༤. ཙ་ཀྐ་ཝ་གྒོ
༡. ཙ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ དཱ་རུ་ཙ་ཀྐཾ, ར་ཏ་ན་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ, ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐ་ནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཾ པ་ནི་དཾ, ས་མྨ, ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༥) ཨི་དཾ དཱ་རུ་ཙ་ཀྐཾ. ‘‘པི་ཏ་རཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༡༥) ཨི་དཾ ར་ཏ་ན་ཙ་ཀྐཾ. ‘‘མ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཙ་ཀྐ’’ནྟི (སུ. ནི. ༥༦༢; བུ. ཝཾ. ༢༧.༡༧; ཛཱ. ༡.༡.༡༠༤; ༡.༥.༡༠༠, ༡༠༣) ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་ར’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༩, ༡༠༩) ཨི་དཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) ཨི་དཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཱ་ནི ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ དེ་སེཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དེ་སེ. སེ་ཝ་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ. བྷ་ཛ་ནཾ བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ ཋ་པ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཡོ་ནི་སོ ཋ་པ་ནཾ. ས་དྡྷཱ་དཱི་སུ ནི་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎནྟི ཨི་ད་མེ་ཝ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཾ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏེ་སུ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་སུ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཨེ་ཝ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨཱ ཋ་པེ་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཙ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་ངྒ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢. དུ་ཏི་ཡེ ཏ་སྶ དཱ་ན་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི, གི་ཧི་ནོ གི་ཧི་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཝ་ཏྠཱ་ཝུ་དྷ་ཡཱ་ན་ས་ཡ་ནཱ་དི དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦནྟི ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ. མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ནཱ་སེ་ཏི མ་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ. ཏེ་ལེ་ན ཝི་ཡ མ་ཀྑེ་ཏཱིཏི ས་ཏ་དྷོ་ཏ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏི ཝི་ཡ. ཨ་ཏྠ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཀ་ཐཱ. ཀ་ཐཱ་ག་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, པ་རེ་སཾ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧོ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གོ་པི ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝ་ཙི་པྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱཏི ས་དི་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་མཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ནཾ, ཏཾ པ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་ཊྛ་པ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་ཏཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་སྶ ཙ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. སཱ ཙ ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧཱི་ནོ བྷོ་གེ་ན ཨ་དྷི་ཀོ དུ་སྶ་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གོ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཙ སོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷོ་གེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སོ དུ་སྶ་ངྒ་ཧོ. བྷོ་གེ་ན ཧཱི་ནོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀོ་པི དུ་སྶ་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏི. སོ ཧི ‘‘ཨ་ཧཾ ཛཱ་ཏི་མཱ’’ཏི བྷོ་ག་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷི ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨུ་བྷོ་ཧི་པི ཧཱི་ནོ སུ་ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏི. ན ཧི སོ ཨི་ཏ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཨི་ཙྪ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷོ་གེ་ན ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་བྷོ་ཧི ས་དི་སོ་པི སུ་ས་ངྒ་ཧོ་ཡེ་ཝ. ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་ན ས་ཧ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩཱ་སཱི་སཱ་ཡ, ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཙ ཏ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷི་ཀྑུ དུ་སྶཱི་ལོ དུ་སྶ་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཙ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སཱི་ལ་ཝཱ པ་ན སུ་ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏི. སཱི་ལ་ཝཱ ཧི ཨ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ཀི་སྨི་ཉྩི ཨཱ་མི་སེ ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ས་ངྒ་ཧེ ན ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་གཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་མྤི ན པཱ་པ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་སྶ་ཏི པེ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ་པི ཨ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ སུ་ཀ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ གི་ཧི ཙེ, ཨུ་བྷོ་ཧི ས་དི་སོ. པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཙེ, སཱི་ལ་ཝཱ པུ་གྒ་ལོ. ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སོ ས་ཙེ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ སཱི་ལེ་ན ས་དི་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ས་ངྒ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སཱི་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣. ཏ་ཏི་ཡེ སཱི་ཧོཏི པ་རི་སྶ་ཡ་ས་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ མི་གཱ་དྷི་པ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ས་མཱ་ནེ་པི སཱི་ཧ་ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཱ་དི་སི་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱི་ཧཱ. ཏེ ཨི་དཱ་ནི ནཱ་མ་ཏོ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཱི་ཧཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཎ་སཱི་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏི་ཎ་བྷ་ཀྑོ སཱི་ཧོ ཏི་ཎ་སཱི་ཧོ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ་ཀ་པ་ཏྠི་ཝོ’’ཏི (པཱ་ཎི་ནི ༢.༡.༦༠). ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ. ཏ་ཐཱ པ་ཎྜུ་སཱི་ཧོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ༹་གཱ་ཝི་ས་དི་སོ, པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་ཝ་ཎྞ་གཱ་ཝི་ས་དི་སོ’’ཏི ཙ. ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་སྶ ཝི་ཡ ཀེ་ས་རོ ཀེ་ས་ར་ཀ་ལོ་མོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀེ་ས་རཱི. ལཱ་ཁཱ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏེ་ཧི ཝི་ཡ པཱ་ད་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ཧཱི་ཏི ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷ་ཨ་དྷི་པ་ཙྩ་མ་ཧེ་ས་ཀྑ་ཏཱ་ཧི ས་བྦ་མི་ག་ག་ཎ་སྶ རཱ་ཛཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་གུ་ཧ་ཏོ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཧཱ་རོ ཀི་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི ས་མ་མེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱཏི པུ་ར་ཏོ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཧ་རི་ཏྭཱ. ས་ངྒྷཱ་ཏནྟི ཝི་ནཱ་སཾ. ཝཱི་ས་ཏི་ཡ་ཊྛི་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་ས་བྷཾ.
ས་མ་སཱི་ཧོཏི ས་མ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ས་མ་པྤ་བྷཱ་ཝོ ཙ སཱི་ཧོ. ས་མཱ་ནོ་སྨཱིཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ, ས་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ན བྷཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཀེ ཨ་ཉྙེ ཨ་མྷེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཡ་མེ་ཝ མ་ཧཱ་བ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ བ་ལཱ་ཏི་མཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ནི་ར་ཧཾ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་སྶ སུ་ཊྛུ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཏྟཱ ན བྷཱ་ཡ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི སཱི་ཧ་ས་དི་ས་ཏཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཧོ་ཏི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱི་སུ པཱ་སཱ་དེ་སུ ནི་ཝཱ་ས་ཀཱ་ལོ, མ་ག་དྷ་ར་ཉྙོ པ་ཊི་ཉྙཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ལོ, པཱ་ཡཱ་ས་སྶ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་པི སཱི་ཧ་ས་དི་སཱ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. བྷཱ་ཝི་ནི བྷཱུ་ཏཱུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ཧི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ དྭི་ཝི་ཛྫཾ ཨི་ཏ་ར་ཝི་ཛྫ་མྤི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་མྨ་ས་ན་ཏོ ཏཾ པུ་རེ་ཏ་ར་སི་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ སོ་དྷེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ཡ་མ་ཀ་ཉཱ་ཎ་མ་ནྠ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ དི་ཝ་སེཏི ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ དི་ཝ་སེ. ཨ་ཙ་ལ་པ་ལླ་ངྐེཏི ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ནི་སི་ནྣ་པ་ལླ་ངྐེ. ཏ་མྤི ཧི ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཛི་རཱ་ས་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙ་ལ་པ་ལླ་ངྐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན པ་དེཏི ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ. དྷ་མྨ་གྷོ་སོ…པེ… ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སི ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཋི་ཏཱ སུ་ཎ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན. སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ, ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ, མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ མ་གྒེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
པ་ཋ་མེ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱི་ཧ་ས་དི་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཨེ་ཝ སཱི་ཧ་ས་དི་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རོ ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ‘‘ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༧༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༧༠; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༨; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༣༨; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡༤; པ་ཊི. མ. ༡.༣༧) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་དྷ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ན ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ་ཝ པ་ནུ་ཛྫ ས་བྦཾ པ་རི་སྶ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐཱ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་པ་རི་ཏུ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨི་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏིས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ས་ཀྐཱ་ཡོ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཙ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཀྐཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཀྐཱ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀོ ས་ཀྐཱ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་སྶ ཙ པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ ས་ཀྐཱ་ཡོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. ས་ར་ས་ཏོཏི ས་ཀི་ཙྩ་ཏོ. པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོཏི པ་རི་མཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཡ་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ. པ་རི་ཝ་ཊུ་མ་ཏོཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ས་བྦེ་པི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་བྷཱ་གེ་ན. ཨ་ཡཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ནཱ་མཱཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོཏི ནི་རོ་དྷོ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཙ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སེ་སེ་སུ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
པ་ཎྞཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི པ་ཎྞཱ་ས་ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ སཱ་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ན་མྤི ཧི བྷ་ཡཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་ཉྩ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝེ་གོ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཉྙཱ. ཨི་ཏ་རཱ་སཾ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་དེ་ཝེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བྷོ་ཏི དྷ་མྨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ.
ཙ་ཀྐནྟི ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ. ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. དུ་ཝི་དྷེ་པི ཉཱ་ཎཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཉཱ་ཎ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ནི ས་ཊྛི ན་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ས་ཊྛི ན་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ སི་དྡྷཱ་ནཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཊྛི་ཡཱ ཙ ན་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚནྟི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཙ ‘‘པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི ཙ ‘‘པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཝཾ ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ དྭཱ་ད་སཱ་ཀཱ་རཾ. ཏནྟི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ས བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ར་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་སྶཱཏི ནི་བྦི་ཀཱ་ར་སྶ.
སཱི་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨ་གྒ་པ་སཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨ་གྒེ་སུ པ་སཱ་དཱཏི སེ་ཊྛེ་སུ པ་སཱ་དཱ. ཨ་གྒཱ ཝཱ པ་སཱ་དཱཏི སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ པ་སཱ་དཱ. སེ་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནོ ཧེ་ཏྠ ཨ་གྒས་དྡོ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་གྒ་ས་དྡེ་ན བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ཝ ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ན, གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན, ཨ་ས་མ་ས་མ་ཊྛེ་ན ཙ ཨ་གྒོ. སོ ཧི མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ད་ས་ནྣཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཝི་ཙ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཙ སེ་ས་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ན་པི ཨ་གྒོ. ཡེ ཙ་སྶ ཏེ གུ་ཎཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཧི སེ་ས་ས་ཏྟཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན་པི ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒོ. ཡེ པ་ན པུ་རི་མ་ཀཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ས་མཱ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ ས་མོ་ཏི ཨ་ས་མ་ས་མ་ཊྛེ་ན་པི ཨ་གྒོ. ཏ་ཐཱ དུ་ལླ་བྷ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཨ་དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ས་ཧཱ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ? ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྨུ་དྡྷ་སྶ. ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ནུ་སྶོ. ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ ཨ་པྤ་ཊི་མོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ དྭི་པ་དཱ་ནཾ ཨ་གྒོ. ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ? ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༧༡-༡༧༣).
དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ དུ་ལླ་བྷ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་གྒཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་སཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དི་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སཱ ཨ་པྤ་ཏ་རཾ ནི་ཧཱི་ནཱ ཝཱ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ སེ་ཊྛཱ. ས་ཡ་མེ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ སེ་ཊྛཱ. ཏ་ཐཱ དུ་ལླ་བྷུ་པྤཱ་ད་ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཨ་དུ་ཏི་ཡཱ་ས་ཧཱ་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཏེ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ དུ་ལླ་བྷ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་གྒེ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་པཱི་ཏི. ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒེ་སུ སེ་ཊྛེ་སུ ཨུ་ཏྟ་མེ་སུ པ་ཝ་རེ་སུ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛེ་སུ པ་སཱ་དཱ་ཏི ཨ་གྒ་པྤ་ས་དཱ.
དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་གྒེ་སུ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ པ་སཱ་དཱ ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་དཱ. ཡེ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དཱ, ཏེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ པ་སཱ་དཱ་ཏི ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་དཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༣༧-༡༠༣༨). ཨ་གྒ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ་པི ཙེ་ཏེ ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་དཱ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་གྒེ ཁོ པ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠).
ཨ་པ་དཱ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ན ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༧) ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ཨ་གྒི་ཏོ ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཝཱ མི་ཐུ་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༥༢) ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒི་ཏོ ཙ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཙ མི་ཐུ་བྷེ་ད་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་པ་དཱ ཝཱ…པེ… ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་པ་དཱ ཙ དྭི་པ་དཱ ཙཱ་ཏི ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ན ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ’’ཏི.
རཱུ་པི་ནོཏི རཱུ་པ་ཝ་ནྟོ. ན རཱུ་པི་ནོ་ཏི ཨ་རཱུ་པི་ནོ. ས་ཉྙི་ནོཏི ས་ཉྙ་ཝ་ནྟོ. ན ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཨ་ས་ཉྙི་ནོ. ‘‘ཨ་པ་དཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, ས་ཉྙི་བྷ་ཝོ, ཨ་ས་ཉྙི་བྷ་ཝོ, ནེ་ཝ་ས་ཉྙི་ནཱ་ས་ཉྙི་བྷ་ཝོ་ཏི ན་ཝ་ཝི་དྷེ་པི བྷ་ཝེ ས་ཏྟེ་པི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི རཱུ་པི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་རཱུ་པི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏོ, ས་ཉྙི་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ པ་ན ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་པ་དཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་ས་ཉྙི་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ་ཝ ད་སྶི་ཏོ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ ‘‘དྭི་པ་དཱ་ནཾ ཨ་གྒོ’’ཏི དྭི་པ་དཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ དྭི་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་དཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཏཱ་ཝ སེ་ཊྛ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན དྭི་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཏཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ལོ་ཀེ སེ་ཊྛོ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་པ་ད་ཙ་ཏུ་པྤ་ད་བ་ཧུ་པ་དེ་སུ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, དྭི་པ་དེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཏ་རེ་སུ དྭི་པ་དེ་སུ? མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙེ་ཝ དེ་ཝེ་སུ ཙ. མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏི ཏ་ཏོ་པི སེ་ཊྛ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ས དྭི་པ་དཱ་ནཾ ཨ་གྒོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཨ་པ་དཱ ཝཱ…པེ… ནེ་ཝ་ས་ཉྙི་ནཱ་ས་ཉྙི་ནོ ཝཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་གྒོ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘གུ་ཎེ་ཧི ཨ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་གྒེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཡོ པ་སཱ་དོ ཨ་གྒོ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ་པི ཨ་གྒོ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མོ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་མོ ཧོ་ཏི. སོ པ་ན པ་སཱ་དོ དུ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་ད་ཏོ. ཏེ་སུ ལོ་ཀི་ཡ་སྶ ཏཱ་ཝ –
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ,
ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ,
དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟི. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༩༠; སཾ. ནི. ༡.༣༧);
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ, ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏི ཡཱ པཱི་ཏི;
ཝ་ར་མེ་ཝ ཧི སཱ པཱི་ཏི, ཀ་སི་ཎེ་ན་པི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༩༠);
‘‘ས་ཏཾ ཧ་ཏྠཱི ས་ཏཾ ཨ་སྶཱ, ས་ཏཾ ཨ་སྶ་ཏ་རཱི་ར་ཐཱ;
ས་ཏཾ ཀ་ཉྙཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ;
ཨེ་ཀ་སྶ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་སྶ, ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ནྟི སོ་ལ༹་སིཾ’’. (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༠༥);
‘‘སཱ་དྷུ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི, བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ཨེ་ཝ་མི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ ཨ་ཉྙེ དེ་ཝེ ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟི དི་བྦེ་ན ཨཱ་ཡུ་ནཱ, དི་བྦེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, དི་བྦེ་ན སུ་ཁེ་ན, དི་བྦེ་ན ཡ་སེ་ན, དི་བྦེ་ན ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན, དི་བྦེ་ཧི རཱུ་པེ་ཧི, དི་བྦེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི, དི་བྦེ་ཧི ག་ནྡྷེ་ཧི, དི་བྦེ་ཧི ར་སེ་ཧི, དི་བྦེ་ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༡) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་སཱ་ད་ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ སོ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སུ སུ་ཁ་ཝི་སེ་ས་དཱ་ཡ་ཀོ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.
ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀོ. ས་བྦོ་པི ཙཱ་ཡཾ པ་སཱ་དོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ…པེ… ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ པཱ་མོ་ཛྫཾ ཛཱ་ཡ་ཏི, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི…པེ… ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.
དྷ་མྨཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ. ས་ངྑ་ཏཱཏི ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏཱ་ཏི ས་ངྑ་ཏཱ, ས་པ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཧེ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙ ན ཀེ་ཧི་ཙི ཀ་ཏཱ ས་ངྑ་ཏཱ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ, ཨ་པ་ཙྩ་ཡོ ནི་བྦཱ་ནཾ. ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ’’ཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡོ ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨོ, སོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཏ་ར་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་མྦྷཱི་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་གྒཾ སེ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ཝ་ར་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་དི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་གོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི. རཱ་ག་མ་དཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མཱ་ན་མ་ད་པུ་རི་ས་མ་དཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྦཱ པི་པཱ་སཱཏི ཀཱ་མ་པི་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ས་བྦཱ པི་པཱ་སཱ. ས་བྦེ ཨཱ་ལ་ཡཱ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཀཱ་མཱ་ལ་ཡཱ་དི་ཀཱ ས་བྦེ་པི ཨཱ་ལ་ཡཱ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ ཡ་ནྟི. ཝ་ཊྚཱ་ནཱིཏི ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱཏི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ཏ་ཎྷཱ.
ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི –
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ…པེ…’’. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ ནི. ༡.༣༧);
‘‘དྷ་མྨོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ, ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏི ཡཱ པཱི་ཏི…པེ…’’. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༩༠);
‘‘སཱ་དྷུ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ཨེ་ཝ་མི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ…པེ… དི་བྦེ་ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༡) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དྷ་མྨེ པ་སཱ་ད་སྶ ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་ངྒྷཱ ཝཱ ག་ཎཱ ཝཱཏི ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ལོ་ཀེ ས་ངྒྷཱ ཝཱ ག་ཎཱ ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོཏི ཨ་ཊྛ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ. ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ་སཾ ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་གྒོ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་དི་དནྟི ཡཱ་ནི ཨི་མཱ་ནི. ཙ་ཏྟཱ་རི པུ་རི་ས་ཡུ་གཱ་ནི ཡུ་ག་ལ༹་ཝ་སེ་ན, པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཊྛོ པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཡུ་ག་ལ༹ཾ, ཡཱ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཊྛོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཕ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཡུ་ག་ལ༹་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རི པུ་རི་ས་ཡུ་གཱ་ནི. ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱཏི པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཊྛོ, ཨེ་ཀོ པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་སོ་ཏི ཝཱ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི, ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོཏི ཡཱ་ནི་མཱ་ནི ཡུ་ག་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཡུ་གཱ་ནི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐ་ཏོ ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱ, ཨེ་ས བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ. ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. ཨི་དྷཱ་པི –
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ…པེ…’’. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧);
‘‘ས་ངྒྷོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ, ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏི ཡཱ པཱི་ཏི…པེ…’’. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༩༠);
‘‘སཱ་དྷུ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ…པེ… དི་བྦེ་ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༡) –
ཨཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷེ པ་སཱ་ད་སྶ ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གོ ཏ་སྶ ཨ་གྒ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ས་ཏྟ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪེ་དོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་དྷི་ག་མོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨུ་ལཱ༹་ར་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་གྒ་ཏོཏི ཨ་གྒེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ, ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ. ཨ་གྒཾ དྷ་མྨནྟི ཨ་གྒ་ས་བྷཱ་ཝཾ བུ་དྡྷ་སུ་བོ་དྷིཾ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ད་ས་བ་ལཱ་དི་སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དི་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་གྒེ བུ་དྡྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ས་ནྣཱ་ནནྟི ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ཙ ཨི་ཏ་ར་པྤ་སཱ་དེ་ན ཙ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ. ཝི་རཱ་གཱུ་པ་ས་མེཏི ཝི་རཱ་གེ ཨུ་པ་ས་མེ ཙ, ས་བྦ་སྶ རཱ་ག་སྶ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རཱ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཨུ་པ་ས་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁེཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁེ.
ཨ་གྒ་སྨིཾ དཱ་ནཾ ད་ད་ཏནྟི ཨ་གྒེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟཱ་ནཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ དྷ་ར་མཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ས་ཀྐ་རོ་ནྟཱ, པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་དི་ཀེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ས་ཀྐ་རོ་ནྟཱ བུ་དྡྷེ དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟི ནཱ་མ. ‘‘དྷ་མྨཾ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི དྷ་མྨ་དྷ་རེ པུ་གྒ་ལེ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ས་ཀྐ་རོ་ནྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟཱ དྷ་མྨེ དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ས་ཀྐ་རོ་ནྟཱ ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ ས་ངྒྷེ དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟི ནཱ་མ. ཨ་གྒཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཉྩ པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ་ནཾ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཨ་གྒཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙཱི་ཡ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་གྒ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་གྒཾ ཨཱ་ཡཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡཱུཏི དི་བྦཾ ཝཱ མཱ་ནུ་སཾ ཝཱ ཨ་གྒཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པ་ར་མཾ ཨཱ་ཡུ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི བྲཱུ་ཧ་ཏི. ཝ་ཎྞོཏི རཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ཡ་སོཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཱ. ཀི་ཏྟཱིཏི ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ. སུ་ཁནྟི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ སུ་ཁཾ. བ་ལནྟི ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ཉྩེ་ཝ ཉཱ་ཎ་བ་ལ་ཉྩ.
ཨ་གྒ་སྶ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ དཱ་ནཾ དཱ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་གྒ་སྶ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ནཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱ. ཨ་གྒ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ཨ་གྒེ་ན པ་སཱ་ད་དྷ་མྨེ་ན དཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨེ་ན ཙ སཾ་ཧི་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ཡུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་དི་དྷ་མྨེ་ཧི ཡུ་ཏྟོ. ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟོ པ་མོ་ད་ཏཱིཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ པ་མོ་ད་ཏི ཨ་བྷི་ར་མ་ཏི པ་རི་ཏུ་སྶ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་གྒ་པ་སཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཝ་སྶ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. པ་ཉྩ་མེ ཨ་རི་ཡེ ཉཱ་ཡེཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡེ ནི་དྡོ་སེ པ་རི་སུ་དྡྷེ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཡེ ཀཱ་ར་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཡ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཀ་མ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཉཱ་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏཱི ཉཱ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. སོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཀེ མ་གྒེ’’ཏི. གཱ་ཐཱ་སུ ‘‘ཉཱ་ཡཾ དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཝ་སྶ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དོ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཚ་ཊྛེ ཨུ་ཀྐཱ་ཧི དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཧཱིཏི དཱི་པི་ཀཱ་ཧི དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཧི, ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་སུ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་སུ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྷི ན་ག་རཾ ‘‘མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སེ སུ་ཁ་ཎེ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ མཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱི’’ཏི ར་ཏྟི་མྤི ཨུ་ཀྐཱ་སུ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་སུ མཱ་པི་ཏཾ. ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋཱ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ, ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཡ་ནྟཱི་སུ ཋི་ཏཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི མཱུ་ལ་ཝི་བྷཱུ་ཛཱ་དི་པ་ཀྑེ་པེ་ན (པཱ་ཎི་ནི ༣.༢.༥) ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ ཋི་ཏཱ ཨཱ་སཱི་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ སཱ ན་ག་རཱི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ཏ་བྱནྟི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ནཱ་མཾ. ཏཾ པ་ན ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཛཱ་ཏ་ན་ག་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཛཱ་ཏ་ན་ག་ར’’ནྟི.
ཝི་ཛྫ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཝི་ཛྫུ་ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. ཨ་ནྟ་ར་ཏོཏི ཧ་ད་ཡེ. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཨཱ་ར་མྦྷ་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ལེ༹. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏ་ད་ནྟ་རཾ ཀོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ (ཨ. ནི. ༦.༤༤; ༡༠.༧༥), ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཀ་པྤཱ ག་ཎ་ན་ཏོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ (བུ. ཝཾ. ༢༨.༣), ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་ཐཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༢༦) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ན པ་ན ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཝ་རེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨ་ནྟ་ར་ཨ་ནྟ་རི་ཀ་ས་དྡཱ. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་སྶ ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ་ཏི.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ – ཡེ་སུ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ས་དྡོ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ནྟ་ར་ས་དྡོ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ ཨེ་ཝ པ་ན ཨི་ཀ་ས་དྡེ་ན པ་དཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎོ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ས་ངྒེ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན པ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི.
ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཀ་ལ་ཧཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་སི་ནཱ་ར་ན་ག་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ཧི སེ་ས་རཱ་ཛཱུ་ཧི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཝཱ དེ་ནྟུ ཡུ་དྡྷཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀོ་སི་ནཱ་ར་ཀེ་ཧི མ་ལླེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏཾ ཝི་ཝཱ་དཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. སོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏེ་སཾ ཝི་ཝཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཝཱ་དཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ པ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཨ་ལཾ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ལ་ཧེ་ན, ཝཱུ་པ་ས་མེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ག་ནྟྭཱ ཨུ་ནྣ་ཏེ པ་དེ་སེ ཋ་ཏྭཱ དྭེ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཾ དོ་ཎ་ག་ཛྫི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རེ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ཏེ ན ཛཱ་ནིཾ་སུ. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ཡ བྷོ ས་དྡོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ཡ བྷོ ས་དྡོ’’ཏི ས་བྦེ ནི་ར་ཝཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏ་ལེ ཀི་ར ཀུ་ལ་གྷ་རེ ཛཱ་ཏོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་སྶ ན-ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ནི་ར་ཝེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ ཝི་དི་ཏྭཱ པུ་ན –
‘‘སུ་ཎ་ནྟུ བྷོ་ནྟོ མ་མ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཙཾ,
ཨ་མྷཱ་ཀ བུ་དྡྷོ ཨ་ཧུ ཁ་ནྟི་ཝཱ་དོ;
ན ཧི སཱ་དྷུ་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶ,
ས་རཱི་ར་བྷཱ་གེ སི་ཡཱ ས་མྤ་ཧཱ་རོ.
‘‘ས་བྦེ་ཝ བྷོ་ནྟོ ས་ཧི་ཏཱ ས་མ་གྒཱ,
ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཀ་རོ་མ་ཊྛ་བྷཱ་གེ;
ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཱ ཧོ་ནྟུ དི་སཱ་སུ ཐཱུ་པཱ,
བ་ཧཱུ ཛ་ནཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༢༣༧) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་ལ་ཧཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨ་ཊྛ་དྷཱ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཀ་ལ་ཧཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ བྷཱ་ཛེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཙ་ཀྐཱ་ནཱིཏི དྭཱི་སུ པཱ་ད་ཏ་ལེ་སུ དྭེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཙ་ཀྐཱ་ནི.
ཨཱ་ས་ཝེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ས་ཝེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཉྩ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནི་བྦ་ཏྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ས་བྦེ དེ་ཝཱ དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི. ཨ་ཧནྟི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
དོ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧. ས་ཏྟ་མེ ནི་བྦཱ་ན་ས་ནྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ ཙ་ར་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ ས་ནྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ ཙ་ར་ཏི ‘‘ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏོཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནེ ར་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏོ, ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ནེ་ཝ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་མཱ་དཾ བྷ་ཡ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོཏི ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏོ པ་མཱ་དཾ བྷ་ཡ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ. ཨ་བྷ་བྦོ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་ཧི མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ཝཱ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏོ ཧི ས་མྤ་ཏྟ་ཏོ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཙ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ནི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. པ་ཏི་ལཱི་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི གཱ་ཧེ་ན ཝཱ ཏ་ཀྐེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི. ལཱ་བྷཱི ཧི ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ན. ཨ་ན་ནྟ་ཝཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི གཱ་ཧེ་ན ཝཱ ཏ་ཀྐེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི. ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་རནྟི ཛཱི་ཝོ ས་རཱི་ར་ཉྩ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི. ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ས་ཀ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཊྛཱ་ནི. ཝ་ནྟཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ པུ་ན ཨ་ནཱ་དི་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏྟ་མྤི ཧི ཀེ་ཙི ག་ཎྷ་ནྟི, ན་ཡི་ད་མེ་ཝ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝ་ནྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཡཾ ཡེ་ན ཝ་ནྟཾ, ན སོ ཏཾ པུ་ན ཨཱ་དཱི་ཡ་ཏི. ཝ་ནྟ་མྤི ཀི་ཉྩི ས་ས་ནྟ་ཏི་ལ་གྒཾ སི་ཡཱ, ན་ཡི་ད་མེ་ཝ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘མུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཚི་ནྣ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི, ས་ནྟ་ཏི་ཏོ ཝི་ནི་མོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཚི་ནྣ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མུ་ཏྟ་མྤི ཀི་ཉྩི མུ་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཕ་ལཾ ཀུ་ཧི་ཉྩི ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མི་ད་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཧཱི་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཀི་ཉྩི དུ་ནྣི་སྶ་ཊྛཾ པུ་ན ཨཱ་དཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་སྶ་ཊྛཾ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཊྛཱ་ནི ཨཱ་དི་ནྣ་ས་དི་སཱ་ནི མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་ནི པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ན པུ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི.
ཀཱ་མེ་ས་ནཱཏི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨེ་ས་ནཱ, ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨེ་ས་ནཱ ཀཱ་མེ་ས་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཀཱ་མེ་ས་ནཱ? ཡོ ཀཱ་མེ་སུ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཀཱ་མ་ན་ནྡཱི ཀཱ་མ་པི་པཱ་སཱ ཀཱ་མ་མུ་ཙྪཱ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མེ་ས་ནཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མ་རཱ་གོ ‘‘ཀཱ་མེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མེ་ས་ནཱ…པེ… ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི. བྷ་ཝཱ་ནཾ ཨེ་ས་ནཱ བྷ་ཝེ་ས་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ བྷ་ཝེ་ས་ནཱ? ཡོ བྷ་ཝེ་སུ བྷ་ཝ་ཙྪ་ནྡོ…པེ… བྷ་ཝ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷ་ཝེ་ས་ནཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝེ་ས་ན་རཱ་གོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝེ་ས་ནཱ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨེ་ས་ནཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ. སཱ ཙ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ, དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ས་མྨ་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ ག་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ས་མྨ་ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨེ་ས་ནཱ་པི ཧི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ? ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར་ནྟི ཝཱ, ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཉྙཾ ས་རཱི་ར་ནྟི ཝཱ, ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ཧོ་ཏི ཙ ན ཙ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ནེ་ཝ ཧོ་ཏི ན ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ དི་ཊྛི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཧ་ནཾ དི་ཊྛི་ཀ་ནྟཱ་རཾ དི་ཊྛི་ཝི་སཱུ་ཀཱ་ཡི་ཀཾ དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ གཱ་ཧོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཧོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ པ་རཱ་མཱ་སོ ཀུ་མྨ་གྒོ མི་ཙྪཱ་པ་ཐོ མི་ཙྪ་ཏྟཾ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་གྒཱ་ཧོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༡༩).
ཏ་སྨཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ས་མྨ་ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨེ་ས་ནཱ དི་ཊྛ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ རཱ་ག་དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ས་ནཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ རཱ་ག་དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ ཨེ་ས་ནཱ, ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཾ ཀ་མྨ་མྤི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཀཱ་མེ་ས་ནཱ? ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མེ་ས་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ བྷ་ཝེ་ས་ནཱ? བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷ་ཝེ་ས་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ? ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ དི་ཊྛི ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༡༩).
ན་ཝ་ཝི་དྷ་མཱ་ནོཏི ‘‘སེ་ཡྻ་སྶ སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༤.༡༠༨; དྷ. ས. ༡༡༢༡; ཝི་བྷ. ༨༦༦; མ་ཧཱ་ནི. ༢༡) ཨཱ་ག་ཏོ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མཱ་ནོ.
‘‘ཀཱ་མེ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ས་ཧཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ. ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པེ་ན ཧི ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཀཱ་མེ་ས་ནཱ བྷ་ཝེ་ས་ནཱ་ཏི ཏི་སྶོ ཨེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཏཱ་སུ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏི་ས་ཙྩ་པ་རཱ་མཱ་སོ, དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ས་མུ་སྶ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩ་ནྟི པ་རཱ་མཱ་སོ ཨི་ཏི་ས་ཙྩ་པ་རཱ་མཱ་སོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠). ཏཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝུ་དྡྷི་ཡཱ མཱ་ན་ལོ་བྷཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་སྶ་ཡ་ནེ་ན ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ནེ་ན ཙ ས་མུ་སྶ་ཡཱ, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙ་ཡ་ཏོ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ དི་ཊྛི་ཡོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ས་བྦ་རཱ་ག་ཝི་ར་ཏྟ་སྶཱཏི ས་བྦེ་ཧི ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་རཱ་གེ་ཧི ཝི་ར་ཏྟ་སྶ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ. ཨེ་ས་ནཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱཏི ཀཱ་མེ་ས་ནཱ, བྷ་ཝེ་ས་ནཱ ས་བྦ་སོ ནི་སྶ་ཊྛཱ པ་ཧཱི་ནཱ. དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ཙ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཏི་ལཱི་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨུ་ཛྫ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩. ན་ཝ་མེ ཨ་ནུ་ཀུ་ལ་ཡ་ཉྙནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦ་དཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ…པེ… ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཛི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝཾ་ས་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་ཙྪཱ དུ་གྒ་ཏ་པུ་རི་སེ་ཧི པ་དཱ་ཏ་བྦ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀུ་ལཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཨུ་དྡི་སྶ ནི་བ་དྡྷ་དཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ད་ལི་དྡཱ་ནི་པི ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ གྷ་རེ པ་ཉྩ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི དཱི་ཡིཾ་སུ. ད་ནྟ་མ་ཡ་ས་ལཱ་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཏཾ ཀུ་ལཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན དཱ་ལི་དྡི་ཡེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ. ཨེ་ཀཱ ཏ་སྨིཾ ཀུ་ལེ དཱ་རི་ཀཱ ཨེ་ཀ་ས་ལཱ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ དཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སཱ་པི པ་ཙྪཱ སཱ་ཏ་ཝཱ་ཧ་ནཾ ར་ཊྛཾ ག་ནྟྭཱ ཁ་ལཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་དྷ་ཉྙེ་ན ཏཾ ས་ལཱ་ཀཾ ཨ་དཱ་སི. ཨེ་ཀོ ཐེ་རོ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. སཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ན པ་ཉྩ་པི ས་ལཱ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་སི.
ཨ་སྶ་མེ་དྷནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར ས་སྶ་མེ་དྷཾ, པུ་རི་ས་མེ་དྷཾ, ས་མྨཱ་པཱ་སཾ, ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻ་ནྟི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཡེ་ཧི རཱ་ཛཱ་ནོ ལོ་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶ་ཏོ ད་ས་མ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་སྶ་མེ་དྷཾ ནཱ་མ, ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ཡོ་དྷཱ་ནཾ ཚ་མཱ་སི་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ པུ་རི་ས་མེ་དྷཾ ནཱ་མ, པུ་རི་ས་ས་ངྒ་ཎྷ་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ལི་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ལེ་ཁཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ཝི་ནཱ ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ་སྶ་དྭི་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟ་དྷ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ནཱ་མ. ཏ་ཉྷི ས་མྨཱ མ་ནུ་སྶེ པཱ་སེ་ཏི ཧ་ད་ཡེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་པཱ་ས་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཏཱ་ཏ, མཱ་ཏུ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་ཎྷ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, པེ་ཡྻ་ཝ་ཛྫཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ར་ཊྛཾ ཨི་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཕཱི་ཏ་ཉྩ པ་ཧཱུ་ཏ་ཨ་ནྣ་པཱ་ནཾ ཁེ་མཾ ནི་ར་བྦུ་དཾ, མ་ནུ་སྶཱ མུ་དཱ མོ་ད་ནཱ ཨུ་རེ པུ་ཏྟེ ན་ཙྩེ་ནྟཱ ཨ་པཱ་རུ་ཏ་གྷ་ར་དྭཱ་རཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཨི་དཾ གྷ་ར་དྭཱ་རེ་སུ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ར་གྒ་ལ༹ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ པོ་རཱ་ཎི་ཀཱ པ་ཝེ་ཎཱི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་ན ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་མ་ཉྩ ར་ཊྛ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ ཨུ་མྨཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་མེ་དྷཾ པུ་རི་ས་མེ་དྷ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ ཡ་ཉྙེ ནཱ་མ ཨ་ཀཾ་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨི་ཡ་སུ་ཏྟེ –
‘‘ཏེ་སཾ ཨཱ་སི ཝི་པ་ལླཱ་སོ, དི་སྭཱ་ན ཨ་ཎུ་ཏོ ཨ་ཎུཾ…པེ…;
ཏེ ཏ་ཏྠ མ་ནྟེ ག་ནྠེ་ཏྭཱ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀཾ ཏ་དུ་པཱ་ག་མུ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༣༠༡-༣༠༤);
ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སྶ་མེ་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མེ་དྷ་ནྟཱིཏི ཝ་དྷེ་ནྟི. དྭཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཙྪཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཉྙེ་ཧི. ས་ཏྟ་ན་ཝུ་ཏི་པ་ཉྩ་པ་སུ་ས་ཏ་གྷཱ་ཏ་བྷིཾ་ས་ན་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ན་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་སུ་ས་ཏཱ་ནཾ མཱ་ར་ཎེ་ན བྷེ་ར་ཝ་སྶ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཚ་ས་ཏཱ་ནི ནི་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, པ་སཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཧ་ནི;
ཨ་སྶ་མེ་དྷ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶ, ཨཱུ་ནཱ་ནི པ་སཱུ་ཧི ཏཱི་ཧཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༢༠);
ས་མྨནྟི ཡུ་ག་ཙྪི་དྡེ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ད་ཎྜ་ཀཾ. པཱ་ས་ནྟཱིཏི ཁི་པ་ནྟི. སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ཧཱིཏི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཝ་ཧི་ཏ་བྦེ་ཧི. པུ་བྦེ ཀི་ར ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཛ་ནྟོ ས་ར་སྶ་ཏི་ན་དི་ཏཱི་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་རེ དི་ནྣེ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ག་ཏཱ་ནུ་ག་ཏི་ག་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ས་གྒ་ག་མ་ན་མ་གྒོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པཱ་ས་ཡ་ཉྙཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མུ་གྒོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཱུ་པོ ཨ་པྤ་ཀ་དི་ཝ་སོ ཡཱ་གོ, ས་ཡཱུ་པོ བ་ཧུ་དི་ཝ་སཾ ནེ་ཡྻོ ས་ཏྲ་ཡཱ་གོཏི. མ་ནྟ་པ་དཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ས་པྤི་མ་དྷཱུ་ནཾ ཝཱ་ཛམི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ. ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དི ས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ. སཱ་ར་ག་བྦྷ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལ༹་ནྟི ནི་ར་གྒ་ལོ༹. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཡ་ཉྙེ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི.
མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱཏི བ་ཧུ་པ་སུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝི་ཝི་དྷཱ ཡ་ཏྠ ཧ་ཉྙ་རེ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀི་ཙྩཱ མ་ཧཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ’’ཏི པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ ཝུ་ཏྟོ. དུ་ཏི་ཡོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ ‘‘མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱ་ཏི པ་པ་ཉྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷོ. ནི་རཱ་ར་མྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན་ནུ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཕ་ལཾ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ནི་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན ཏེ ཧོ་ནྟི མ་ཧ་པྥ་ལཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ཀུ་ལ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ, ཀུ་ལཱ་ནུ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་དིཾ པུ་བྦ་པུ་རི་སེ་ཧི པ་ཊྛ་པི་ཏཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱ མ་ནུ་སྶཱ ད་ད་ནྟི, ཏེ ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ ཡ་ཛ་ནྟི ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཨ་ཉྙེ ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ ཡ་ཛ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་ཛྫ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨུ་དཱ་ཡི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠. ད་ས་མེ པཱ་ཎ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ར་ཧི་ཏནྟི པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏ་ར་ཧི་ཏཾ. ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ སུ་ཁཾ ལོ་ཀཾ, པ་ཎྜི་ཏོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ ནི་དྡུ་ཀྑཾ. པ་ར་པཱི་ལཱ༹་བྷཱ་ཝེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི. ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ སུ་ཁཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ཛྷཱ་ན་པུ་ཉྙེ་ན, ཨི་ཏ་ར་པུ་ཉྙེ་ན པ་ན ཏ་ད་ཉྙ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཁཾ ལོ་ཀཾ པ་ཎྜི་ཏོ ས་པྤ་ཉྙོ ཨུ་པེ་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨུ་དཱ་ཡི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.