༣. པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝ་གྒོ
༡-༢. པ་ཋ་མ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡-༢༢. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀནྟི ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ བྷ་ཝཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་སཱི་ལ’’ནྟི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. དུ་ཏི་ཡེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
པ་ཋ་མ་ཨ་གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣-༢༤. ཏ་ཏི་ཡེ ན ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ནྟནྟི ན ཙ པ་བྷཱ་ས་མྤ་ནྣཾ. པ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལ༹་ཀ་ཛྫ་ན་པ་བྷ་ངྒུ་རཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ ལོ་ཧནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ས་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ, ཝི་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ, པི་སཱ་ཙ་ལོ་ཧཾ, ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་བྷེ་དཾ ས་བྦ་མྤི ལོ་ཧཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ནུ ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཡ་སྨིཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ལ་དྡྷ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནི, ཏ་ཏྠ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་སྶ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ, པ་གེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ. པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་ཧ་ཏེ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་དཱི་པ་ཀ་པ་ལླི་ཀ་ཝ་ཊྚི་ཏེ་ལཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ད་གྒེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. པ་ཉྩ་མེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥༢) –
‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ. ཏ་དེ་ཝ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘སཱི་ལཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལནྟི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏནྟི ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ. སཱ་ཀ་ཙྪཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. ས་མ་ཐོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཉྷི པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ, ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ནཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་དི་ཀཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ, ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ ཧི མ་དྷུ་རཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་མྦ་པོ་ཏ་ཀ་སྶ ས་མ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏི, གྷ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡཱ ཧོ་ཏི ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི ཝཱ སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོ ཝཱ ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ ཝཱ མ་ཀྐ་ཊ་ཀ་ཛཱ་ལཾ ཝཱ, ཏཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མཱུ་ལཱ་ནི པ་རི་ཁ་ཎ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་རོ་ཏོ སོ ཨ་མྦོ ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. རུ་ཀྑ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཧི སཱི་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ, ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་སྶ མ་དྷུ་ར་ཕ་ལ་དཱ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་སུ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཏ་པྤ་རི་ཀྑཱ་ར་དྷ་མྨེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ ཀེ་ཝ་ལོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ་པི ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི, ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི. ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ, པུ་བྦེ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ་ཏི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་མྨཱ་ས་ཏི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཀ་ཐ་ནཾ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་དྷི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཁ་ལ་ནཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཀྑ་ལ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱི ཨ་པ་ན་ཡ་ནཱི ཀ་ཐཱ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལེ་ནྟ་སྶ བྲཱུ་ཧེ་ནྟ་སྶ ཙ. སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. པ་ཉྩ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་མྦཱུ་པ་མཱ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ.
ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀནྟི ཛ་ལཱ་ཝཱ་ཊཾ. ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨ་སི་ཐི་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ ཛ་ལཱ་ཝཱ་ཊ་པཱ་ལི༹ཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་མྦ་ག་ཙྪ་སྶ སུ་ཀྑ་ཀོ སཱ་ཁཱ་སཱི་ས་ཀོ. ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོཏི ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ. ཁ་ཎི་ཏྟིནྟི ཀུ་དཱ་ལཾ. ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ སཱི་ལཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ སཱི་ལ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ད་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི. ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝི་བ་ནྡྷ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ལི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཚ་ཊྛེ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. པཱ་ལི༹ཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་བོ་དྷི་ནིཾ པཱ་ལི༹ཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏཱིཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ མུ་དུ་ཀཱ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཛཱ་ཡ་ཏི? ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཏྟ་སྶ པ་མོ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏཱིཏི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་སྶ པ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ བ་ལ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྨཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ པ་སྶ་དྡྷེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི པ་སྶ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཁཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཝི་ནྡ་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཡོ ཀོ་ཙི ས་མཱ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ…པེ… ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཾ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏུནྟི ད་སྶི་ཏུཾ. ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ས་ཏྟ་མེ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ནཾ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མེ་ཏྠ སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ སུ་ཁ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁོ’’ཏི. པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མོ…པེ… སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི. ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནེ་ན ལ་དྡྷ་ཏྟཱ. ‘‘ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱ་ཝནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ. ལ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཉྙེ ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ན ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ ན ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཏ་ག་ཏོ. ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ་ཏི་ཡཱ ས་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་སེ་སཱུཏི ཉཱ་ཎེ་སུ.
ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨-༩. པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨-༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཀ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་པྥ་ས་མྦྷ་ཝཾ ‘‘ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ ཀི་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ, ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཀཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ་པི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རོ, ‘‘ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི. ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཛྷཱ་ན་མ་ཡེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཏི་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ན་ཡ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་པྥ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་རི་ས་ནྡེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦཱ་ཝཱ, ཏ་སྶ ས་བྦཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝི་ས་མྦ་ནྡྷེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ནི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ས་ཡོ ས་བྦ-ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཕུ་ཊཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཚེ་ཀོཏི ཀུ་ས་ལོ. ཏཾ པ་ན་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ན་ཧཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ པི་ཎྜི་ཀ་ར་ཎེ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཾ་ས-ས་དྡོ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༦༡) སུ་ཝ་ཎྞེ ཨཱ་ག་ཏོ.‘‘ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༣༤) ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧེ. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་པ་ཀཾ་སོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་སི, མ་ཧཱ་ཀཾ་ས་སྶ ཨ་ཏྲ་ཛོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༠.༡༦༤ གྷ་ཊ་པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨི་དྷ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཧེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ལོ་ཧེ་ན ཀ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ’’ཏི. སྣེ་ཧཱ་ནུ་ག་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཏཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. སྣེ་ཧ་པ་རེ་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན པ་རི་ཏོ ག་ཏཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཕུ་ཊཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཱ ཕུ་ཊཱ སྣེ་ཧེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་སོ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ན ཙ པ་གྒྷ་རི་ཎཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏི་ནྟ་སྶ་པི ཏ་སྶ གྷ་ན་ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན བི་ནྡུ་བི་ནྡཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏཱ་ཧི ཏཱ་ཧི ཨུ་ད་ཀ་སི་རཱ་ཧི ཨུ་བྦྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྦྷི་དཾ, ཨུ་བྦྷི་དཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་བྦྷི་དོ་ད་ཀོ. ཨུ་བྦྷི་ནྣ་ཨུ་ད་ཀོཏི ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཁ་ཏ་ཀཱུ་པ་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་བྦྷི་ཛྫ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀོ. ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཨུ་ད་ཀོཏི དྷཱ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ན་ཨུ་ད་ཀོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་བྦྷི་དོ་ད་ཀོ་ཝ ར་ཧ་དོ ག་ཧི་ཏོ, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀེ་ཧཱིཏི དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏེ་ཧི ཙ ཨུ་ད་ཀ་བུ་བྦུ་ལེ༹་ཧི ཙ. ‘‘ཕེ་ཎ་པ་ཊ་ལེ་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ས་ནྣི་སི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑོ་བྷ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ལ་མེ་ཝ, སུ་པྤ་ས་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་སནྟི ‘‘ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ.
ཨུ་པྤ་ལཱ་ནཱིཏི ཨུ་པྤ་ལ་ག་ཙྪཱ་ནི. སེ་ཏ་ར་ཏྟ་ནཱི་ལེ་སཱུཏི ཨུ་པྤ་ལེ་སུ, སེ་ཏུ་པྤ་ལ་ར་ཏྟུ་པྤ་ལ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པྤ་ལཾ ཨུ་པྤ་ལ་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ས་ཏ་པ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏ-ས་དྡོ བ་ཧུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ས་ཏ་གྒྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པ་ཏྟ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀེ པ་ན ར་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, སེ་ཏཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ཡཱ་ཝ ཙ མཱུ་ལཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ, ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ.
ཡ་སྨཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཏ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་མ་ལཱ་པ་ག་མ་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ནི་མྨ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཊྛེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་གྷཾ་ས་ནེ་ན པ་བྷ་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་ཊྛེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨི་དནྟི ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨུ་ཏུ་ནོ ཕ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི སེ་ས་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ངྑ་ཎ …པེ… བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོཏི ཡོ་གི་ནོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦོ ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ས་དི་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ཕ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. པུ་རི་ས་སྶ ས་རཱི་རཾ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི ཙེ་ཏོ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཕ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ’’ནྟི. ན་ནུ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ སུ་ཁ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, སཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༢) ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ. ས་མ་བྷ་རི་ཏོཏི ས་མ་པུ་ཎྞོ.
མ་ཎྜ་བྷཱུ་མཱིཏི པ་པཱ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི. ཡ་ཏྠ ས་ལི་ལ་སི་ཉྩ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་ཝ ས་སྶཱ་ནི ཋི་ཏཱ་ནི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡུ་གེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཡོ་གྒཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཡོ་གྒཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ཡོ་གྒཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶ་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐཱི’’ཏི. ཡེ་ན ཡེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན མ་གྒེ་ན. ཡཾ ཡཾ ག་ཏིནྟི ཛ་ཝ་ས་མ་ཛ་ཝཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཡཾ ཡཾ ག་ཏིཾ. ན་ཝ་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ནཱ་གི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྩོ པ་ཏྠ་ཊོ མ་ཧ་ནྟོ ཝི་ནི་བྦྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ ས་དྡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ. ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ་པི ཧི བ་ཧཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་དྡ་ཏོ ཙ དུ་ར་ཝ་བོ་དྷོ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་གྒྷོ་སོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི. མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེཏི མ་ཙྪཱ་ནཾ ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎེ, མ་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ལུ་མྤ་ནེ. ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ན་ཉྷི མ་ཙྪ་པ་ཙྪི་ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪ་ཕཱ་ལཾ དེ་ཧཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཏེ མ་ཧཱ དི་ནྣོ, མ་ཡ྄ཧཾ ཁུ་དྡ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཾ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཛཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཏྟེ་པི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙེ ཙ ‘‘པ་ཝི་ཊྛོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་ཙི་སུ་ཁནྟི ཀཱ་ཡཱ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སུ་ཁཾ. ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་སྶཱཏི ཀཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་སྶཱཏི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ ཙ ཝི་ག་ཏ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་སྶཱཏི རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཝ་ཧ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཁནྟི མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་སྶ ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཁཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ནཱ་གི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.