༢. བ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ན་ནྟི སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. པ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏ་བ་ལ་ཡོ་གེ་ན ‘‘ད་ས་བ་ལོ་ཧ’’ནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་ཀྐནྟི ཨེ་ཏྠ སེ་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. བྲ་ཧྨས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཊྛ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི. ཙ་ཀྐ་ཉྩེ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཀཱ་མཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ་པི བ་ལ་ཊྛོ ཨེ་ཝ, པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི པ་ན ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི’’ཏི.
སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝི་ཏྠ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐེ་ན, ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནེ་པ་ཀྐཾ ནཱ་མ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ནེ་པ་ཀྐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཉྙོ ནི་དྡི་ཊྛོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་མཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ས་ཏི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི པ་ར་ཏོ་པི ‘‘ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ’’ཏི ས་ཏི་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཾ, ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ས་ཏི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ས་མྨ་ས་ནཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི.
ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་རེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཙི་ར་ཀ་ཏཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དི་མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎཾ. ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་རེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་ས་ན་ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ན་དྷ་མྨཱ་སཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ. ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཙི་ར་ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏེ ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི རཱུ་པཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཨ་རཱུ་པཾ. ཨི་ཏི ཨི་མེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཏི ས་ར་ཏི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ཙ, ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཧི ས་ཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ས ས་ཀིཾ ས་ར་ཎེ་ན ས་རི་ཏཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝི་ཏྠ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༡༠. ད་ཊྛ་བྦ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥-༢༠. པ་ཉྩ་མེ ས་ཝི་ས་ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་ཏུནྟི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སཱུཏི ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཏེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི དྷ་མྨཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཧི ས་པྤུ་རི་སེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ས་དྡྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཡོ་ནི་སོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་བ་ལཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་བ་ལེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཙ་ཏཱུ་སུ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒེ་སུ ས་དྡྷཱ ཝི་ཡ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡ་སྨཱ ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དྷི, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི བ་ལཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་བ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.
ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – རཱ་ཛ་པ་ཉྩ་མ་ས་ཧཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི. ནེ་སཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ བ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ, ས་ཧཱ་ཡེ་སུ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ གེ་ཧེ་ཝ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒཱ་དཱི་ནི པ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ. ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སེ་ས་བ་ལཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནྭ་ཡ་ཏཱ, ཏ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ བ་ལ་སྶ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏཱ. ན ཧི ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ཙྩཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀི་ཙྩཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ཊྛཱ་དཱི་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི.
ད་ཊྛ་བྦ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.