.ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
ས་ཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
༡. པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
༡. དྷ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༡༠. ས་ཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠོ.
༢. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་གྒོ
༤.པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ, ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་བྷོ་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན. དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧཱིཏི ཀ་ར་ཎེ ནི་སྶ་ཀྐེ ཙེ་ཏཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན, མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ, ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་མ་ཧཱ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ, ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ, མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ཙཱཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དེ དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དེ ཨུ་བྷ་ཏོ བྷཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དེ དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི དྭེ ཝཱ་རེ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནེ་ཧི ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཧི ཨ་ཏྠོ.
སོཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ དུ་ཝ་ངྒི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཉྷི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ…པེ… པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོཏི བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི –
ཡ་དི་པི མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནེ (དཱི. ནི. ༢.༡༣༠) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟེ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ལི༹ པ་ནེ་ཏྠ…པེ… ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷི་ནོ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ པ་ན ཀཱི་ཊཱ་གི་རི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༡༨༢) –
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཡེ ཏེ ས་ནྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ རཱུ་པེ ཨཱ་རུ་པྤཱ, ཏེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི –
ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛོ ཙ ཝུ་ཏྟོ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཧི པ་ཉྩ་སུ པུ་རི་མཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་སཱི་སཾ ནི་རོ་དྷཾ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ. ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཏཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སེ་ཊྛོ ནཱ་མ.
ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོཏི་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པཱ་ལི༹. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་གྒ་ལོཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་དྷ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ཨེ་ཀ་ཙྩོཏི ཨེ་ཀོ. ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི. དི་སྭཱཏི ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ. ན ཧི ཨཱ་ས་ཝེ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ནྟི, ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་ན པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ དི་སྭཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ད་སྶ་ནཱ་ཡ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ པུ་རི་མ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟོ, ན ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཡོ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑོ ས་བྦ་སོ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏེ་པི ཧི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ ན སོ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ནི་སྶི་ཏོ་ཏི ན ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ས་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཏཾ་ནཱ་མ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མུ་དཱ་ཡེ ཧི པ་ཝ་ཏྟོ ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ས་ཏྟི་ས་ཡོ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཀ་དེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཧི ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ས་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཕུ་ཊྛ་ནྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོཏི ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཕུ་ཊྛ་ནྟོ, ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རོ ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཕུ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཡོ ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ཙ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ. ནི་རོ་དྷཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཁེ་པི་ཏེ་སུ ཏེ་ན སོ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ནི་རོ་དྷཾ ཡ་ཐཱ་ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏུ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ན་ཕ་སྶཾ པ་ཋ་མཾ ཕུ་ས་ཏི, པ་ཙྪཱ ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ, ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཙ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཝི་ཡ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (པུ. པ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢༤) ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་མྷི་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ཝཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཨཱ་ས་ཝཱ.
དི་ཊྛ་ནྟཾ པ་ཏྟོཏི ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘དི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་པི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི ཝི་ཡ ཚ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཡ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ དུ་ཀྑ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑཾ ཛ་ནེ་ཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ས་མུ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ཉྩ ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་རི་ཡོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ས་ཙྩ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཱཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜེ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ ཝི་དི་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཀ་ཏཱ. དྷ་མྨཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ. ཝོ་དི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱིཏི སུ་དི་ཊྛཱ. ཝོ་ཙ་རི་ཏཱཏི སུ་ཙ་རི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཊྛུ ཙ་རཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ་ཏི.
ས་དྡྷཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟོཏི ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ་པི ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཝཱ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་ན ནེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ན་ཏྠི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན. དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་མྷི ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཀ་སི་རེ་ན ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུཾ, ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ པ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་ཡཾ པ་ཊི་པ་དཱ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ པ་སྶ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡཱ’’ཏི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི (པུ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢༨) ‘‘ནེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན་ཏྠི, པ་ཉྙཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ, པ་ཉྙཱ. ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མནྟི པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནཾ. ‘‘ས་དྡྷཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. པ་ཉྙཾ ཝཱ་ཧེ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཧཱི, པ་ཉྙཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཉྙཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ་ཧེ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཧཱི. ས་དྡྷཱ་ཝཱ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ཐཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༧༣, ༨༨༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༧༧༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་ད་ཀཱུ་པ་མཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ལ༹་ཀེ་ཧཱིཏི ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་ད་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་ད་ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ནི་མུ་གྒོ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝ སོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶ ཧི པུ་ན བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི མ་ཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཧེ་ཊྛཱ ཧེ་ཊྛཱ ན་ར་ཀ་གྒཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རོ. སཱ་དྷུ ས་དྡྷཱ ཀུ་ས་ལེ་སཱུཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ས་དྡྷཱ ནཱ་མ སཱ་ཧུ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ཏི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀུ་ས་ལེ་ན ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. སཱ་དྷུ ཧི་རཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙ་ངྐ་ཝཱ་རེཏི ར་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཁཱ་ར་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནེ, སུ་རཱ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནེ ཝཱ. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལོཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷུ ས་དྡྷཱ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ པུ་ན ནི་མུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཧི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཉྩ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ་པི པུ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཧཱི་ནོ རུ་ཧི་རུ་པྤཱ་ད་ཀ་མྨཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀ་མྨ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ་ན ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་མ་ན་ནྟ་རཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏྭཱ པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟོ.
ནེ་ཝ ཧཱ་ཡ་ཏི ནོ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི ན ཧཱ་ཡ་ཏི, པ་ཧོ་ན་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་ནེ་ཏཾ ཨ་གཱ་རི་ཀེ་ན་པི ཨ་ན་གཱ་རི་ཀེ་ན་པི དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཨ་གཱ་རི་ཀོ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཀཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཝ་སྶི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ་པེ་སི, སོ པ་ཙྪཱ པ་ཧོ་ན་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ན་གཱ་རི་ཀོ་པི ཨཱ་དི་མྷི ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨུ་དྡེ་སཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཝཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, མེ་དྷཱ་ཝཱི བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧོ་ན་ཀ་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལོཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ར་ཏཱིཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་པུ་གྒ་ལོ ཀི་ལེ་ས་ཏ་ནུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཏ་ར་ཏི ནཱ་མ.
པ་ཊི་གཱ་དྷ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་པུ་གྒ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨི་མེ པ་ན ས་ཏྟ པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་ད་ཀོ་པ་མེ་ན དཱི་པི་ཏཱ. ས་ཏྟ ཀི་ར ཛ་ངྒྷ་ཝཱ་ཎི་ཛཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀཾ པུ་ཎྞ་ན་དིཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཨུ་ད་ཀ་བྷཱི་རུ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཨ་ཝ་སྶཾ་ཝ མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་བྷ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏོ. དུ་ཏི་ཡོ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཀིཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ནི་མུ་གྒོ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་བྷ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏི་ཡོ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛི་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ ན་དི་ཡཱ ཋ་ཏྭཱ ནེ་ཝ ཨོ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུཾ, ན པཱ་རཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྑི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཋི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏི་ཏྠཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. པ་ཉྩ་མོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏི་ཏྠཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཏ་ར་ཏི. ཚ་ཊྛོ ཏཾ དི་སྭཱ པཱ་རི་མ་ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ ཀ་ཊི་པྤ་མཱ་ཎེ ཨུ་ད་ཀེ ཋི་ཏོ. ས་ཏྟ་མོ པཱ་རི་མ་ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ ག་ནྡྷ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ནྷ་ཏྭཱ ཝ་ར་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ སུ་ར་བྷི་ཝི་ལེ་པ་ནཾ ཝི་ལི་མྤི་ཏྭཱ ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི པི་ལ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ མ་ཧཱ་ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཛ་ངྒྷ་ཝཱ་ཎི་ཛཱ ཝི་ཡ ཨི་མེ ས་ཏྟ པུ་གྒ་ལཱ, ན་དཱི ཝི་ཡ ཝ་ཊྚཾ, པ་ཋ་མ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་བྷཱི་རུ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་མུ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ ཝ་ཊྚེ ནི་མུ་ཛྫ་ནཾ, ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་མུ་ཛྫ་ན་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྠ་ཀེ་ན ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ཧཱ་ནི་ཡཱ ནི་མུ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ, མ་ཛ྄ཛྷེ ན་དི་ཡཱ ཋ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ཋི་ཏི་པུ་གྒ་ལོ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏི་ཏྠཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཝི་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, པ་ཏ་ར་ནྟ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཊྚ་ཏཱ་ཡ པ་ཏ་ར་ནྟོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི, ཏ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་མ་ཏྟེ ཨུ་ད་ཀེ ཋི་ཏ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ཊྚ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི, ནྷ་ཏྭཱ པཱ་རི་མ་ཏཱི་རཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཐ་ལེ ཋི་ཏ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨོ་གྷེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལེ ཋི་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ཐ་ལེ ཋི་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷོ་ཛ་ན་བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཝི་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་ད་ཀཱུ་པ་མཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༩. ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦-༡༩. ཚ་ཊྛེ ‘‘ཨི་དྷ ས་མ་སཱི་སཱི ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ས་མ་སཱི་སི་ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རོ་ག་ཝ་སེ་ན ས་མ་སཱི་སཱི རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ. ཡོ ཙ་ཀྑུ་རོ་གཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ས་ཏི ‘‘ཨི་ཏོ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི, ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ རོ་ག་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་ར་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ཡོ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཀོ་པ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ལི་བོ་དྷ་སཱི་སཾ མཱ་ནོ, པ་རཱ་མཱ་ས་སཱི་སཾ དི་ཊྛི, ཝི་ཀྑེ་པ་སཱི་སཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་སཱི་སཾ ས་དྡྷཱ, པ་གྒ་ཧ་སཱི་སཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སཾ ས་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སཱི་སཾ ས་མཱ་དྷི, ད་སྶ་ན་སཱི་སཾ པ་ཉྙཱ, པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ཙུ་ཏི་སཱི་སཾ ཝི་མོ་ཀྑོ, ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སཾ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༣.༣༣) ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་ཏྟ་ར་ས་སུ སཱི་སེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཾ ཀི་ལེ་ས་སཱི་ས་ནྟི དྭེ སཱི་སཱ་ནི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི – ‘‘ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏེ་སུ ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ. ཡ་སྶ ཙེ་ཏཾ སཱི་ས་དྭ་ཡཾ ས་མཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, སོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ.
ཀ་ཐཾ པ་ནི་དཾ ས་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཝཱ་རེ མ་གྒ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ པ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ པ་ཉྩ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ པ་ཉྩ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏོ ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་སཱི་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་མྤི ས་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡ. ཝཱ་ར་ས་མ་ཝུ་ཏྟི་དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཧི མ་གྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཡ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཙ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ་རཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༧༨; སཾ. ནི. ༣.༡༢, ༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ་ན ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ས་མྤཱ་པི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ…པེ... ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
ཨཱ་ཡུ་ནོ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ཉྩ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡུ་ནོ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན. ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ དུ་ཀྑེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. ཨུ་དྡྷཾ་ཝཱ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་སོ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ མ་གྒ་སོ་ཏ་ནྟི ཨུ་དྡྷཾ་བྷོ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི.
ཨེ་ཏྠ པ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཧི ཨ་ཝི་ཧ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏ་པྤཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་པི དྭེ ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ སུ་ད་སྶཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་པི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ སུ་ད་སྶིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཊྛ ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟོ ཨ་གྒ་མ་གྒཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཝི་ཧ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཝཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མ. ཡོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ་སུ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མ. ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏཱུ་སུ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱིཏི.
ཨེ་ཏེ པ་ན ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ, ཨེ་ཀོ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨེ་ཀོ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ, ཨ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་ས ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏ་པྤ་སུ་ད་སྶ་སུ་ད་སྶཱི་སཱུ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ད་ས་ཀཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ. ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ པ་ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན་ཏྠི, ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ, ཨེ་ཀོ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཨ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ. ས་ཏྟ་མཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ནི་དྡ་ས་ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ད་ས་མེ ནི་དྡ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡ་སཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི. ན་ཏྠི ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྶ ད་སཱ་ཏི ནི་དྡ་སོ. པ་ཉྷོཏི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ད་ས་ཝ་སྶོ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཀི་རཱ’’ཏི ཀི་ར་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ནི་དྡ་སོཏི ཙེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ནི་བྦཱི་སཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ཡ ནི་ནྣ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མེ ཝི་ཙ་ར་ནྟོཏི གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ. ན ཨི་དཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་སུ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, སཱ་ས་ནེ་པི སེ་ཁ་སྶ་པི ན ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. ཡ་སྶ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཧི་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཡཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནིཾ.
སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ. ཏཾ པ་ན་སྶཱ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑཱ་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ར་ཎེ’’ཏི. སི་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཀྑ་ཎཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཏོ པཱུ་ར་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཨ་ར་ཀྑ་ཎེ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ར་ཀྑ་ཎེ ཙ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ. བ་ལ་ཝ་ཙྪ་ནྡོཏི ད་ལ༹ྷ་ཙྪ་ནྡོ. ཨཱ་ཡ་ཏིནྟི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ནཱ་ག་ཏ་དི་ཝ་སཱ་དི་ཀཱ་ལོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པུ་ན་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི. སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་བ་དྡྷ་བྷ་ཏྟི་ཏཱ ཨ་ཝི་ག་ཏ་པེ་མ་ཏཱ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ནི་སཱ་མ་ནཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ན་ཡེཏི བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེཏི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཝི་ག་མ་སི་དྡྷེ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སེ. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶ པ་གྒ་ཎྷ་ནེ. ཏཾ པ་ན ས་བྦ་སོ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ པཱུ་ར་ཎེ’’ཏི. ས་ཏི་ཡ་ཉྩེ་ཝ ནི་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཙཱཏི ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཧི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. དི་ཊྛི་པ་ཊི་ཝེ་དྷེཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ’’ཏི.
ནི་དྡ་ས་ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཝ་ཛྫི་ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. སཱ་ར་ནྡ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཧོ་སི. ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༣༤) ཨེ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏཾ པ་དཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙཱི. ཀཱ་ལོ ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཨ་བྷི་ཎྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱཏི ནི་ཙྩ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ. ཏཾ པ་ན ནི་ཙྩ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ཝ་ས་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྣི་པཱ་ཏ་བ་ཧུ་ལཱཏི པ་ཙུ་ར་ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ. ཝོ་སཱ་ནནྟི ས་ངྐོ་ཙཾ. ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཀུ་ལཱཏི ཁུ་བྷི་ཏཱ ན པ་ས་ནྣཱ. བྷི་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཝ་གྒ་བ་ནྡྷ་ཏོ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཧུ་ཏྭཱ.
ས་ནྣི་པཱ་ཏ་བྷེ་རི་ཡཱཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་བྷེ་རི་ཡཱ. ཨ་དྡྷ་བྷུ་ཏྟཱ ཝཱཏི སཱ་མི་བྷུ་ཏྟཱ ཝཱ. ཨོ་སཱི་ད་མཱ་ནེཏི ཧཱ་ཡ་མཱ་ནེ.
སུ་ངྐནྟི བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི པ་བྦ་ཏ་ཁ་ཎྜ་ནཱ་དི་ཏི་ཏྠ་གཱ་མ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཾ. བ་ལིནྟི ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶཱ་དི་ཏོ ཚ་བྷཱ་གཾ ས་ཏྟ་བྷཱ་ག་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦ་ཀ་རཾ. ད་ཎྜནྟི ད་ས་ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཨ་པ་རཱ་དྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་ན་ད་ཎྜཾ. ཝ་ཛྫི་དྷ་མྨནྟི ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛ་དྷ་མྨཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དཱི་སུ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སེ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ་ཀྑ་མཱཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀྑ་མཱ. པོ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཛྫི་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཀི་ར ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཙོ་རོ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏེ ‘‘ག་ཎྷ་ཐ ནཾ ཙོ་ར’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ དེ་ནྟི. ཏེ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ ས་ཙེ ཨ་ཙོ་རོ ཧོ་ཏི, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི. ས་ཙེ ཙོ་རོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ དེ་ནྟི, ཏེ་པི ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཙོ་རོ ཙེ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི. ཙོ་རོ ཙེ, སུ་ཏྟ་དྷ་རཱ་ནཾ དེ་ནྟི. ཏེ་པི ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཙོ་རོ ཙེ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི. ཙོ་རོ ཙེ, ཨ་ཊྚ་ཀུ་ལི་ཀཱ་ནཾ དེ་ནྟི, ཏེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ, སེ་ནཱ་པ་ཏི ཨུ་པ་རཱ་ཛ་སྶ, ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ ར་ཉྙོ. རཱ་ཛཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ ས་ཙེ ཨ་ཙོ་རོ ཧོ་ཏི, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཙོ་རོ ཧོ་ཏི, པ་ཝེ་ཎི་པ་ཎྞ་ཀཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་ན ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ་ད་ཎྜོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ ཏེ་ན ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་ཏི ཨེ་ཏཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཛྫི་དྷ་མྨཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ ན ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏེ་སུ ཨ་ཊྚ་ཀུ་ལེ་སུ ཛཱ་ཏཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ཝི་ར་ཏཱ ཨ་ཊྚ་མ་ཧ་ལླ་ཀ་པུ་རི་སཱ ཨ་ཊྚ་ཀུ་ལི་ཀཱ.
ས་ཀྐཱ་རནྟི ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ. ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ག་རུ་ནོ’’ཏི ཏ་ཏྠ ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི པ་ཊི ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. མཱ་ནེ་སྶ་ནྟཱིཏི ས་མྨཱ་ནེ་སྶ་ནྟི. ཏཾ པ་ན ས་མྨཱ་ན་ནཾ ཏེ་སུ ནེ་སཾ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་པུ་བྦ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནེ་ན པི་ཡཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ པ་ཎི་པཱ་ཏཾ. ད་སྶེ་ནྟཱིཏི ག་རུ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟི. ས་ནྡྷཱ་ནེ་ཏུནྟི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ཏུཾ.
པ་ས་ཡ྄ཧ་ཀཱ་ར་སྶཱཏི བ་ལ་ཀྐཱ་ར་སྶ. ཀཱ་མཾ ཝུ་དྡྷི་ཡཱ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཧཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝཱ ཡ་སྨཱ ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཧཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སེ པཱ་པ་ཀ་མྨེ, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ས་རོ་ཝ དེ་ཝ་སོ་པ་ས་གྒོ. ཏ་སྨིཾ པ་ན ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སེ སི་ཡཱ དེ་ཝ་ཏོ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་ཝ་ས་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ…པེ… ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ སུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ དི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཊི་བྷ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ནི་ཙྪི་ཏནྟི ཨ་ནི་ཊྛཾ. ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏོཏི ནི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཱ དྷ་མྨི་ཡཱ་ཏི ཨི་དྷ ‘‘དྷ་མྨི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. མི་ག་སཱུ་ཀ་རཱ་དི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ སུ་ན་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཝ་ན་ཙ་ར་ཎཾ ཝཱ་ཛོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ ཝཱ ཝཱ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་ཛི་ཀཱ, མི་ག་ཝ་དྷ་ཙཱ་རི་ནོ.
སཱ་ར་ནྡ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝ་སྶ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་བྷི་ཡཱ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠོ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ཝི་དི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི. ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱ་ནོཏི ‘‘ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ ཨི་མེ’’ཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཛྫཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ རཱ་ཛཱ་ནོ, ཝ་ཛྫི་ར་ཊྛ་སྶ ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱ་ནོ. ར་ཊྛ་སྶ པ་ན ཝ་ཛྫི་ས་མ་ཉྙཱ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རཱ་ཛི་དྡྷི་ཡཱཏི རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ག་ཏེ་ན པ་བྷཱ་ཝེ་ན. སོ པ་ན པ་བྷཱ་ཝོ ནེ་སཾ ག་ཎ་རཱ་ཛཱ་ནཾ མི་ཐོ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ. ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡཱི ཙ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ‘‘ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཏཱ་པོ. སོ པ་ན ནེ་སཾ པ་ཏཱ་པོ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཝཱ་ཧ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཙ སུ་བྷི་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་ན…པེ… ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ལ༹་ཙྪི་གྒ་ལེ༹་ནཱཏི ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཚི་དྡེ་ན. ཨ་ས་ནནྟི ས་རཾ. ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི. པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑནྟི པོ་ངྑ་སྶ ཨ་ནུ་པོ་ངྑཾ, པུ་རི་མ་ས་ར་སྶ པོ་ངྑ་པ་དཱ་ནུ་ག་ཏ་པོ་ངྑཾ ཨི་ཏ་རཾ ས་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་རཱ་དྷི་ཏནྟི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ. ཨུ་ཙྪི་ནྡི་སྶཱ་མཱིཏི ཨུ་མྨཱུ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཏིཾ ཚི་ནྡི་སྶཱ་མི. ཨ་ཡ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨ་ཡོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ན་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཌྜྷི’’ནྟི. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ བྱ་ས་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཾ.
ག་ངྒཱ་ཡཱཏི ག་ངྒཱ་ས་མཱི་པེ. པ་ཊྚ་ན་གཱ་མནྟི ས་ཀ་ཊ་པ་ཊྚ་ན་གཱ་མཾ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཊྚ་ནེ. བ་ལ་ཝཱ་གྷཱ་ཏ་ཛཱ་ཏོཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་ཀོ་དྷོ. མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ. ག་ཏེ་ནཱཏི ག་མ་ནེ་ན. སཱི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཎྷཾ ཝཱ ན་ཏྠི ཏཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཡུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ས་ངྒཱ་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་པ་ལཱ་པ་ནཾ སཱ་མཾ དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷེ་དོ་པི ཨི་དྷ ཨུ་པཱ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ མི་ཐུ་བྷེ་དཱ’’ཏི. ཡུ་དྡྷ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཏཱ པ་གེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨི་དནྟི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨུ་པ་ལཱ་པ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྲ མི་ཐུ་བྷེ་དཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩ …པེ… པ་རི་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡཱཏི ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན.
རཱ་ཛཱ་པི ཏ་མེ་ཝ པེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦེ…པེ… པཱ་པེ་སཱིཏི རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཾ ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝ་ཙཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ ‘‘ཡ་ཐཱ བྷོ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཛྫཱི ཀེ་ན་ཙི ག་ཧེ་ཏུཾ, ཨ་པི་ཙ ཨུ་པ་ལཱ་པ་ནཱ་ཡ ཝཱ མི་ཐུ་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ས་ཀྐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨུ་པ་ལཱ་པ་ནཱ་ཡ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་ད་ཡོ ན་སྶི་སྶ་ནྟི, བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཏེ ག་ཧེ་སྶཱ་མི, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏེ་ན ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏུ་མྷེ ཝ་ཛྫཱི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་རི་ས་ཏི ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཐ, ཏ་ཏོ ཨ་ཧཾ ‘‘ཀིཾ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏེ་ཧི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀེ་ན ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟུ ཨེ་ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་སྶཱ་མི. ཏ་ཏོ ཏུ་མྷེ ‘‘ཀིཾ ནུ, བྷོ, ཨེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝ་ཛྫཱི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐ. དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ ཙཱ་ཧཾ ཏེ་སཾ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ པེ་སེ་སྶཱ་མི, ཏ་མྤི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ་པི མ་མ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ ཁུ་ར་མུ་ཎྜཾ མཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ག་རཱ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཐ, ཨ་ཐཱ་ཧཾ ‘‘མ་ཡཱ ཏེ ན་ག་རེ པཱ་ཀཱ་རོ པ་རི་ཁཱ ཙ ཀཱ་རི་ཏཱ, ཨ་ཧཾ ཐི་ར་དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ག་མྦྷཱི་ར་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་མི, ན ཙི་ར་སྶཾ དཱ་ནི ཏཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཀྑཱ་མི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ས་བྦཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ལི་ཙྪ་ཝཱི ཏ་སྶ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཋོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, མཱ ཏ་སྶ ག་ངྒཾ ཨུ་ཏྟཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏྲ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧི ‘‘ཨ་མྷེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཀི་ར སོ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏེ་ན ཧི བྷ་ཎེ ཨེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. སོ ག་ནྟྭཱ ལི་ཙྪ་ཝཱི དི་སྭཱ ‘‘ཀི་མཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ལི་ཙྪ་ཝི་ནོ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ག་རུཾ ད་ཎྜཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏེ ཏ་ཏྲ ཋཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མ་ཧཱ་མ་ཙྩོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ཏེ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི. སོ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟི. སོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་གུ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཀཾ ལི་ཙྪ་ཝིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘དཱ་ར་ཀཱ ཀ་ས་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨཱ་མ, ཀ་ས་ནྟི. དྭེ གོ་ཎེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཏི. ཨཱ་མ, དྭེ གོ་ཎེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ ཏ་མ་ཉྙོ ‘‘ཀིཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ‘‘ན མེ་སོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷི་ཛྫི.
བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་པ་ར་མྤི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཀཾ ལི་ཙྪ་ཝིཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཀེ་ན བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷུ་ཏྟོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟོ. ཏ་མྤི ཨ་ཉྙོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ཏ་ཐེ་ཝ བྷི་ཛྫི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་པ་ར་མྤི དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཀཾ ལི་ཙྪ་ཝིཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏི་དུ་གྒ་ཏོ་སི ཀི་རཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཀོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཏི. ཨ་པ་ར་མྤི ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ཀི་ར བྷཱི་རུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཀོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི? ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཏཱི་ཧི སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ཧི ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ དྭེ ཨེ་ཀ་མ་གྒེ་ན ན ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི. ལི་ཙྪ་ཝི་ནོ ‘‘ཨི་སྶ་རཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟུ, སཱུ་རཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ཨ་ཡཾ དཱ་ནི ཀཱ་ལོ, སཱི་གྷཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ར་ཉྙོ སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་ཏི. རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ་ཝ བ་ལ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི. ཝེ་སཱ་ལི་ཀཱ སུ་ཏྭཱ ‘‘ར་ཉྙོ ག་ངྒཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏུཾ ན ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སུཾ. ཏེ སུ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟུ སཱུ་ར་རཱ་ཛཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ན ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. ‘‘ན་ག་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ན ད་སྶཱ་མ, དྭཱ་རཱ་ནི པི་ད་ཧི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སུཾ. ཨེ་ཀོ་པི ན ས་ནྣི་པ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝི་ཝ་ཊེ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཏོ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘རཱ་ཛཱ་པི ཏ་མེ་ཝ པེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་སཱི’’ཏི.
ཝ་སྶ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཋ་མ་ས་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༣༦), ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝཱ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷཱ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏོཏི་ཨཱ་དི དི་སཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་སཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཐ་ནཾ. ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ ཨཱ་ཀུ་ལཱ ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཋི་ཏཱ. ཨོ་ལཱི་ཡ་མཱ་ན་ཀོཏི པཱ་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཝི་ན་སྶ་མཱ་ན་ཀོ. ཨུ་ཀྑི་པཱ་པེ་ནྟཱཏི པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ (པཱ་རཱ. ༥༦༥) པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱ. ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ཝི་ཡ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༦) ད་ས་ཝ་ཏྠུ་དཱི་པ་ནེ་ན. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱཏི ན་ཝཾ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱ ཨ་མ་དྡ་ནྟཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ དཱི་པེ་ནྟཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མྤི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ས་མཱུ་ཧ་ན་ནྟཱ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཝི་ཡ ཙཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷོ, ས་ནྟཱ་མྷཱ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི གི་ཧི་ག་ཏཱ་ནི. གི་ཧི་ནོ་པི ཛཱ་ན་ནྟི ‘ཨི་དཾ ཝོ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དཾ ཝོ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’ཏི. ས་ཙེ་པི ཧི མ་ཡཾ ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱུ་ཧ་ནི་སྶཱ་མ, བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ ‘དྷཱུ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཡཱ་ཝི་མེ་སཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཏཱ་ཝི་མེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སི་ཀྑིཾ་སུ. ཡ་ཏོ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྠཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ན དཱ་ནི་མེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སི་ཀྑ་ནྟཱི’ཏི. ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ན པ་ཉྙ་པེ་ཡྻ, པ་ཉྙ་ཏྟཾ ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༢) ཏ་ནྟིཾ ཋ་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཝི་ཡ ཙ.
ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱཏི སཱ་ས་ནེ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཐེ་ར་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧཱིཏི ཐེ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི. བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ན་ནྟི. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་མེ་ཝ སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨོ་ཝཱ་དཾ ན དེ་ནྟི ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཐནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ. སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤཱ་པ་ནེ་ན སཱ་ས་ནེ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཀོ་ས་ལླ་ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ- (ཨ. ནི. ༦.༨༥) ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨ་ཏ་ནྟིཾ. ཨཱ་དི་ཀཾ ཨོ་ཝཱ་དནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ ས་མི་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨོ་ཝཱ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
པུ་ན་བྦྷ་ཝ་དཱ་ནཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཨི་ཏ་རེཏི ཡེ ན པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སི་ཀཱ ན ཨཱ་མི་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ, ཏེ ན ག་ཙྪ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སཾ.
ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་སཱུཏི ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་གེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ. ན་ནུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཏ་ཎྷཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་མོ་ཀྑེ་སུ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པི་ཧཱ་ད་ཡོ པི་ཡ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ སཱ་ལ་ཡ་ཏཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝཱཏི ས་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ན པ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ, ཨཱ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎནྟི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ག་ཧི་ཏ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ སུ་ཊྛུ ཨ་ཏྠ་ཙི་ནྟ་ནཾ. ཙི་ནྟ་ར་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་དྡོ. ཨེ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ནི་སཱི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ.
པ་ཋ་མ་ས་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤-༢༦. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཡ་ནྟ་ཀཱ་རཱིཏི ས་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཱ. ‘‘པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༩, ༡༩༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་བྷ་སྶོ་ཝཱཏི པ་རི་མི་ཏ་ཀ་ཐོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶེ་ཝ ཀ་ཐ་ན་ཏོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ. ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱི ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ནཱ ན ནཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སཾ་ས་ཊྛོ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ སཾ་ས་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཏི. དུ་སྶཱི་ལཱ པཱ་པི་ཙྪཱ ནཱ་མཱཏི ས་ཡཾ ནི་སྶཱི་ལཱ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པཱ་པཱ ལཱ་མ་ཀཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པཱ་པི་ཙྪཱ. པཱ་པ་པུ་གྒ་ལེ་ཧི མི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་པ་མི་ཏྟཱ. ཏེ་ཧི ས་དཱ ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ནི་ནྣ་ཏཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐཱ. པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི་ཡེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༡༡. ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧-༣༡. ས་ཏྟ་མེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ཧ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱ’’ཏི. ཨི་མཱ ས་ཏྟ ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཧོ་ནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ནྟཾ ཨེ་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཡ་དི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ དྭེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཧི ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་དྷ ཝི་རཱ་ག་ས་ཉྙཱ, ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པི སི་ཡུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་མཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝ་ཛྫི་ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དེ་ཝ་ཏཱ་ཝ་གྒོ
༥. པ་ཋ་མ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཡ྄ཧཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཡ྄ཧཾ ནི་གྒུ་ཧི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཏ་སྶ གུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ནཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་གུ་ཡ྄ཧཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཚཱ་དེ་ཏི.
པ་ཋ་མ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༡༡. དུ་ཏི་ཡ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧-༤༢. ཚ་ཊྛེ པི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ ཙཱཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཧི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ཏ་ས་མྤ་ནྣོ ཙཱ་ག་ས་མྤ་ནྣོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣོ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡ་ཧ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་མྦོ་དྷིཾ ཀ་མྨ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྩ, ཏེ་ན ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི. སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི ག་རུ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙོ་ད་ཀོ པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི ཝ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ. སུ་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ནཾ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཧོ་ཏི ས་ནྟུ་ཊྛོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏཱི ཧོ་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏོ. པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ ས་ཏི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྣེ་ས་མཱ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་ཏྟེ ཨ་ཧི་ཏེ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཧི་ཏེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པི་ཡོ…པེ… ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྟ་མཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི.
དུ་ཏི་ཡ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དེ་ཝ་ཏཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་ཝ་གྒོ
༡. ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མེ ཡ་སྨཱ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༢༧) ཏ་སྨཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མ་ནུ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པི བཱ་ཧི་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷེ་དེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ནཱ་ན་ཏྟཾ ཀཱ་ཡེ ཨེ་ཏེ་སཾ, ནཱ་ན་ཏྟོ ཝཱ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནེ་སནྟི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ནཱ་ན་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ. སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ ས་ཏི་པི དེ་ཝ་བྷཱ་ཝེ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཝཱ ག་ཏོ ན་ཏྠི ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ’’ཏི. པི་ཡ་ངྐ་ར་མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱཏི པི་ཡ་ངྐ་ར་མཱ་ཏཱ ཀི་ར ཡ་ཀྑི་ནཱི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ དྷ་མྨཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ སུ་ཏྭཱ –
‘‘མཱ ས་དྡ་མ་ཀ་རཱི པི་ཡ་ངྐ་ར, བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི བྷཱ་ས་ཏི;
ཨ་པི དྷ་མྨ་པ་དཾ ཝི་ཛཱ་ནི་ཡ, པ་ཊི་པ་ཛྫེ་མ ཧི་ཏཱ་ཡ ནོ སི་ཡཱ.
‘‘པཱ་ཎེ་སུ ཙ སཾ་ཡ་མཱ་མ་སེ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ ན བྷ་ཎཱ་མ་སེ;
སི་ཀྑེ་མ སུ་སཱི་ལྱ་མ་ཏྟ་ནོ, ཨ་པི མུ་ཙྩེ་མ པི་སཱ་ཙ་ཡོ་ནི་ཡཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༠) –
ཨེ་ཝཾ པུ་ཏྟ་ཀཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ. ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ཏཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཛཱ་ཏཱ.
བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་བྦ་ཏྟེ བྲ་ཧྨ་ས་མཱུ་ཧེ, བྲ་ཧྨ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ཏི་ཝི་དྷཱ་ན་མྤི པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ག་ནྟྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟེ་ནཱཏི ཧཱི་ནེ་ན. སཱ ཙ་སྶ ཧཱི་ན་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཧཱི་ནཾ. ཀ་པྤ་སྶཱཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ. ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. སཱ ཙ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་ཏི་སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤོཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤོ. ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏ་རོཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ་ཧི པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་ཏ་རོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རོ ཙ ཧོ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མོ་ཝ. ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་སྶ ཧི པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཏྟ་སུ་བྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཀཱ་ཡེ ས་ཏི་པི ས་བྷཱ་ཝ་ཝེ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏྭེ་ཝ ཏེ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན. སཱ ཙ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ, ས་མྨ་དེ་ཝ, ཝ་སི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ‘‘པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨི་དྷཱ་པི ཀ་པྤོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏ་སྶཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ད་ཎྜ་ཨུ་ཀྐཱ་ཡཱཏི ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ. ས་ར་ཏི དྷཱ་ཝ་ཏི, ཝི་སྶ་ར་ཏི ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ དྷཱ་ཝ་ཏི. དྭེ ཀ་པྤཱཏི དྭེ མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་པི ཏེ པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ.
སུ་ནྡ་རཱ པ་བྷཱ སུ་བྷཱ, ཏཱ་ཡ ཀི་ཎྞཱ སུ་བྷཱ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ. བྷཱ-ས་དྡ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཨ་ནྟི་མ-ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནི་ཙྩ་ལཱ་ཡ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ སུ་བྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘སུ་བྷེ་ན ཨོ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཀི་ཎྞཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནྟི་མ-ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ན ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་བྷཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཀ་གྒྷ་ན་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟི ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཝི་པུ་ལ་ས་ནྟ་སུ་ཁཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ.
ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཱ ཨ་པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ལ༹་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙེ ལོ་ཀེ སུ་ཉྙཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ. ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ས་དི་སཱ ཧོ་ནྟི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་བྷཱ་ཝོ་པི དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་པི ས་ཏྟ་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏིཾ, ན་ཝ་སུ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ཉྩ བྷ་ཛ་ནྟི.
སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ན ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་རི་པྥུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ནྟཱི་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ན ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥. དུ་ཏི་ཡེ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཡོ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ. ‘‘ར་ཐོ སཱི་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཛྷཱ་ན་ཀྑོ ཙ་ཀྐ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༤) ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ས་ཏྟ་ཧི ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི སུ་པ་རི་ཀྑ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧) ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཝཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ…པེ… ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༩༡-༡༩༢) ཨེ་ཏྠ ས་མྦྷཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. སོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་མྦྷཱ་རཱ’’ཏི. པ་རི་ཝཱ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་རི་ཝཱ་རོ ཧི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱ་ད་ཡོ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ. པ་རི་ཀྑ་ཏཱཏི པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་རི་ཡོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ནི་སཱ, ས་ཧ ཨུ་པ་ནི་སཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཨུ་པ་ནི་སོ, ས་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠོ, ས་པ་རི་ཝཱ་རོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཧི དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.
ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཋ་མ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༦. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ནུ་ཌ་ཧ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀཱ་མཾ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻ་གྒི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨ་གྒཱི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི་པི ཨི་ཙྪི་ཏཱ ས་ནྟི. ཏེ པ་ན ཏེ་ཧི ཨི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཝ, ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སཱ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ. ཡེ པ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཧུ་ན་ནཾ པཱུ་ཛ་ནཾ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༦). ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ཏེ པུ་ཏྟཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི, ཏེ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ནེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏེ་སུ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི.
སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༠༥) མི་ཏྟ་ཝི་ནྡ་ཀཝ་ཏྠུ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མི་ཏྟ་ཝི་ནྡ་ཀོ ཧི མཱ་ཏ་རཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨ་ཛྫ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ སུ་ཎོ་ཧི, ས་ཧ་སྶཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ དྷ་ན་ལོ་བྷེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡ’’ནྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ན་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ནི་པ་ནྣོ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. མཱ་ཏཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཡཱ་གུཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. སོ ས་ཧ་སྶཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ པི་ཝི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘དྷ་ནཾ སཾ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ནཱ་ཝཱ་ཡ ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ལཾ ག་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཝ. སཱ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ར་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི.
མཱ་ཏཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘མཱ་དི་སཱ་ཡ མཱ་ཏ་རི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཏ་སྶ ཏེ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཁཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙཱི ནཱ་མ ཏྭཾ པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ ནཱ་ཝཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ག་ཙྪ་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ནཱ་ཝཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏྠ པཱ་པ་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྠི, ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ལཱ་ཀཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ ཏ་སྶ ཨུ་ལུ༹་མྤཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ས་མུ་དྡེ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. སོ ཨེ་ཀཾ དཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་མཱ་ན་པེ་ཏཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཏཱ་ཧི ‘‘པུ་ར་ཏོ པུ་ར་ཏོ མཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཏ་དྡི་གུ་ཎཾ ཏ་དྡི་གུ་ཎཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཁུ་ར་ཙ་ཀྐ་དྷ་རཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་དྡ་ས. ཏཾ ཙ་ཀྐཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏཾ ཨཱ་ཧ, ‘‘ཨ་མྦྷོ, ཨི་དཾ ཏ་ཡཱ པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏཾ པ་དུ་མཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ན ཨི་དཾ, སཱ་མི, པ་དུ་མཾ, ཁུ་ར་ཙ་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ནྟི. སོ ‘‘ཝ་ཉྩེ་སི མཾ ཏྭཾ, ཀིཾ མ་ཡཱ པ་དུ་མཾ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཙ་ནྡ་ནཾ ཝི་ལི་མྤི་ཏྭཱ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡ་མྤི མ་ཡཱ ཀ་ཏ་ས་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ག་ཎྷ, རེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཙ་ཀྐཾ ཁི་པི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཙ་ཏུ་བྦྷི ཨ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཱ, ཨ་ཊྛཱ་ཧི པི་ཙ སོ་ལ༹་ས;
སོ་ལ༹་སཱ་ཧི ཙ བཱ་ཏྟིཾ་ས, ཨ་ཏྲི་ཙྪཾ ཙ་ཀྐ་མཱ་ས་དོ;
ཨི་ཙྪཱ་ཧ་ཏ་སྶ པོ་ས་སྶ, ཙ་ཀྐཾ བྷ་མ་ཏི མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༠༤; ༡.༥.༡༠༣);
སོཏི གེ་ཧ་སཱ་མི་ཀོ བྷ་ཏྟཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ཌ་ཧ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཙཱ་རཾ ཙ་ར་ཏི. སོ ཏཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་མི, ཨ་ཡཾ མེ སུ་ན་ཁོ ཝི་ལུ་པྤ་མཱ་ནོ ཁཱ་ད་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ཀ་ད་ཧེ ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ དི་ཝཱ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ར་ཏྟིཾ དུ་ཀྑཾ. ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ མི་ག་ཝཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ཀ་ད་ཧཾ ས་མྤ་ཏྟོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. སཱ ཏཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. སོ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ཀ་ད་ཧ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ‘‘པ་ཊ་པ་ཊ’’ནྟི ཁཱ་ད་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ སུ་ན་ཁཾ དི་སྭཱ ཨ་སི་ནཱ དྭི་དྷཱ ཚི་ནྡི, དྭེ ཨ་ཧེ་སུཾ. པུ་ན ཚི་ནྣེ ཙ་ཏྟཱ་རོ, པུ་ན ཚི་ནྣེ ཨ་ཊྛ, པུ་ན ཚི་ནྣེ སོ་ལ༹་ས ཨ་ཧེ་སུཾ. སཱ ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་སི, སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ པཱ་དེ་ན གྷཾ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སུ་ན་ཁཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡིཾ་སུ. མུ་ཊྛི་ཡོ་གོ ཀི་རཱ་ཡཾ ཏ་སྶ སུ་ན་ཁ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་སྶ, ཡ་དི་དཾ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ པཱ་དེ་ན གྷཾ་ས་ནཾ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཏ་སྶཱ ཀ་མྨཾ ཁཱི་ཎཾ. རཱ་ཛཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ. སཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, སཱ་མི, ཀ་མྨཾ ཁཱི་ཎཾ, མཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཨ་སྶུ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཏོ.
ད་ཀྑི་ཎཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ད་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི, ཏཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ.
པ་ཋ་མ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༥. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧-༤༨. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཡ་ཉྙ་ཝཱ་ཊཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཾ ཨུ་དྡི་སྶ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནི ཙ ཡ་ཉྙཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་ཛྫི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊོ’’ཏི. ཏཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ས་ཛྫ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཀྑ་ཊོ་ཏི པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཡུ་ཝ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་ཏི་བ་ལ་ཝ་ཝ་ཙྪ་ས་ཏཱ་ནི. ཏེ པ་ན ཝ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ད་མྨཱ, བ་ལཱི་བ་དྡཱ ཝཱ. ཨུ་ར་བྦྷཱཏི ཏ་རུ་ཎ་མེ་ཎྜ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནཱིཏི ཋ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི. ཝི་ཧིཾ་ས་ཊྛེ་ནཱཏི ཧིཾ་ས་ན་ཊྛེ་ན. ཨུ་པ་ཝཱ་ཡ་ཏཱུཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ས་རཱི་ར་ད་ར་ཐཾ ནི་བྦཱ་པེ་ནྟོ ས་ཎྷ་སཱི་ཏ་ལཱ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏུ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. པ་ཉྩ་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩. ཚ་ཊྛེ ནྷཱ་རུ་ཝི་ལེ་ཁ་ནནྟི ཙ་མྨཾ ལི་ཁ་ནྟཱ་ནཾ ཙ་མྨཾ ལི་ཁི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཀ་ས་ཊཾ. ‘‘ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཧཾ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧ་ངྐཱ་རོ. ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི མ་མཾ་ཀ་ར་ཎཾ མ་མ་ངྐཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་དི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་སྶོ ཝི་དྷཱཏི སེ་ཡྻ་ས་དི་ས་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ མཱ་ནཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༥༨༤) ཀོ་ཊྛཱ་སོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཀ་ཐཾ་ཝི་དྷཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟི, ཀ་ཐཾ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༥) པ་ཀཱ་རོ. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་དྷཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༢༠) ཨེ་ཏྠ མཱ་ནོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷཱ་པི མཱ་ནོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. མཱ་ནོ ཧི ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོ ཧཱི་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ད་ཧ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ད་ཧ་ན་ཏོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༨. མེ་ཐུ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠-༥༡. ས་ཏྟ་མེ ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. ཨེ་ཀ་ཙྩོཏི ཨེ་ཀོ. ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎོ ཝཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ. དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟིནྟི དྭཱི་ཧི དྭཱི་ཧི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, མེ་ཐུ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཧེ་ཝ ཁོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཨུ་བྦ་ཊྚ་ནཾ. ས་མྦཱ་ཧ་ནཾ པ་རི་མ་དྡ་ནཾ. སཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏཱིཏི ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དིཾ ཨ་བྷི་ར་མ་ཏི. ནི་ཀཱ་མེ་ཏཱིཏི ཨི་ཙྪ་ཏི. ཝི་ཏྟིནྟི ཏུ་ཊྛིཾ. ཨི་ད་མྤི ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དིཾ ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པི-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་དེ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ ཨ་ས་ཏི་པི དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་ན་ཧཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ན་སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དི. ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ ཁ་ཎྜ་མྤི ཚི་དྡ་མྤི ས་བ་ལ་མྤི ཀ་མྨཱ་ས་མྤཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏི, ན པ་རི་སུ་དྡྷཾ, སཾ་ཡུ་ཏྟོ མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཡོ་གེ་ན, ན ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ ཙ་སྶ ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་རི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ས་ཉྫ་གྒྷ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ཧ་སི་ཏཾ ཧ་ས་ཏི. སཾ་ཀཱི་ལ༹་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཀཱི་ལ༹་ཏི. སཾ་ཀེ་ལཱ་ཡ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སོ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཀེ་ལཱ་ཡ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ. ཙ་ཀྑུནྟི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ་ཀྑུཾ. ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚནྟི ཀུ་ཊྚ་སྶ པ་ར་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཏི་རོ་པཱ་ཀཱ་རཾ, ‘‘མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ བྷི་ཏྟི ཀུ་ཊྚཾ, ཨི་ཊྛ་ཀཱ་མ་ཡཱ པཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཝཱ བྷི་ཏྟི པོ་རི་ས་ཀཱ དི་ཡ་ཌྜྷ་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ ཀུ་ཊྚཾ, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀོ པཱ་ཀཱ་རོ. ཨ་སྶཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ. པུ་བྦེཏི ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ. ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི. ས་མ་པྤི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ཨ་པྤི་ཏཾ ས་ཧི་ཏཾ. ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏནྟི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟཾ, ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ. པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི པ་ཏྠེ་ཏྭཱ. སཱི་ལེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་མ་ནི་ཡ་མཱ་དི་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སཱི་ལཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ སཱི་ལཾ, དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝ་ཏཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཀི་ཙྩ་ས་མྨ་ཏ་ཏོ ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ལཾ, ཏཾ་ཏཾ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏོ ཝེ་ས་བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཝ་ཏཾ. ས་བྦ་ཐཱ་པི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ ཏ་པོ. མེ་ཐུ་ནཱ ཝི་ར་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
མེ་ཐུ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དཱ་ན་མ་ཧ་པྥ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢. ན་ཝ་མེ ‘‘སཱ་ཧུ དཱ་ན’’ནྟི དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ‘‘དཱ་ནཾ ནཱ་མ སཱ་དྷུ སུ་ནྡ་ར’’ནྟི དཱ་ནཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་ན་ཉྷི ད་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ པཱ་མོ་ཛྫ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ལོ་བྷ་དོ་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪེ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་དཱུ་རཱི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་དྷ་མྨ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་སོ་བྷ་ནཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ནཱ་ནཱ་གཱ་མཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་མཾ པེ་ཙྩ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱིཏི སཱ་པེ་ཀྑ་སྶ དཱ་ནཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཕ་ལཱ་སཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ཙ པུ་བྦཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷུ་ཏྟ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཏ་ཎྷུ་ཏྟ་རི་ཡ་དཱ་ན’’ནྟི. དཱ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ས་ཏྠ་ནྟི ག་རུཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦ་ཀེ་ཧི པི་ཏུ་པི་ཏཱ་མ་ཧེ་ཧི དི་ནྣ་པུ་བྦཾ ཀ་ཏ་པུ་བྦཾ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་མ ནཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ཏ་ཏི་ཡཾ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཙཱ་མི, ན ཨི་མེ པ་ཙ་ནྟི, ནཱ་ར་ཧཱ་མི པ་ཙ་ནྟོ ཨ་པ་ཙ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ནྟོ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དཱ་ན’’ནྟི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ཀཱ་ནཾ ཨི་སཱི་ནཾ ཏཱ་ནི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་ཀཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཝཾ མེ ཨ་ཡཾ དཱ་ན་པ་རི་བྷོ་གོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ དཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧེ་སུ དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘པ་ཉྩ་མཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མཾ མེ དཱ་ནཾ ད་ད་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟ་སྶ དཱ་ནཾ སོ་མ་ན་སྶ་བཱ་ཧུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སོ་མ་ན་སྶུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཊྛཾ སོ་མ་ན་སྶུ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
དཱ་ན་མ་ཧ་པྥ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ན་ནྡ་མཱ་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣. ད་ས་མེ ‘‘ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ…པེ… ནི་ཀྑ་མཱི’’ཏི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཙཱ་རི་ཀཾ ནི་ཀྑ་མི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཀཱ་ལེ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཧི ཙ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞ’’ནྟི. པུ་ཎྞཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་མ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏྭཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་ཎྞཱ་པི…པེ… པ་བྦ་ཛཱིཏི ཨེ་ཏྠ སེ་ཊྛི ‘‘པུ་ཎྞཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏཾ བྷུ་ཛི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. སཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི, པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི –
‘‘པུ་ཎྞེ པཱུ་ར་སྶུ ས་དྡྷ་མྨཾ, ཙ་ནྡོ པ་ནྣ་ར་སོ ཡ་ཐཱ;
པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (ཐེ་རཱི་གཱ. ༣);
སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ སཱ་ཝི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ན་ནྡ་མཱ་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.
༦. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་གྒོ
༡-༢. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༤-༥༥. ཚ་ཊྛ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨནྟི ‘‘པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ, ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ཧ. ཡཾ ཨ་ཏྠི་ཀནྟི ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ཛ་ཧཱ་མཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧཱ་མི པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི. ཧ་རི་ཏ་ནྟནྟི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༣) ཧ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ནྟ-ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ན་ནྟཾ སུ་ཏྟ་ནྟ’’ནྟི, ཨ་ལླ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ག་མྨ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཐ་ནྟནྟི མ་ཧཱ་མ་གྒཾ. སེ་ལ་ནྟནྟི པ་བྦ་ཏཾ. ཨུ་ད་ཀ་ནྟནྟི ཨུ་ད་ཀཾ. ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ཝཱ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གནྟི ཏི་ཎ་གུ་མྦཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གཾ. ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནི་རུ་པཱ་དཱ་ནཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏི་སྶ་བྲ་ཧྨཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. ཏ་ཏི་ཡེ ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ནི ཏཱ་དི་སཱ་ནི པ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི ཨ་ཏི་དཱུ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟི་མ་པ་རི་ཡ་ནྟི་མཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ནྟེ བྷ་ཝཱ་ནི ཨ་ནྟི་མཱ་ནི, ཨ་ནྟི་མཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡ་ནྟི་མཱ་ནི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ ཋ་པ་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ས་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི, ས་ཏི་པི ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧེ ནི་ཙྩ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི’’ནྟི.
ཏི་སྶ་བྲ་ཧྨཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༧. སཱི་ཧ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧-༦༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་རི་ཡོ ཀ་ད་རི་ཡོ. ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ས་དི་སཾ ཧི ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ས་བྦ་ནི་ཧཱི་ནཾ ན་ཏྠི ས་བྦ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་ནི ཙ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
སཱི་ཧ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. པ་ཙ་ལཱ་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡. ཨ་ཊྛ་མེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱིཏི དི་ཝཱ ཝཱ ར་ཏྟིཾ ཝཱ སཱུ་རི་ཡ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཙ་ནྡ་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀོ’’ཏི མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – སཱུ་རི་ཡ་ཙ་ནྡཱ་ལོ་ཀཱ་དིཾ དི་ཝཱ ར་ཏྟི་ཉྩ ཨུ་པ་ལ་དྡྷཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི, ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཡྻཱ་སི. ཡ་ཐཱ ཏེ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀོ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪ་ཀ་ཉྩ སོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ར་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཡེ་ན ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ་ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཡྻཱ་སི, དི་ཝཱ ཝི་ཡ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷོ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ དི་ཝཱ ཏ་ཐཱ ར་ཏྟི’’ནྟི. ཨི་ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པི་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཐི་ན་མི་དྡྷ་པི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ནོ་ན་དྡྷེ་ན ཨ་ས་ཉྪཱ་དི་ཏེ་ན. ས་ཧོ་བྷཱ་སནྟི ས་ཉཱ་ཎོ་བྷཱ་སཾ. ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཨཱ་ལོ་ཀོ་པི ཝཱ ཧོ་ཏུ ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀོ་པི ཝཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ལོ་ཀོ་པི ཝཱ, ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་བྦོ་ཡཾ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཉཱ་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ་ཝཱ་ཏི. ཡེ་སཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ པུ་གྒ་ལོ མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ནི ཨ་ཝ་སྶཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡཱ་ནི ཨ་ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ས་ཏི ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཏཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཀི་ཙྩཱ་ནཱིཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱཏི ‘‘ན ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཀིཾ ཏྭཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནི་སྶ་སི, མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཏྭ་མ་སི, ཨ་ཧ་མ་སྨི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ, ས་ཧི་ཏཾ མེ, ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཏེ, པུ་རེ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཙ, པ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ པུ་རེ ཨ་ཝ་ཙ, ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཏེ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོ, ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཏྭ་མ་སི. ཙ་ར ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཡ, ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི ཝཱ ས་ཙེ པ་ཧོ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༨; མ. ནི. ༣.༤༡) ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ས་ཧི་ཏཾ མེཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨) མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཧི་ཏཾ སི་ལི་ཊྛཾ, ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧི་ཏནྟི ཝཱ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷཾ. ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཏེཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ཧི་ཏཾ ཨ་སི་ལི་ཊྛཾ. ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞཾ ཏེ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟནྟི ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན སུ་པྤ་གུ་ཎཾ, ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ, ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོཏི མ་ཡཱ ཏ་ཝ ཝཱ་དེ དོ་སོ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ. ཙ་ར ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཡཱཏི དོ་ས་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཙ་ར ཝི་ཙ་ར, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི ཝཱ ས་ཙེ པ་ཧོ་སཱིཏི ཨ་ཐ ས་ཡཾ པ་ཧོ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝ ནི་བྦེ་ཋེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཎྷཱ ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡོ, ཏ་སྨིཾ. ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡེཏི ཙ ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ. སཱ སཱ་ས་ན་ཙཱ་རི་གོ་ཙ་རཱ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དེ་སེ་ཐཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཱ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ ནི་ཊྛཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཊྛཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཊྛོ ས་ཏ་ཏ་ནི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶ་ནྣཾ ཀུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱི. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ.
པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་པི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི. ན ཡུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ལཾ ཝི་ར་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༢༤, ༡༢༨, ༡༣༤, ༡༤༣) ཝི་ཡ ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ཡུ་ཏྟ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི བྷ་ཝ་ནྟི. ཡ་དི་པི ‘‘ཏ་ཏི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་སུ་དྡྷི་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ, ཏ་སྶ པ་ན ས་པ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི, ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ, དུ་ཀྑ་ཉྩ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ་ཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ས་མྦྷཱ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པུ་རི་མཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་པ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ. དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏ་སྶཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཁ་སཱ་རཱ་གི་ཏཱ་ཡ, བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཙ ཐེ་ར་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.
ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གོཏི ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་རཱ་གོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ལུ་ཛྫ་ནཱ. ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་སོ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རཱ་གོ. ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶི་མྷི་པཱིཏི ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶི་པ་དེ་པི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ནི་རོ་དྷོ་པི ཧི…པེ… དུ་ཝི་དྷོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷེ ཙ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི…པེ… ཝོ་སྶ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི མ་གྒ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧི་པི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. སོཏི མ་གྒོ. ས་བྦེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. མ་གྒོ ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཁ་ནྡྷེ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ངྒཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི ཙ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པ་ཊི. མ. ༡.༥༢) ཧི ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩཱ་ག་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་མྤི པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ པ་ན མ་གྒེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་གྒེ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནེ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་རཱ་མ་ས་ཏཱིཏི ནཱ་དི་ཡ་ཏི. དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན པ་རཱ་མ་ས་ཏི. སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་སཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་པ་ཉྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི.
པ་ཙ་ལཱ་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢. ན་ཝ་མེ མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙཱ་ནནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༦༢) ཨེ་ཏྠ མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. པུ་ཉྙ-ས་དྡོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) པུ་ཉྙ་ཕ་ལེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ པུ་ཉྙ་ཉྩེ ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༥༡) ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཙ་རི་ཏེ་སུ. ‘‘པུ་ཉྙཱུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༥༡) སུ་ག་ཏི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨ. ནི. ༨.༣༦) ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཡི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ བྷ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ, སཱ་ར་ཛྫ་བྷ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཝཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལཱ ཨུ་ཙྩེ་སུ ཝི་མཱ་ནེ་སུ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, ཏེ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ཡཾ སཾ་ཝེ་གཾ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༣) ཨཱ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཧུ་དེ་ཝ བྷ་ཡཾ, ཨ་ཧུ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ, ཨ་ཧུ ལོ་མ་ཧཾ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༡༨) ཨཱ་ག་ཏཾ སཱ་ར་ཛྫ་བྷ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ར་ཛྫ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སཾ་ཡ་མོ ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་སེ་ཡྻཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མོ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་གྒ་ཧོ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི, ཏེ་ཧི མཱ བྷཱ་ཡི་ཏྠ, མཱ བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྠ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་རོ་དྷ་བྷ་ཡེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི པུ་ཉྙེ་ཧི མཱ བྷཱ་ཡི་ཏྠཱ་ཏི. ནི་སྶ་ཀྐེ ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁ་སྶེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ཁ-ས་དྡོ ‘‘སུ་ཁོ བུ་དྡྷཱ་ན་མུ་པྤཱ་དོ, སུ་ཁཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༩༤) སུ་ཁ་མཱུ་ལེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, མ་ཧཱ་ལི, རཱུ་པཾ སུ་ཁཾ སུ་ཁཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༦༠) སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎེ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན སུ་ཀ་རཾ ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཡཱ་ཝ སུ་ཁཱ ས་གྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༥༥) སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘སུ་ཁོ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༡༨) སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་མྷི. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༨༢) ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༡༥; དྷ. པ. ༢༠༣, ༢༠༤) ནི་བྦཱ་ནེ. ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༣༢; མ. ནི. ༡.༢༧༡; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢) སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ. ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ས་ནྟཾ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༥༣; ཨི་ཏི་ཝུ. ༥༣) ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ. ‘‘དྭེ་པི མ་ཡཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༨༩) ཨི་ཊྛ་སུ་ཁེ་སུ. ‘‘སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ པུ་ཉྙཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣) ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀེ. ཨི་དྷཱ་པི ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཊྛ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཨི་ཊྛ་སྶ. ཀ་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ མ་ན་སྨི་ཉྩ ཀ་མ་ན་ཏོ པ་ཝི་ས་ན་ཏོ ཀ་ནྟ་སྶ. པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ནྟ་པྤ་ན་ཏོ ཙ པི་ཡ་སྶ. མ་ན་ནཱི་ཡ་ཏོ མ་ན་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཙ མ་ནཱ་པ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི ཡ་དི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ སུ་ཁ་སྶ ཨི་ཊྛ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མཾ. སུ་ཁ་སྶེ་ཏཾ ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ཕ་ལཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཨཱ་ད་ར་ཉྩ ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ནེ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ཝ་ནྟ་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རཾ པུ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མི. དཱི་གྷ་ར་ཏྟནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ. པུ་ཉྙཱ་ནནྟི དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟནྟི མི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ, སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི་པི མེ་ཏྟཱ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ པ་ན ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ར་སཱ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. བྱཱ་པཱ་དཱུ་པ་ས་མོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ས་མྤ་ཏྟི, སི་ནེ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝོ ཝི་པ་ཏྟི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ་ཏི མེ་ཏྟཱ་ས་མཱ་དྷིཾ མེ་ཏཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ.
ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤེཏི ས་ཏྟ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ. སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ་པི ག་ཧི་ཏཱ. ཨི་མཾ ལོ་ཀནྟི ཀཱ་མ་ལོ་ཀཾ. སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེ སུ་དནྟི སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེ, སུ་ད་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཝི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝ་ར་སཾ་ཝ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ད’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཀ་པྤེཏི ཀཱ་ལེ. ཀ་པྤ་སཱི་སེ་ན ཧི ཀཱ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཀཱ་ལེ ཁཱི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦོ་པི ཁཱི་ཡ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་ལོ གྷ་ས་ཏི བྷཱུ་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ས་ཧ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༢.༡༩༠). ‘‘ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོ ཧོ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ཛོ་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོཏི ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོ ཧོ་མི. ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནེཏི ས་ཎྛ་ཧ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཉྙཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫཱ་མཱིཏི ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཉྙཾ ཡཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ས་ངྑཱ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི ཨུ་པེ་མི.
བྲ་ཧྨཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ བྲཱུ་ཧི་ཏ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ བྲ་ཧྨཱ. བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫ་བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏེ་ཧི མ་ཧ་ནྟོ བྲ་ཧྨཱ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ. ཏེ་ཧི ན ཀེ་ན་ཙི་པི གུ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ད་སྶ་ན་ཏོ ད་སོ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦཾ པ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ཉྩ མ་མ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི ཧོ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་དཱ ཀི་ར བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་པི ས་མཱ་ནོ ཏ་ཐཱ ས་ཏྟ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཱ་སུ ཨེ་ཝ དྭཱི་སུ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མཱི་སུ ནི་ཀ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ མེ་ཏྟཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སཾ་ས་རི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི…པེ… ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི.