༨-༩. པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨-༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཀ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་པྥ་ས་མྦྷ་ཝཾ ‘‘ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ ཀི་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ, ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཀཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ་པི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རོ, ‘‘ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི. ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཛྷཱ་ན་མ་ཡེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཏི་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ན་ཡ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་པྥ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་རི་ས་ནྡེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦཱ་ཝཱ, ཏ་སྶ ས་བྦཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝི་ས་མྦ་ནྡྷེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ནི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ས་ཡོ ས་བྦ-ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཕུ་ཊཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཚེ་ཀོཏི ཀུ་ས་ལོ. ཏཾ པ་ན་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ན་ཧཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ པི་ཎྜི་ཀ་ར་ཎེ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཾ་ས-ས་དྡོ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༦༡) སུ་ཝ་ཎྞེ ཨཱ་ག་ཏོ.‘‘ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༣༤) ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧེ. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་པ་ཀཾ་སོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་སི, མ་ཧཱ་ཀཾ་ས་སྶ ཨ་ཏྲ་ཛོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༠.༡༦༤ གྷ་ཊ་པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨི་དྷ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཧེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ལོ་ཧེ་ན ཀ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ’’ཏི. སྣེ་ཧཱ་ནུ་ག་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཏཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. སྣེ་ཧ་པ་རེ་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན པ་རི་ཏོ ག་ཏཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཕུ་ཊཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཱ ཕུ་ཊཱ སྣེ་ཧེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་སོ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ན ཙ པ་གྒྷ་རི་ཎཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏི་ནྟ་སྶ་པི ཏ་སྶ གྷ་ན་ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན བི་ནྡུ་བི་ནྡཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏཱ་ཧི ཏཱ་ཧི ཨུ་ད་ཀ་སི་རཱ་ཧི ཨུ་བྦྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྦྷི་དཾ, ཨུ་བྦྷི་དཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་བྦྷི་དོ་ད་ཀོ. ཨུ་བྦྷི་ནྣ་ཨུ་ད་ཀོཏི ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཁ་ཏ་ཀཱུ་པ་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་བྦྷི་ཛྫ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀོ. ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཨུ་ད་ཀོཏི དྷཱ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ན་ཨུ་ད་ཀོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་བྦྷི་དོ་ད་ཀོ་ཝ ར་ཧ་དོ ག་ཧི་ཏོ, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀེ་ཧཱིཏི དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏེ་ཧི ཙ ཨུ་ད་ཀ་བུ་བྦུ་ལེ༹་ཧི ཙ. ‘‘ཕེ་ཎ་པ་ཊ་ལེ་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ས་ནྣི་སི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑོ་བྷ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ལ་མེ་ཝ, སུ་པྤ་ས་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་སནྟི ‘‘ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ.
ཨུ་པྤ་ལཱ་ནཱིཏི ཨུ་པྤ་ལ་ག་ཙྪཱ་ནི. སེ་ཏ་ར་ཏྟ་ནཱི་ལེ་སཱུཏི ཨུ་པྤ་ལེ་སུ, སེ་ཏུ་པྤ་ལ་ར་ཏྟུ་པྤ་ལ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པྤ་ལཾ ཨུ་པྤ་ལ་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ས་ཏ་པ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏ-ས་དྡོ བ་ཧུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ས་ཏ་གྒྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པ་ཏྟ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀེ པ་ན ར་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, སེ་ཏཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ཡཱ་ཝ ཙ མཱུ་ལཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ, ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ.
ཡ་སྨཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཏ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་མ་ལཱ་པ་ག་མ་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ནི་མྨ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཊྛེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་གྷཾ་ས་ནེ་ན པ་བྷ་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་ཊྛེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨི་དནྟི ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨུ་ཏུ་ནོ ཕ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི སེ་ས་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ངྑ་ཎ …པེ… བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོཏི ཡོ་གི་ནོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦོ ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ས་དི་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ཕ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. པུ་རི་ས་སྶ ས་རཱི་རཾ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི ཙེ་ཏོ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ’’ནྟི. ན་ནུ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ སུ་ཁ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, སཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༢) ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ. ས་མ་བྷ་རི་ཏོཏི ས་མ་པུ་ཎྞོ.
མ་ཎྜ་བྷཱུ་མཱིཏི པ་པཱ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི. ཡ་ཏྠ ས་ལི་ལ་སི་ཉྩ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་ཝ ས་སྶཱ་ནི ཋི་ཏཱ་ནི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡུ་གེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཡོ་གྒཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཡོ་གྒཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ཡོ་གྒཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶ་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐཱི’’ཏི. ཡེ་ན ཡེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན མ་གྒེ་ན. ཡཾ ཡཾ ག་ཏིནྟི ཛ་ཝ་ས་མ་ཛ་ཝཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཡཾ ཡཾ ག་ཏིཾ. ན་ཝ་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.