(༢༠) ༥. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒོ
༡. སོ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༡. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མེ ས་མྤི་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པེ་མེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ན ཙ ཙི་ཏྟེ་ན ཙ མི་སྶཱི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏཱ སཾ་ས་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ སཾ་ཝཱ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟི, ན ཨ་པྤི་ཡེ་ན ནི་གྒ་ཧེ་ན ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་ད་རཾ ཨ་ཝ་དི་ཧ་ཏི ཨུ་པ་ཙི་ནོ་ཏི པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ, ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ད་རཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་རཾ ཨ་ཝ་དི་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སོ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དོ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. དུ་ཏི་ཡེ པ་ཝ་ཏྟཱ་རོཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༨༥) པཱ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟཱ་རོ. ཡ་སྨཱ ཏེ ཏེ་སཾ མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏཱ་རོ’’ཏི. སུ་དྡེ བ་ཧི ཀ་ཏྭཱ ར་ཧོ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན མ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ མ་ནྟ་པ་དཾ. ཨ་ནུ་པ་ནཱི་ཏཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ར་ཧ་སྶ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཾ. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏནྟི གཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ཨུ་ད་ཏྟཱ་ནུ་ད་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་རཱ་ནཾ ས་མྤ་དཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝུ་ཏྟནྟི པཱ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷནྟི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ས་ཉྙཱུ་ལ༹ྷཾ. རཱ་སི་ཀ་ཏནྟི ཨི་རུ་ཝེ་ད་ཡ་ཛུ་ཝེ་ད་སཱ་མ་ཝེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ནྟ་བྲ་ཧྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནུ་ཝཱ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ རཱ་སི་ཀ་ཏཾ. ཏེ་སནྟི མ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ཏྟཱུ་ནཾ. དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་བྷ་ཎྜེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དིཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ས་དི་སེ་ན པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀ་པྤེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ མ་ནྟ་ཛ྄ཛྷེ་ན་ཝི་དྷི་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. པཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧ སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱཏི ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ, ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཧི ཏེ་སཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ཙྩ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རེཏི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་རཱ་པ་རེ པ་ཙྪི་མཱ ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ག་ནྠི་ཏ་མ་ནྟ་པ་དེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་པ་དཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་དེ པ་ཀྑི་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་རུ་དྡྷེ ཨ་ཀཾ་སཱུཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟཾ ༢༨༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ཀཾ་སུ.
ཨུ་སཱུ་ནཾ ཨ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཨི་སྶ་ཏྠཾ, དྷ་ནུ་སི་པྤེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཨི་སྶ་ཏྠཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨི་སྶ་ཏྠཾ, ས་བྦ་ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ་དྷཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི, ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛ་པོ་རི་སཾ ནཱ་མ ཝི་ནཱ ཨཱ་ཝུ་དྷེ་ན པོ་རོ་ཧེ་ཙྩཱ་མ་ཙྩ་ཀ་མྨཱ་དི་རཱ་ཛ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ རཱ་ཛུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. སི་པྤ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱཏི ག་ཧི་ཏཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་སི་པྤཱ་དི་ནཱ. ཀུ་མཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཙ་ར་ཎེ་ན ཀོ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ.
ཨུ་ད་ཀཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ དེ་ནྟཱིཏི དྭཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ནྟཱ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷ་རི་ཡཾ པོ་སཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དེ་ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན ཏེ ཨེ་ཝཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ་པི དཱ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ས་ཉྷཱི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི ཧོ་ཏི ‘‘ཡོ པུ་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སོ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་ཙྪེ་ད་ཀ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀི་ར ཨ་བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ བྷཱ་ཡ་ནྟི ག་ཎྜུ་པྤཱ་ད་ཀོ, ཀི་ཀཱི, ཀོ་ནྟི་ནཱི, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི. ག་ཎྜུ་པྤཱ་དཱ ཀི་ར མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཁ་ཡ་ན་བྷ་ཡེ་ན མ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ན བ་ཧུཾ མ་ཏྟི་ཀཾ ཁཱ་ད་ནྟི. ཀི་ཀཱི ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་པ་ཏ་ན་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཎྜ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ སེ་ཏི. ཀོ་ནྟི་ནཱི ས་ཀུ་ཎཱི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་བྷ་ཡེ་ན པཱ་དེ་ཧི བྷཱུ་མིཾ ན སུ་ཊྛུ ཨ་ཀྐ་མ་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱུ་པ་ཙྪེ་ད་བྷ་ཡེ་ན དཱ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི. ཨཱ་ཧུ ཙེ་ཏྠ –
‘‘ག་ཎྜུ་པྤཱ་དོ ཀི་ཀཱི ཙེ་ཝ, ཀོ་ནྟཱི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨི་ཀོ;
ཨེ་ཏེ ཨ་བྷ་ཡཾ བྷཱ་ཡ་ནྟི, ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཙ་ཏུ་རོ ཛ་ནཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༩༣);
སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
དོ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ས་ངྒཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ཏ་ཏི་ཡེ (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༥.༢༣༦) པ་ཋ་མ་ཉྙེ་ཝཱཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ, ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ཏཱ་ནཾ མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནཾ པ་གེ་ཝ པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ སི་དྡྷཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་བྷ་ཝོ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་གྒ་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཉྩ ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ར་ཎཱི་ཡོ པ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྟ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ པ་ར་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༥༢) བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྱཱ་པཱ་ད་ཝཱ་རེ ཏ་ད་ངྒ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ན ག་ཧི་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ག་ཧི་ཏཾ, པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ངྒ་ནི་སྶ་ར་ཎ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ ཝཱ. ཡོ ཀོ་ཙི ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དོ ས་མ་ཐོ. དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཀུ་དྷི་ཏོཏི ཏ་ཏྟོ. ཨུ་སྶཱུ་ར་ཀ་ཛཱ་ཏོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཀུ་དྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་སྶཱུ་ར་ཀཾ ཨ་ཙྩུ་ཎྷ་ཏཾ པ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སུ་མ་ཀ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ཏི་ལ་བཱི་ཛ་ཀཱ་དི་བྷེ་དེ་ནཱཏི ཏི་ལ་བཱི་ཛ་ཀ་ཎྞི་ཀ་ཀེ་ས་རཱ་དི་བྷེ་དེ་ན སེ་ཝཱ་ལེ་ན. པ་ཎ་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པི་ཙྪི་ལླེ་ན. ཨ་པྤ་ས་ནྣོ ཨཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ས་ནྣི་སི་ནྣོ ཀ་ལ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ནཱ་ལོ་ཀ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ར་ཧི་ཏེ ཋཱ་ནེ.
ས་ངྒཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཀཱ་ར་ཎ་པཱ་ལཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་ཎྜི་ཏོ མ་ཉྙེཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཉྙེཏི ཨི་དཾ ‘‘མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ. ཏ་སྶ ཨི་ཏི-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཏི བྷ་ཝཾ པི་ངྒི་ཡཱ་ནཱི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པུ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ མ་ཉྙེ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ཝཾ པི་ངྒི་ཡཱ་ནཱི ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏི ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཏེ ཁ་མེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ནཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཧཾ ཀོ ནཱ་མ, མ་མ ཨ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀོ ཙཱཏི ཧེ་ཏུ་ནི་སྶ་ཀྐེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཏོ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཡི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཨ་བུ་དྡྷ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པ་ནེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀཾ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀཾ, ཡེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ (དཱི. ནི. ༡.༧). ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ དུ་དྡ་སཱ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ…པེ… ཡེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཎྞཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༨) ཙ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘སོ་པི ནཱུ་ན་སྶ ཏཱ་དི་སོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ.
པ་ས་ཏྠ་པྤ་ས་ཏྠོཏི པ་ས་ཏྠེ་ཧི པཱ་སཾ་སེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧེ་ཝ སོ པ་ས་ཏྠོ, ན ཏ་སྶ ཀི་ཏྟི་ནཱ, པ་སཾ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པཱ་སཾ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. མ་ཎི་ར་ཏ་ནནྟི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ.
ས་དེ་ཝ་ཀེ པཱ་སཾ་སཱ་ན་མྤི པཱ་སཾ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ས་ཏྠེ་ཧི ཝཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤོ ག་ཧི་ཏོ. ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, སོ ཨེ་ཝ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཝ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཡོ་ག་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནི་སཾ་ས’’ནྟི. ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཕ་ལཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཁུ་དྡ་ཀ་མ་དྷཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏ་ད་ཎྜ་ཀ་མ་དྷུ. ཨ་ནེ་ལ༹་ཀནྟི ནི་དྡོ་སཾ ཨ་པ་ག་ཏ་མ་ཀྑི་ཀ་ཎྜ་ཀཾ.
ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཨུ་བྦེ་ག་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨུ་དཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཝཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཨུ་དཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་དཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཀཱ་ར་ཎ་པཱ་ལཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པི་ངྒི་ཡཱ་ནཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. པ་ཉྩ་མེ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀནྟི ས་རཱི་ར་ག་ཏ་སྶ ཙེ་ཝ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་སྶ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ནཱི་ལཱ་དི་ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་སྶེ་ཝ. ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནནྟི པ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཏེ ལི་ཙྪ་ཝི་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་པཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཨེ་ཝ ཀེ་ཙི ཀེ་ཙི ཝི་ལེ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཁཱ་ཡིཾ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཨེ་ཝ ཀེ་ཙི ཝི་ལེ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཁཱ་ཡིཾ་སུ. ཏེ ཀི་ར སུ་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཏྟེ་ཧི མ་ཎི་ཨོ་བྷཱ་སེ་ཧི ཨེ་ཀ་ནཱི་ལཱ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ནྟི.
ཀོ་ཀ་ན་དནྟི ཝཱ པ་དུ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ་ཀཱ་ས་ཀ’’ནྟི. ཏཾ ཀི་ར བ་ཧུ་པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ག་ནྡྷ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ན་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ པཱ་ཏོ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཕུ་ལླཾ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ སི་ཡཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷེ་ན གུ་ཎ་ག་ནྡྷེ་ན ཙ སུ་ག་ནྡྷཾ, ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཨཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ཛ་སཱ ཏ་པ་ནྟཾ, ཨ་ངྒེ་ཧི ནི་ཙྪ་ར་ནྟ་ཛུ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་སྶཱ་ཏི.
པི་ངྒི་ཡཱ་ནཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. མ་ཧཱ་སུ་པི་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦. ཚ་ཊྛེ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྷེ་ས་ཛྫ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱཏི པ་ས་ནྣཱ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ, ཀུ་དྡྷཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནེ་ནྟི. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ ཝི་ཡ པུ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟནྟི ཏ་དཱ ཀི་ར པུ་རེ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་སུ་རཱ་པཱ་ནཾ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཾ ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱི་ལ༹ཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན ན་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་སི་ཏཱ ཝ་ར་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ སི་རི་ག་བྦྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ སི་རི་ས་ཡ་ནེ ནི་པ་ནྣཱ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཱ ཨི་མཾ སུ་པི་ནཾ ཨ་དྡ་ས – ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀི་ར ནཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ས་ཡ་ནེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧཾ ནེ་ཏྭཱ ན་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ དི་བྦ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ དི་བྦ་ག་ནྡྷེ་ཧི ཝི་ལི་མྤེ་ཏྭཱ དི་བྦ་པུ་པྥཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ར་ཛ་ཏ་པ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨིཾ པཱ་ཙཱི་ན་ཏོ སཱི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་སུཾ. ཨ་ཐ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སེ་ཏ་ཝ་ར་ཝཱ་ར་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀོ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་བྦ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ར་ཛ་ཏ་པ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མཱ་ཏ་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཀུ་ཙྪིཾ པ་ཝི་ཊྛ་ས་དི་སོ ཨ་ཧོ་སི. ཨི་མཾ སུ་པི་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ ཝི་ཡ པུ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི.
ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ སོ་ལ༹་ས སུ་པི་ནེཏི –
‘‘ཨུ་ས་བྷཱ རུ་ཀྑཱ གཱ་ཝི་ཡོ ག་ཝཱ ཙ,
ཨ་སྶོ ཀཾ་སོ སི་ངྒཱ་ལཱི ཙ ཀུ་མྦྷོ;
པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཙ ཨ་པཱ་ཀ་ཙ་ནྡ་ནཾ,
ལཱ་བཱུ་ནི སཱི་ད་ནྟི སི་ལཱ་པླ་ཝ་ནྟི.
‘‘མ་ཎྜཱུ་ཀི་ཡོ ཀ་ཎྷ་ས་པྤེ གི་ལ་ནྟི,
ཀཱ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟི;
ཏ་སཱ ཝ་ཀཱ ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ ཧཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༧༧) –
ཨི་མེ སོ་ལ༹་ས སུ་པི་ནེ པ་སྶ་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ.
༡. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ར ཀོ་ས་ལ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཱུ་པ་ག་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ སོ་ལ༹་ས མ་ཧཱ་སུ་པི་ནེ པ་སྶི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧༦ མ་ཧཱ་སུ་པི་ན་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཉྫ་ན་ཝ་ཎྞཱ ཀཱ་ལ༹་ཨུ་ས་བྷཱ ‘‘ཡུ་ཛ྄ཛྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི རཱ་ཛ་ངྒ་ཎཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨུ་ས་བྷ་ཡུ་དྡྷཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ན་དི་ཏྭཱ ག་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ. ཨི་མཾ པ་ཋ་མཾ སུ་པི་ནཾ ཨ་དྡ་ས.
༢. ཁུ་དྡ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཙེ་ཝ ག་ཙྪཱ ཙ པ་ཐ་ཝིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟ་མྤི ར་ཏ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ནུ་གྒ་ནྟྭཱ་ཝ པུ་པྥ་ནྟི ཙེ་ཝ ཕ་ལ་ནྟི ཙ. ཨི་མཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་དྡ་ས.
༣. གཱ་ཝི་ཡོ ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙྪཱ་ནཾ ཁཱི་རཾ པི་ཝ་ནྟི་ཡོ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡོ སུ་པི་ནོ.
༤. དྷུ་ར་ཝཱ་ཧེ ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ནྣེ མ་ཧཱ་གོ་ཎེ ཡུ་ག་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་རུ་ཎེ གོ་ད་མྨེ དྷུ་རེ ཡོ་ཛེ་ནྟེ ཨ་དྡ་ས. ཏེ དྷུ་རཾ ཝ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ, ས་ཀ་ཊཱ་ནི ན་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ་སུ. ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠོ སུ་པི་ནོ.
༥. ཨེ་ཀཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་མུ་ཁཾ ཨ་སྶཾ ཨ་དྡ་ས. ཏ་སྶ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཡ་ཝ་སཾ དེ་ནྟི, སོ དྭཱི་ཧི་པི མུ་ཁེ་ཧི ཁཱ་ད་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྩ་མོ སུ་པི་ནོ.
༦. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ པ་སྶཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལ་སྶ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ཏཾ ཏ་ཏྠ པ་སྶཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ ཚ་ཊྛོ སུ་པི་ནོ.
༧. ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ར་ཛྫུཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ན ནི་སི་ནྣ་པཱི་ཋ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཡི་ཏཱ ཚཱ་ཏ་སི་ངྒཱ་ལཱི ཏ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཁཱ་ད་ཏི. ཨི་མཾ ས་ཏྟ་མཾ སུ་པི་ནཾ ཨ་དྡ་ས.
༨. རཱ་ཛ་དྭཱ་རེ བ་ཧཱུ་ཧི ཏུ་ཙྪ་ཀུ་མྦྷེ་ཧི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟཾ པཱུ་རི་ཏ་ཀུ་མྦྷཾ ཨ་དྡ་ས. ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པ་ན ཝ་ཎྞཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཧི ཙ གྷ་ཊེ་ཧི ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་རི་ཏ་ཀུ་མྦྷ་མེ་ཝ པཱུ་རེ་ནྟི, པཱུ་རི་ཏཾ པཱུ་རི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་པི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ནྟི, ཏུ་ཙྪ་ཀུ་མྦྷེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ་པི ན་ཏྠི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་མོ སུ་པི་ནོ.
༩. ཨེ་ཀཾ པ་ཉྩ་པ་དུ་མ་ས་ཉྪ་ནྣཾ ག་མྦྷཱི་རཾ ས་བྦ་ཏོ་ཏི་ཏྠཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཨ་དྡ་ས. ས་མ་ནྟ་ཏོ དྭི་པ་ད་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝ་ནྟི. ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ག་མྦྷཱི་ར་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ཝི་ལཾ, ཏཱི་ར་པྤ་དེ་སེ དྭི་པ་ད་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཙྪཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མ་ནཱ་ཝི་ལཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཝ་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༠. ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨོ་ད་ནཾ ཨ་པཱ་ཀཾ ཨ་དྡ་ས. ‘‘ཨ་པཱ་ཀ’’ནྟི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཝི་ཡ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་སྶེ ཨ་ཏི་ཀི་ལི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལོ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ སུ་པ་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ད་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༡. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཙ་ནྡ་ན་སཱ་རཾ པཱུ་ཏི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟེ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༢. ཏུ་ཙྪ་ལཱ་བཱུ་ནི ཨུ་ད་ཀེ སཱི་ད་ནྟཱ་ནི ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ དྭཱ་ད་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༣. མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎཱ གྷ་ན་སི་ལཱ ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀེ པླ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ ཏེ་ར་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༤. ཁུ་དྡ་ཀ་མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་པྤ་མཱ་ཎཱ མ་ཎྜཱུ་ཀི་ཡོ མ་ཧ་ནྟེ ཀ་ཎྷ་ས་པྤེ ཝེ་གེ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ལ་ནཱ་ལེ༹ ཝི་ཡ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ གི་ལ་ནྟི་ཡོ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ ཙུ་དྡ་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༥. ད་ས་ཧི ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ གཱ་མ་གོ་ཙ་རཾ ཀཱ་ཀཾ ཀ་ཉྩ་ན་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱ་ཛ་ཧཾ་སེ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟེ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཡཾ པ་ནྣ་ར་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡༦. པུ་བྦེ དཱི་པི་ནོ ཨེ་ལ༹་ཀེ ཁཱ་ད་ནྟི. ཏེ པ་ན ཨེ་ལ༹་ཀེ དཱི་པི་ནོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ མུ་ར་མུ་རཱ་ཏི ཁཱ་ད་ནྟེ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཐ་ཉྙེ ཏ་སཱ ཝ་ཀཱ ཨེ་ལ༹་ཀེ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ དི་སྭཱ ཏ་སི་ཏཱ ཏཱ་ས་པྤ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ གུ་མྦ་ག་ཧ་ནཱ་ནི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་ལཱི་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཡཾ སོ་ལ༹་ས་མོ སུ་པི་ནོ.
༡. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ, ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ན་ཉྩ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཀཱ་ལེ ལོ་ཀེ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཀུ་ས་ལེ ཨོ་ས་ནྣེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཨུ་སྶ་ནྣེ ལོ་ཀ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ན་ཀཱ་ལེ དེ་ཝོ ན ས་མྨཱ ཝ་སི་སྶ་ཏི, མེ་གྷ་པཱ་དཱ པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ནྟི, ས་སྶཱ་ནི མི་ལཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, དུ་བྦྷི་ཀྑཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཝ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཝི་ཡ ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི མེ་གྷཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་ཀཱ་ཧི ཨཱ་ཏ་པེ པ་ཏྠ་ཊཱ་ནཾ ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་མ་ན་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ནྟོ་པ་ཝེ་སི་ཏ་ཀཱ་ལེ པུ་རི་སེ་སུ ཀུ་དཱ་ལ་པི་ཊ་ཀེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ལི༹་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟེ་སུ ཝ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་ས་བྷཱ ཝི་ཡ ཨ་ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སྶི་ཏྭཱ་ཝ པ་ལཱ་ཡི་སྶ་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༢. ལོ་ཀ་སྶ པ་རི་ཧཱི་ན་ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྟཱ ཏི་བྦ་རཱ་གཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཡཱ་ཝ ཀུ་མཱ་རི་ཡོ པུ་རི་ས་ནྟ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏུ་ནི་ཡོ ཙེ་ཝ ག་བྦྷི་ནི་ཡོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏཱ་ཧི ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ནྟི. ཁུ་དྡ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཧི ཏཱ་སཾ ཨུ་ཏུ་ནི་བྷཱ་ཝོ, ཕ་ལཾ ཝི་ཡ ཙ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༣. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ན་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཝཱ ས་སྶུ་ས་སུ་རེ་སུ ཝཱ ལ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀུ་ཊུ་མྦཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱ་ཝ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་མྤི མ་ཧ་ལླ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ད་སྶ་ནྟི, ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ན ད་སྶ་ནྟི. མ་ཧ་ལླ་ཀཱ ཨ་ནཱ་ཐཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཡཾ་ཝ་སཱི དཱ་ར་ཀེ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་སྶ་ནྟི ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙྪ་ཀཱ་ནཾ ཁཱི་རཾ པི་ཝ་ནྟི་ཡོ མ་ཧཱ་གཱ་ཝི་ཡོ ཝི་ཡ. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༤. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཀཱ་ལེ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛཱ་ནོ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ པ་ཝེ་ཎི་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་སཾ ན ད་སྶ་ནྟི, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་པི པ་ཎྜི་ཏེ ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལེ མ་ཧ་ལླ་ཀེ ཨ་མ་ཙྩེ ན ཋ་པེ་སྶ་ནྟི, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱ་ནཾ པ་ན ཏ་རུ་ཎ་ཏ་རུ་ཎཱ་ནཾ ཡ་སཾ ད་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཨེ་ཝ ཙ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སྶ་ནྟི. ཏེ རཱ་ཛ་ཀ་མྨཱ་ནི ཙེ་ཝ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ནེ་ཝ ཏཾ ཡ་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི, ན རཱ་ཛ་ཀ་མྨཱ་ནི ནི་ཏྠ་རི་ཏུཾ. ཏེ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཀ་མྨ་དྷུ་རཾ ཚ་ཌྜེ་སྶ་ནྟི, མ་ཧ་ལླ་ཀཱ་པི པ་ཎྜི་ཏཱ་མ་ཙྩཱ ཡ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ཀི་ཙྩཱ་ནི ནི་ཏྠ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀིཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཏེ་ཧི, མ་ཡཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་ཀཱ ཏ་རུ་ཎ་དཱ་ར་ཀཱ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ན ཀ་རི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཧཱ་ནི་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, དྷུ་རཾ ཝ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་ཙྪ་ད་མྨཱ་ནཾ དྷུ་རེ ཡོ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ དཱུ་ར་ཝཱ་ཧཱ་ན་ཉྩ མ་ཧཱ་གོ་ཎཱ་ནཾ ཡུ་ག་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་ཡོ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༥. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་བཱ་ལ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་དྷ་མྨི་ཀེ ལོ་ལ་མ་ནུ་སྶེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཋ་པེ་སྶ་ནྟི, ཏེ པཱ་པ་པུ་ཉྙེ་སུ ཨ་ནཱ་ད་རཱ བཱ་ལཱ ས་བྷཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ དེ་ནྟཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་སྶ་ནྟི ཨ་སྶོ ཝི་ཡ དྭཱི་ཧི མུ་ཁེ་ཧི ཡ་ཝ་སཾ. ཨ་ཡཾ པ་ཉྩ་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༦. ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ཏི་རཱ་ཛཱ་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཡ་སཾ ན ད་སྶ་ནྟི, ཨ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཀུ་ལཱ་ནི དུ་གྒ་ཏཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ལཱ་མ་ཀ་ཀུ་ལཱ་ནི ཨི་སྶ་རཱ་ནི. ཏེ ཙ ཀུ་ལཱི་ན་པུ་རི་སཱ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ‘‘ཨི་མེ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ནཾ དྷཱི་ཏ་རོ ད་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏི ཏཱ་སཾ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ལཱི་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སོ ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཾ པ་སྶཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ས་དི་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཚ་ཊྛ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༧. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ཨི་ཏྠི་ཡོ པུ་རི་ས་ལོ་ལཱ སུ་རཱ་ལོ་ལཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ལོ་ལཱ ཝི་སི་ཁཱ་ལོ་ལཱ ཨཱ་མི་ས་ལོ་ལཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི དུ་སྶཱི་ལཱ དུ་རཱ་ཙཱ་རཱ. ཏཱ སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ས་མྦྷ་ཏཾ དྷ་ནཾ ཛཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟི་ཡོ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཾ དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཀི་ཙྩཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ གེ་ཧ་པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ་ན་པི ཚི་དྡ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི་པི ཛཱ་རེ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ སྭེ ཝ་པི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ བཱི་ཛ་མྤི ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་ནི པ་ཙི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་མཱ་ནཱ ཝི་ལུ་མྤི་སྶ་ནྟི ཧེ་ཊྛཱ་པཱི་ཋ་ཀེ ནི་པ་ནྣ་ཚཱ་ཏ་སི་ངྒཱ་ལཱི ཝི་ཡ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ར་ཛྫུཾ. ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༨. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ལོ་ཀོ པ་རི་ཧཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ར་ཊྛཾ ནི་རོ་ཛཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, རཱ་ཛཱ་ནོ དུ་གྒ་ཏཱ ཀ་པ་ཎཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཡོ ཨི་སྶ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཏེ ཨེ་ཝཾ་དུ་གྒ་ཏཱ ས་བྦེ ཛཱ་ན་པ་དེ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་སྶ་ནྟི, ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ས་ཀེ ཀ་མྨ་ནྟེ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞཱ་ནི ཝ་པ་ནྟཱ ར་ཀྑ་ནྟཱ ལཱ་ཡ་ནྟཱ མ་དྡ་ནྟཱ པ་ཝེ་སེ་ནྟཱ ཨུ་ཙྪུ་ཀྑེ་ཏྟཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ཡ་ནྟཱ་ནི ཝཱ་ཧེ་ནྟཱ ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཙ་ནྟཱ པུ་པྥཱ་རཱ་མེ ཕ་ལཱ་རཱ་མེ ཙ ཀ་རོ་ནྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་པྥ་ནྣཱ་ནི པུ་བྦ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་མེ་ཝ པཱུ་རེ་སྶ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ་སུ ཏུ་ཙྪ་ཀོ་ཊྛེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ་པི ན བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏུ་ཙྪ་ཀུ་མྦྷེ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པཱུ་རི་ཏ་ཀུ་མྦྷ་པཱུ་ར་ཎ་ས་དི་ས་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༩. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཚ་ནྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སྶ་ནྟི, དྷ་མྨེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ནཱ་མ ན ད་སྶ་ནྟི ལ་ཉྫ་ཝི་ཏྟ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི དྷ་ན་ལོ་ལཱ, ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཏེ་སཾ ཁ་ནྟི་མེ་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ ནཱ་མ ན བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཀ་ཀྑ་ལཱ༹ ཕ་རུ་སཱ ཨུ་ཙྪུ་ཡ་ནྟེ ཨུ་ཙྪུ་བྷ་ཎྜི་ཀཱ ཝི་ཡ མ་ནུ་སྶེ པཱི་ལེ༹་ནྟཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ བ་ལིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དྷ་ནཾ ག་ཎྷི་སྶ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ བ་ལི་པཱི་ལི༹་ཏཱ ཀི་ཉྩི དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་ད་ཡོ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སྶ་ནྟི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཛ་ན་པ་དོ སུ་ཉྙོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པ་ཙྩ་ནྟོ གྷ་ན་ཝཱ་སོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ཝི་ལཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཝ་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༠. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ རཱ་ཛ་ཡུ་ཏྟཱ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་པི ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་དཱ་པཱི་ཏི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦེ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ, བ་ལི་པ་ཊི་གྒཱ་ཧི་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ, རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ་པི ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཛྫེ ཝཱ་ཏཱ ཝི་ས་མཱ ཁ་རཱ ཝཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཏེ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྤེ་སྶ་ནྟི. ཏེ་སུ ཀ་མྤི་ཏེ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ ཀུ་པི་ཏཱ དེ་ཝཾ ཝ་སྶི་ཏུཾ ན ད་སྶ་ནྟི. ཝ་སྶ་མཱ་ནོ་པི ས་ཀ་ལ་ར་ཊྛེ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ན ཝ་སྶི་སྶ་ཏི, ཝ་སྶ་མཱ་ནོ་པི ས་བྦ་ཏྠ ཀ་སི་ཀ་མྨ་སྶ ཝཱ ཝ་པྤ་ཀ་མྨ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཝ་སྶི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ར་ཊྛེ, ཨེ་ཝཾ ཛ་ན་པ་དེ་པི གཱ་མེ་པི ཨེ་ཀ་ཏ་ལཱ༹་ཀ་ས་རེ་པི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ན ཝ་སྶི་སྶ་ཏི, ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ ཝ་སྶ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ ན ཝ་སྶི་སྶ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ཝ་སྶ་ནྟོ ཨུ་པ་རི ན ཝ་སྶི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་གེ ས་སྶཾ ཨ་ཏི་ཝ་སྶེ་ན ན་སྶི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཝ་སྶ་ནེ་ན མི་ལཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མྨཱ ཝ་སྶ་མཱ་ནོ ས་མྤཱ་དེ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ར་ཛྫེ ཝུ་ཏྟ་ས་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀོ. ཏི་པྤ་ཀཱ་རཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཨོ་ད་ནོ ཝི་ཡ. ཨ་ཡཾ ད་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༡. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟེ པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་ལཱ ཨ་ལ་ཛྫི་ཀཱ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་ལུ་པྤཾ ནི་མྨ་ཐེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ པ་རེ་སཾ དེ་སེ་སྶ་ནྟི. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི མུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ མ་དྷུ་ར་ས་དྡ་ཉྩ སུ་ཏྭཱ མ་ཧ་གྒྷཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ད་སྶ་ནྟི’’ཨི་ཙྩེ་ཝཾ དེ་སེ་སྶ་ནྟི. ཨ་པ་རེ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་རཱ་ཛ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པཱ་ད་མཱ་ས་ཀ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི་པི ནི་སྶཱ་ཡ དེ་སེ་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་བྦཱ་ན་གྒྷ་ན་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཙ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ དེ་སེ་ནྟཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཙ་ནྡ་ན་སཱ་རཾ པཱུ་ཏི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༢. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀེ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ཡེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་སཾ ན ད་སྶ་ནྟི, ཨ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ད་སྶ་ནྟི. ཏེ ཨི་སྶ་རཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཱ ད་ལི་དྡཱ. རཱ་ཛ་ས་མྨུ་ཁེ་པི རཱ་ཛ་དྭཱ་རེ་པི ཨ་མ་ཙྩ་ས་མྨུ་ཁེ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཏུ་ཙྪ་ལཱ་བུ་ས་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ ཨོ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ལཱ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་པི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་ག་ཎ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཙེ་ཝ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཙ དུ་སྶཱི་ལཱ་ནཾ པཱ་པ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ན ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑཱུ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ཏུ་ཙྪ་ལཱ་བཱུ་ནཾ སཱི་ད་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ དྭཱ་ད་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༣. ཏཱ་དི་སེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ནཾ ཡ་སཾ ད་སྶ་ནྟི. ཏེ ཨི་སྶ་རཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཀུ་ལཱི་ནཱ དུ་གྒ་ཏཱ. ཏེ་སུ ན ཀེ་ཙི གཱ་ར་ཝཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ་སུ་ཡེ་ཝ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. རཱ་ཛ་ས་མྨུ་ཁེ ཝཱ ཨ་མ་ཙྩ་ས་མྨུ་ཁེ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ གྷ་ན་སི་ལཱ་ས་དི་སཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ ན ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏི. ཏེ་སུ ཀ་ཐེ་ནྟེ་སུ ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་ཏ་རེ པ་རི་ཧཱ་ས་མེ་ཝ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་པི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཝ པེ་ས་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦེ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི, ནཱ་པི ནེ་སཾ ཀ་ཐཱ པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏི, སི་ལཱ་ནཾ པླ་ཝ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏེ་ར་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༤. ལོ་ཀེ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟེ་ཡེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ ཏི་བྦ་རཱ་གཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་རུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟི་སྶ་ནྟི. གེ་ཧེ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ་པི ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་མྤི ས་བྦཾ ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ པ་རི་ཙྪ་དཱ་དི་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ ཀ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧི་མི་ནཱ བྱཱ་པཱ་རེ་ན, ཏྭཾ མ་ཡ྄ཧཾ གྷ་རེ ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ དཱ་ས་ཙེ་ཊ་ཀེ ཝི་ཡ ཝ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ མ་ཎྜཱུ་ཀཱི་ནཾ ཨཱ་སི་ཝི་སེ ཀ་ཎྷ་ས་པྤེ གི་ལ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཙུ་དྡ་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༥. དུ་བྦ་ལ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ པ་ན རཱ་ཛཱ་ནོ ཧ་ཏྠི་སི་པྤཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཡུ་དྡྷེ་སུ ཨ་ཝི་སཱ་ར་དཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཨཱ་ས་ངྐ་མཱ་ནཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ད་མཱུ་ལི་ཀ་ན་ཧཱ་པ་ན་ཀ་པྤ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ནྟི. ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་སྶ་རི་ཡེ ཋི་ཏེ ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ཧཱི་ནེ ཨ་ཀུ་ལཱི་ནེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶ་ནྟི, སུ་ཝ་ཎྞ་རཱ་ཛ་ཧཾ་སེ་ཧི ཀཱ་ཀ་སྶ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནྣ་ར་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ.
༡༦. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ཝ རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷཱ ཨི་སྶ་རཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཀུ་ལཱི་ནཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏཱ དུ་གྒ་ཏཱ. ཏེ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལཱ་ནཾ པ་ཝེ་ཎི་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏེ ‘‘ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཨ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཝ་ད་ནྟེ ཝེ་ཏྟ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ གཱི་ཝཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཐ, ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཝ་ད་ཐ, ཨི་དཱ་ནི ཝོ པ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ནི ཀཱ་རེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་ནྟ་ཛྫེ་སྶ་ནྟི. ཏེ ཏེ་སཾ བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཏཱ་ནི, ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧཱ་ནི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷཱི་ཏཱ ནི་པ་ཛྫི་སྶ་ནྟི. པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ་པི པེ་ས་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཝི་ཧེ་ཋེ་སྶ་ནྟི. པེ་ས་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ག་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་ལཱི་ཡི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩེ་ཧི ཙེ་ཝ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཙ ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་མ་ནྟ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པེ་ས་ལ་བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡེ་ན ཏ་ས་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ལཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ སོ་ལ༹་ས་མ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ སོ་ལ༹་ས མ་ཧཱ་སུ་པི་ནེ པ་སྶི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ སོ་ལ༹་ས སུ་པི་ནེ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠ་ནི་མི་ཏྟཾ སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་སྶ་ཏི. ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠ་ནི་མི་ཏྟཾ སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ནྟོ པ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཀུ་དྡྷཱ ཧི དེ་ཝ་ཏཱཏི མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ཀུ་དྡྷཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཝི་ཡ. རོ་ཧ་ཎེ ཀི་ར མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨ་ན་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ ནཱ་ག་རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡཱ་པེ་སི. རུ་ཀྑེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཐེ་ར་སྶ ཀུ་དྡྷཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ནཾ ས་ཙྩ་སུ་པི་ནེ་ན པ་ལོ་བྷེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཏེ ས་ཏྟ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ རཱ་ཛཱ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སུ་པི་ནེ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཐེ་རོ ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛོ་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཏཱ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མ་ཧཱ་ཝི་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ དི་ཝ་སཾ ག་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ ཐེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ཚི་ནྡཱ་པེ་སི. ཨེ་ཀ་ནྟཾ ས་ཙྩ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཕ་ལ་སྶ ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ད་སྶ་ནཾ པ་ན ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་མྤི སུ་པི་ནཾ ན པ་སྶ་ནྟི. དྭཱི་ཧི ཏཱི་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཀ་དཱ་ཙི སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ས་གྒ་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨ་སེ་ཁཱ ན པ་སྶ་ནྟི པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཨེ་ཝ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏནྟི སུ་པི་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ. རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི. ཨཱི་དི་སཱ་ནཱིཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཙེ་ཝ རཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཙ. ས་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན.
དྭཱི་ཧི ཨ་ནྟེ་ཧི མུ་ཏྟོཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཨ་ནྟེ་ཧི མུ་ཏྟོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀྑ་ཎེཏི ཨི་དཾ ཡཱ་ཝ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎུ་པྤ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་པི་ནེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛཾ ཝི་ཡ མེ, སུ་ཏཾ ཝི་ཡ མེ་ཏི ཀ་ཐ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟེ་ཧི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ དུ་ཏི་ཡ་མོ་གྷ་ཝཱ་རེ ཝི་ཡ མ་ནོ་དྭཱ་རེ་པི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཛ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘དི་ཊྛཾ ཝི་ཡ མེ, སུ་ཏཾ ཝི་ཡ མེ’’ཏི ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་པི་ན་ནྟེ་པི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ སུ་པི་ན་ནྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཡ་དི་པི སུ་པི་ན་ནྟེ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ རཱུ་པཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི སུ་པི་ན་ནྟེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ ན སུ་པྤ་ས་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི ན སུ་པྤ་ས་ནྣཱ ཨ་སུ་པྤ་ས་ནྣ་ཝ་ཊྚི་ནི་སྶི་ཏ་དཱི་པ་པྤ་བྷཱ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་བྦ་ལ་ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
སུ་པི་ན་ནྟ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ སུ་པི་ན་ནྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ. སུ་པི་ན་ཉྷི པ་སྶ་ནྟོ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀེ་ནེ་ཝ ཛ་ཝ་ནེ་ན པ་སྶ་ཏི, ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀེ་ན. པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཙ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀེ་ན. ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཧི མ་ཧཱ་ཝ་ཊྚིཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ དཱི་པེ ཙ་ཀྑུ་ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ པ་ཋ་མཾ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ན ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི, མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི. ཨ་ཐ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཛ་ཝ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝ་ངྒེ ཨཱ་ཝ་ཊྚི་ཏེ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏི. ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ལོ་ཀོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཀ་ཎྞ་ས་མཱི་པེ ཏཱུ་རི་ཡེ་སུ པ་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ, གྷཱ་ན་ས་མཱི་པེ སུ་ག་ནྡྷེ་སུ ཝཱ དུ་གྒ་ནྡྷེ་སུ ཝཱ པུ་པྥེ་སུ ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ་སུ, མུ་ཁེ ས་པྤི་མྷི ཝཱ ཕཱ་ཎི་ཏེ ཝཱ པ་ཀྑི་ཏྟེ, པི་ཊྛི་ཡཾ པཱ་ཎི་ནཱ པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ པ་ཋ་མཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ནི བྷ་ཝ་ངྒཾ ན ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ནྟི, མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི, ཨ་ཐ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ནི བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ནྟི, ཏ་ཏོ སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཛ་ཝ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝ་ངྒེ ཨཱ་ཝ་ཊྚི་ཏེ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏི, ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་དྡོ, ས་ངྑ་ས་དྡོ བྷེ་རི་ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ག་ནྡྷོ, མཱུ་ལ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ མུ་ཁཾ པ་ཀྑི་ཏྟཾ, ས་པྤཱི་ཏི ཝཱ ཕཱ་ཎི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཀེ་ན་མྷི པི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཧ་ཊོ, ཨ་ཏི་བ་དྡྷོ མེ པ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀེ་ན. སུ་པི་ན་མྤི ཏེ་ནེ་ཝ པ་སྶ་ཏི, ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀེ་ན. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་སུ་པི་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཝ་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༧. ས་ཏྟ་མེ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཝ་སྶི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ཀཱ་ལེ་པཱིཏི ཙི་ཏྟ་ཝེ་སཱ་ཁ་མཱ་སེ་སུ་པི. ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཏི་ཡཱ ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ཀཱ་ལེ་པི དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཝཱ་ཀ་ར་ཀུ་ཊ་ཀ་ཝཱ་སི་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀི་ར ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ་ཏི. པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་ཡ་ནྟི. ཏེ་མི་སྶ་ཐ, བྷ་ནྟེ་ཏི. མེ་གྷ་སཱི་སཾ ཝཱ ག་ཛྫི་ཏཾ ཝཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏེ་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི. བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཏུ་མྷེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ས་ཐཱ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པཱ་ཝི་སི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀཾ གཱི་ཏཾ གཱ་ཡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི, ས་མ་ནྟཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མེ་གྷཾ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ཨ་དྡྷ་ཏི་ནྟོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛོ་ཏི.
ཝ་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨-༩. ཝཱ་ཙཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨-༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ངྒེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་ངྒཱི་ཡ་ནྟི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ་ནི, ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙ ཨ་ངྒ-ས་དྡོ. པ་ཉྩ་ཧཱིཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱཏི ས་མ་ནུ་ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ཙ. ཝཱ་ཙཱཏི ས་མུ་ལླ་པ་ན-ཝཱ་ཙཱ. ཡཱ ‘‘ཝཱ་ཙཱ གི་རཱ བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི (དྷ. ས. ༦༣༦) ཙ, ‘‘ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༩) ཙ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཡཱ པ་ན ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨ’’ནྟི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར) ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙ, ‘‘ཡཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི ཨཱ་ར་ཏི…པེ… ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༢༩༩) ཨེ་ཝཾ ཝི་ར་ཏི ཙ, ‘‘ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༤༠) ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ན སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཀ་སྨཱ? ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ. ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་བྷཱ་སི་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱཏི རཱ་གཱ་དི་ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨི་མི་ནཱ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སུ་དྡྷིཾ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. རཱ་ག་དོ་སཱ་དི་ཝི་མུ་ཏྟ་ཉྷི ཡཾ བྷཱ་ས་ཏོ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ དུ་ར་ས་མུ་སྶི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫཱཏི ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝི་མུ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ་སྶཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཏི ཧི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཏི. ཝི་ཉྙཱུ་ནནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ན ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་སུ བཱ་ལཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཨི་མེ་ཧི ཁོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ག་མེ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཨ་ཉྙེ པ་ཊི་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི, ནཱ་མཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི, ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ཝཱ་ཙ་མྤི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི མ་ཉྙ་ནྟི, ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་པི ཧི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱི ཝཱ་ཙཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཙེ་པི མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ གྷ་ཊ་ཙེ་ཊི་ཀཱ་གཱི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་གྒ་པ་སྶེ ས་སྶཾ ར་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ཙེ་ཊི་ཀཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་ཀེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ གཱི་ཏི་ཀཾ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ས་ཊྛི་མ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.
ཏ་ཐཱ ཏི་སྶོ ནཱ་མ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་དུ་མ་སྶ་ར་ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ པ་དུ་མ་སྶ་རེ པ་དུ་མཱ་ནི བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ –
‘‘པཱ་ཏོ་ཝ ཕུ་ལླི་ཏ་ཀོ་ཀ་ན་དཾ,
སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀེ་ན བྷི་ཛྫི་ཡ་ཏེ;
ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ,
ཛ་རཱ་བྷི་ཝེ་གེ་ན མ་དྡཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༥༢ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) –
ཨི་མཾ གཱི་ཏིཾ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཙེ་ཊི་ཀཱ་ཡ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ.
བུ་དྡྷ་ནྟ་རེ་པི ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པུ་རི་སོ ས་ཏྟ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊ་ཝི་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ མུ་ས་ལེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལེ ཀོ་ཊྚེ་ནྟི་ཡཱ –
‘‘ཛ་རཱ་ཡ པ་རི་མ་དྡི་ཏཾ ཨེ་ཏཾ, མི་ལཱ་ཏ་ཙ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ;
མ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཾ, མ་ཙྩུ་སྶ གྷཱ་ས་མཱ་མི་སཾ.
‘‘ཀི་མཱི་ནཾ ཨཱ་ལ་ཡཾ ཨེ་ཏཾ, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པེ་ན པཱུ་རི་ཏཾ;
ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏཾ, ཏ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་མཾ ཨི་ད’’ནྟི. (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༥༢ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) –
ཨི་མཾ གཱི་ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ས་ཧ པུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ པ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ས་ཙེ་པི མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ གྷ་ཊ་ཙེ་ཊི་ཀཱ་གཱི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཝཱ་ཙཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫཱ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ་ནཾ, ནོ བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ་ན་ནྟི. ན་ཝ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཝཱ་ཙཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༠. ད་ས་མེ ནི་སྶ་ར་ནྟཱི་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ. ཀ་ཏྟ་རི ཧེ་ས ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་སྶ་ཊཱ’’ཏི. ཀུ་ཏོ པ་ན ནི་སྶ་ཊཱ? ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ. ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་སོ. ཏཱ་དི་ས་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མེ་སུ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠ’’ནྟི, ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་ནི་ཡ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི མེ ཙི་ཏྟཾ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ. སོ པ་ན ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་པྤ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི. པ་སཱི་ད་ནཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་རུ་ཙི. ས་ནྟི་ཊྛ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝི་མུ་ཙྩ་ནཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ནྟི. ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི ‘‘པ་སཱ་དཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱིཏི པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. གོ་ཙ་རེ ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱཏི ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱ. སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཝི་ཧ་ན་ན་ཏོ ཝི་གྷཱ་ཏོ. དུ་ཀྑཾ པ་རི་ད་ཧ་ན་ཏོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ. ཀཱ་མ་ཝེ་ད་ནཾ ན ཝེ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ནི་སྶ་ར་ནྟི ཏ་ཏོ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཀེ ནི་སྶ་ར་ནྟི? ཀཱ་མཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀཱ་མཱ་ནནྟི ཀ་ཏྟུ་སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཀཱ་མཱ ཏ་ཏོ ནི་སྶ་ཊཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཛྷཱ་ན་མྤི ཀཱ་མ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་མེ་ཧི ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི སེ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོཏི ཝི་སེ་སཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་སུ ས་བྦ་སོ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ པ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ཋི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ རཱུ་པེ་ཧི ནི་སྶ་ཊཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ རཱུ་པཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཙི་ཏྟཾ པེ་སེ་ནྟ་སྶ. ཨི་ད་མ་ཀྑཱ་ཏནྟི ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཨི་དཾ པ་ན སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པུ་ན ས་ཀྐཱ་ཡོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ‘‘ཨི་དཱ་ནི མེ ས་ཀྐཱ་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ.
ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.