༦. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་གྒོ
༡-༢. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༤-༥༥. ཚ་ཊྛ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨནྟི ‘‘པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ, ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ཧ. ཡཾ ཨ་ཏྠི་ཀནྟི ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ཛ་ཧཱ་མཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧཱ་མི པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི. ཧ་རི་ཏ་ནྟནྟི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༣) ཧ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ནྟ-ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ན་ནྟཾ སུ་ཏྟ་ནྟ’’ནྟི, ཨ་ལླ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ག་མྨ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཐ་ནྟནྟི མ་ཧཱ་མ་གྒཾ. སེ་ལ་ནྟནྟི པ་བྦ་ཏཾ. ཨུ་ད་ཀ་ནྟནྟི ཨུ་ད་ཀཾ. ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ཝཱ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གནྟི ཏི་ཎ་གུ་མྦཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གཾ. ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནི་རུ་པཱ་དཱ་ནཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏི་སྶ་བྲ་ཧྨཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. ཏ་ཏི་ཡེ ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ནི ཏཱ་དི་སཱ་ནི པ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི ཨ་ཏི་དཱུ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟི་མ་པ་རི་ཡ་ནྟི་མཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ནྟེ བྷ་ཝཱ་ནི ཨ་ནྟི་མཱ་ནི, ཨ་ནྟི་མཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡ་ནྟི་མཱ་ནི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ ཋ་པ་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ས་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི, ས་ཏི་པི ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧེ ནི་ཙྩ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི’’ནྟི.
ཏི་སྶ་བྲ་ཧྨཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༧. སཱི་ཧ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧-༦༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་རི་ཡོ ཀ་ད་རི་ཡོ. ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ས་དི་སཾ ཧི ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ས་བྦ་ནི་ཧཱི་ནཾ ན་ཏྠི ས་བྦ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་ནི ཙ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
སཱི་ཧ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. པ་ཙ་ལཱ་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡. ཨ་ཊྛ་མེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱིཏི དི་ཝཱ ཝཱ ར་ཏྟིཾ ཝཱ སཱུ་རི་ཡ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཙ་ནྡ་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀོ’’ཏི མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – སཱུ་རི་ཡ་ཙ་ནྡཱ་ལོ་ཀཱ་དིཾ དི་ཝཱ ར་ཏྟི་ཉྩ ཨུ་པ་ལ་དྡྷཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི, ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཡྻཱ་སི. ཡ་ཐཱ ཏེ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀོ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪ་ཀ་ཉྩ སོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ར་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཡེ་ན ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ་ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཡྻཱ་སི, དི་ཝཱ ཝི་ཡ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷོ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ དི་ཝཱ ཏ་ཐཱ ར་ཏྟི’’ནྟི. ཨི་ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པི་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཐི་ན་མི་དྡྷ་པི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ནོ་ན་དྡྷེ་ན ཨ་ས་ཉྪཱ་དི་ཏེ་ན. ས་ཧོ་བྷཱ་སནྟི ས་ཉཱ་ཎོ་བྷཱ་སཾ. ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཨཱ་ལོ་ཀོ་པི ཝཱ ཧོ་ཏུ ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀོ་པི ཝཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ལོ་ཀོ་པི ཝཱ, ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་བྦོ་ཡཾ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཉཱ་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ་ཝཱ་ཏི. ཡེ་སཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ པུ་གྒ་ལོ མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ནི ཨ་ཝ་སྶཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡཱ་ནི ཨ་ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ས་ཏི ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཏཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཀི་ཙྩཱ་ནཱིཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱཏི ‘‘ན ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཀིཾ ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནི་སྶ་སི, མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཏྭ་མ་སི, ཨ་ཧ་མ་སྨི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ, ས་ཧི་ཏཾ མེ, ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཏེ, པུ་རེ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཙ, པ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ པུ་རེ ཨ་ཝ་ཙ, ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཏེ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོ, ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཏྭ་མ་སི. ཙ་ར ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཡ, ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི ཝཱ ས་ཙེ པ་ཧོ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༨; མ. ནི. ༣.༤༡) ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ས་ཧི་ཏཾ མེཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨) མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཧི་ཏཾ སི་ལི་ཊྛཾ, ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧི་ཏནྟི ཝཱ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷཾ. ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཏེཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཨ་སི་ལི་ཊྛཾ. ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཏེ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟནྟི ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན སུ་པྤ་གུ་ཎཾ, ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ, ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོཏི མ་ཡཱ ཏ་ཝ ཝཱ་དེ དོ་སོ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ. ཙ་ར ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཡཱཏི དོ་ས་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཙ་ར ཝི་ཙ་ར, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི ཝཱ ས་ཙེ པ་ཧོ་སཱིཏི ཨ་ཐ ས་ཡཾ པ་ཧོ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝ ནི་བྦེ་ཋེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཎྷཱ ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡོ, ཏ་སྨིཾ. ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡེཏི ཙ ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ. སཱ སཱ་ས་ན་ཙཱ་རི་གོ་ཙ་རཱ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དེ་སེ་ཐཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཱ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ ནི་ཊྛཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཊྛཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཊྛོ ས་ཏ་ཏ་ནི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶ་ནྣཾ ཀུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱི. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ.
པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་པི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི. ན ཡུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ལཾ ཝི་ར་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༢༤, ༡༢༨, ༡༣༤, ༡༤༣) ཝི་ཡ ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ཡུ་ཏྟ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི བྷ་ཝ་ནྟི. ཡ་དི་པི ‘‘ཏ་ཏི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་སུ་དྡྷི་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ, ཏ་སྶ པ་ན ས་པ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི, ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ, དུ་ཀྑ་ཉྩ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ་ཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ས་མྦྷཱ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པུ་རི་མཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་པ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ. དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏ་སྶཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཁ་སཱ་རཱ་གི་ཏཱ་ཡ, བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཙ ཐེ་ར་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.
ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གོཏི ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་རཱ་གོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ལུ་ཛྫ་ནཱ. ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་སོ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རཱ་གོ. ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶི་མྷི་པཱིཏི ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶི་པ་དེ་པི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ནི་རོ་དྷོ་པི ཧི…པེ… དུ་ཝི་དྷོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷེ ཙ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི…པེ… ཝོ་སྶ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི མ་གྒ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧི་པི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. སོཏི མ་གྒོ. ས་བྦེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. མ་གྒོ ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཁ་ནྡྷེ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ངྒཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི ཙ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པ་ཊི. མ. ༡.༥༢) ཧི ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩཱ་ག་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་མྤི པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ པ་ན མ་གྒེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་གྒེ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནེ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་རཱ་མ་ས་ཏཱིཏི ནཱ་དི་ཡ་ཏི. དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན པ་རཱ་མ་ས་ཏི. སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་སཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་པ་ཉྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི.
པ་ཙ་ལཱ་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢. ན་ཝ་མེ མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙཱ་ནནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༦༢) ཨེ་ཏྠ མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. པུ་ཉྙ-ས་དྡོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) པུ་ཉྙ་ཕ་ལེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ པུ་ཉྙ་ཉྩེ ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༥༡) ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཙ་རི་ཏེ་སུ. ‘‘པུ་ཉྙཱུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༥༡) སུ་ག་ཏི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨ. ནི. ༨.༣༦) ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཡི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ བྷ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ, སཱ་ར་ཛྫ་བྷ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཝཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལཱ ཨུ་ཙྩེ་སུ ཝི་མཱ་ནེ་སུ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, ཏེ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ཡཾ སཾ་ཝེ་གཾ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༣) ཨཱ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཧུ་དེ་ཝ བྷ་ཡཾ, ཨ་ཧུ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ, ཨ་ཧུ ལོ་མ་ཧཾ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༡༨) ཨཱ་ག་ཏཾ སཱ་ར་ཛྫ་བྷ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ར་ཛྫ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སཾ་ཡ་མོ ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་སེ་ཡྻཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མོ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་གྒ་ཧོ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི, ཏེ་ཧི མཱ བྷཱ་ཡི་ཏྠ, མཱ བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྠ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་རོ་དྷ་བྷ་ཡེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི པུ་ཉྙེ་ཧི མཱ བྷཱ་ཡི་ཏྠཱ་ཏི. ནི་སྶ་ཀྐེ ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁ་སྶེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ཁ-ས་དྡོ ‘‘སུ་ཁོ བུ་དྡྷཱ་ན་མུ་པྤཱ་དོ, སུ་ཁཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༩༤) སུ་ཁ་མཱུ་ལེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, མ་ཧཱ་ལི, རཱུ་པཾ སུ་ཁཾ སུ་ཁཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༦༠) སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎེ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན སུ་ཀ་རཾ ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཡཱ་ཝ སུ་ཁཱ ས་གྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༥༥) སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘སུ་ཁོ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༡༨) སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་མྷི. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༨༢) ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༡༥; དྷ. པ. ༢༠༣, ༢༠༤) ནི་བྦཱ་ནེ. ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༣༢; མ. ནི. ༡.༢༧༡; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢) སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ. ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ས་ནྟཾ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༥༣; ཨི་ཏི་ཝུ. ༥༣) ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ. ‘‘དྭེ་པི མ་ཡཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༨༩) ཨི་ཊྛ་སུ་ཁེ་སུ. ‘‘སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ པུ་ཉྙཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣) ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀེ. ཨི་དྷཱ་པི ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཊྛ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཨི་ཊྛ་སྶ. ཀ་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ མ་ན་སྨི་ཉྩ ཀ་མ་ན་ཏོ པ་ཝི་ས་ན་ཏོ ཀ་ནྟ་སྶ. པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ནྟ་པྤ་ན་ཏོ ཙ པི་ཡ་སྶ. མ་ན་ནཱི་ཡ་ཏོ མ་ན་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཙ མ་ནཱ་པ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི ཡ་དི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ སུ་ཁ་སྶ ཨི་ཊྛ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མཾ. སུ་ཁ་སྶེ་ཏཾ ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ཕ་ལཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཨཱ་ད་ར་ཉྩ ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ནེ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ཝ་ནྟ་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རཾ པུ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མི. དཱི་གྷ་ར་ཏྟནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ. པུ་ཉྙཱ་ནནྟི དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟནྟི མི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ, སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི་པི མེ་ཏྟཱ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ པ་ན ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ར་སཱ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. བྱཱ་པཱ་དཱུ་པ་ས་མོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ས་མྤ་ཏྟི, སི་ནེ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝོ ཝི་པ་ཏྟི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ་ཏི མེ་ཏྟཱ་ས་མཱ་དྷིཾ མེ་ཏཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ.
ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤེཏི ས་ཏྟ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ. སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ་པི ག་ཧི་ཏཱ. ཨི་མཾ ལོ་ཀནྟི ཀཱ་མ་ལོ་ཀཾ. སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེ སུ་དནྟི སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེ, སུ་ད་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཝི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝ་ར་སཾ་ཝ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ད’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཀ་པྤེཏི ཀཱ་ལེ. ཀ་པྤ་སཱི་སེ་ན ཧི ཀཱ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཀཱ་ལེ ཁཱི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦོ་པི ཁཱི་ཡ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་ལོ གྷ་ས་ཏི བྷཱུ་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ས་ཧ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༢.༡༩༠). ‘‘ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོ ཧོ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ཛོ་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོཏི ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོ ཧོ་མི. ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེཏི ས་ཎྛ་ཧ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཉྙཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫཱ་མཱིཏི ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཉྙཾ ཡཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ས་ངྑཱ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི ཨུ་པེ་མི.
བྲ་ཧྨཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ བྲཱུ་ཧི་ཏ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ བྲ་ཧྨཱ. བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫ་བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏེ་ཧི མ་ཧ་ནྟོ བྲ་ཧྨཱ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ. ཏེ་ཧི ན ཀེ་ན་ཙི་པི གུ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ད་སྶ་ན་ཏོ ད་སོ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦཾ པ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ཉྩ མ་མ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི ཧོ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་དཱ ཀི་ར བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་པི ས་མཱ་ནོ ཏ་ཐཱ ས་ཏྟ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཱ་སུ ཨེ་ཝ དྭཱི་སུ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མཱི་སུ ནི་ཀ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ མེ་ཏྟཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སཾ་ས་རི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི…པེ… ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་པུ་ཉྙ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པུ་ཉྙ་སྶ་པི ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ཏྟུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀྐོ ཨ་ཧོ་སིནྟི ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཝཱ་རེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སིཾ. རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སིནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཙ ལོ་ཀཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི རཱ་ཛཱ. ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་ཧི ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་ཧི ཙ པ་རཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི, པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ‘‘རཱ་ཛཱ’’ཏི ཙེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙཾ, ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཝི་སེ་སཾ. དྷ་མྨེ་ན ཙ་ར་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ, ཉཱ་ཡེ་ན ས་མེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ར་ཛྫཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ, ད་ས་ཝི་དྷེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏེ ཙ རཱ་ཛ་དྷ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ. ཏེ་ན ཙ དྷ་མྨེ་ན ས་ཀ་ལཾ ལོ་ཀཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. པ་ར་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ དྷ་མྨི་ཀོ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་དྷ་མྨེ་ན, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ལ་དྡྷ་ར་ཛྫ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ’’ཏི.
ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟཱ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དཱི་པེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ…པེ… ཨི་སྶ་རོ’’ཏི. ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱིཏི ཝི་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཛི་ཏ་ཝཱ, ཀཱ་མ་ཀོ་དྷཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སྶ པ་ཊི་རཱ་ཛ་བྷཱུ་ཏ་སྶ བཱ་ཧི་ར་སྶ ཙ ཨ་རི་ག་ཎ་སྶ ཝི་ཛ་ཡཱི ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཀེ་ན་ཙི ཡུ་དྡྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡུ་དྡྷེ་ན པ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཛ་ཡ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ན་པ་དོ ཝཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་སྨིཾ རཱ་ཛི་ནི ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ, ཛ་ན་པ་དེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཛ་ན་པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ. ཙ་ཎྜ་སྶ ཧི ར་ཉྙོ བ་ལི་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀཾ པཱི་ལ༹་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཛ་ན་པ་དཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ས་མུ་དྡ་ཏཱི་ར་ཀ་ནྡ་རཱ་དཱི་ནི ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྩ་ནྟེ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ནྟི. ཨ་ཏི་མུ་དུ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཙོ་རེ་ཧི སཱ་ཧ་སི་ཀ་དྷ་ན་ཝི་ལོ་པ་པཱི་ལི༹་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་ཧཱ་ཡ ཛ་ན་པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ རཱ་ཛི་ནི ཛ་ན་པ་དོ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ས་མུ་པེ་ཏོ. ཏེ་སུ ཧི རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ་ན ཨ་ཛི་ཏཾ ཛི་ནཱ་ཏི, ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཝི་ཛི་ཏེ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ཏི, པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནེ་ན ཝི་ཛི་ཏ་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. པ་ཋ་མེ་ན ཙ་སྶ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་ཏྟི་ཡོ་གོ, པ་ཙྪི་མེ་ན མ་ནྟ་ས་ཏྟི་ཡོ་གོ, ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནེ་ཧི པ་བྷུ་ས་ཏྟི་ཡོ་གོ སུ་པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏྠི་མ་ཎི་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, སེ་སེ་ཧི ཨི་སྶ་རི་ཡ་སུ་ཁཾ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་སྶ པུ་རི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་དོ་ས་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི ཨ་ལོ་བྷ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཙྪི་མ་མེ་ཀཾ ཨ་མོ་ཧ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི.
སཱུ་རཱཏི ས་ཏྟི་ཝ་ནྟོ, ནི་བྦྷ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་རུ་ནོ’’ཏི. ཨ་ངྒནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘ཝཱི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ཝཱི་ར་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཱ ཙ་ཀྐ་སྶ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ སཱི་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ད་ཎྜེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་ན་ད་ཎྜ་སྶ ས་རཱི་ར་ད་ཎྜ་སྶ ཙ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ཏྠེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན སེ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ད་ཎྜེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡེ ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷེ ས་ཏྟེ ས་ཏ་མྤི ས་ཧ་སྶ་མྤི ག་ཎྷ་ནྟི, ཏེ དྷ་ན་ད་ཎྜེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟི. ཡེ ཚེ་ཛྫ་བྷེ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟི, ཏེ ས་ཏྠ་ད་ཎྜེ་ན. ཨ་ཧཾ པ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི ད་ཎྜཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ད་ཎྜེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སིཾ. ཡེ ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ན པ་རཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟི, ཏེ ས་ཏྠེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟི ནཱ་མ. ཨ་ཧཾ པ་ན ས་ཏྠེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ པི་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ལོ་ཧི་ཏཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཧི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ་ག་མ་ནོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་བྷི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སིཾ, ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ སཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝ་སི་ནྟི.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་སྶ, པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཁེ་སི་ནོཏི ཨཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཏེ་ན སུ་ཁ་པ་རི་ཡེ་ས་ཀེ ས་ཏྟེ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘པ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་རེ ས་ཏྠཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་དྷ་ན་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཝཱ སཱ་ཧ་ས་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ སཱ་ཧ་སི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཀ་མྨཾ སཱ་ཧ་སི་ཀ་ཀ་མྨཾ. པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨི་སྶ་རོ པ་ཐ་བྱོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐ་ཝི་སཱ་མི་ཀོ’’ཏི.
མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. བྷ་རི་ཡཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ད་ས་མེ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྩཾ པ་ཏྠ་ཊ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཝི་ནི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ་པི ཧི བ་ཧཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ས་དྡ་ཏོ ཙ དུ་ར་ཝ་བོ་དྷོ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་གྒྷོ་སོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི. མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེཏི མ་ཙྪེ ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎེ, མ་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ལུ་མྤ་ནེ. ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ན་ཉྷི མ་ཙྪ་པ་ཙྪི་ཊྛ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪ་ཕཱ་ལཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཏ་སྶ ཏེ མ་ཧཱ དི་ནྣོ, མ་ཡ྄ཧཾ ཁུ་དྡ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ མ་ཙྪ་པ་ཙྪིཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཛཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཏྟེ་པི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙེ ཙ ‘‘པ་ཝི་ཊྛོ ན པ་ཝི་ཊྛོ, ག་ཧི་ཏོ ན ག་ཧི་ཏོ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛཱ་ལེ ཝཱ…པེ… མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཏྟནྟི པཱ་ད་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ. ཁ་རཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
བྷ་རི་ཡཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. ཀོ་དྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ས་པ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱཏི ཝཱ ས་པ་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཀོ་དྷ་ནནྟི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སཱི་ལཾ. ཀོ་དྷ་ནོ་ཡནྟི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནོ ཨ་ཡཾ. ཨ་ཡནྟི ཙ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཀོ་དྷ་པ་རེ་ཏོཏི ཀོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་ག་ཏོ, པ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ. དུ་བྦ་ཎྞོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་པི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པྤ་ཊི་ཡ་ཏྟོ་པི མུ་ཁ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩཱ་ཏི ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་མི་དཾ ཕ་ལ་ནྟི དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘དུ་བྦ་ཎྞོ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཀི་ཏྟི་མ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ནོ. ཨ་ནྟ་ར་ཏོཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ, ཙི་ཏྟ་ཏོ ཝཱ. ཏཾ ཛ་ནོ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཀོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཀོ་པ་ནཱ་དི་བྷ་ཡཾ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཡཾ བཱ་ལ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡནྟི ཡ་ཏྠ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཀོ་དྷོ ས་ཧ་ཏེ ན་རཾ, ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡནྟི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་སྨཱ ཀོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ན་རཾ ས་ཧ་ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡ་དཱ ཀུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ས་ཧ་ཏེཏི ཡ་དེ་ཏཾ ཀོ་དྷ་སྶ ས་ཧ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ བྷ་ཝ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ན་རཾ ཀོ་དྷོ ས་ཧ་ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ ཀུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི.
བྷཱུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝུ་དྡྷི, ཏ་སྶ ཧ་ན་ནཾ གྷཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བྷཱུ་ན་ཧ་ཙྩཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏ་ཝུ་དྡྷཱི་ནཱི’’ཏི. ད་མ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན དི་ཊྛི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏ་རེ་ན ད་མེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ ཧི ད་མ-ས་དྡོ. ‘‘ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོ ད་མ་སཱ ཨུ་པེ་ཏོ, ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༩༥; སུ. ནི. ༤༦༧) ཨེ་ཏྠ ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ད་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ད་མེ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཡ་དི ས་ཙྩཱ ད་མཱ ཙཱ་གཱ, ཁ་ནྟྱཱ བྷི་ཡྻོ་དྷ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༩༡) ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ད་མོ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ད་མེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘དཱ་ནེ་ན ད་མེ་ན སཾ་ཡ་མེ་ན ས་ཙྩ་ཝ་ཛྫེ་ན ཨ་ཏྠི པུ་ཉྙཾ, ཨ་ཏྠི པུ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ག་མོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༦༥) ཨེ་ཏྠ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ད་མོ ‘‘ཨུ་པ་ཝ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ད་མེ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་སི ཁོ ཏྭཾ, པུ་ཎྞ, ཨི་མི་ནཱ ད་མཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་ད་ནྟ་རེ ཝི་ཧ་རི་ཏུ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༣༩༦; སཾ. ནི. ༤.༨༨) ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྟི ད་མོ ‘‘ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ་མ་ཀྑཱ་དི་ཀེ ད་མེ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ན མཱ་ན་ཀཱ་མ་སྶ ད་མོ ཨི་དྷ་ཏྠི, ན མོ་ན་མ་ཏྠི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༩) ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དི་ཀོ ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀོ དྷ་མྨོ ད་མོ ‘‘ད་མྨ་ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཏཾ ད་མེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡེ, པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན དི་ཊྛི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ད་མ-ས་དྡེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ.
ཀོ་དྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.