.ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
༡. པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
༡. བྷ་ཎྜ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡-༢. ཨ་ནུ་བུ་དྡྷ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༢. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ནུ་བོ་དྷོ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ནུ་བོ་དྷེ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་པུ་བྦ་ཀོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ནུ་བོ་དྷེ་ན ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་བོ་དྷོ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མྦ་དྡྷོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཉྩ ཝ་ཊྚེ སཾ་ས་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱ…པེ… ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ཝ་ནཱུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཉྩ་ར་ཎཾ སཾ་ས་ར་ཎནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏ་སཾ་ས་རི་ཏ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཱ ཙ ཏུ་མྷེ་ཧི ཙཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. དཱི་གྷ་ར་ཛྫུ་ནཱ བ་དྡྷ་ས་ཀུ་ཎཾ ཝི་ཡ ར་ཛྫུ་ཧ་ཏྠོ པུ་རི་སོ དེ་ས་ནྟ་རཾ ཏ་ཎྷཱ་ར་ཛྫུ་ནཱ བ་དྡྷཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ ནེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ར་ཛྫཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི.
ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀ་རོཏི ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ཙ ཝི་ནཱ་ས་ཀ་རོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རོ. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མཱ. ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ. དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་ནུ་བུ་དྡྷ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. པ་ཋ་མ་ཁ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣-༤. ཏ་ཏི་ཡེ ཀ་ལིནྟི ཨ་པ་རཱ་དྷཾ. ཝི་ཙི་ནཱ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཙི་ནོ་ཏི པ་ས་ཝ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཀ་ལི་ནཱ སུ་ཁཾ ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཨ་པ་རཱ་དྷེ་ན སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི. ནི་ནྡི་ཡ་པྤ་སཾ་སཱ་ཡ ཧི པ་སཾ་སི་ཡ་ནི་ནྡཱ་ཡ ཙ ས་མ་ཀོ་ཝ ཝི་པཱ་ཀོ. པ་སཾ་སི་ཡ་ནི་ནྡཱཏི ཙ ས་མྤ་ནྣ་གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཊུ་ཀ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀཱ. ནི་ནྡི་ཡ་པྤ་སཾ་སཱ པ་ན ཀ་ཐཾ ཏཱ་ཡ ས་མ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ཙེ? ཏ་སྨིཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་ས་མཱ་རོ་པ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སཾ་སི་ཡེ་ན ཏ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ཨ་སཱུ་རཾ སཱུ་རེ་ན ས་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ གཱ་ར་ཡ྄ཧོ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣེ་ན ས་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི. ས་ཀེ་ན དྷ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་ཝ ཀ་ལཱིཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ས་པྤ་ཊི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ ཨ་པ་རཱ་དྷོ. ཨ་ཡཾ…པེ… མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རོ ཀ་ལི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཙ.
ནི་ར་བྦུ་དོཏི ག་ཎ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ཨེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ནི་ར་བྦུ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ར་བྦུ་ད་པ་རི་མཱ་ཎཾ པ་ན ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཀོ་ཊི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཀོ་ཊི་ཡོ པ་ཀོ་ཊི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ པ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི་ཡོ ན་ཧུ་ཏཾ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ནི་ནྣ་ཧུ་ཏཾ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ནི་ནྣ་ཧུ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་བྦུ་དཾ, ཏ་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་གུ་ཎི་ཏཾ ནི་ར་བྦུ་དཾ. ཡཾ ཨ་རི་ཡེ ག་ར་ཧ་ནྟོ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡེ ག་ར་ཧ་ནྟོ ཡཾ ནི་ར་བྦུ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ནི་ར་བྦུ་དོ་ཏི ཙ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ནི་ར་ཡོ ན་ཏྠི, ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི་ཡེ་ཝ པ་ན ནི་ར་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་ཁ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ནུ་སོ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ནུ་སོ་ཏཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི སཾ་སཱ་ར་སོ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏི. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི སཾ་སཱ་ར་སོ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་དཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ་ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་མྷཱ ལོ་ཀཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙ ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ. ཨོ་གྷཾ ཏ་རི་ཏྭཱཏི ཀཱ་མོ་གྷཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨོ་གྷཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. པ་ར་ཏཱི་རཾ ག་ཏོཏི ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རཾ ག་ཏོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཊྛོ ནི་དྡོ་སོ’’ཏི. པ་ཉྩ་ཝེ་ར་ཀ་མྨནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཉྩ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ས་ཧཱ་པི དུ་ཀྑེ་ན ས་ཧཱ་པི དོ་མ་ན་སྶེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶེ་ན ས་དྡྷི་མྤི. པ་རི་པུ་ཎྞནྟི ཏི་སྶ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི ཨ་ནཱུ་ནཾ. པ་རི་སུ་དྡྷནྟི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་རེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཀིཾ པ་ན ཏེ རུ་ད་ནྟཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི? ཨཱ་མ, ཀི་ལེ་ས་རོ་ད་ནེ་ན རོ་ད་ནྟཱ ཙ་ར་ནྟི ནཱ་མ, སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ.
ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷིཾ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ. ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པཱ་ར་ག་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུ, པ་རི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་ར་གཱུ, པ་ཧཱ་ན་པཱ་ར་གཱུ, ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པཱ་ར་གཱུ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་པཱ་ར་གཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱ་རཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཏོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ནུ་སོ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་པྤ་ཀཾ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་ནི་དྡེ་ས་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཉྷི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ཨུ་དཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠི, ཡཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ སི་ཡཱ. མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱདཱི་ན་ཉྩ (ཁུ. པཱ. ༥.༡ ཨཱ་ད་ཡོ; སུ. ནི. ༢༦༡ ཨཱ་ད་ཡོ) སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ. ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ན་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –
‘‘སུ་ཏྟ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི, ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ;
ས་ནི་མི་ཏྟཱ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན ནཱ་ཉྙ་ཏོ’’. (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ)
ས་བྦ་སྶ་པི ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ནེ་ཏྟི་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རོ) ‘‘ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ (པཱ་ཙི. ༦༥༥, ༡༢༤༢) ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཙ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ ས་ནི་མི་ཏྟཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི གེ་ཡྻ་སྶ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ས་སི་ལོ་ཀཾ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ ཙུ་ཎྞི་ཡ་ག་ནྠཾ ‘‘གེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ པ་ན ས་ཏི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་གཱ་ཐ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏཱི’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ་པི སོ་མ་ན་སྶ་ཉཱ་ཎ་མ་ཡི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་སུ ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ གཱ་ཐཱ་ཨུ་དཱ་ན་ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི་པི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ས་ཏི་པི པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ ཙ ཀེ་སུ་ཙི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝེ་ད་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཝེ་ད་ལླ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ སུ་ཏྟ་ངྒ་ཏོ པ་རེ གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཏཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན་ནུ ཙ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ཝཱ་ཏི? ན ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. སོ་དྷི་ཏ་ཉྷི པུ་བྦེ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི.
ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ’’ཏི, ཏཾ ན, ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཧི མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཏཱ་ནི དྷ་མྨ་པ་ད་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ, ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀ’’ནྟི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན. ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི་ཏི ཧི ས་གཱ་ཐ་ཀཾ. ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧོ་ཏི, ན ཙ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ གཱ་ཐཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ‘‘ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི. ཡ་ད་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན, ཨ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏཱ གཱ་ཐཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ཏོ ན ཏཱ་ཧི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨ་མྷེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏོ, ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ན ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ…པེ… ན པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. སོ་བྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ས་ཏྟ་མེ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ནཱཏི ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་དི་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན. ཝི་ན་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏཱཏི ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏཱ. ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ནཱཏི སཱ་ར་ཛྫ་ཀ་རཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ག་མ་ན་ཏོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན, སཱ་ར་ཛྫ་ར་ཧི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ སུ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ. ཏ་མེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ དྷཱ་རེ་ནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་ཏྟ་སཱི་ཧ་ཝ་སཾ ཝི་ཡ ཝི་ན་སྶ་ནྟཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ སུ་པྤ་གུ་ཎ་སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨ་དྷ་རཱ. ཨེ་དི་སཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི.
སོ་བྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཨ་ཊྛ་མེ བྱཱ་མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་ར་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ སཱ་ར་ཛྫ་ནཾ སཱ་ར་དོ, བྱཱ་མོ་ཧ་བྷ་ཡཾ. ཝི་ག་ཏོ སཱ་ར་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་སཱ་ར་དོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཾ. ཏཾ པ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ, པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་དཾ ཁེ་མ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཊྛ ཝཱ པ་རི་སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་བྷཱ, པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ. ཨི་དཾ པ་ནཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་ད་ནྟོ་པི ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སཱུཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏཱ…པེ… བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་སཾ ག་ཧ་པ་ཏི་པ་རི་སཾ, ས་མ་ཎ་པ་རི་སཾ, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་རི་སཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་པ་རི་སཾ, མཱ་ར་པ་རི་སཾ, བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏཱ, ཏ་ཏྲ་པི མ་ཡཱ ས་ནྣི་སི་ནྣ་པུ་བྦ་ཉྩེ་ཝ ས་ལླ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཉྩ སཱ་ཀ་ཙྪཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་པུ་བྦཱ. ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ ‘བྷ་ཡཾ ཝཱ སཱ་ར་ཛྫཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི’ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༡) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་སུ. ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱིཏི པ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ཝི་སཱ་ར་དོ ཨ་ཧ་ནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཁ་ནྡྷ་ཝ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏེ་ན སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན.
‘‘དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) སུ་ཏྟ་སེ་སེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, པུ་རི་མ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྐ་ས་དྡ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ནཱ ཨ་ས་ནི ཨེ་ཝ ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐཾ. ཨུ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཎཱ་ས་མཱུ་ཧཱ་དཱི་སུ་པི ཙ་ཀྐ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་དཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ ཙ་ཀྐ་བྷེ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཧི ཨཱ་ཎཱ ‘‘ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘དེ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་སུ་ར་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི.
པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ‘‘ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི པ་ར་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི…པེ… ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ. ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ, ན པ་ན ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ. ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༡༨-༧༢༡) ཝི་ཡ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ཧེ་ཏཱུཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ན་ཧེ་ཏུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཀཱ་ར་ཀོ, ས་མྤཱ་པ་ཀོ ཝཱ. ནི་མི་ཏྟནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཙོ་ད་ཀོ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ, དྷ་མྨོ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁེ་མནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ.
ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ཏེ ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ནཱ་ཏི་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི. ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱཏི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༤༡༧) ཝི་ཡ. ཡ་སྨཱ ཏཾ་ཁ་ཎ་མྤི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི ཙེ, ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ས་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ན…པེ…ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, མུ་སྶ་ཏེ་ཝཱ་པི སཱ་ས་ན’’ནྟི (སུ. ནི. ༨༢༠).
ཏ་སྨིཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ པ་རེ་ཧི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཾ་ཡོ་གེ བྷུ་མྨཾ.
ཨུ་པ་ནི་བ་དྡྷཱཏི ཝི་ར་ཙི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ’’ཏི. པུ་ཐུ་བྷཱ་ཝནྟི བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ. པུ་ཐཱུ་ཧི ཝཱ སི་ཏཱཏི བ་ཧཱུ་ཧི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི སི་ཏཱ ཨུ་པ་ནི་བ་དྡྷཱ.
ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ན་ཝ་མེ བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་རོ་གྱ་ནྟི བྷ་ཝོ, གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ. པ་རི་ཝུ་དྡྷོ བྷ་ཝོ ཨ་བྷ་ཝོ. ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡ་མ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་རོ, ཕ་ལཱ་ཕ་ལ’’ནྟི ཙ. ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ས་བྦ་སྶ་པི གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝོཏི ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀོ ཙེ་ཝ མ་ཧ་ནྟོ ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཝོཏི ཝཱ ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཝི་པ་ཏྟི. བྷ་ཝོཏི ཝུ་དྡྷི, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཧཱ་ནི. ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཝཱ’’ཏི.
ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ ཧི ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རེ མ་རཱི་ཙི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ པི་པཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་སི་ཏཾ ས་ཏྟཾ ཨ་སྶཱ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧཱ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱི བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་བྦི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ པ་པཱ་ཏ་ཀཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀ་ལུ་དྡ་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ཀུ་ལེ་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟཱི ཨ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ལེ སཱ པ་རི་བྦྷ་མཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ ‘‘པུ་རི་ས་སྶ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙེ་པི ཀི་ལེ་སཱ་ད་ཡོ བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ན པ་ན ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཙ ཝི་ནཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལེ་ཧི བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཡ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ, སཾ་སཱ་རོ, ཏཾ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ. ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ས་ར་ཎཾ སཾ་སཱ་རོ.
‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;
ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, སཾ་སཱ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི’’. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༩; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༥ ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༦༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༡༩༩; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ནི་དྡེ་སོ; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡༤);
ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི’’ནྟི, ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ་ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཨེ་ཏཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ཏ་ཎྷཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སཾ་སཱ་རཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དོ་སཾ ཉ་ཏྭཱ. ནི་གྒ་ཧ་ཎོཏི ཙ་ཏུ་རཱུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ ག་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ནི་གྒ་ཧ་ཎོ, ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཡོ་ག་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠. ད་ས་མེ ཡོ་ཛེ་ནྟཱིཏི ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀེ་ན བྷ་ཝཱ་དིཾ, བྷ་ཝ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟཾ ཡོ་ཛེ་ནྟི གྷ་ཊེ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་གཱ. ཀཱ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མོ ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི ཀཱ་མ་ཡོ་གོ. བྷ་ཝ་ཡོ་གོ ནཱ་མ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སུ རཱ་གོ, དུ་ཏི་ཡོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ་སུ, ཏ་ཏི་ཡོ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ ཡ་ཐཱ ར་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཡོ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧེ་སཱ་ཏི, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ པུ་བྦ་ནྟཱ་དཱི་ནཾ.
ས་མུ་ད་ཡནྟི དྭེ ས་མུ་ད་ཡཱ ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ ཙ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ, པ་ཙྩ་ཡོ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ. ས་མུ་ད་ཡ་ཏེ ས་མུ་ད་ཡ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ནཾ ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ་པི བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི བྷི་ཀྑུ ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཧི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏོ ཁ་ཎ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སུ་ཁཾ ཧོ་ཏི, ཁ་ཎ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏོ པ་གེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ སུ་ཁེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི’’ནྟི.
ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ་པི དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠ་ངྒ་མོ, བྷེ་ད་ཏྠ་ངྒ་མོ་ཏི. ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷོ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཀེ་ཙི. བྷེ་ད་ཏྠ་ངྒ་མོ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་ཏ་ར་ད་སྶ་ན་མྤི སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཁ་ཡ་ཏོ ཝ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ བྷེ་ད་ཏྠ་ངྒ་མཾ པ་སྶ་ནྟོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠ་ངྒ་མཾ པ་སྶ་ཏི, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠ་ངྒ་མཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་མྤི པ་སྶ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན བྷེ་ད་ཏྠ་ངྒ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནྟི བྷེ་ད’’ནྟི. ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷེ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་ནོ་པཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཡཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མེ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཚ་དྭཱ་རི་ཀ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཱ་ན’’ནྟི. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ པུ་ནོ་བྷ་ཝོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, མ་ནོ-ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ ཙ པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨོ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པུ་ནོ་བྷ་ཝོ སཱི་ལ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལ་ཏྠེ་ན ཨི་ཀ་ས་དྡེ་ན ག་མི་ཏ་ཏྠ་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ཨ་པཱུ་པ་བྷ་ཀྑ་ན་སཱི་ལོ ཨཱ་པཱུ་པི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ནྟི, པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པུ་ན་པྤུ་ན་བྦྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ. ‘‘ཏ་དྡྷི་ཏཱ’’ཏི ཧི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ ཏ་དྡྷི་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ‘‘པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠེ་སུ པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀ་ས་དྡ་སི་དྡྷི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཝི་སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི པ་ཊི་པ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཾ ཀཱ་མ་ཡོ་གཱ་དི་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ, ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝི་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་ཏི ཝི་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡོ་ག་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷ་ཎྜ་གཱ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཙ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཙ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཙ་ར་ཏོཏི ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ, ཙ་ངྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏཱ་དི་སེ པ་ཙྩ་ཡེ ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ཡ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡེ ཝི་སེ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ད་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཏི པ་ར་ཧིཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དིཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ‘‘ཨི་ཏི་པཱ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ པཱ་པ་ཀོ, ཨི་ཏི་པི ཨ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་ཏི་པི སཱ་ཝ་ཛྫོ, སོ ཙ ཁོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་སེ་ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི ཏ་ད་ངྒཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ན ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ན ནུ་ད་ཏི ན ནཱི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏོ ན བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ན ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ན ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ན ག་མེ་ཏི. ན པ་ཛ་ཧ་ཏི ཙེ, ན ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཙེ་ཏི ཨི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙེ-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ནཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ཡི་ཀ་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ཏཱ་པཱི. པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨོ་ཏྟ་པྤ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པཱི. ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ. ཀུ་སཱི་ཏོ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོཏི ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་པ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ན་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཙ ཀུ་སཱི་ཏོ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོ ཝཱི་རི་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. ཋི་ཏ་སྶཱཏི ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏོ. ས་ཡ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ག་ར་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཏ་ཉྩེ བྷི་ཀྑུ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ་པི ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན ཝཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ན ཝཱ་སེ་ཏི, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ན ཝཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཀིཾ ཀ་རོ་ཏི? པ་ཛ་ཧ་ཏི ཚ་ཌྜེ་ཏི. ཀིཾ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཝི་ཡ པི་ཊ་ཀེ་ནཱ་ཏི? ན, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི ནུ་ད་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི. ཀིཾ བ་ལི་བ་དྡཾ ཝི་ཡ པ་ཏོ་དེ་ནཱ་ཏི? ན, ཨ་ཐ ཁོ བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི, ཏ་ཐཱ ཏེ ཀ་རོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏི? ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ནེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ཡ ཙ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པཱི. ས་བྦ་སོ པཱ་པུ་ཏྲཱ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ཏྟཱ་པཱི ས་ཏ་ཏཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ. ས་མི་ཏཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
གཱ་ཐཱ་སུ གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ གེ་ཧ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ གེ་ཧ་ཝཱ་སི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ གེ་ཧ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝཱ གེ་ཧཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ. ཨ་ཐ ཝཱ གེ་ཧ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ གེ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ. ཀུ་མྨ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོཏི ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ཙ ཀུ་མྨ་གྒོ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ ཀུ་མྨ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ. མོ་ཧ་ནེ་ཡྻེ་སུ མུ་ཙྪི་ཏོཏི མོ་ཧ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མུ་ཙྪི་ཏོ ས་མྨ་ཏྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ. ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ. ཕུ་ཊྛནྟི ཕུ་སི་ཏུཾ པ་ཏྟུཾ པཱ་པོ སོ ཏཱ་དི་སོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་གོ་ཙ་རོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷ་བྦོ, ན ཀ་དཱ་ཙི ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་མ་ཡི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏོཏི ན་ཝ་ནྣ་མྤི མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ས་མ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ, ནི་བྦཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ར་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏོ. བྷ་བྦོ སོཏི སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ པུ་གྒ་ལོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ས་བྦ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྦོ་དྷིཾ ཕུ་ཊྛུཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ ཨ་ར་ཧཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཙ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མྤ་ནྣཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ངྒི་མ་དྷུ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ –
‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་རཾ, སུ་ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཀོ་སི་ཡ;
པ་ཊི་ཝེ་དེ་མི ཏེ བྲ་ཧྨེ, ན ནེ ཝཱ་རེ་ཏུ་མུ་སྶ་ཧེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) –
ཨི་དཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པཱ་ག་ཏོ ས་མུ་པཱ་ག་ཏོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨི་དཾ ས་མ་ངྒི་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མི་སྶཱ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ ས་མྤ་ནྣཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཁུ་དྡ་མ་དྷུཾ ཨ་ནཱི་ལ་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ད’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༡༧) ཨི་དཾ མ་དྷུ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་མ་ངྒི་ས་མྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ, ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རོ་དྷི་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན སཱི་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
ཏ་ཏྠ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཁེ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཁེ་ཏྟ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཝི་ཡ སཱི་ལ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཁེ་ཏྟཾ བཱི་ཛ་ཁ་ཎྜཾ, ཝ་པྤ་ཁ་ཎྜཾ, ཨུ་ད་ཀ་ཁ་ཎྜཾ, ཨཱུ་ས་ཁ་ཎྜ་ནྟི ཙ་ཏུ་དོ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ བཱི་ཛ་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ བཱི་ཛཱ་ནི ཁ་ཎྜཱ་ནི ཝཱ པཱུ་ཏཱི་ནི ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཡ་ཏྠ པ་ཏ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་པྤ་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨ་ཀུ་ས་ལོ བཱི་ཛཱ་ནི ཝ་པ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ནི་པཱ་ཏེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་བྦ་ཏྠ ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཏི་བ་ཧུཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ན ཝཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ས་སྶཱ་ནི ན ཨུ་ཊྛེ་ནྟི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི. ཨཱུ་ས་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཀོ ཀི་སྨི་ཉྩི པ་དེ་སེ ན་ངྒ་ལེ་ན བྷཱུ་མིཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཝཱ་རེ ཀ་ས་ནྟོ ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨཱུ་སཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ ཁེ་ཏྟཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི བ་ཧུ་མྤི ཝ་པི་ཏྭཱ ཨ་པྤཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཝི་ག་མཱ ཁེ་ཏྟཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ ཁེ་ཏྟཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁ་ཎྜཾ, ཚི་དྡཾ, ས་བ་ལཾ, ཀ་མྨཱ་ས་ནྟི ཙ་ཏུ་དོ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ སཱི་ལཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཝི་ག་མཱ སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ སཱི་ལཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ.
‘‘སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན་ཏྠེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏཱ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི སུ་མ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ པ་ན་སྶ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཡེ་ཝ ཧི སཱི་ལཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ཏཱི་ཎི སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ནཱ་མ ཚ་དྭཱ་ར་ར་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ནི་སྶི་ཏཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ད་མ་ཏྠ་ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་ཀཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ སཱི་ལཾ. ཡ་སྶ སོ བྷི་ནྣོ, ཨ་ཡཾ ཚི་ནྣ་སཱི་སོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ, སེ་སཱ་ནི ར་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་སྶ པ་ན སོ ཨ་རོ་གོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་སཱི་སོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, སེ་སཱ་ནི པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘ས་མྤ་ནྣ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ་ན སཾ་ཝུ་ཏཱཏི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཏེ་ན ཨུ་པེ་ཏཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཙ གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན, ན-ཝེ་སི་ཡ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཱ, ས་མྤ་ནྣ་ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སཱུཏི ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡེ་སུ. དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་སཱུ་ཏི ཨ་པ་རེ. དོ་སེ་སཱུཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ. བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལཱཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཛྫཾ སི་ནེ་རུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལཱ. ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ. ཏཾ ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ སཱི་ལཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ཡ, ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་སོ ཙ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷེ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨུ་ད་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི.
ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཨཱ་ཧཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཏ་ཎྷཱ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཕ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷེ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཝ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཀ་ཐ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཾ བྷི་ཀྑུཾ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི.
ཡ་ཏཾ ཙ་རེཏི ཝཱ་ཡ་མ་མཱ་ནོ ཙ་རེ་ཡྻ, ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་མ་ནཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ་པི ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༣༢) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ག་མ་ནཾ ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་ཏ་མེ་ནཾ པ་སཱ་ར་ཡེཏི ཨེ་ཏཾ པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དིཾ ཡ་ཏཾ ཡ་ཏ་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, ས་བྦ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ ན ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཡ་ཏཾ ཡ་ཏ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷནྟི ཨུ་པ་རི. ཏི་རི་ཡནྟི པ་རི་ཏོ, པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ དི་སཱ་བྷཱ་གེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པཱ་ཙཱི་ནནྟི ཧེ་ཊྛཱ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཛ་ག་ཏོ ག་ཏཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ས་མ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱཏི ས་མཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་ཏྟ་སུ་ཉྙཱ་ནཾ. ཁ་ནྡྷཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡནྟི ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨུ་པ་རི ཏི་རི་ཡཾ ཨ་དྷོ་ཏི ཏི་དྷཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ས་བྦ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་མྨ་ས་ནཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་ད་ཡཾ, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ཡཾ ས་མ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་སཱ་མཱི་ཙིནྟི ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ. སི་ཀྑ་མཱ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ ཉཱ་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཾ. ས་དཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ར་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ དི་ཝཱ ཙ. ས་ཏནྟི ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཱིཏི སེ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ. མཱ་རོ དྷི་ཡྻ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ, ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི. ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་བྷ་ཡཾ, ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏོ བྷ་ཡ་ནྟི ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་བྷ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཉྩ མ་ར་ཎ་ཉྩ…པེ… བྷ་ཡ་སྶཱ’’ཏི སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སཾ་ཝ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་དྷཱ་ནཱ་ནི. སཾ་ཝ་ར་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པི་ད་ཧ་ནེ ཨ་ན་ལ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ནོ་དེ་ནྟ་སྶ. ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ. བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟནྟི ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ. པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣ་ས་མཱ་དྷི ཧི པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི་ཨཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱི་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ. ཏཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཝི་ར་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རཱ་གོ. ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷོཔི ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིནྟི ཝོ་སྶ་གྒ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་རི་ཎཱ་མ་ན་སཱི་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཝོ་སྶ་གྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷེ ཙ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, མ་གྒོ ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཁ་ནྡྷེ ཙ རཱ་གཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝོ་ས་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཙ. པ་རི་ཎ་མ་ཏཱིཏི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི. ཏཾ པ་ན པ་རི་ཎཱ་མ་ནཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ས་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ.
བྷ་དྡ་ཀནྟི ཨ་བྷ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན རཱ་ག་ཝི་ག་མ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ ཙ བྷ་དྡ་ཀཾ སུ་ནྡ་རཾ. ན ཧི ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨེ་ཝཾ དུ་ལླ་བྷཾ རཱ་ག་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཡ་ཐཱ པ་རི་ཧཱ་ནི ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ན-ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཱ་དི་ཀཱཏི ཨ་ཊྛི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀཱ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཧི ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སཾ་ཝ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཉྙ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝི་ནོ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱི་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ནྟཱ་ན’’ནྟི. ཡཱ་ཝ ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཨི་ནྡཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཎཱི་ཏེ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱིཏི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏ་རཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. ཀ་སྨཱ དེ་ཝ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་སི, ཀིཾ ན པ་སྶ་སི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ན་ནུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཋཱ་ནཾ ཨི་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏ་ར་ནྟི? རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མཱ་སི.
ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ‘‘མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ཝ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ན ས་ཀྐཱ ཡུ་དྡྷེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ’’ནྟི ས་ཀ་ར་ཛྫཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སུཾ. སོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨི་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏ་རཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. ‘‘ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ, དེ་ཝ, ར་མ་ཎཱི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ པཱ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ དོ་ཝཱ་རི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶི་མཱ་ནི ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནཱ་ནི – ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་པཱ་སཱ་དོ, པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏུ་བྦེ་དྷཱ སུ་དྷ་མྨ་དེ་ཝ་ས་བྷཱ, དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་ར་ཐོ, ཏ་ཐཱ ཨེ་རཱ་ཝ་ཎོ ཧ་ཏྠཱི, དི་བྦ་རུ་ཀྑ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ནཾ, ཕཱ་རུ་ས་ཀ་ཝ་ནཾ, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏུ་བྦེ་དྷོ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ, ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཱ་མཱ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་ཏྠཱ་རཱ པ་ཉྩ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནུ་བྦེ་དྷཱ ཛ་ཡ་སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ, ཡ་སྶཱ མུ་དུ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྐ་སྶ ནི་སཱི་ད་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་ཀྐི་རི. ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་ཊྛ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཐ དྭི་ནྣཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ཋཱ་ནེ ཨ་ཊྛཱ་སི ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ན་པྤ་མུ་ཁཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ. རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཀྐོ ‘‘མ་ནྡྷཱ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ཀཾ, ཏེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ནུ་སཱ་ས མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ ནཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ར་ཛྫཾ དྭེ བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་ག་མ་དཱ་སི. ར་ཉྙོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ག་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་ནི་སྶ་ནྡཱ་དི་མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ག་ཙྪི, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཨ་པ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ས་བྦ་དཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏཱ་མཱ་ལཱ་མི་ལཱ་ཡ་ནཱ་དི་དེ་ཝ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ས་ཀྐེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཨ་ཀྑི་ནི་མི་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟཱ དེ་ཝཱ ས་ཀྐ་སྶ ཙ ཏ་སྶ ཙ ནཱ་ན་ཏྟེ མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. སོ ཏ་ཏྠ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ ཏ་དཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཚ་ཏྟིཾ་ས ས་ཀྐཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙུ་ཏཱ, ཏཱ་ཝ ས་ཀྐ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ མེ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཛྫེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏི་ཏྟོ ཀཱ་མེ་ཧི ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པ་ཏི་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་ཏུ་ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་སི་ཏ་ག་ཏྟོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ན ཡཱ་ཝ ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཨི་ནྡཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཎཱི་ཏེ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི’’ཏི.
པ་ཉྙ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སོ་ཁུ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦. ཚ་ཊྛེ སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནི. སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན. པ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ས་ངྑཱ་རཱ ཧི ‘‘མཱ བྷི་ཛྫིཾ་སཱུ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་པི བྷི་ཛྫ་ནྟེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་རེ ནཱ་མ. སཱ ཙ ནེ་སཾ པ་ར་ཏཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཧི པ་དེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སོ་ཁུ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༡༠. པ་ཋ་མ་ཨ་ག་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧-༢༠. ས་ཏྟ་མེ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ག་ཏི’’ནྟི. ཚ་ནྡཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི, པེ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ནྡ་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ. སེ་སེ་སཱུཏི ‘‘དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ མི་ཏྟོ་ཏི ཝཱ, ས་ནྡི་ཊྛོ་ཏི ཝཱ, ཉཱ་ཏ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ལ་ཉྩཾ ཝཱ པ་ན མེ དེ་ཏཱི’’ཏི ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཝེ་རཱི’’ཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་ནུ་བ་དྡྷ་ཝེ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ཏ་ངྑ་ཎུ་པྤ་ནྣ་ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ དོ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ མོ་ཧེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷོ་ཏི ཝཱ ཝི་ས་མེ ཙོ་རཱ་དི་ཀེ ཝི་ས་མཱ་ནི ཝཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཝི་ས་མ་ནི་སྶི་ཏོ ཝཱ, ཨ་ན་ཏྠ་མྤི མེ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷཱི་ཏོ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ.
ཡོ པ་ན ཀི་ཉྩི བྷཱ་ཛེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་ནྡི་ཊྛོ ཝཱ ས་མྦྷ་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི པེ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ དེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཝེ་རཱི’’ཏི དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱུ་ན་ཀཾ དེ་ཏི, ཡོ མུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ དི་ནྣཱ་དི་ནྣཾ ཨ་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱུ་ནཾ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དྷི་ཀཾ དེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ན་ཏྠ་མྤི ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི སཱི་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ དེ་ཏི, སོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ.
ནི་ཧཱི་ཡ་ཏི ཏ་སྶ ཡ་སོཏི ཏ་སྶ ཨ་ག་ཏི་གཱ་མི་ནོ ཀི་ཏྟི་ཡ་སོ་པི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་སོ་པི ནི་ཧཱི་ཡ་ཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྶ་ཏི ཏེ་ན ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཡ་སོ, ཀི་ཏྟི ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ. ཡ་སྶ་ཏི ཏེ་ན པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡ་སོ, པ་རི་ཝཱ་རོ. ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་ད་ས་མཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
ཙ་ར་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.
༣. ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཋ་མ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ, ཝི་པུ་ལ་ཝཱ་ལི་ཀ་པུ་ཉྫ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟོ ཝེ་ལཱ་ཏ་ཊོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་རུ, མ་རུ, སི་ཀ་ཏཱ, ཝཱ་ལུ་ཀཱ, ཝ་ཎྞུ, ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་རཱུ་ཏི ཝཱ་ལི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ན་ཛྫཱཏི ན་ད་ཏི ས་དྡཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ན་དཱི, ཏ་སྶཱ ན་ཛྫཱ, ན་དི་ཡཱ ནི་ནྣ་གཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱཏི ‘‘ནེ་ལ་ཉྫ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ལ-ཀཱ་ར་སྶ ར-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་དྡ་མ་སེ་ཝཱ་ལ་པ་ཎ་ཀཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་ས་ལི་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ‘‘ནཱི་ལཾ-ཛ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་མ་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཝ་སིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ་སྶ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ་ཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ན ཛ་པ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཛ་པཱ, མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནྟི ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི ནི་ཝཱ་སཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལོཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡེ ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛེ ཨ་ཛེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པཱ་ལེ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ཨ་ཛ་པཱ་ལོ’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ནཱ་མ་མེ་ཏཾ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ.
པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱ’’ཏི. པ་ཋ་མནྟི ཙ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཀི་ནྣུ ཁྭཱ་ཧཾ…པེ… ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཧ་ཏྠཱི ཙ ཝཱ་ན་རོ ཙ ཏི་ཏྟི་རོ ཙ ཧ་ཏྠི་ཝཱ་ན་ར་ཏི་ཏྟི་རཱ.
ཡེ ཝུ་དྡྷ་མ་པ་ཙཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷོ, ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷོ, གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཡོ ཝུ་དྡྷཱ. ཏེ་སུ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷོ ནཱ་མ, ཝ་ཡེ ཋི་ཏོ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷོ ནཱ་མ, གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷོ ནཱ་མ. ཏེ་སུ གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ཀཱ་ཀ་མྨེ་ན པཱུ་ཛེ་ནྟི. དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱཏི ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱ ཀུ་ས་ལཱ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. པཱ་སཾ་སཱཏི པ་སཾ་སཱ་ར་ཧཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ སུ་གྒ་ཏཱིཏི ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦེ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཧི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦེ པ་ར་ལོ་ཀེ་པི ཏེ་སཾ སུ་ག་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པི་ཎྜ་ཏྠོ – ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ཝེ་སྶཱ ཝཱ སུ་དྡཱ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ ཝཱ, ཡེ ཀེ་ཙི ས་ཏྟཱ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙི་ཏི་ཀ་མྨེ་ན སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཏི པ་སཾ་སཾ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཐོ་མ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ བྷེ་དཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི.
ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི པ་ར་སྨིཾ. ཨ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙོ, པ་རོ. སོ པ་ནེ་ཏྠ ན ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཉྩི ག་རུ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཏི ག་རུ་ནོ ཨཱ་ཎཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཏི་སྶོ, ན པ་ཏི་སྶོ ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ, པ་ཏི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ, ག་རུ་པ་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་དེ་ཝ་ཀེཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ. ས་དེ་ཝ་ཀགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ད་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ས་མཱ་ར་ཀགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི མཱ་རོ ཛཱ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི ཙ ཧོ་ཏི. ས་བྲ་ཧྨ་ཀཝ་ཙ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ནེ་ཝ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡཱཏི སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ས་མི་ཏཱ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལོ་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏུ་ལྱ་ཡོ་ག་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ, ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཛཱག་ཧ་ཎ་ནྟི པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ.
དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན མཱ་ར་བྲ་ཧྨེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ་པི ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཏེ་སཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མཱ་རོ བྲ་ཧྨཱ་ན་མྤི ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི. ཨུ་པ་རཱིཏི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ. བྲ་ཧྨཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ན་མྤི ག་ནྠ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཛཱ, ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཏ་སྶཱ པ་ཛཱ་ཡ. ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡཱཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི ‘‘ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཉྷི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡུ་ཏྟིཾ. ཨ་ཏྠནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཝ་ཌྜྷིནྟི ཨ་ཏི་ཝ་ཌྜྷི་ནི་མི་ཏྟཾ.
ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ, སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀི་ཉྩཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཡཱ་དི་སོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ, ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་དྷི་ག་མོ པ་རཱུ་པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ པ་ན་སྶ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠི. ན་ཏྠི མེ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི མ་ཡ྄ཧཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ས་རནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི, ས་རནྟི ཝཱ ས་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཏོཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཏོ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི. ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ར་ཏྟ་ཉྙཱུ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ན་ནྟི, ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ནྟཾ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཨེ་ས ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཐེ་ར་ན་ཝ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ནྟཾ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཧ་ནྟཾ. ཝི་སི་ཊྛ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷ་སྶ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ནྟཾ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན མ་ཧ་ནྟེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ དུ་སྶ་ཡུ་ག་དཱ་ན་ཀཱ་ལེཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷེ གཱ་ར་ཝ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀཱ་ལ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ས་ངྒྷེ གཱ་ར་ཝ་ར་ཧི་ཏོ ཝི་ཧཱ་སི.
པ་ཋ་མ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢.དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. དུ་ཏི་ཡེ ཧུ་ཧུ་ངྐ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ནཱཏི སོ ཀི་ར དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཙ ‘‘ཧུ་ཧུ’’ནྟི ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཧུ་ཧུ་ངྐ་ཛཱ་ཏི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཧུ་ཧུ་ཀྐ་ཛཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟ་པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏཱ. ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷཱཏི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷི་མ་རི་ཡཱ་ད་པྤ་ཏྟཱ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. མ་ཧ་ཏྟཾ ལ་ནྟི ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀཱ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ, ན ཝི་བྷ་ཝཱ་དི་ནཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ པ་ཙྪི་མོ ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ. ཛི་ཎྞཱཏི ཝཱ པོ་རཱ་ཎཱ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ནྭ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་དྡྷཱཏི སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷི་ཡུ་ཏྟཱ. མ་ཧ་ལླ་ཀཱཏི ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. མ་ཧ་དྡྷ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏཱཏི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མྨ ཙ་ར་མཱ་ནཱ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ. སུ་ཏཾ ནེ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏཾ ནོ ཨེ་ཏ་ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དོ. ནོཏི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི སུ་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཀཱ་ལེཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཡཾ ན་ཏྠི, ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཙ ནི་པྥ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ ཙ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ ནི་སྶི་ཏཾ, ནི་པྥ་ལཾ ས་མྥ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ན སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ན སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ཝ་ཧཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན ཧ་ད་ཡེ ནི་དྷེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀནྟི ཨ་ཧི་ཏ་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནི་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ནཱཏི དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཡོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཙྪཱ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟཱ. ཨ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏནྟི སུ་ཏྟཱ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ. སཱ་པ་དེ་སཾ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་སུ་ཀེ སུ་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱ་པ་དེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཏི.
པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏནྟི པ་རི་ཙྪེ་ད་ར་ཧི་ཏཾ, སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་མཾ ཝཱ ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡཾ སུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཐཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི, ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ‘‘སུ་ཏྟཾ ནུ ཁོ ཀ་ཐེ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཾ ནུ ཁོ, ནཱ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཝཱ ཀོ་ཊིཾ ཝཱ པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝ་ཊ་རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ནཾ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་རོ་ཧཱ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཨོ་ཏི་ཎྞོ-ཏི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཡོ་ཛ་ན་མྤི ག་ཙྪ་ཏི་ཡེ་ཝ. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ པ་ན མཱུ་ལ་རུ་ཀྑོ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པཱ་རོ་ཧ་མཱུ་ལཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ནི་གྲོ་དྷ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི. ཡོ པ་ན བ་ཧུ་མྤི བྷ་ཎ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ནི་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ནུ་ཡོ་གཱུ་པ་མཱ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཏ་དུ་པ་ཡོ་གཱི་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ བ་ཧུ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཨ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ.
པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ལཱི༹་ཏི པཱ་ལི༹, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. པུ་རི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན པ་ན པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ, ཏཾ་ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ པ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི བྱ་ཉྫ་ན་སོ ཨ་ཏྠ་སོ ཙ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ག་ཧི་ཏཾ, པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཧ་ད་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི སོ་ཏ་བྦ་ཏོ སུ་ཏཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ. ཡོ ཧི སུ་ཏ་དྷ་རོ, སུ་ཏཾ ཏ་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་རོ་གི་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ན་ཊྛཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཙཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ན ས་མྨུ་སྶ་ཏི.
པ་གུ་ཎཱཏི ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ. ནི་ཙྩ་ལི་ཀནྟི ཨ་ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ. སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ. ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཏྭཱཏི པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ. པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཝི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ངྒཱ་སོ་ཏ་ས་དི་སཾ. ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་སོ་ཏ་ས་དི་ས’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་ཀི་ཏྟི་མཾ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་སྶ སུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙ་ཡོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཝ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ད་ས་ཀ…པེ… ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ད་ས་སུ་ཏྟཱ་ནི ག་ཏཱ་ནི, ད་ས་ཝ་གྒཱ་ནི ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ག་སོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ ཙི་ནྟི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.
ཨ་དྷི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ཧི སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ, སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟནྟི ས་མཱ་དྷི་མཱ་ཧ. སོ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཨ་པཱི་ཏི་ཛཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁཾ, ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཛཾ ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱིཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སི་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཏཾ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི.
ཝི་པུ་ལཱ་ནནྟི ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པི་ཏཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཝི་པུ་ལ་ཏཱ ནཱ་མ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ར་ཏ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, སཱ ཙ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ‘‘ཝི་པུ་ལཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ལ་ཉྷི ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི ན ཧོ་ཏི ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ལཱ་བྷཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ. པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀེཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ. ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ པ་གེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱིཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་སོ་དྷེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀཱ་ནཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཝི་སོ་དྷ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ལི༹་ཀ་ཡ་ནྟནྟི ཀཱ་ལ་མཱ་ན་ནཱ་ལི༹་ཀ་ཡ་ནྟ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཊྛ་པི་ཏ་ས་ངྐ་པྤོཏི ན ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ས་ངྐ་པྤོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུཏི ས་བྦེ་སཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་ར་གཱུཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ན་པཱ་ར་གཱུཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན པཱ་རཾ ག་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པཱ་ར་གཱུཏི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་པཱ་ར་གཱུཏི ས་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པཱ་རཾ ག་ཏོ, ས་བྦཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཱིཏི ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཀ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་ཀ་ལ་ཙ་ཏུ་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི, པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཏ་ཏི་ཡེ ལོ་ཀོཏི ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ, ཨི་དྷ པ་ན དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀོ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཝི་སཾ་ས་ཊྛོ ན པ་ཊི་བ་དྡྷོ, ས་བྦེ་སཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཎྷཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑོ ཀ་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱཏི སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧོ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ. སོ ཧི ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཧི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཏ་ཐཱ་ནི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་མེ་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༩༠; པ་ཊི. མ. ༢.༨) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་པི་ཙ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ག་ཏོཏི ཙ ཨ་ཝ་ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ པ་ཏྟོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ལོ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷ་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཙྩེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ས་དྡ་བུ་དྡྷ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཧི པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི. དི་ཊྛ་ནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ན ཡཾ དི་ཊྛཾ ཡཾ དི་སྶ་ཏི, ཡཾ ད་ཀྑ་ཏི, ཡཾ ས་མ་ཝཱ་ཡེ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏཾ ས་བྦཾ དི་ཊྛ་ནྟེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་དྡྷ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཏ་ནྟི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏ་བྦ་ཏོ. མུ་ཏནྟི ས་ནི་སྶ་ཡེ ཨི་ནྡྲི་ཡེ ནི་སྶ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཏནྟི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དི དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི. པ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི. པ་རི་ཡེ་སི་ཏནྟི པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ. ཏཾ པ་ན པ་ཏྟཾ ཝཱ སི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི. དྭ་ཡེ་ན་པི དྭི་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི པ་ཏྟཾ དྭི་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་རི་ཏནྟི ཏེ པ་ན ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ཉྩ་རི་ཏཾ, ཝི་པ་རི་ཏ་ཀྐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པཱི་ཏ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ལོ་ཧི་ཏ་ཨོ་དཱ་ཏཱ་དི་ས་བྦཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་གཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སུ་མ་ནོཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སུ་མ་ནོ. དུ་མྨ་ནོཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དུ་མྨ་ནོ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་ངྑ་ས་དྡོ, པ་ཎ་ཝ་ས་དྡོ, པ་ཏྟ་ག་ནྡྷོ, པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ, པུ་པྥ་ར་སོ, ཕ་ལ་ར་སོ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པྤ་ཏྟནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི. ལོ་ཀེ་ན ག་ཏནྟི ལོ་ཀེ་ན ཉཱ་ཏཾ. ཏ་ཐེ་ཝ ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ ཧི དྷཱ་ཏ་ཝོ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ.
ཡ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ་ཉྩ ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ཐཱ་ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣོ ཏི་ཎྞཾ མཱ་རཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ མ་དྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ་ཉྩ ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ མ་ལླཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེ ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེཏི ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣཾ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཝ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི པ་ཙྪི་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི ཡཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ལ་པ་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ནི་དྡི་ས་ཏི པ་རི་ནི་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཏཾ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ དེ་སི་ཏཾ ས་བྦཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ན་ཝ་ངྒཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞཾ རཱ་ག་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ དོ་ས་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ མོ་ཧ་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ, ན་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཝཱ་ལ་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཝ་ཀྑ་ལི་ཏཾ, ཨེ་ཀ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཡ ལ་ཉྪི་ཏཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ནཱ་ལི༹་ཡཱ མི་ཏཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཏུ་ལཱ་ཡ ཏུ་ལི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏི ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ག་ད་ཨ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ ག་ཏ་ས་དྡོ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཾ ག་ད་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ག་ད་ནཾ ཨཱ་ག་དོ, ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨཱ་ག་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱིཏི ཡེ དྷ་མྨེ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏཱ ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི པ་རེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི, ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཡཾ པ་ཧཱ་སི. ཡེ པ་ན དྷ་མྨེ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཡཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ས་མྨ་དེ་ཝ སཱི་ལཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཐེ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཡོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སྶ་པི ཝཱ་ཙཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཙཱ, ཀཱ་ཡོ་པི ཏ་ཐཱ ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཀཱ་ཡོ, ཝཱ་ཙཱ་པི ཏ་ཐཱ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་བྷཱུ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཨུ་པ་རི བྷ་ཝ་གྒཾ, ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི སཱི་ལེ་ན་པི ས་མཱ་དྷི་ནཱ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ་པི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་པི, ན ཏ་སྶ ཏུ་ལཱ ཝཱ པ་མཱ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྠི. ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་མོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏུ་ལོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ད་ཀྑ་ཏཱིཏི ས་བྦཾ པ་སྶ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ད་ས་ས་དྡོ. ཏེ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ནེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, ས་བྦཾ ཏཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཨ་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ནཱ ཙ ས་ཏྟེ, བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཏྠ་ཏྟཱུ་པ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ, ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཡོ་གཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨུ་པ་ཡེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏོཏི ས་བྦ་སྨི་མྤི ལོ་ཀེ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་ཡེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏོ.
ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ག་ནྠེ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི ས་བྦེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠཱ་དི་ཀེ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཏེ་སཾ པ་མོ་ཙ་ནོ་ཏི ས་བྦ་ག་ནྠ་པྤ་མོ་ཙ་ནོ. ཕུ་ཊྛ་སྶ པ་ར་མཱ ས་ནྟཱིཏི ཨ་སྶ ཨ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ན བུ་དྡྷེ་ན པ་ར་མཱ ས་ནྟི ཉཱ་ཎ་ཕུ་ས་ནེ་ན ཕུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕུ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་བྦཱ་ནེ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ན་ཏྠཱིཏི ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནེ བྷ་ཡཾ ན་ཏྠི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སོ ཁེ་མ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཁེ་མ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ཁེ་མ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༣༧༩-༤༠༨). ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཾ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ནཱི་གྷོ ནི་དྡུ་ཀྑོ. ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོཏི ས་བྦེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ. ཨུ་པ་དྷཱི ས་མྨ་དེ་ཝ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡོ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ཙ་ཀྐནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ཡཱིཏི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ དྭཱ་ད་སཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. མ་ཧ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟཾ. ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དནྟི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཡོ་གེ་ན ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ བཱ་ལ༹ྷཾ ཁོ ནེ པ་སཾ་ས་སཱིཏི ནེ ས་མ་ཎེ བཱ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་ས་སི ཝ་ཎྞ་ཡ་སི. ཀཱི་དི་སཾ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀིཾ་སཱི་ལཱ. ཀོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀིཾ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ. གུ་ཎ་མ་གྒ་ས་ཎྛི་ཏཱཏི གུ་ཎ་གྒ་ས་ཎྛི་ཏཱ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་གྒ་གུ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཱ ས་ནྟ་མཱ་ན་སཱ, ‘‘ས་ནྟཾ ཏེ་སཾ ག་ཏཾ ཋི་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཀི་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཀཱ, ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི. ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན –
‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ སུ་ཙི ནེ་སཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ལཾ;
མ་ནོ་ཀ་མྨཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘ཝི་མ་ལཱ ས་ངྑ་མུ་ཏྟཱ་བྷཱ, སུ་དྡྷཱ ཨ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཱ;
པུ་ཎྞཱ སུ་དྡྷེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷེ་ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘ཡ་སེ་ན ཨུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཨ་ཡ་སེ་ན ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ཡ་སཱ་ཡ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘པ་སཾ་སཱ་ཡུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, ནི་ནྡཱ་ཡ་པི ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ས་མཱ ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་སུ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘སུ་ཁེ་ན ཨུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, དུ་ཀྑེ་ན་པི ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ཨ་ཀ་མྤཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༠༣ ཙཱུ་ལ༹་སུ་བྷ་དྡཱ་ཝ་ཏྠུ) –