(༡༨) ༣. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་གྒོ
༡-༦. སཱ་ར་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༡-༡༧༦. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་ཉྩ་མེ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པ་ཙྪི་མ་ཀོཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ནི་ཧཱི་ནོ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ མ་ངྒ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ངྒ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ མ་ངྒ་ལ་མེ་ཝ པ་ཏྠི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ནོ ཀ་མྨནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཾ ནོ པ་ཏྠི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མ་མྷཱ སཱ་ས་ནཱཏི ཨི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ཏོ. བ་ཧི་དྡྷཱཏི བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏཱིཏི ‘‘དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་ཉྙཱི ག་ཝེ་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠ ད་ཀྑི་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པུ་བྦ་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཚ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སཱ་ར་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༨. ཝ་ཎི་ཛྫཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༧-༨. ས་ཏྟ་མེ ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཨཱ་ཝུ་དྷ་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ ཀ་ཏཾ ཝཱ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཨཱ་ཝུ་དྷ་བྷ་ཎྜཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. སཱུ་ཀ་ར་མི་གཱ་ད་ཡོ པོ་སེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝི་ཀྐ་ཡོཏི སཱུ་ཀ་ར་མི་གཱ་ད་ཡོ པོ་སེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ མཾ་སཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་རོ་པ་རཱ་དྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, མཾ་ས་ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཝ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨ་ཊྛ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཝ་ཎི་ཛྫཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. གི་ཧི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༩. ན་ཝ་མེ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ, ཨ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི ཛཱ་ཏཱ་ནི ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི, ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཙི་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏཱ་ན’’ནྟི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོཏི པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཱ་ནི ཧི ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ ཛྷཱ་ཡི་ནོ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ ཝི་ནྡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མེ་ར་ཡནྟི པུ་པྥཱ་ས་ཝོ, ཕ་ལཱ་ས་ཝོ, གུ་ལཱ༹་ས་ཝོ, མ་དྷྭཱ་ས་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པྤ་བྷེ་དཾ མེ་ར་ཡཾ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཉྩ སུ་རནྟི པཱུ་ཝ་སུ་རཱ, པི་ཊྛ་སུ་རཱ, ཨོ་ད་ན་སུ་རཱ, ཀི་ཎྞ་པ་ཀྑི་ཏྟཱ, ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་པྤ་བྷེ་དཾ སུ་རཾ. པུ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་ཉྙ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས པུ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀ་སྶཱ’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
གི་ཧི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ག་ཝེ་སཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༠. ད་ས་མེ སུ་ཀཱ་ར་ཎནྟི བོ་དྷི་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ སུ་ནྡ་རཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. མ་ནྡ་ཧ་སི་ཏནྟི ཨཱི་ས་ཀཾ ཧ་སི་ཏཾ. ཀ་ཧཾ ཀ་ཧནྟི ཧཱ་ས་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཧ་ཊྛ་པྤ་ཧ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟནྟི ཧ་ཊྛ་སྶ པ་ཧ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ག་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏཱ ‘‘པ་ཧ་ཊྛོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཨི་མི་ནཱ པ་ས་ངྒེ་ན ཧཱ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་སི་ཏ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཧཱ་སོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, པ་གེ་ཝ དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ར་ས་ཧི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཀེ་ཙི ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན་པི ཧ་ས་ནྟཱི་ཏི? ན, ཏེ ས་མྤི་ཡ་ནྟི ཀོ་དྷ་ཝ་ཏྠུཾ ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཡཾ དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱ’’ཏི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟ་རེ་ན སོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧཱ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་སུ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟེ་སུ. བ་ལ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ས་དི་སེ. དུ་བྦ་ལཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ.
‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ…པེ… ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༩༦༨) པ་ན ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ‘ཨི་མེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱ ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ན་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སི་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ན ཀོ་ཙི པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཝི་རོ་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༥༦༨) ‘‘ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཙི་ཎྞ་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏ་སྶ་པི ཧི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ་པི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ན ཙ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཏྟེ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.
ཧ་སི་ཏནྟི སི་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤཱི’’ཏི. ས་མོ་ས་རི་ཏཱ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ. སཱ ཧི ཨི་ཏ་ར་ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ སཱི་གྷ་ནི་རོ་དྷཱ ཙ ན ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷཱ, ན ཙ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ. དཱི་དྷི་ཏི པཱ་ཝ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཏོ ཝཱ ཙཱ་ཏུ་དྡཱི་པི་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཏོ ཝཱ ནི་ཙྪ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡཱི་པི་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་མུ་ཁ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཏཱ་སཾ ར་སྨཱི་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ, ཡ་དི་དཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སཱི་སཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཋ་གྒེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ག་ཝེ་སཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.