༡. མེ་ཏྟཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨ་ཊྛ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ་ཡ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ན་ས་དི་ས་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཡུ་ཏྟ་ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ཡཱ་ནཾ ཚེ་ཀེ་ན སཱ་ར་ཐི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟཱ་ར་ཧ་ཏཾ ག་མི་ཏཱ་ཡ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏི པ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ་ཡ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཙ་ཡཾ ག་མི་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཙི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ར་དྡྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་ག་ཏཱ་ཡ.

ཡོ ཙ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ. མེ་ཏྟནྟི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ.

ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནོ་དྷི་སོ ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ནཱུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཧོ་ནྟཱིཏི མེ་ཏྟཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛི་མེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་གྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ད་ཡོ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ནཱུ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཉྩ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙེ་པི ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི མེ་ཏྟཱ་བ་ལེ་ན སུ་ཊྛུ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་བྱཱ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཨ་དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. མེ་ཏྟཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མེ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱིཏི ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཝཱ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ, པ་ཊི་གྷཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ག་མེ་ན ཁེ་མཱི. ས་བྦེ ཙ པཱ་ཎེཏི ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀོ. མ་ན་སཱ་ནུ་ཀ་མྤཱིཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ་པི ཏཱ་ཝ མེ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཀུ་ས་ལ་རཱ་སི, ས་བྦེ པ་ན པཱ་ཎེ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ པ་ཧུ་ཀཾ པ་ཧུཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་བ་ནྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་རི་ཡོ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཀ་རོ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏཱི་ཏི. ས་ཏྟ་བྷ་རི་ཏནྟི ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝི་ར་ལ༹ཾ, ཨཱ་ཀི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༢༠) ལོ་ཀ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶ་ཏོ ན་ཝ བྷཱ་གེ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ད་ཏྭཱ ར་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ས་མ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཀཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ས་སྶཱ་ནི ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨོ་ར་བྷཱ་གེ ཀི་ར ཚ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ. ཚ་མཱ་སི་ཀནྟི ཚ་ནྣཾ ཚ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ. པཱ་སེ་ཏཱིཏི པཱ་ས་ག་ཏེ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པི་ཡཾ ཝཱ་ཙཱ་པི་ཡཾ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཾ. ས་བྦ་སོ ར་ཊྛ་སྶ ཨི་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁེ་མཾ. ནི་ར་བྦུ་དཾ ཙོ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྡྷ་ཉྷི ར་ཊྛཾ ཨ་ཙོ་རི་ཡཾ. ‘‘ནི་ར་གྒ་ལ༹’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་པཱ་རུ་ཏ་གྷ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨུ་དྡྷཾ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨུ་མྨཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. དྭཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཙྪཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཉྙེ་ཧི. ས་ཏྟ…པེ… བྷཱི་ས་ན་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ན་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་སུ་ས་ཏཱ་ནཾ མཱ་ར་ཎེ་ན བྷེ་ར་ཝ་སྶ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –

‘‘ཚ་ས་ཏཱ་ནི ནི་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, པ་སཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཧ་ནི;

ཨ་སྶ་མེ་དྷ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶ, ཨཱུ་ནཱ་ནི པ་སཱུ་ཧི ཏཱི་ཧཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༢༠; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༣༩);

ས་མྨནྟི ཡུ་ག་ཙྪི་དྡེ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ད་ཎྜ་ཀཾ. པཱ་ས་ནྟཱིཏི ཁི་པ་ནྟི. སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ཧཱིཏི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཝ་ཧི་ཏ་བྦེ་ཧི. པུ་བྦེ ཀི་ར ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཛ་ནྟོ ས་ར་སྶ་ཏི་ན་དི་ཏཱི་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་རེ དི་ནྣེ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ག་ཏཱ་ནུ་ག་ཏི་ག་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ས་གྒ་ག་མ་ན་མ་གྒོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཉྙཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མུ་གྒོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཱུ་པོ ཨ་པྤ་ཀ་དི་ཝ་སོ ཡཱ་གོ, ས་ཡཱུ་པོ བ་ཧུ་དི་ཝ་སཾ སཱ་དྷེ་ཡྻོ ས་ཏྲ་ཡཱ་གོ. མ་ནྟ་པ་དཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ས་པྤི་མ་དྷཱུ་ནཾ ‘‘ཝཱ་ཛ’’མི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ. ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དི ས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ. སཱ་ར་ག་བྦྷ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ཏི ནི་ར་གྒ་ལོ༹. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཡ་ཉྙེ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི.

ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༢༧) ཙ་ནྡི་མ་སྶེ་ཝ པ་བྷཱ་ཡ. ཏཱ་རཱ་ག་ཎཱ་ཝ ས་བྦེཏི ཡ་ཐཱ ས་བྦེ་པི ཏཱ་རཱ་ག་ཎཱ ཙ་ནྡི་མ་སོ་བྷཱ་ཡ སོ་ལ༹་སི་མྤི ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨ་སྶ་མེ་དྷཱ་ད་ཡོ ཡ་ཉྙཱ མེ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སྶ སོ་ལ༹་སི་མྤི ཀ་ལཾ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ནཱ་གྒྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་པི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ན ཧ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡོཏི མེ་ཏྟཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ. ན ཧ་ནྟཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱུ་ར་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་བྱཱ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ན ཀ་ཉྩི ས་ཏྟཾ ཧིཾ་ས་ཏི, ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ན ཝི་བཱ་དྷ་ཏི ཝཱ. ན གྷཱ་ཏེ་ཏཱིཏི པ་རཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ན ས་ཏྟེ མཱ་རཱ་པེ་ཏི ན ཝི་བཱ་དྷཱ་པེ་ཏི ཙ. ན ཛི་ནཱ་ཏཱིཏི སཱ་ར་མྦྷ་ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཀ་ཉྩི ཛི་ནཱ་ཏི སཱ་ར་མྦྷ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཛཱ་ནི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཊྚ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ན ཀ་ཉྩི ཛི་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ར་སྶ ཛཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཛཱ་པ་ཡེཏི པ་རེ་ཧི པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རེ་ས་མྤི དྷ་ན་ཛཱ་ནིཾ ན ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན པ་རེ་ན པ་ར་སྶ ཛཱ་ནིཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི. མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ ཨཾ་སོ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི མེ་ཏྟཾ་སོ.

མེ་ཏྟཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.