(༦) ༡. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་གྒོ
༡-༢. ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡-༥༢. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་ཝ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ, ནཱི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱི་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཝ་ར་ནྟཱིཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི. ནཱི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱིཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་ཏོ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ན དེ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཉྩ ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པཱ་ཏ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཧ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ་ཏི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ དྷ་མྨོ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ. ཡཾ ཨ་ས་ཏི་པི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཛཱ. ༡.༨.༧༥). ཨ་ལཾ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ ཙ སོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཙཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ.
ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནནྟི ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི མ་གྒོ་པི ཕ་ལ་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༡༡) ཧི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༤) ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཨ་བྷ་བྦཱ ཏེ ཉཱ་ཎཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༩༦) ཨེ་ཏྠ མ་གྒོ. ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཉྙོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༢༨) ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ’’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༤; ༢.༣༤༠) ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ. ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ དྷ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, མ་གྒོ. ཕ་ལཾ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་སོ ཛོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. བྱཱ་དི་ཎྞ་ཀཱ་ལོཏི པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཀཱ་ལོ. དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣-༥༤. ཏ་ཏི་ཡེ པ་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཧ་ནོ, བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ད་ཧ་ན་བྷཱ་ཝོ. པ་དྷཱ་ན་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་དྷཱ་ནི་ཀོ, ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་དྷཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ས་དྡཱ ཨེ་ཝ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན པ་ན ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ག་མ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙཱ་པི ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ ནཱ་མ, ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཙ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ན་དྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨོ་ཀ་པྤ་ནནྟི ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ, པ་སཱ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་སཱི་ད་ན་མེ་ཝ. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷནྟི སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. ཡ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ ཨ་ཙ་ལཱ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷི, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་དྡྷཱ ན ཏ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣོ དྷ་མྨེ པ་ས་ནྣོ ས་ངྒྷེ པ་ས་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ད་ཧ་ན་ཏོ.
ཨ་པྤ-ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ་སྶ…པེ… ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རོ་གོ’’ཏི. ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་མཱ་ཧཱ་རཾ ས་མཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཙ་ན་སཱི་ལཱ་ཡ. ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟཱི ཧི ག་ཧ་ཎཱི གྷོ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པི་ཏྟ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན རོ་གཾ ཛ་ནེ་ཏི, སི་ཐི་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟཱི མ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཏ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཏི་སཱི་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཙྩུ་ཎྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ག་ཧ་ཎི་ཏེ་ཛ་སྶ མ་ནྡ་པ་ཊུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ས་ཧ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་སཱི་ཏ་ལ་གྒ་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱ’’ཏི. ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡཱཏི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ཡ. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡ. ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ པ་ཝ་ཏྟི་ར་ཧཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏེ ན པ་ཝ་ཏྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧེ་ས ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. པ་ཉྩ་མེ ཝི་སྶཱ་སོཏི ཝི་ས་ཙྪཱ་ཡ་ས་ནྟཱ་ནོ བྷཱ་ཝོ. ཨོ་ཏཱ་རོཏི ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཁེ་པེ་ཏྭཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་རཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ.
གྷ་ཊྚེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན བཱ་དྷེ་ཡྻ. ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡ་ནྟི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཱ, ནི་བྦྷ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨོ་གྷཱ་ནཾ, སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་སྶེ་ཝ ཝཱ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. ཚ་ཊྛེ མ་དྷུ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་སྶ ཐ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ག་རུ་བྷཱ་ཝ་པུ་བྦ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ་ག་རུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ན པ་ཀྑཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ན་པྤ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཙ ཨ་ནུ་དི་སཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧. ས་ཏྟ་མེ ཛ་རཱ་དྷ་མྨོཏི དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ས་དྷ་མྨོ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༧༦༣) ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཛ་རཱ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ ཛི་ཎྞ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛ་རཱ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་མྨུ་ནཱ དཱ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་བྷཱ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཀ་མྨཾ མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་ཡ་ཛྫཾ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཡོ་ནཱི་ཧི ཕ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ མི་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཡོ་ནི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བ་ནྡྷཱུ, ཉཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ ཙ, ཀ་མྨཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨཾ མ་ཡ྄ཧཾ བ་ནྡྷཱུ’’ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱཏི ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ. ཀ་མྨ་ས་དི་སོ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི.
ཡོ་བྦ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་དོཏི ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ པུ་ཉྙཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ད་ཧ་ར་མྷ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི ཡོ་བྦ་ནཾ ཨ་པ་སྶཱ་ཡ མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ ནི་རོ་གོ ས་ཊྛི ཝཱ ས་ཏྟ་ཏི ཝཱ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ནི, ན མེ ཧ་རཱི་ཏ་ཀ་ཁ་ཎྜ་མྤི ཁཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨི་མེ པ་ན་ཉྙེ ‘ཨ་སུ་ཀཾ ནོ ཋཱ་ནཾ རུ་ཛྫ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫཾ ཁཱ་དཱ་མཱ’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཀོ ཨ་ཉྙོ མ་ཡཱ ས་དི་སོ ནི་རོ་གོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་རོ་གྱ་མ་དོ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ པ་བྷ་ངྒུ་རཾ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཉྩ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཡ་སུ་ལ་བྷ་ཏ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཙི་རཾ ཛཱི་ཝིཾ, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝིཾ, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་དོ.
ཨུ་པ་དྷི་ར་ཧི་ཏནྟི ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི་ར་ཧི་ཏཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི ཨུ་པ་དྷཱི – ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི, ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷཱི་ཏི. ཀཱ་མཱ་པི ‘‘ཡཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་པི ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་པི བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨-༡༠. ལི་ཙྪ་ཝི་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༨-༦༠. ཨ་ཊྛ་མེ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཏྠ སཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ནཾ, ཏ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི ས་པ་ཏི, དྷ་ན་སཱ་མི་ཀོ. ཏ་སྶ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ, དྲ་བྱཾ, དྷ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན གཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ནེ་ཏཱི་ཏི གཱ་མ་ནི་ཡོ, གཱ་མ་ནི་ཡོ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་ཎི་ཀོ.
ཨ་ནྭཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལཱ ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝི་ནོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཙ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཀུ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཎྞཱ་ས་མྤི ས་ཊྛི་པི ཀུ་ལཱ་ནི ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཏེ མ་ནུ་སྶེ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ན་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
ལི་ཙྪ་ཝི་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.