.ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
པ་ཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
༡. པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
༡. སེ་ཁ་བ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. པ་ཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ ཀཱ་མཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ་པི བ་ལ་ཊྛོ ཨེ་ཝ, པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི པ་ན ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི’’ཏི.
སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢-༦. ཝི་ཏྠ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢-༦. དུ་ཏི་ཡེ ཧི་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི ལ་ཛྫ་ཏི ཝི་ར་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཧི་རཱི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱིཏི ཨུ་ཏྲ་ས་ཏི. པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡོཏི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏ་མཱ་ན་སོ’’ཏི. པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ས་མ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
ག་ཏི་ཨ་ཏྠཱ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. མི་སྶ་ཀ་ན་ཡེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙེ་ཝ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཀི་རི་ཡ་ཏོ སཱ ཙ ཁོ པ་དེ་སི་ཀཱ་ཏི ནི་པྤ་དེ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མྨཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཧི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཁེ་པི་ཏཾ ཁེ་པི་ཏ་མེ་ཝ, ནཱ་སྶ པུ་ན ཁེ་པ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན སཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཝི་ཏྠ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཀཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ས་ཏྟ་མེ ཨ་ས་ནྟི ལཱུ་ན་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་སི་ཏཾ, དཱ་ཏྟཾ. ཝི་ཝི་དྷཱ ཨཱ་བྷ་ཉྫ་ནྟི བྷཱ་རཾ ཨོ་ལ་མྦེ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི བྱཱ་བྷ་ངྒཱི, ཝི་དྷཾ. ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ, ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཙ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཊྛ་པཱ་ལོ ནཱ་མ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཐུ་ལླ་ཀོ་ཊྛི་ཀེ ཨ་གྒ་ཀུ་ལི་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༩༤) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ནཱ་མ. ‘‘ཡེ ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༤) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀུ་ལེ པ་སུ་ཏཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི. ཡུ་ཏྟནྟི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཀཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཙ་ཝ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཨ་ཊྛ་མེ ས་དྡྷཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཧི ས་དྡྷཱ – ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་དྡྷཱ, ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ, པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ, ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་དྡྷཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ ཧི ས་དྡྷཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ. ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ སུ་པྤ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པྤ་སཱ་དོ པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་པྤ་ནཾ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཏི ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ. ཏ་ཏྠ པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ པ་ར་ནེ་ཡྻ་རཱུ་པཱ ཧོ་ཏི, ས་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི པ་སཱི་ད་ན་ཏོ. ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ ས་དྡྷེ་ཡྻཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཙ་ཝ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཋ་མ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ན་ཝ་མེ ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཡོཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཝོ ཝ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ. ག་རུ་ནཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝུ་ཏྟོ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་སྶ་ཝ་ནཾ, པ་ཏི་སྶ་ཝོ, པ་ཏི་སྶ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཡཾ ཀི་ཉྩི གཱ་ར་ཝཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཏི་སྶ་ཝོ་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཝོ, གཱ་ར་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཨ་ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟཱི’’ཏི.
པ་ཋ་མ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠. ད་ས་མེ ཝུ་དྡྷིནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལེ་ན ཝུ་དྡྷིཾ, མ་གྒེ་ན ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ, ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝེ་པུ་ལླཾ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི ཝཱ ཝུ་དྡྷིཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒེ་ཧི ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི ཝེ་པུ་ལླཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ སཱི་ལཾ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཾ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ཡ, སོ ཏཱ་དི་སེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝུ་དྡྷིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སཱི་ལེ་ན ཝུ་དྡྷི’’ནྟི. ཡ་སྶ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, སོ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་མཱུ་ལོ ཝི་ཡ པཱ་ད་པོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ས་ནེ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་གྒེ་ན ཝི་རཱུ་ལ༹ྷི’’ནྟི. ཡོ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟོ, སོ ཨ་ར་ཧཱ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ས་ཏི ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝེ་པུ་ལླ’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སེ་ཁ་བ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. བ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ན་ནྟི སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. པ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏ་བ་ལ་ཡོ་གེ་ན ‘‘ད་ས་བ་ལོ་ཧ’’ནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་ཀྐནྟི ཨེ་ཏྠ སེ་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. བྲ་ཧྨས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཊྛ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི. ཙ་ཀྐ་ཉྩེ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཀཱ་མཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ་པི བ་ལ་ཊྛོ ཨེ་ཝ, པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི པ་ན ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི’’ཏི.
སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝི་ཏྠ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐེ་ན, ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནེ་པ་ཀྐཾ ནཱ་མ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ནེ་པ་ཀྐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཉྙོ ནི་དྡི་ཊྛོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་མཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ས་ཏི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི པ་ར་ཏོ་པི ‘‘ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ’’ཏི ས་ཏི་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཾ, ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ས་ཏི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ས་མྨ་ས་ནཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི.
ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་རེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཙི་ར་ཀ་ཏཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དི་མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎཾ. ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་རེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་ས་ན་ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ན་དྷ་མྨཱ་སཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ. ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཙི་ར་ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏེ ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི རཱུ་པཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཨ་རཱུ་པཾ. ཨི་ཏི ཨི་མེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཏི ས་ར་ཏི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ཙ, ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཧི ས་ཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ས ས་ཀིཾ ས་ར་ཎེ་ན ས་རི་ཏཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝི་ཏྠ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༡༠. ད་ཊྛ་བྦ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥-༢༠. པ་ཉྩ་མེ ས་ཝི་ས་ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་ཏུནྟི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སཱུཏི ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཏེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི དྷ་མྨཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཧི ས་པྤུ་རི་སེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ས་དྡྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཡོ་ནི་སོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་བ་ལཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་བ་ལེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཙ་ཏཱུ་སུ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒེ་སུ ས་དྡྷཱ ཝི་ཡ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡ་སྨཱ ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དྷི, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི བ་ལཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་བ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.
ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – རཱ་ཛ་པ་ཉྩ་མ་ས་ཧཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི. ནེ་སཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ བ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ, ས་ཧཱ་ཡེ་སུ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ གེ་ཧེ་ཝ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒཱ་དཱི་ནི པ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ. ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སེ་ས་བ་ལཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནྭ་ཡ་ཏཱ, ཏ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ བ་ལ་སྶ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏཱ. ན ཧི ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ཙྩཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀི་ཙྩཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ཊྛཱ་དཱི་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི.
ད་ཊྛ་བྦ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝ་གྒོ
༡-༢. པ་ཋ་མ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡-༢༢. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀནྟི ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ བྷ་ཝཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་སཱི་ལ’’ནྟི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. དུ་ཏི་ཡེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
པ་ཋ་མ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣-༢༤. ཏ་ཏི་ཡེ ན ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ནྟནྟི ན ཙ པ་བྷཱ་ས་མྤ་ནྣཾ. པ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལ༹་ཀ་ཛྫ་ན་པ་བྷ་ངྒུ་རཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ ལོ་ཧནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ས་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ, ཝི་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ, པི་སཱ་ཙ་ལོ་ཧཾ, ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་བྷེ་དཾ ས་བྦ་མྤི ལོ་ཧཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ནུ ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཡ་སྨིཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ལ་དྡྷ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནི, ཏ་ཏྠ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་སྶ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ, པ་གེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ. པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་ཧ་ཏེ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་དཱི་པ་ཀ་པ་ལླི་ཀ་ཝ་ཊྚི་ཏེ་ལཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ད་གྒེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. པ་ཉྩ་མེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥༢) –
‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ. ཏ་དེ་ཝ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘སཱི་ལཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལནྟི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏནྟི ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ. སཱ་ཀ་ཙྪཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. ས་མ་ཐོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཉྷི པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ, ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ནཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་དི་ཀཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ, ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ ཧི མ་དྷུ་རཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་མྦ་པོ་ཏ་ཀ་སྶ ས་མ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏི, གྷ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡཱ ཧོ་ཏི ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི ཝཱ སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོ ཝཱ ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ ཝཱ མ་ཀྐ་ཊ་ཀ་ཛཱ་ལཾ ཝཱ, ཏཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མཱུ་ལཱ་ནི པ་རི་ཁ་ཎ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་རོ་ཏོ སོ ཨ་མྦོ ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. རུ་ཀྑ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཧི སཱི་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ, ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་སྶ མ་དྷུ་ར་ཕ་ལ་དཱ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་སུ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཏ་པྤ་རི་ཀྑཱ་ར་དྷ་མྨེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ ཀེ་ཝ་ལོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ་པི ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི, ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི. ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ, པུ་བྦེ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ་ཏི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་མྨཱ་ས་ཏི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཀ་ཐ་ནཾ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་དྷི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཁ་ལ་ནཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཀྑ་ལ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱི ཨ་པ་ན་ཡ་ནཱི ཀ་ཐཱ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལེ་ནྟ་སྶ བྲཱུ་ཧེ་ནྟ་སྶ ཙ. སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. པ་ཉྩ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་མྦཱུ་པ་མཱ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ.
ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀནྟི ཛ་ལཱ་ཝཱ་ཊཾ. ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨ་སི་ཐི་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ ཛ་ལཱ་ཝཱ་ཊ་པཱ་ལི༹ཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་མྦ་ག་ཙྪ་སྶ སུ་ཀྑ་ཀོ སཱ་ཁཱ་སཱི་ས་ཀོ. ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོཏི ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ. ཁ་ཎི་ཏྟིནྟི ཀུ་དཱ་ལཾ. ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ སཱི་ལཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ སཱི་ལ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ད་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི. ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝི་བ་ནྡྷ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ལི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཚ་ཊྛེ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. པཱ་ལི༹ཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་བོ་དྷི་ནིཾ པཱ་ལི༹ཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏཱིཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ མུ་དུ་ཀཱ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཛཱ་ཡ་ཏི? ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཏྟ་སྶ པ་མོ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏཱིཏི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་སྶ པ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ བ་ལ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྨཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ པ་སྶ་དྡྷེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི པ་སྶ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཁཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཝི་ནྡ་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཡོ ཀོ་ཙི ས་མཱ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ…པེ… ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཾ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏུནྟི ད་སྶི་ཏུཾ. ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ས་ཏྟ་མེ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ནཾ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མེ་ཏྠ སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ སུ་ཁ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁོ’’ཏི. པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མོ…པེ… སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི. ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནེ་ན ལ་དྡྷ་ཏྟཱ. ‘‘ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱ་ཝནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ. ལ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཉྙེ ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ན ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ ན ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཏ་ག་ཏོ. ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ་ཏི་ཡཱ ས་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་སེ་སཱུཏི ཉཱ་ཎེ་སུ.
ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨-༩. པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨-༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཀ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་པྥ་ས་མྦྷ་ཝཾ ‘‘ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ ཀི་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ, ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཀཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ་པི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རོ, ‘‘ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི. ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཛྷཱ་ན་མ་ཡེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཏི་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ན་ཡ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་པྥ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་རི་ས་ནྡེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦཱ་ཝཱ, ཏ་སྶ ས་བྦཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝི་ས་མྦ་ནྡྷེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ནི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ས་ཡོ ས་བྦ-ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཕུ་ཊཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཚེ་ཀོཏི ཀུ་ས་ལོ. ཏཾ པ་ན་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ན་ཧཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ པི་ཎྜི་ཀ་ར་ཎེ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཾ་ས-ས་དྡོ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༦༡) སུ་ཝ་ཎྞེ ཨཱ་ག་ཏོ.‘‘ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༣༤) ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧེ. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་པ་ཀཾ་སོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་སི, མ་ཧཱ་ཀཾ་ས་སྶ ཨ་ཏྲ་ཛོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༠.༡༦༤ གྷ་ཊ་པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨི་དྷ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཧེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ལོ་ཧེ་ན ཀ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ’’ཏི. སྣེ་ཧཱ་ནུ་ག་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཏཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. སྣེ་ཧ་པ་རེ་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན པ་རི་ཏོ ག་ཏཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཕུ་ཊཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཱ ཕུ་ཊཱ སྣེ་ཧེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་སོ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ན ཙ པ་གྒྷ་རི་ཎཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏི་ནྟ་སྶ་པི ཏ་སྶ གྷ་ན་ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན བི་ནྡུ་བི་ནྡཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏཱ་ཧི ཏཱ་ཧི ཨུ་ད་ཀ་སི་རཱ་ཧི ཨུ་བྦྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྦྷི་དཾ, ཨུ་བྦྷི་དཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་བྦྷི་དོ་ད་ཀོ. ཨུ་བྦྷི་ནྣ་ཨུ་ད་ཀོཏི ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཁ་ཏ་ཀཱུ་པ་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་བྦྷི་ཛྫ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀོ. ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཨུ་ད་ཀོཏི དྷཱ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ན་ཨུ་ད་ཀོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་བྦྷི་དོ་ད་ཀོ་ཝ ར་ཧ་དོ ག་ཧི་ཏོ, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀེ་ཧཱིཏི དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏེ་ཧི ཙ ཨུ་ད་ཀ་བུ་བྦུ་ལེ༹་ཧི ཙ. ‘‘ཕེ་ཎ་པ་ཊ་ལེ་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ས་ནྣི་སི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑོ་བྷ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ལ་མེ་ཝ, སུ་པྤ་ས་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་སནྟི ‘‘ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ.
ཨུ་པྤ་ལཱ་ནཱིཏི ཨུ་པྤ་ལ་ག་ཙྪཱ་ནི. སེ་ཏ་ར་ཏྟ་ནཱི་ལེ་སཱུཏི ཨུ་པྤ་ལེ་སུ, སེ་ཏུ་པྤ་ལ་ར་ཏྟུ་པྤ་ལ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པྤ་ལཾ ཨུ་པྤ་ལ་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ས་ཏ་པ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏ-ས་དྡོ བ་ཧུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ས་ཏ་གྒྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པ་ཏྟ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀེ པ་ན ར་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, སེ་ཏཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ཡཱ་ཝ ཙ མཱུ་ལཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ, ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ.
ཡ་སྨཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཏ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་མ་ལཱ་པ་ག་མ་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ནི་མྨ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཊྛེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་གྷཾ་ས་ནེ་ན པ་བྷ་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་ཊྛེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨི་དནྟི ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨུ་ཏུ་ནོ ཕ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི སེ་ས་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ངྑ་ཎ …པེ… བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོཏི ཡོ་གི་ནོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦོ ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ས་དི་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ཕ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. པུ་རི་ས་སྶ ས་རཱི་རཾ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི ཙེ་ཏོ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ’’ནྟི. ན་ནུ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ སུ་ཁ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, སཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༢) ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ. ས་མ་བྷ་རི་ཏོཏི ས་མ་པུ་ཎྞོ.
མ་ཎྜ་བྷཱུ་མཱིཏི པ་པཱ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི. ཡ་ཏྠ ས་ལི་ལ་སི་ཉྩ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་ཝ ས་སྶཱ་ནི ཋི་ཏཱ་ནི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡུ་གེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཡོ་གྒཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཡོ་གྒཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ཡོ་གྒཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶ་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐཱི’’ཏི. ཡེ་ན ཡེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན མ་གྒེ་ན. ཡཾ ཡཾ ག་ཏིནྟི ཛ་ཝ་ས་མ་ཛ་ཝཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཡཾ ཡཾ ག་ཏིཾ. ན་ཝ་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ནཱ་གི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྩོ པ་ཏྠ་ཊོ མ་ཧ་ནྟོ ཝི་ནི་བྦྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ ས་དྡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ. ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ་པི ཧི བ་ཧཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་དྡ་ཏོ ཙ དུ་ར་ཝ་བོ་དྷོ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་གྒྷོ་སོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི. མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེཏི མ་ཙྪཱ་ནཾ ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎེ, མ་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ལུ་མྤ་ནེ. ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ན་ཉྷི མ་ཙྪ་པ་ཙྪི་ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪ་ཕཱ་ལཾ དེ་ཧཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཏེ མ་ཧཱ དི་ནྣོ, མ་ཡ྄ཧཾ ཁུ་དྡ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཾ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཛཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཏྟེ་པི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙེ ཙ ‘‘པ་ཝི་ཊྛོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་ཙི་སུ་ཁནྟི ཀཱ་ཡཱ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སུ་ཁཾ. ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་སྶཱཏི ཀཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་སྶཱཏི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ ཙ ཝི་ག་ཏ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་སྶཱཏི རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཝ་ཧ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཁནྟི མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་སྶ ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཁཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ནཱ་གི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སུ་མ་ན་ཝ་གྒོ
༡. སུ་མ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ས་ཏ་ཀྐ་ཀཱུཏི ས་ཏ་སི་ཁ་རོ, ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱུ་ཊོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་མེ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. སོ ཧི མ་ཧཱ་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ. སོ ཧི པ་ཋ་མཾ ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ ‘‘ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་དི་པི ཏཾ གོ་ཏྲ་བྷུ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་སྶ་ཏི, དི་སྭཱ པ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ན ཏཾ ‘‘ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཉྷི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. མ་གྒ་སྶ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶ་ནཾ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཏི ན་ཏྠེ་ཏྠ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སུ་མ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཙུ་ནྡཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢. དུ་ཏི་ཡེ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༡༧༩) ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནཱི་ཏི པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནི ཧི པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་ནི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ནྟཱ་ནི པི་ཡཱ་ནི, བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་པི ཨ་རི་ཡཱ ཏཱ་ནི ན ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, ཙུ་ནྡ, སཱི་ལཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི…པེ… ཨ་གྒེ ཏེ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནཱི་ཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནཱི’’ཏི.
ཙུ་ནྡཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་གྒ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣. ཏ་ཏི་ཡེ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སཱི་ལཱཏི ར་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཡ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ སཱ་མི་ཀེ པ་རི་ཛ་ནེ སེ་ཡྻཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏེ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སཱི་ལཱ. སཱ་མི་ཀཾ དི་སྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་གྒི་ད་ཌྜྷཱ ཝི་ཡ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ པུ་བྦུ་ཊྛཱ་ཡི་ནི་ཡོ. ཀིཾ་ཀཱ་རནྟི ཀིཾ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཀིཾ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཀིཾ་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་སྶཱ་ཝི་ནི་ཡོ. མ་ནཱ་པཾ་ཡེ་ཝ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི མ་ནཱ་པ་ཙཱ་རི་ནི་ཡོ. པི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི པི་ཡ་ཝཱ་དི་ནི་ཡོ.
ཏ་ཏྲུ་པཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏྲ ཀ་མྨེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཨུ་ཎྞཱ་ཀ་པྤཱ་ས་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ལཾ ཀཱ་ཏུནྟི ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཨ་ལཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏུནྟི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ལཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏུ་མྤི པ་རེ་ཧི ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨུ་གྒ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༥. སཱི་ཧ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤-༣༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀནྟི ཨ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཡཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ‘‘དཱ་ནཾ ནཱ་མ སཱ་དྷུ སུ་ནྡ་རཾ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ས་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡཾ དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་ར་སྶ དེ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཏི ཧུ་ཏྭཱཏི ཏ་བྦི་ས་ཡཾ ལོ་བྷཾ སུ་ཊྛུ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པ་ཏི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི. ཏེ་ན ཨ་ན་དྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ན དཱ་སོ ན ས་ཧཱ་ཡོཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་སྶ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཏ་སྶ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ. སཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ དཱ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ དཱ་ཡ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ, སོ དཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན དཱ་ན་དཱ་སོ, དཱ་ན་ས་ཧཱ་ཡོ, དཱ་ན་པ་ཏཱི་ཏི ཏི་པྤ་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཏ་ད་སྶ ཏི་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན དཱ་ནཾ, ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དྷི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ དཱ་སོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་རེ་སཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནྣ་པཱ་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་སྶ པ་རེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ས་མ་ས་མཾ ཋ་པ་ན་ཏོ. པ་ཏི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ས་ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ ཨ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཎཱི་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ནི་ཧཱི་ནཾ དེ་ཏི, སོ དཱ་ན་དཱ་སོ ནཱ་མ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ནི་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡོ ཡཱ་དི་སཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ པ་རེ་སཾ དེ་ཏི, སོ དཱ་ན་ས་ཧཱ་ཡོ ནཱ་མ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་ཧཱི་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ པ་ཎཱི་ཏཾ དེ་ཏི, སོ དཱ་ན་པ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ.
ནི་ཏྟེ་ཛ་བྷཱུ་ཏོ ཏེ་ཛ་ཧཱ་ནི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ས་ཧ བྱ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་བྱོ, ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ, ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ’’ཏི. ཨ་སི་ཏ་སྶཱཏི ཝཱ ཨ་བ་ནྡྷ་སྶ, ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨ་བ་ནྡྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སཱི་ཧ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༧. ཀཱ་ལ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦-༣༧. ཚ་ཊྛེ ཨཱ་རཱ་མ་ཏོཏི ཕ་ལཱ་རཱ་མ་ཏོ. པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱིཏི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ནི. བྷཱ་སི་ཏ་ཉྙཱུཏི བྷི་ཀྑཱུ གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཋི་ཏཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ནཱ་མ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨུ་དྡྷི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་སཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲ ཡེ ‘‘མ་ཡཾ པ་ཙཱ་མ, ཨི་མེ ན པ་ཙ་ནྟི, པ་ཙ་མཱ་ནེ པ་ཏྭཱ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ཀུ་ཧིཾ ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ སཾ་ཝི་བྷ་ཛ་ནྟི, ཏེ བྷཱ་སི་ཏ་ཉྙཱུ ནཱ་མ ཉ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེཏི དཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ན་ཙི་ཏྟོཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཙི་ཏྟོ. ས་ཏྟ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཀཱ་ལ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ས་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟཱིཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ སུ་ཁཱི ཧོ་ནྟུ ཨ་ཝེ་རཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ གེ་ཧཾ ཨ་ཉྙེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ནྟཱ་པི ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟི ནཱ་མ. ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟིནྟི པ་ཎི་པཱ་ཏ་སཱི་ལཾ. ཀོ་དྷ་མཱ་ན་ཐ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ར་ཧི་ཏནྟི ཀོ་དྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ ཡོ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ་ར་ཙྩེ་ནཱཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སོ་ར་ཙྩཾ? ཡོ ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སོ་ར་ཙྩཾ. ས་བྦོ་པི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ སོ་ར་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ་ན སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སོ་ར་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཁི་ལནྟི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སཱ་ཁ་ལྱཾ? ཡཱ སཱ ཝཱ་ཙཱ ཐ་དྡྷ་ཀཱ ཀ་ཀྐ་སཱ ཕ་རུ་སཱ ཀ་ཊུ་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ནཱི ཀོ་དྷ་སཱ་མ་ནྟཱ ཨ་ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ པ་ཧཱ་ཡ ཡཱ སཱ ཝཱ་ཙཱ ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ པེ་མ་ནཱི་ཡཱ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མཱ པོ་རཱི བ་ཧུ་ཛ་ན་ཀ་ནྟཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་མ་ནཱ་པཱ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡཱ ཏ་ཏྠ ས་ཎྷ་ཝཱ་ཙ་ཏཱ ས་ཁི་ལ་ཝཱ་ཙ་ཏཱ ཨ་ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙ་ཏཱ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཁ་ལྱ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༣༥༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ས་མྨོ་ད་ཀ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཁི་ལ་ནྟི ས་མྨོ་ད་ཀ’’ནྟི.
ས་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩-༤༠. ན་ཝ་མེ བྷ་ཏོཏི པོ་སི་ཏོ. ཏཾ པ་ན བྷ་ར་ཎཾ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་ཧ་ར་ཎེ་ན དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡཱ་པ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་མྷེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མུ་ཁེ་ན སི་ངྒྷཱ་ནི་ཀཱ་པ་ན་ཡ་ན་ན་ཧཱ་པ་ན་མ་ཎྜ་ནཱ་དི་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཁེ་ཏྟཱ་དིཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏཾ ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ…པེ… ཀུ་ལ་ཝཾ་སོ ཙི་རཾ ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཛྫ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ དཱ་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ནཱ དཱ་ཡ་ཛྫཱ་ར་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཛྫཱ་ར་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཝཱ་དེ ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ དཱ་ར་ཀེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པུ་ཏྟེ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ དཱ་ཡ་ཛྫཱ་ར་ཧཱ ན ཧོ་ནྟི. ཨོ་ཝཱ་དེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་ན ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ སཱ་མི་ཀེ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི མ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ད་ས་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་མ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མུ་ཎྜ་རཱ་ཛ་ཝ་གྒོ
༡-༢. ཨཱ་དི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡-༤༢. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ག་ཏེ་ཧཱིཏི ཝཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ཧི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡཾ. ཝཱི་རི་ཡནྟི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཝཱ བྷོ་གུ་པྤཱ་ད་ནེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ. ཝཱི་རི་ཡཾ ཏ་ཛྫོ ཨུ་སྶཱ་ཧོ. པཱི་ཎི་ཏནྟི དྷཱ་ཏཾ སུ་ཏི་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཐཱུ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨཱ་དི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨི་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ད་མེ་ཝ པ་སཾ་ས་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ. ཡ་སྨཱ ཝཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སཱུ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི. ཀ་ཏྠཱ་ཏི? པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ནཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན.
ཨི་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མ་ནཱ་པ་དཱ་ཡཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ མ་ནོ་མ་ཡནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དེ་ཝ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི. ས་ཏི་པི ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མ་ན་སཱ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ མ་ན་སཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི མ་ནོ་མ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ཏྠ བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མ་ན་སཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཝཱ་ཡཾ ལོ་ཀེ མ་ནོ་མ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ནྣ་མ་ཡོ, པཱ་ཎ་མ་ཡོ, མ་ནོ་མ་ཡོ, ཨཱ་ན་ནྡ་མ་ཡོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཡོ’’ཏི པ་ཉྩ་དྷཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝ་ད་ནྟི ‘‘དི་བྦོ རཱུ་པཱི མ་ནོ་མ་ཡོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༨༧). ཏཱི་སུ ཝཱ ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟཱི་སཱུཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཝེ་སྶ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ས་མྤ་ནྣ་ཀུ་ལེ་སུ. ཚ་སུ ཝཱ ཀཱ་མ་ས་གྒེ་སཱུཏི ཚ་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ་སུ.
མ་ནཱ་པ་དཱ་ཡཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༦. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥-༤༦. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻོཏི ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻོ. ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན་སྶ ས་ངྑཱ ཨ་ཏྠི ཧེ་ཊྛཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན པ་རི་ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་ཀེ་ཧི དཱི་པ་པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ས་ངྑཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. མ་ཧཱ་ས་རཱི་ར་མ་ཙྪ་ཀུ་མྦྷཱི་ལ་ཡ་ཀྑ་ར་ཀྑ་ས་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་དཱ་ན་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ བ་ལ་ཝཱ་མུ་ཁ་པཱ་ཏཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ བྷེ་ར་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་བྷེ་ར་ཝཾ. པུ་ཐཱུཏི བ་ཧཱུ. ས་ཝ་ནྟཱིཏི ས་ནྡ་མཱ་ནཱ. ཨུ་པ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཚ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༨. དྷ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧-༤༨. ས་ཏྟ་མེ ས་དྡྷཱཏི མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱ ས་དྡྷཱ. སཱི་ལ་ཉྩ ཡ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཾ སཱི་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀ་སཱི་ལ་མྤི ཨ་ཀ་ནྟཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཾ པ་ཉྩ་སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་ཊྛ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
དྷ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཀོ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩. ན་ཝ་མེ པ་ཏི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ས་མྨུ་ཁཱ ཀི་ཉྩི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷོ་མུ་ཁོ. ནི་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནོཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ན་ཏོ ནི་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ར་ཧི་ཏོ.
ཀོ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ནཱ་ར་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠. ད་ས་མེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་མུ་ཙྪི་ཏོཏི ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་མུ་ཙྪཱ་ཡ མུ་ཙྪི་ཏོ, མུ་ཙྪཾ མོ་ཧཾ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གི་ལི་ཏྭཱ…པེ… ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཙྪཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. མ་ཧ་ཙྩཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ. ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི.
ནཱ་ར་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མུ་ཎྜ་རཱ་ཛ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
(༦) ༡. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་གྒོ
༡-༢. ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡-༥༢. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་ཝ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ, ནཱི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱི་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཝ་ར་ནྟཱིཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི. ནཱི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱིཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་ཏོ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ན དེ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཉྩ ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པཱ་ཏ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཧ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ་ཏི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ དྷ་མྨོ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ. ཡཾ ཨ་ས་ཏི་པི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཛཱ. ༡.༨.༧༥). ཨ་ལཾ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ ཙ སོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཙཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ.
ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནནྟི ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི མ་གྒོ་པི ཕ་ལ་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༡༡) ཧི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༤) ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཨ་བྷ་བྦཱ ཏེ ཉཱ་ཎཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༩༦) ཨེ་ཏྠ མ་གྒོ. ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཉྙོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༢༨) ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ’’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༤; ༢.༣༤༠) ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ. ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ དྷ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, མ་གྒོ. ཕ་ལཾ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་སོ ཛོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. བྱཱ་དི་ཎྞ་ཀཱ་ལོཏི པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཀཱ་ལོ. དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣-༥༤. ཏ་ཏི་ཡེ པ་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཧ་ནོ, བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ད་ཧ་ན་བྷཱ་ཝོ. པ་དྷཱ་ན་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་དྷཱ་ནི་ཀོ, ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་དྷཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ས་དྡཱ ཨེ་ཝ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན པ་ན ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ག་མ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙཱ་པི ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ ནཱ་མ, ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཙ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ན་དྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨོ་ཀ་པྤ་ནནྟི ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ, པ་སཱ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་སཱི་ད་ན་མེ་ཝ. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷནྟི སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. ཡ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ ཨ་ཙ་ལཱ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷི, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་དྡྷཱ ན ཏ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣོ དྷ་མྨེ པ་ས་ནྣོ ས་ངྒྷེ པ་ས་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ད་ཧ་ན་ཏོ.
ཨ་པྤ-ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ་སྶ…པེ… ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རོ་གོ’’ཏི. ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་མཱ་ཧཱ་རཾ ས་མཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཙ་ན་སཱི་ལཱ་ཡ. ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟཱི ཧི ག་ཧ་ཎཱི གྷོ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པི་ཏྟ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན རོ་གཾ ཛ་ནེ་ཏི, སི་ཐི་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟཱི མ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཏ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཏི་སཱི་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཙྩུ་ཎྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ག་ཧ་ཎི་ཏེ་ཛ་སྶ མ་ནྡ་པ་ཊུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ས་ཧ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་སཱི་ཏ་ལ་གྒ་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱ’’ཏི. ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡཱཏི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ཡ. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡ. ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ པ་ཝ་ཏྟི་ར་ཧཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏེ ན པ་ཝ་ཏྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧེ་ས ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. པ་ཉྩ་མེ ཝི་སྶཱ་སོཏི ཝི་ས་ཙྪཱ་ཡ་ས་ནྟཱ་ནོ བྷཱ་ཝོ. ཨོ་ཏཱ་རོཏི ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཁེ་པེ་ཏྭཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་རཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ.
གྷ་ཊྚེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན བཱ་དྷེ་ཡྻ. ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡ་ནྟི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཱ, ནི་བྦྷ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨོ་གྷཱ་ནཾ, སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་སྶེ་ཝ ཝཱ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. ཚ་ཊྛེ མ་དྷུ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་སྶ ཐ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ག་རུ་བྷཱ་ཝ་པུ་བྦ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ་ག་རུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ན པ་ཀྑཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ན་པྤ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཙ ཨ་ནུ་དི་སཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧. ས་ཏྟ་མེ ཛ་རཱ་དྷ་མྨོཏི དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ས་དྷ་མྨོ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༧༦༣) ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཛ་རཱ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ ཛི་ཎྞ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛ་རཱ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་མྨུ་ནཱ དཱ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་བྷཱ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཀ་མྨཾ མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་ཡ་ཛྫཾ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཡོ་ནཱི་ཧི ཕ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ མི་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཡོ་ནི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བ་ནྡྷཱུ, ཉཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ ཙ, ཀ་མྨཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨཾ མ་ཡ྄ཧཾ བ་ནྡྷཱུ’’ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱཏི ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ. ཀ་མྨ་ས་དི་སོ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི.
ཡོ་བྦ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་དོཏི ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ པུ་ཉྙཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ད་ཧ་ར་མྷ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི ཡོ་བྦ་ནཾ ཨ་པ་སྶཱ་ཡ མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ ནི་རོ་གོ ས་ཊྛི ཝཱ ས་ཏྟ་ཏི ཝཱ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ནི, ན མེ ཧ་རཱི་ཏ་ཀ་ཁ་ཎྜ་མྤི ཁཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨི་མེ པ་ན་ཉྙེ ‘ཨ་སུ་ཀཾ ནོ ཋཱ་ནཾ རུ་ཛྫ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫཾ ཁཱ་དཱ་མཱ’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཀོ ཨ་ཉྙོ མ་ཡཱ ས་དི་སོ ནི་རོ་གོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་རོ་གྱ་མ་དོ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ པ་བྷ་ངྒུ་རཾ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཉྩ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཡ་སུ་ལ་བྷ་ཏ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཙི་རཾ ཛཱི་ཝིཾ, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝིཾ, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་དོ.
ཨུ་པ་དྷི་ར་ཧི་ཏནྟི ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི་ར་ཧི་ཏཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི ཨུ་པ་དྷཱི – ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི, ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷཱི་ཏི. ཀཱ་མཱ་པི ‘‘ཡཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་པི ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་པི བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.