༥. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. པ་ཉྩ་མེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥༢) –
‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ. ཏ་དེ་ཝ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘སཱི་ལཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལནྟི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏནྟི ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ. སཱ་ཀ་ཙྪཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. ས་མ་ཐོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཉྷི པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ, ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ནཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་དི་ཀཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ, ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ ཧི མ་དྷུ་རཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་མྦ་པོ་ཏ་ཀ་སྶ ས་མ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏི, གྷ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡཱ ཧོ་ཏི ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི ཝཱ སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོ ཝཱ ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ ཝཱ མ་ཀྐ་ཊ་ཀ་ཛཱ་ལཾ ཝཱ, ཏཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མཱུ་ལཱ་ནི པ་རི་ཁ་ཎ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་རོ་ཏོ སོ ཨ་མྦོ ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. རུ་ཀྑ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཧི སཱི་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ, ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་སྶ མ་དྷུ་ར་ཕ་ལ་དཱ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་སུ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཏ་པྤ་རི་ཀྑཱ་ར་དྷ་མྨེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ ཀེ་ཝ་ལོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ་པི ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི, ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི. ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ, པུ་བྦེ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ་ཏི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་མྨཱ་ས་ཏི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཀ་ཐ་ནཾ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་དྷི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཁ་ལ་ནཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཀྑ་ལ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱི ཨ་པ་ན་ཡ་ནཱི ཀ་ཐཱ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལེ་ནྟ་སྶ བྲཱུ་ཧེ་ནྟ་སྶ ཙ. སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. པ་ཉྩ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་མྦཱུ་པ་མཱ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ.
ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀནྟི ཛ་ལཱ་ཝཱ་ཊཾ. ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨ་སི་ཐི་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ ཛ་ལཱ་ཝཱ་ཊ་པཱ་ལི༹ཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་མྦ་ག་ཙྪ་སྶ སུ་ཀྑ་ཀོ སཱ་ཁཱ་སཱི་ས་ཀོ. ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོཏི ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོ. ཁ་ཎི་ཏྟིནྟི ཀུ་དཱ་ལཾ. ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ སཱི་ལཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ སཱི་ལ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ད་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི. ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝི་བ་ནྡྷ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ལི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.