༥. མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་ཝ་གྒོ

༡. ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༤. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མེ ཡ་སྨཱ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༢༧) ཏ་སྨཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མ་ནུ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པི བཱ་ཧི་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷེ་དེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ནཱ་ན་ཏྟཾ ཀཱ་ཡེ ཨེ་ཏེ་སཾ, ནཱ་ན་ཏྟོ ཝཱ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནེ་སནྟི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ནཱ་ན་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ. སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ ས་ཏི་པི དེ་ཝ་བྷཱ་ཝེ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཝཱ ག་ཏོ ན་ཏྠི ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ’’ཏི. པི་ཡ་ངྐ་ར་མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱཏི པི་ཡ་ངྐ་ར་མཱ་ཏཱ ཀི་ར ཡ་ཀྑི་ནཱི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ དྷ་མྨཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ སུ་ཏྭཱ –

‘‘མཱ ས་དྡ་མ་ཀ་རཱི པི་ཡ་ངྐ་ར, བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི བྷཱ་ས་ཏི;

ཨ་པི དྷ་མྨ་པ་དཾ ཝི་ཛཱ་ནི་ཡ, པ་ཊི་པ་ཛྫེ་མ ཧི་ཏཱ་ཡ ནོ སི་ཡཱ.

‘‘པཱ་ཎེ་སུ ཙ སཾ་ཡ་མཱ་མ་སེ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ ན བྷ་ཎཱ་མ་སེ;

སི་ཀྑེ་མ སུ་སཱི་ལྱ་མ་ཏྟ་ནོ, ཨ་པི མུ་ཙྩེ་མ པི་སཱ་ཙ་ཡོ་ནི་ཡཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༠) –

ཨེ་ཝཾ པུ་ཏྟ་ཀཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ. ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ཏཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཛཱ་ཏཱ.

བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་བྦ་ཏྟེ བྲ་ཧྨ་ས་མཱུ་ཧེ, བྲ་ཧྨ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ཏི་ཝི་དྷཱ་ན་མྤི པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ག་ནྟྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟེ་ནཱཏི ཧཱི་ནེ་ན. སཱ ཙ་སྶ ཧཱི་ན་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཧཱི་ནཾ. ཀ་པྤ་སྶཱཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ. ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. སཱ ཙ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་ཏི་སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤོཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤོ. ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏ་རོཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ་ཧི པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་ཏ་རོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རོ ཙ ཧོ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མོ་ཝ. ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་སྶ ཧི པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཏྟ་སུ་བྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཀཱ་ཡེ ས་ཏི་པི ས་བྷཱ་ཝ་ཝེ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏྭེ་ཝ ཏེ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན. སཱ ཙ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ, ས་མྨ་དེ་ཝ, ཝ་སི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ‘‘པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨི་དྷཱ་པི ཀ་པྤོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏ་སྶཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ད་ཎྜ་ཨུ་ཀྐཱ་ཡཱཏི ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ. ས་ར་ཏི དྷཱ་ཝ་ཏི, ཝི་སྶ་ར་ཏི ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ དྷཱ་ཝ་ཏི. དྭེ ཀ་པྤཱཏི དྭེ མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་པི ཏེ པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ.

སུ་ནྡ་རཱ པ་བྷཱ སུ་བྷཱ, ཏཱ་ཡ ཀི་ཎྞཱ སུ་བྷཱ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ. བྷཱ-ས་དྡ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཨ་ནྟི་མ-ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནི་ཙྩ་ལཱ་ཡ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ སུ་བྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘སུ་བྷེ་ན ཨོ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཀི་ཎྞཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནྟི་མ-ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ན ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་བྷཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཀ་གྒྷ་ན་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟི ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཝི་པུ་ལ་ས་ནྟ་སུ་ཁཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ.

ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཱ ཨ་པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ལ༹་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙེ ལོ་ཀེ སུ་ཉྙཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ. ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ས་དི་སཱ ཧོ་ནྟི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་བྷཱ་ཝོ་པི དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་པི ས་ཏྟ་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏིཾ, ན་ཝ་སུ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ཉྩ བྷ་ཛ་ནྟི.

སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ན ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་རི་པྥུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ནྟཱི་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ན ཝུ་ཏྟཾ.

ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༥. དུ་ཏི་ཡེ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཡོ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ. ‘‘ར་ཐོ སཱི་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཛྷཱ་ན་ཀྑོ ཙ་ཀྐ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༤) ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ས་ཏྟ་ཧི ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི སུ་པ་རི་ཀྑ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧) ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཝཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ…པེ… ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༩༡-༡༩༢) ཨེ་ཏྠ ས་མྦྷཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. སོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་མྦྷཱ་རཱ’’ཏི. པ་རི་ཝཱ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་རི་ཝཱ་རོ ཧི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱ་ད་ཡོ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ. པ་རི་ཀྑ་ཏཱཏི པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་རི་ཡོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ནི་སཱ, ས་ཧ ཨུ་པ་ནི་སཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཨུ་པ་ནི་སོ, ས་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠོ, ས་པ་རི་ཝཱ་རོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཧི དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.

ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. པ་ཋ་མ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༦. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ནུ་ཌ་ཧ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀཱ་མཾ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻ་གྒི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨ་གྒཱི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི་པི ཨི་ཙྪི་ཏཱ ས་ནྟི. ཏེ པ་ན ཏེ་ཧི ཨི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཝ, ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སཱ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ. ཡེ པ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཧུ་ན་ནཾ པཱུ་ཛ་ནཾ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༦). ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ཏེ པུ་ཏྟཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི, ཏེ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ནེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏེ་སུ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི.

སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༠༥) མི་ཏྟ་ཝི་ནྡ་ཀཝ་ཏྠུ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མི་ཏྟ་ཝི་ནྡ་ཀོ ཧི མཱ་ཏ་རཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨ་ཛྫ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ སུ་ཎོ་ཧི, ས་ཧ་སྶཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ དྷ་ན་ལོ་བྷེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡ’’ནྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ན་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ནི་པ་ནྣོ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. མཱ་ཏཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཡཱ་གུཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. སོ ས་ཧ་སྶཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ པི་ཝི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘དྷ་ནཾ སཾ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ནཱ་ཝཱ་ཡ ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ལཾ ག་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཝ. སཱ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ར་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི.

མཱ་ཏཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘མཱ་དི་སཱ་ཡ མཱ་ཏ་རི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཏ་སྶ ཏེ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཁཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙཱི ནཱ་མ ཏྭཾ པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ ནཱ་ཝཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ག་ཙྪ་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ནཱ་ཝཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏྠ པཱ་པ་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྠི, ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ལཱ་ཀཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ ཏ་སྶ ཨུ་ལུ༹་མྤཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ས་མུ་དྡེ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. སོ ཨེ་ཀཾ དཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་མཱ་ན་པེ་ཏཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཏཱ་ཧི ‘‘པུ་ར་ཏོ པུ་ར་ཏོ མཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཏ་དྡི་གུ་ཎཾ ཏ་དྡི་གུ་ཎཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཁུ་ར་ཙ་ཀྐ་དྷ་རཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་དྡ་ས. ཏཾ ཙ་ཀྐཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏཾ ཨཱ་ཧ, ‘‘ཨ་མྦྷོ, ཨི་དཾ ཏ་ཡཱ པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏཾ པ་དུ་མཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ན ཨི་དཾ, སཱ་མི, པ་དུ་མཾ, ཁུ་ར་ཙ་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ནྟི. སོ ‘‘ཝ་ཉྩེ་སི མཾ ཏྭཾ, ཀིཾ མ་ཡཱ པ་དུ་མཾ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཙ་ནྡ་ནཾ ཝི་ལི་མྤི་ཏྭཱ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡ་མྤི མ་ཡཱ ཀ་ཏ་ས་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ག་ཎྷ, རེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཙ་ཀྐཾ ཁི་པི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཙ་ཏུ་བྦྷི ཨ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཱ, ཨ་ཊྛཱ་ཧི པི་ཙ སོ་ལ༹་ས;

སོ་ལ༹་སཱ་ཧི ཙ བཱ་ཏྟིཾ་ས, ཨ་ཏྲི་ཙྪཾ ཙ་ཀྐ་མཱ་ས་དོ;

ཨི་ཙྪཱ་ཧ་ཏ་སྶ པོ་ས་སྶ, ཙ་ཀྐཾ བྷ་མ་ཏི མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༠༤; ༡.༥.༡༠༣);

སོཏི གེ་ཧ་སཱ་མི་ཀོ བྷ་ཏྟཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ཌ་ཧ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཙཱ་རཾ ཙ་ར་ཏི. སོ ཏཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་མི, ཨ་ཡཾ མེ སུ་ན་ཁོ ཝི་ལུ་པྤ་མཱ་ནོ ཁཱ་ད་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ཀ་ད་ཧེ ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ དི་ཝཱ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ར་ཏྟིཾ དུ་ཀྑཾ. ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ མི་ག་ཝཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ཀ་ད་ཧཾ ས་མྤ་ཏྟོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. སཱ ཏཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. སོ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ཀ་ད་ཧ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ‘‘པ་ཊ་པ་ཊ’’ནྟི ཁཱ་ད་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ སུ་ན་ཁཾ དི་སྭཱ ཨ་སི་ནཱ དྭི་དྷཱ ཚི་ནྡི, དྭེ ཨ་ཧེ་སུཾ. པུ་ན ཚི་ནྣེ ཙ་ཏྟཱ་རོ, པུ་ན ཚི་ནྣེ ཨ་ཊྛ, པུ་ན ཚི་ནྣེ སོ་ལ༹་ས ཨ་ཧེ་སུཾ. སཱ ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་སི, སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ པཱ་དེ་ན གྷཾ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སུ་ན་ཁཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡིཾ་སུ. མུ་ཊྛི་ཡོ་གོ ཀི་རཱ་ཡཾ ཏ་སྶ སུ་ན་ཁ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་སྶ, ཡ་དི་དཾ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ པཱ་དེ་ན གྷཾ་ས་ནཾ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཏ་སྶཱ ཀ་མྨཾ ཁཱི་ཎཾ. རཱ་ཛཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ. སཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, སཱ་མི, ཀ་མྨཾ ཁཱི་ཎཾ, མཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཨ་སྶུ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཏོ.

ད་ཀྑི་ཎཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ད་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི, ཏཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ.

པ་ཋ་མ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤-༥. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༧-༤༨. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཡ་ཉྙ་ཝཱ་ཊཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཾ ཨུ་དྡི་སྶ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནི ཙ ཡ་ཉྙཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་ཛྫི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊོ’’ཏི. ཏཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ས་ཛྫ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཀྑ་ཊོ་ཏི པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཡུ་ཝ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་ཏི་བ་ལ་ཝ་ཝ་ཙྪ་ས་ཏཱ་ནི. ཏེ པ་ན ཝ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ད་མྨཱ, བ་ལཱི་བ་དྡཱ ཝཱ. ཨུ་ར་བྦྷཱཏི ཏ་རུ་ཎ་མེ་ཎྜ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནཱིཏི ཋ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི. ཝི་ཧིཾ་ས་ཊྛེ་ནཱཏི ཧིཾ་ས་ན་ཊྛེ་ན. ཨུ་པ་ཝཱ་ཡ་ཏཱུཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ས་རཱི་ར་ད་ར་ཐཾ ནི་བྦཱ་པེ་ནྟོ ས་ཎྷ་སཱི་ཏ་ལཱ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏུ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. པ་ཉྩ་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

དུ་ཏི་ཡ་ཨ་གྒི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༩. ཚ་ཊྛེ ནྷཱ་རུ་ཝི་ལེ་ཁ་ནནྟི ཙ་མྨཾ ལི་ཁ་ནྟཱ་ནཾ ཙ་མྨཾ ལི་ཁི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཀ་ས་ཊཾ. ‘‘ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཧཾ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧ་ངྐཱ་རོ. ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི མ་མཾ་ཀ་ར་ཎཾ མ་མ་ངྐཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་དི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་སྶོ ཝི་དྷཱཏི སེ་ཡྻ་ས་དི་ས་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ མཱ་ནཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༥༨༤) ཀོ་ཊྛཱ་སོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཀ་ཐཾ་ཝི་དྷཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟི, ཀ་ཐཾ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༥) པ་ཀཱ་རོ. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་དྷཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༢༠) ཨེ་ཏྠ མཱ་ནོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷཱ་པི མཱ་ནོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. མཱ་ནོ ཧི ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོ ཧཱི་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ད་ཧ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ད་ཧ་ན་ཏོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

དུ་ཏི་ཡ་ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧-༨. མེ་ཐུ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༠-༥༡. ས་ཏྟ་མེ ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. ཨེ་ཀ་ཙྩོཏི ཨེ་ཀོ. ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎོ ཝཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ. དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟིནྟི དྭཱི་ཧི དྭཱི་ཧི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, མེ་ཐུ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཧེ་ཝ ཁོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཨུ་བྦ་ཊྚ་ནཾ. ས་མྦཱ་ཧ་ནཾ པ་རི་མ་དྡ་ནཾ. སཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏཱིཏི ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དིཾ ཨ་བྷི་ར་མ་ཏི. ནི་ཀཱ་མེ་ཏཱིཏི ཨི་ཙྪ་ཏི. ཝི་ཏྟིནྟི ཏུ་ཊྛིཾ. ཨི་ད་མྤི ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དིཾ ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པི-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་དེ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ ཨ་ས་ཏི་པི དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་ན་ཧཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ན་སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དི. ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ ཁ་ཎྜ་མྤི ཚི་དྡ་མྤི ས་བ་ལ་མྤི ཀ་མྨཱ་ས་མྤཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏི, ན པ་རི་སུ་དྡྷཾ, སཾ་ཡུ་ཏྟོ མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཡོ་གེ་ན, ན ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ ཙ་སྶ ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་རི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ས་ཉྫ་གྒྷ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ཧ་སི་ཏཾ ཧ་ས་ཏི. སཾ་ཀཱི་ལ༹་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཀཱི་ལ༹་ཏི. སཾ་ཀེ་ལཱ་ཡ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སོ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཀེ་ལཱ་ཡ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ. ཙ་ཀྑུནྟི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ་ཀྑུཾ. ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚནྟི ཀུ་ཊྚ་སྶ པ་ར་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཏི་རོ་པཱ་ཀཱ་རཾ, ‘‘མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ བྷི་ཏྟི ཀུ་ཊྚཾ, ཨི་ཊྛ་ཀཱ་མ་ཡཱ པཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཝཱ བྷི་ཏྟི པོ་རི་ས་ཀཱ དི་ཡ་ཌྜྷ་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ ཀུ་ཊྚཾ, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀོ པཱ་ཀཱ་རོ. ཨ་སྶཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ. པུ་བྦེཏི ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ. ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི. ས་མ་པྤི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ཨ་པྤི་ཏཾ ས་ཧི་ཏཾ. ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏནྟི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟཾ, ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ. པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི པ་ཏྠེ་ཏྭཱ. སཱི་ལེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་མ་ནི་ཡ་མཱ་དི་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སཱི་ལཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ སཱི་ལཾ, དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝ་ཏཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཀི་ཙྩ་ས་མྨ་ཏ་ཏོ ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ལཾ, ཏཾ་ཏཾ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏོ ཝེ་ས་བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཝ་ཏཾ. ས་བྦ་ཐཱ་པི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ ཏ་པོ. མེ་ཐུ་ནཱ ཝི་ར་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.

མེ་ཐུ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. དཱ་ན་མ་ཧ་པྥ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༢. ན་ཝ་མེ ‘‘སཱ་ཧུ དཱ་ན’’ནྟི དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ‘‘དཱ་ནཾ ནཱ་མ སཱ་དྷུ སུ་ནྡ་ར’’ནྟི དཱ་ནཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་ན་ཉྷི ད་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ པཱ་མོ་ཛྫ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ལོ་བྷ་དོ་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪེ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་དཱུ་རཱི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་དྷ་མྨ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་སོ་བྷ་ནཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ནཱ་ནཱ་གཱ་མཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་མཾ པེ་ཙྩ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱིཏི སཱ་པེ་ཀྑ་སྶ དཱ་ནཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཕ་ལཱ་སཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ཙ པུ་བྦཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷུ་ཏྟ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཏ་ཎྷུ་ཏྟ་རི་ཡ་དཱ་ན’’ནྟི. དཱ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ས་ཏྠ་ནྟི ག་རུཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦ་ཀེ་ཧི པི་ཏུ་པི་ཏཱ་མ་ཧེ་ཧི དི་ནྣ་པུ་བྦཾ ཀ་ཏ་པུ་བྦཾ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་མ ནཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ཏ་ཏི་ཡཾ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཙཱ་མི, ན ཨི་མེ པ་ཙ་ནྟི, ནཱ་ར་ཧཱ་མི པ་ཙ་ནྟོ ཨ་པ་ཙ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ནྟོ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དཱ་ན’’ནྟི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ཀཱ་ནཾ ཨི་སཱི་ནཾ ཏཱ་ནི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་ཀཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཝཾ མེ ཨ་ཡཾ དཱ་ན་པ་རི་བྷོ་གོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ དཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧེ་སུ དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘པ་ཉྩ་མཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མཾ མེ དཱ་ནཾ ད་ད་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟ་སྶ དཱ་ནཾ སོ་མ་ན་སྶ་བཱ་ཧུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སོ་མ་ན་སྶུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཊྛཾ སོ་མ་ན་སྶུ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

དཱ་ན་མ་ཧ་པྥ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. ན་ནྡ་མཱ་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༣. ད་ས་མེ ‘‘ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ…པེ… ནི་ཀྑ་མཱི’’ཏི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཙཱ་རི་ཀཾ ནི་ཀྑ་མི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཀཱ་ལེ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཧི ཙ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞ’’ནྟི. པུ་ཎྞཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་མ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏྭཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་ཎྞཱ་པི…པེ… པ་བྦ་ཛཱིཏི ཨེ་ཏྠ སེ་ཊྛི ‘‘པུ་ཎྞཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏཾ བྷུ་ཛི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. སཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི, པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི –

‘‘པུ་ཎྞེ པཱུ་ར་སྶུ ས་དྡྷ་མྨཾ, ཙ་ནྡོ པ་ནྣ་ར་སོ ཡ་ཐཱ;

པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (ཐེ་རཱི་གཱ. ༣);

སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ སཱ་ཝི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ན་ནྡ་མཱ་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.