི་ཊྛི་མཾ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ན ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ མ་མ, ཨི་དཾ པ་ར་སྶཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ཏེ་སཾ ཀོ་ཙི ཝི་གྒ་ཧོ ཝཱ ཝི་ཝཱ་དོ ཝཱ. ས་ཏྟཱ་ཧི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཙ ནེ་སཾ ཀཱ་མ་ར་ཏི་ཀཱི་ལཱ༹ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ཝི་ཡ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཡ་ཏྠ ཙ རུ་ཀྑེ ས་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཡ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. མ་ཏེ ཙ ས་ཏྟེ དི་སྭཱ ན རོ་ད་ནྟི ན སོ་ཙ་ནྟི. ཏ་ཉྩ མ་ཎྜ་ཡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པ་ནྟི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ ནེ་སཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ས་ཀུ་ཎཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ མ་ཏཾ དཱི་པ་ནྟ་རཾ ནེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སུ་སཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་སུ་ཙི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི, ན ཙ ཏ་ཏོ མ་ཏཱ ནི་ར་ཡཾ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཝཱ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཾ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷ་སྶ པ་ཉྩ་སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ ཙ ནེ་སཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་སཱི་ལཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཏི་ཋཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཏ་ཏི་ཡེ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༠༣) ཨེ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱཏི བྷོ་གཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ. ཨེ་སི་ཏ་ཏ་ཎྷཱཏི པ་རི་ཡི་ཊྛེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ. པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ག་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རི་ཡི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཧི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི སུ་ཁཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. སུ་ཁཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ. ཛ་ཉྙཱཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻ. ‘‘སུ་བྷཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཝི་དྷཾ ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ནོ་ཏི ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེཏི ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༥༨). ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཚ་ནྡོ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་དཱ་ནོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ན་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི་ཨཱ་དི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ.
ཚ་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཚ་ནྡོ, ཨེ་ཝཾ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ་ཏི ཚ་ནྡ་རཱ་གོ. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ མ་ནྡོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་བྦ་ལ་རཱ་ག་སྶཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཾ. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་ད’’ནྟི ཧི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ་ནྟཱི’’ཏི. བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ ཏེ་སཾ གཱ་ཧཱ་ནཾ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་ཧཾ མ་མ་ནྟི བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, སོ དྷ་མྨོ ཨ་ས་ཧ་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ན ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ མ་ཙྪ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨཾ ཝཱ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ, མ་ཙྪ་རོ དྷ་མྨོ. མ་ཙྪ་རི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ད་རེ་ན ར་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ར་ཀྑོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ར…པེ… སུ་ཊྛུ ར་ཀྑ་ཎ’’ནྟི.
ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ར་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠནྟི མཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ པ་རེ་སཾ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་དཱ་ནཾ, ད་ཎྜ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཾ, ད་ཎྜཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ས་ཏྠཱ་དཱ་ནེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཧ་ཏྠ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ ཀ་ལ་ཧོ ཀཱ་ཡ་ཀ་ལ་ཧོ. མ་མྨ་གྷ་ཊྚ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཀ་ལ་ཧོ ཝཱ་ཙཱ་ཀ་ལ་ཧོ. ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དོ. ‘‘ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཝ’’ནྟི ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཏུ་ཝཾ་ཏུ་ཝཾ. ས་བྦེ་པི ཏེ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི.
ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༥. ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤-༢༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏེ་སཱུ་ཏི ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ, ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཱ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ ཏེ ས་ཏྟ་ནི་ཝཱ་སཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཙཱ་རོ ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་སཱ, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སོ་ཝ ‘‘ན སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སོ སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པོ, ཡོ མ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦོ ཨི་མི་ནཱ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་ཧི དེ་ཝེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༩༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏེ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཉྩ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སི་ལཱ་ཡཱུ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཚ་ཊྛེ པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏ་ངྒུ་ལི་ཀོ ཧ་ཏྠོ ཀུ་ཀྐུ, ‘‘ཀ་ཀྐཱུ’’ཏི་པི ཏ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཨ་ཊྛ ཀུ་ཀྐཱུ ཨུ་པ་རི ནེ་མ་སྶཱཏི ཨ་ཊྛ ཧ་ཏྠཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སི་ལཱ་ཡཱུ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. པ་ཋ་མ་ཝེ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ས་ཏྟ་མེ (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢༤༡) ཡ་ཏོཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏོ-ས་དྡོ དཱ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ཡོ, ཡ་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ཡཱ་ནི ཝེ་རཱ་ནཱིཏི བྷཱི་ཡ་ཏེ བྷ་ཡཾ, བྷ་ཡེ་ན ཡོ་གཱ, བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦེ་ན ཝཱ བྷ་ཡཾ ཨེ་ཝ ཝེ་ར་པྤ་ས་ཝ་ཊྛེ་ན ཝེ་རནྟི ཙ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ཧི ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཡ་ཉྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི, ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་ཉྩ ཝེ་རཱ་ཝ་ཧཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏེ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ ཝེ་ར་ས་ཉྫ་ན་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི. སོ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཛྫ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ག་མོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ངྒཱ་ནི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི. དུ་ཝི་དྷ་ཉྷི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༤༡) སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཙ ཨ་ངྒཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༡) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་སྶ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ངྒཾ, ཡཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་ངྒཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཁཱི་ཎ་ནི་ར་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཁཱི་ཎོ ནི་ར་ཡོ མ་ཡ྄ཧ་ཏི, སོ ཨ་ཧཾ ཁཱི་ཎ་ནི་ར་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣོཏི མ་གྒ་སོ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨོཏི ན ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. ནི་ཡ་ཏོཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏོ. ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི པ་རཾ ཨ་ཡ་ནཾ མ་ཡ྄ཧ་ནྟི སོ་ཧཾ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ, ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ. བྷ་ཡཾ ཝེ་རནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ཝེ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་རོ་དྷོ, ཏ་དེ་ཝ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི – བཱ་ཧི་རཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ནྟི. ཨེ་ཀེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་སྶ པི་ཏཱ མཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཀི་ར མེ པི་ཏཱ མཱ་རི་ཏོ, ཨ་ཧ་མྤི ཏཾ་ཡེ་ཝ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་སི་ཏཾ ས་ཏྠཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི. ཡཱ ཏ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝེ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཨི་དཾ བཱ་ཧི་རཾ ཝེ་རཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཝེ་ར་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཝེ་ར་ཀཱ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཡཱ པ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་ར མཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཧ་མེ་ཝ ནཾ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཝེ་རཾ ནཱ་མ. ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ. ཡཱ པ་ན ཏཾ ནི་ར་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཛ་ལི་ཏཾ ཨ་ཡ་མུ་གྒ་རཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ནི་ར་ཡ་པཱ་ལ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ བཱ་ཧི་རཾ ཝེ་རཾ. ཡཱ ཙ་སྶ ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་དྡོ་སཾ མཾ པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཧ་མེ་ཝ ནཾ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝེ་རཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ བཱ་ཧི་རཾ ཝེ་རཾ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཝེ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་མ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ཊཾ, མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་རེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ, མུ་སཱ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ བྷ་གྒོ, སུ་རཱ་མ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝེ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་དེ་ན. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟེ་ཧཱིཏི པ་ཉྩ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི. ཏཱ་ནི ཧི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ནྟཱ་ནི པི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་པི ཨ་རི་ཡཱ ཏཱ་ནི ན ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཋ་མ་ཝེ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ན་ཝ་མེ ཝ་ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྠུ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི. ཀོ་པོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ཡ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པུ་ན་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ནྡྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ས་ཝི་ས་ཡེ བ་དྡྷོ ཝི་ཡ ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, པུ་ན་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷ་ཏཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི.
ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཏཾ ཀུ་ཏེ་ཏྠ ལ་བྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. པ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ‘‘ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎཾ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ལ་དྡྷ་བྦཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ ཧི ས་ཏྟཱ. ཏེ ཀ་སྶ རུ་ཙི་ཡཱ དུ་ཀྑི་ཏཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྨིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཀུ་ཏེ་ཏྠ ལ་བྦྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཀོ་པ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལེ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ངྑཱ་ར་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཡཾ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨི་ཏྟ་ར་ཁ་ཎི་ཀཱ, ཀ་སྶ ཀོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལཱ་བྷཱ ནཱ་མ ཀེ སི་ཡུཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ.
ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་རོ་དྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་རོ་དྷཱཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནི་རོ་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་རོ་དྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ. ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱཏི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་མ་ངྒི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢-༣. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣-༣༤. དུ་ཏི་ཡེ ཚཱ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཀཱ་མཱ་ནཾ པཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཏཱ་སཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏྟཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སུ ཚཱ་ཏ་ནྟི ནི་ཙྪཱ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཙྪཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏི་ཡེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. གཱ་ཝཱི་ཨུ་པ་མཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་བྦ་ཏ་ཙཱ་རི་ནཱིཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་བྦ་ཏེ བ་ཧུ་ལ་ཙཱ་རི་ནཱི. ཨ་ཁེ་ཏྟ་ཉྙཱུཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༧༧) ཨ་གོ་ཙ་ར་ཉྙཱུ. ས་མཱ་དྷི་པ་རི་པ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་ན་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ བཱ་ལོ. ཛྷཱ་ན་སྶ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྱ་ཏྟོ. ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཨ་ཁེ་ཏྟ་ཉྙཱུ. ས་བྦ་ཐཱ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ས་ལླཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལོ. ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ བཱ་ལོ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་བྱ་ཏྟོ. ཨ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཁེ་ཏྟ་ཉྙཱུ. ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལོཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཏོ བྷ་ཊྛོཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ ཛྷཱ་ན་ཏོ བྷ་ཊྛོ. སོ ཧི ཨ་པྤ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ་པི ཝི་ནཱ་ས་ཏོ ཨ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཙ ཛྷཱ་ན་དྭ་ཡ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ནོ.
གཱ་ཝཱི་ཨུ་པ་མཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.