༣. ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཋ་མ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ, ཝི་པུ་ལ་ཝཱ་ལི་ཀ་པུ་ཉྫ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟོ ཝེ་ལཱ་ཏ་ཊོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་རུ, མ་རུ, སི་ཀ་ཏཱ, ཝཱ་ལུ་ཀཱ, ཝ་ཎྞུ, ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་རཱུ་ཏི ཝཱ་ལི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ན་ཛྫཱཏི ན་ད་ཏི ས་དྡཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ན་དཱི, ཏ་སྶཱ ན་ཛྫཱ, ན་དི་ཡཱ ནི་ནྣ་གཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱཏི ‘‘ནེ་ལ་ཉྫ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ལ-ཀཱ་ར་སྶ ར-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་དྡ་མ་སེ་ཝཱ་ལ་པ་ཎ་ཀཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་ས་ལི་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ‘‘ནཱི་ལཾ-ཛ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་མ་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཝ་སིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ་སྶ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ་ཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ན ཛ་པ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཛ་པཱ, མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནྟི ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི ནི་ཝཱ་སཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལོཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡེ ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛེ ཨ་ཛེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པཱ་ལེ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ཨ་ཛ་པཱ་ལོ’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ནཱ་མ་མེ་ཏཾ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ.
པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱ’’ཏི. པ་ཋ་མནྟི ཙ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཀི་ནྣུ ཁྭཱ་ཧཾ…པེ… ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཧ་ཏྠཱི ཙ ཝཱ་ན་རོ ཙ ཏི་ཏྟི་རོ ཙ ཧ་ཏྠི་ཝཱ་ན་ར་ཏི་ཏྟི་རཱ.
ཡེ ཝུ་དྡྷ་མ་པ་ཙཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷོ, ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷོ, གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཡོ ཝུ་དྡྷཱ. ཏེ་སུ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷོ ནཱ་མ, ཝ་ཡེ ཋི་ཏོ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷོ ནཱ་མ, གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷོ ནཱ་མ. ཏེ་སུ གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ཀཱ་ཀ་མྨེ་ན པཱུ་ཛེ་ནྟི. དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱཏི ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱ ཀུ་ས་ལཱ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. པཱ་སཾ་སཱཏི པ་སཾ་སཱ་ར་ཧཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ སུ་གྒ་ཏཱིཏི ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦེ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཧི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦེ པ་ར་ལོ་ཀེ་པི ཏེ་སཾ སུ་ག་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པི་ཎྜ་ཏྠོ – ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ཝེ་སྶཱ ཝཱ སུ་དྡཱ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ ཝཱ, ཡེ ཀེ་ཙི ས་ཏྟཱ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙི་ཏི་ཀ་མྨེ་ན སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཏི པ་སཾ་སཾ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཐོ་མ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ བྷེ་དཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི.
ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི པ་ར་སྨིཾ. ཨ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙོ, པ་རོ. སོ པ་ནེ་ཏྠ ན ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཉྩི ག་རུ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཏི ག་རུ་ནོ ཨཱ་ཎཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཏི་སྶོ, ན པ་ཏི་སྶོ ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ, པ་ཏི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ, ག་རུ་པ་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་དེ་ཝ་ཀེཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ. ས་དེ་ཝ་ཀགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ད་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ས་མཱ་ར་ཀགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི མཱ་རོ ཛཱ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི ཙ ཧོ་ཏི. ས་བྲ་ཧྨ་ཀཝ་ཙ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ནེ་ཝ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡཱཏི སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ས་མི་ཏཱ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལོ་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏུ་ལྱ་ཡོ་ག་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ, ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཛཱག་ཧ་ཎ་ནྟི པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ.
དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན མཱ་ར་བྲ་ཧྨེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ་པི ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཏེ་སཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མཱ་རོ བྲ་ཧྨཱ་ན་མྤི ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི. ཨུ་པ་རཱིཏི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ. བྲ་ཧྨཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ན་མྤི ག་ནྠ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཛཱ, ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཏ་སྶཱ པ་ཛཱ་ཡ. ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡཱཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི ‘‘ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཉྷི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡུ་ཏྟིཾ. ཨ་ཏྠནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཝ་ཌྜྷིནྟི ཨ་ཏི་ཝ་ཌྜྷི་ནི་མི་ཏྟཾ.
ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ, སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀི་ཉྩཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཡཱ་དི་སོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ, ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་དྷི་ག་མོ པ་རཱུ་པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ པ་ན་སྶ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠི. ན་ཏྠི མེ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི མ་ཡ྄ཧཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ས་རནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི, ས་རནྟི ཝཱ ས་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཏོཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཏོ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི. ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ར་ཏྟ་ཉྙཱུ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ན་ནྟི, ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ནྟཾ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཨེ་ས ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཐེ་ར་ན་ཝ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ནྟཾ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཧ་ནྟཾ. ཝི་སི་ཊྛ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷ་སྶ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ནྟཾ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན མ་ཧ་ནྟེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ དུ་སྶ་ཡུ་ག་དཱ་ན་ཀཱ་ལེཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷེ གཱ་ར་ཝ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀཱ་ལ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ས་ངྒྷེ གཱ་ར་ཝ་ར་ཧི་ཏོ ཝི་ཧཱ་སི.
པ་ཋ་མ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢.དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. དུ་ཏི་ཡེ ཧུ་ཧུ་ངྐ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ནཱཏི སོ ཀི་ར དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཙ ‘‘ཧུ་ཧུ’’ནྟི ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཧུ་ཧུ་ངྐ་ཛཱ་ཏི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཧུ་ཧུ་ཀྐ་ཛཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟ་པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏཱ. ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷཱཏི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷི་མ་རི་ཡཱ་ད་པྤ་ཏྟཱ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. མ་ཧ་ཏྟཾ ལ་ནྟི ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀཱ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ, ན ཝི་བྷ་ཝཱ་དི་ནཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ པ་ཙྪི་མོ ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ. ཛི་ཎྞཱཏི ཝཱ པོ་རཱ་ཎཱ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ནྭ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་དྡྷཱཏི སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷི་ཡུ་ཏྟཱ. མ་ཧ་ལླ་ཀཱཏི ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. མ་ཧ་དྡྷ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏཱཏི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མྨ ཙ་ར་མཱ་ནཱ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ. སུ་ཏཾ ནེ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏཾ ནོ ཨེ་ཏ་ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དོ. ནོཏི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི སུ་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཀཱ་ལེཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཡཾ ན་ཏྠི, ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཙ ནི་པྥ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ ཙ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ ནི་སྶི་ཏཾ, ནི་པྥ་ལཾ ས་མྥ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ན སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ན སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ཝ་ཧཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན ཧ་ད་ཡེ ནི་དྷེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀནྟི ཨ་ཧི་ཏ་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནི་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ནཱཏི དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཡོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཙྪཱ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟཱ. ཨ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏནྟི སུ་ཏྟཱ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ. སཱ་པ་དེ་སཾ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་སུ་ཀེ སུ་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱ་པ་དེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཏི.
པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏནྟི པ་རི་ཙྪེ་ད་ར་ཧི་ཏཾ, སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་མཾ ཝཱ ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡཾ སུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཐཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི, ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ‘‘སུ་ཏྟཾ ནུ ཁོ ཀ་ཐེ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཾ ནུ ཁོ, ནཱ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཝཱ ཀོ་ཊིཾ ཝཱ པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝ་ཊ་རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ནཾ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་རོ་ཧཱ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཨོ་ཏི་ཎྞོ-ཏི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཡོ་ཛ་ན་མྤི ག་ཙྪ་ཏི་ཡེ་ཝ. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ པ་ན མཱུ་ལ་རུ་ཀྑོ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པཱ་རོ་ཧ་མཱུ་ལཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ནི་གྲོ་དྷ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི. ཡོ པ་ན བ་ཧུ་མྤི བྷ་ཎ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ནི་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ནུ་ཡོ་གཱུ་པ་མཱ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཏ་དུ་པ་ཡོ་གཱི་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ བ་ཧུ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཨ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ.
པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ལཱི༹་ཏི པཱ་ལི༹, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. པུ་རི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན པ་ན པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ, ཏཾ་ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ པ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི བྱ་ཉྫ་ན་སོ ཨ་ཏྠ་སོ ཙ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ག་ཧི་ཏཾ, པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཧ་ད་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི སོ་ཏ་བྦ་ཏོ སུ་ཏཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ. ཡོ ཧི སུ་ཏ་དྷ་རོ, སུ་ཏཾ ཏ་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་རོ་གི་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ན་ཊྛཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཙཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ན ས་མྨུ་སྶ་ཏི.
པ་གུ་ཎཱཏི ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ. ནི་ཙྩ་ལི་ཀནྟི ཨ་ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ. སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ. ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཏྭཱཏི པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ. པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཝི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ངྒཱ་སོ་ཏ་ས་དི་སཾ. ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་སོ་ཏ་ས་དི་ས’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་ཀི་ཏྟི་མཾ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་སྶ སུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙ་ཡོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཝ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ད་ས་ཀ…པེ… ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ད་ས་སུ་ཏྟཱ་ནི ག་ཏཱ་ནི, ད་ས་ཝ་གྒཱ་ནི ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ག་སོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ ཙི་ནྟི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.
ཨ་དྷི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ཧི སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ, སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟནྟི ས་མཱ་དྷི་མཱ་ཧ. སོ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཨ་པཱི་ཏི་ཛཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁཾ, ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཛཾ ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱིཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སི་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཏཾ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི.
ཝི་པུ་ལཱ་ནནྟི ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པི་ཏཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཝི་པུ་ལ་ཏཱ ནཱ་མ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ར་ཏ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, སཱ ཙ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ‘‘ཝི་པུ་ལཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ལ་ཉྷི ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི ན ཧོ་ཏི ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ལཱ་བྷཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ. པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀེཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ. ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ པ་གེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱིཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་སོ་དྷེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀཱ་ནཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཝི་སོ་དྷ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ལི༹་ཀ་ཡ་ནྟནྟི ཀཱ་ལ་མཱ་ན་ནཱ་ལི༹་ཀ་ཡ་ནྟ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཊྛ་པི་ཏ་ས་ངྐ་པྤོཏི ན ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ས་ངྐ་པྤོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུཏི ས་བྦེ་སཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་ར་གཱུཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ན་པཱ་ར་གཱུཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན པཱ་རཾ ག་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པཱ་ར་གཱུཏི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་པཱ་ར་གཱུཏི ས་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པཱ་རཾ ག་ཏོ, ས་བྦཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཱིཏི ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཀ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་ཀ་ལ་ཙ་ཏུ་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི, པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཏ་ཏི་ཡེ ལོ་ཀོཏི ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ, ཨི་དྷ པ་ན དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀོ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཝི་སཾ་ས་ཊྛོ ན པ་ཊི་བ་དྡྷོ, ས་བྦེ་སཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཎྷཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑོ ཀ་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱཏི སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧོ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ. སོ ཧི ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཧི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཏ་ཐཱ་ནི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་མེ་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༩༠; པ་ཊི. མ. ༢.༨) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་པི་ཙ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ག་ཏོཏི ཙ ཨ་ཝ་ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ པ་ཏྟོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ལོ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷ་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཙྩེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ས་དྡ་བུ་དྡྷ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཧི པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི. དི་ཊྛ་ནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ན ཡཾ དི་ཊྛཾ ཡཾ དི་སྶ་ཏི, ཡཾ ད་ཀྑ་ཏི, ཡཾ ས་མ་ཝཱ་ཡེ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏཾ ས་བྦཾ དི་ཊྛ་ནྟེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་དྡྷ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཏ་ནྟི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏ་བྦ་ཏོ. མུ་ཏནྟི ས་ནི་སྶ་ཡེ ཨི་ནྡྲི་ཡེ ནི་སྶ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཏནྟི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དི དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི. པ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི. པ་རི་ཡེ་སི་ཏནྟི པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ. ཏཾ པ་ན པ་ཏྟཾ ཝཱ སི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི. དྭ་ཡེ་ན་པི དྭི་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི པ་ཏྟཾ དྭི་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་རི་ཏནྟི ཏེ པ་ན ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ཉྩ་རི་ཏཾ, ཝི་པ་རི་ཏ་ཀྐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པཱི་ཏ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ལོ་ཧི་ཏ་ཨོ་དཱ་ཏཱ་དི་ས་བྦཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་གཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སུ་མ་ནོཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སུ་མ་ནོ. དུ་མྨ་ནོཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དུ་མྨ་ནོ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་ངྑ་ས་དྡོ, པ་ཎ་ཝ་ས་དྡོ, པ་ཏྟ་ག་ནྡྷོ, པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ, པུ་པྥ་ར་སོ, ཕ་ལ་ར་སོ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པྤ་ཏྟནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི. ལོ་ཀེ་ན ག་ཏནྟི ལོ་ཀེ་ན ཉཱ་ཏཾ. ཏ་ཐེ་ཝ ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ ཧི དྷཱ་ཏ་ཝོ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ.
ཡ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ་ཉྩ ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ཐཱ་ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣོ ཏི་ཎྞཾ མཱ་རཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ མ་དྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ་ཉྩ ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ མ་ལླཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེ ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེཏི ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣཾ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཝ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི པ་ཙྪི་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི ཡཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ལ་པ་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ནི་དྡི་ས་ཏི པ་རི་ནི་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཏཾ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ དེ་སི་ཏཾ ས་བྦཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ན་ཝ་ངྒཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞཾ རཱ་ག་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ དོ་ས་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ མོ་ཧ་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ, ན་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཝཱ་ལ་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཝ་ཀྑ་ལི་ཏཾ, ཨེ་ཀ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཡ ལ་ཉྪི་ཏཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ནཱ་ལི༹་ཡཱ མི་ཏཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཏུ་ལཱ་ཡ ཏུ་ལི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏི ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ག་ད་ཨ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ ག་ཏ་ས་དྡོ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཾ ག་ད་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ག་ད་ནཾ ཨཱ་ག་དོ, ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨཱ་ག་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱིཏི ཡེ དྷ་མྨེ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏཱ ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི པ་རེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི, ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཡཾ པ་ཧཱ་སི. ཡེ པ་ན དྷ་མྨེ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཡཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ས་མྨ་དེ་ཝ སཱི་ལཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཐེ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཡོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སྶ་པི ཝཱ་ཙཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཙཱ, ཀཱ་ཡོ་པི ཏ་ཐཱ ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཀཱ་ཡོ, ཝཱ་ཙཱ་པི ཏ་ཐཱ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་བྷཱུ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཨུ་པ་རི བྷ་ཝ་གྒཾ, ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི སཱི་ལེ་ན་པི ས་མཱ་དྷི་ནཱ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ་པི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་པི, ན ཏ་སྶ ཏུ་ལཱ ཝཱ པ་མཱ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྠི. ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་མོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏུ་ལོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ད་ཀྑ་ཏཱིཏི ས་བྦཾ པ་སྶ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ད་ས་ས་དྡོ. ཏེ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ནེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, ས་བྦཾ ཏཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཨ་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ནཱ ཙ ས་ཏྟེ, བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཏྠ་ཏྟཱུ་པ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ, ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཡོ་གཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨུ་པ་ཡེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏོཏི ས་བྦ་སྨི་མྤི ལོ་ཀེ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་ཡེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏོ.
ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ག་ནྠེ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི ས་བྦེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠཱ་དི་ཀེ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཏེ་སཾ པ་མོ་ཙ་ནོ་ཏི ས་བྦ་ག་ནྠ་པྤ་མོ་ཙ་ནོ. ཕུ་ཊྛ་སྶ པ་ར་མཱ ས་ནྟཱིཏི ཨ་སྶ ཨ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ན བུ་དྡྷེ་ན པ་ར་མཱ ས་ནྟི ཉཱ་ཎ་ཕུ་ས་ནེ་ན ཕུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕུ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་བྦཱ་ནེ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ན་ཏྠཱིཏི ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནེ བྷ་ཡཾ ན་ཏྠི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སོ ཁེ་མ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཁེ་མ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ཁེ་མ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༣༧༩-༤༠༨). ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཾ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ནཱི་གྷོ ནི་དྡུ་ཀྑོ. ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོཏི ས་བྦེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ. ཨུ་པ་དྷཱི ས་མྨ་དེ་ཝ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡོ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ཙ་ཀྐནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ཡཱིཏི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ དྭཱ་ད་སཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. མ་ཧ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟཾ. ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དནྟི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཡོ་གེ་ན ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ བཱ་ལ༹ྷཾ ཁོ ནེ པ་སཾ་ས་སཱིཏི ནེ ས་མ་ཎེ བཱ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་ས་སི ཝ་ཎྞ་ཡ་སི. ཀཱི་དི་སཾ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀིཾ་སཱི་ལཱ. ཀོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀིཾ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ. གུ་ཎ་མ་གྒ་ས་ཎྛི་ཏཱཏི གུ་ཎ་གྒ་ས་ཎྛི་ཏཱ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་གྒ་གུ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཱ ས་ནྟ་མཱ་ན་སཱ, ‘‘ས་ནྟཾ ཏེ་སཾ ག་ཏཾ ཋི་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཀི་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཀཱ, ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི. ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན –
‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ སུ་ཙི ནེ་སཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ལཾ;
མ་ནོ་ཀ་མྨཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘ཝི་མ་ལཱ ས་ངྑ་མུ་ཏྟཱ་བྷཱ, སུ་དྡྷཱ ཨ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཱ;
པུ་ཎྞཱ སུ་དྡྷེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷེ་ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘ཡ་སེ་ན ཨུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཨ་ཡ་སེ་ན ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ཡ་སཱ་ཡ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘པ་སཾ་སཱ་ཡུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, ནི་ནྡཱ་ཡ་པི ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ས་མཱ ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་སུ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མ.
‘‘སུ་ཁེ་ན ཨུ་ནྣ་ཏོ ལོ་ཀོ, དུ་ཀྑེ་ན་པི ཙ ཨོ་ན་ཏོ;
ཨ་ཀ་མྤཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ, ཏཱ་དི་སཱ ས་མ་ཎཱ མ་མཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༠༣ ཙཱུ་ལ༹་སུ་བྷ་དྡཱ་ཝ་ཏྠུ) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
‘‘དཱུ་རེ ས་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ས་ནྟོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ས་ནྟོ ནཱ་མ, ཨི་དྷ པ་ན པུ་བྦ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཏྟཱ ས་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པ་ཀཱ་ས་ནྟཱིཏི དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟི. ཧི་མ་ཝ་ནྟོ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ཝི་ཏྠ་ཏོ པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏུ་བྦེ་དྷོ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཀཱུ་ཊ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་བྦ་ཏོ དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་བྷི་མུ་ཁེ ཋི་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ནྟེ་ཏྠ ན དི་སྶ་ནྟཱིཏི ལཱ་བྷ་ག་རུ་ཀཱ, ཝི་ཏྠི་ཎྞ་པ་ར་ལོ་ཀཱ, ཨཱ་མི་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ, ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, བཱ་ལ་པུ་གྒ་ལཱ ཨ་ས་ནྟོ ནཱ་མ. ཏེ ཨེ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎ་སྶ ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣཱ་པི ན དི་སྶ་ནྟི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ར་ཏྟིཾ ཁི་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ས་རཱཏི ར་ཏྟིཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཁི་ཏྟཱ ས་རཱ ཝི་ཡ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻནྟི སེ་ཊྛ་དེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐཱ དི་ནྣཾ ན པུ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི ནི་སྶ་ཊྛཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ དི་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དི་ཊྛཾ ན མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛནྟི མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་པི དི་ཊྛཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་པི དི་ཊྛཾ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཉྷི ཙ་ཀྑུ་དྭ་ཡེ་ན ཀ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ནཾ, ཡཾ ཙ་ཀྑུ་དྭ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི ཨ་པ་སྶི པ་སྶི་སྶ་ཏི, ས་མ་ཝཱ་ཡེ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏཾ ས་བྦཾ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘དི་ཊྛ’’ནྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་དྡྷ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཧི ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ‘‘ད་ཊྛ་བྦཾ སོ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི.
ལཱ་བྷེ་པི ཏཱ་དཱི, ཨ་ལཱ་བྷེ་པི ཏཱ་དཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ལེ ལཱ་བྷ་སྶ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི ཏཱ་དི་སོ. ཡ་སེ་པཱིཏི ཡ་སེ ས་ཏི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཀཱ་ལེ་པི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. པ་ཉྩ་མེ ན་ཡི་དནྟི ཨེ་ཏྠ ན-ཨི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ‘‘ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ‘‘ན ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཡ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨི་དཾ-ས་དྡོ ‘‘ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་རཱ་མི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནེ སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༩༡; མ. ནི. ༡.༥༠༡) ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ‘‘ཨི་དཾ ཁོ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༧) ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏོ.
‘‘ཨི་ད་ཉྷི ཏཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ, ཨི་སི་ས་ངྒྷ་ནི་སེ་ཝི་ཏཾ;
ཨཱ་ཝུ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་རཱ་ཛེ་ན, པཱི་ཏི་ས་ཉྫ་ན་ནཾ མ་མཱ’’ཏི. (མ. ནི. ༣.༣༨༧-༣༨༨; སཾ. ནི. ༡.༤༨, ༡༠༡) –
ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑེ. ཨི་དྷཱ་པི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑེ ད་ཊྛ་བྦོ.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ-ས་དྡོ –
‘‘ཀིཾ ཏེ ཝ་ཏཾ ཀིཾ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ,
ཀི་སྶ སུ་ཙི་ཎྞ་སྶ ཨ་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀོ;
ཨི་དྡྷཱི ཛུ་ཏཱི བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི,
ཨི་ད་ཉྩ ཏེ ནཱ་ག མ་ཧཱ་ཝི་མཱ་ནཾ.
‘‘ཨ་ཧ་ཉྩ བྷ་རི་ཡཱ ཙ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ,
ས་དྡྷཱ ཨུ་བྷོ དཱ་ན་པ་ཏཱི ཨ་ཧུ་མྷཱ;
ཨོ་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ མེ གྷ་རཾ ཏ་དཱ་སི,
ས་ནྟ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ.
‘‘ཏཾ མེ ཝ་ཏཾ ཏཾ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ,
ཏ་སྶ སུ་ཙི་ཎྞ་སྶ ཨ་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀོ;
ཨི་དྡྷཱི ཛུ་ཏཱི བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི,
ཨི་ད་ཉྩ མེ ཝཱི་ར མ་ཧཱ་ཝི་མཱ་ན’’ནྟི. –
ཨི་མ་སྨིཾ པུ་ཎྞ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༥༩༥) དཱ་ནེ ཨཱ་ག་ཏོ.
‘‘ཀེ་ན པཱ་ཎི ཀཱ་མ་ད་དོ, ཀེ་ན པཱ་ཎི མ་དྷུ་སྶ་ཝོ;
ཀེ་ན ཏེ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, པུ་ཉྙཾ པཱ་ཎི་མྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ངྐུ་ར་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ (པེ. ཝ. ༢༧༥, ༢༧༧) ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩེ.
‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཏྟི་རི་ཡཾ ནཱ་མ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཏི་ཏྟི་ར་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༡) པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལེ.
‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན མེ, པ་ཉྩ་སི་ཁ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནེ་ཝ ནི་བྦི་དཱ་ཡ ན ཝི་རཱ་གཱ་ཡ…པེ… ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༢༩) བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ.
‘‘པ་རེ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, མ་ཡ་མེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༨༣) མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཡཾ.
‘‘མ་ཡ་ཉྩ བྷ་རི་ཡཱ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ་མ,
ཨ་མྷེ ཙ བྷ་རི་ཡཱ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི;
ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏཱ་ཧི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མ,
ཏ་སྨཱ ཧི ཨ་མྷཾ ད་ཧ་རཱ ན མཱི་ཡ་རེ’’ཏི. –
ཨི་མ་སྨིཾ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༡.༡༠.༩༧) ས་དཱ་ར་ས་ནྟོ་སེ.
‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏཱ, ཏ་པ་སྶཱི སུ་དཾ ཧོ་མཱི’’ཏི ལོ་མ་ཧཾ་ས་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༡༥༥) ཝཱི་རི་ཡེ.
‘‘ཧཱི་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི;
མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན ཙ དེ་ཝ་ཏྟཾ, ཨུ་ཏྟ་མེ་ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. –
ནི་མི་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༢༢.༤༢༩) ཨ་ཏྟ་ད་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏེ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ ཨུ་པོ་ས་ཐེ.
‘‘ཨི་དཾ ཁོ པ་ན མེ, པ་ཉྩ་སི་ཁ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ…པེ… ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ (དཱི. ནི. ༢.༣༢༩) ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ.
‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨི་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ཕཱི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ བཱ་ཧུ་ཛ་ཉྙཾ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏཾ ཡཱ་ཝ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏ’’ནྟི པཱ་སཱ་དི་ཀ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༡༧༤) སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ས་ཀ་ལ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ སཱ་ས་ནེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཝུ་སྶ་ཏཱིཏི ཝུ་སཱི་ཡ་ཏི, ཙ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ན་ཀུ་ཧ་ན་ཏྠནྟི ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཡྻོ སཱི་ལ་ཝཱ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་ནྟུ་ཊྛོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛ་ན་སྶ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་མྷཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀུ་ཧ་ན་ཏྠནྟི པཱ་པི་ཙྪ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཏོ སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནི་སྶི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཀུ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛ་ན་སྶ ཝི་མྷཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཧི ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཛ་ན་སྶ ཀུ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི, ཛ་ན་སྶ ཝི་མྷཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ན་ལཱ་པ་ན་ཏྠནྟི ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ ཨ་ཡྻ་སྶ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ‘‘ཀེ་ན་ཏྠོ, ཀིཾ ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་དཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཛ་ན་ལ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་སྶ པཱ་པི་ཙྪ་སྶ ས་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་ཐོ་བྷཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛ་ན་སྶ ལ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཛ་ན་ལ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ན ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ལཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི.
ན ཨི་ཏི་ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ན ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྠ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ‘ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶཾ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’ནྟི, སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༥) སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ ཙ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ད་ར་བ་ཧུ་མཱ་ན་ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ ས་ཀྐཱ་རོ, ཡོ ཙ ‘‘སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ སུ་ཏ་དྷ་རོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་གྒ་ཙྪ་ན་ཀ་ཐུ་ཏི་གྷོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏོ སི་ལོ་ཀོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྠནྟི པཱ་པི་ཙྪ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ ལཱ་བྷཱ་དི་ག་རུ་ཏཱ་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཨུ་ད་ཡ་སྶ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི.
ན ཨི་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུཏི ཨེ་ཝཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སེ ས་ཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མཾ ལོ་ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏུ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་མྤི ན ཨི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པཱ་པི་ཙྪ་སྶ ས་ཏོ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ་གུ་ཎོ་ཏི མཾ ལོ་ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ན ཨི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི པ་ནེ་ཏྠ པུ་རི་མོ པུ་རི་མོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ.
ཨ་ཐ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཐཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏེ་ན ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཾ་ཝ་ར་ཏྠཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ སཾ་ཝ་རོ – པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ, ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ, ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ, ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༩༥; སཾ. ནི. ༤.༢༣༩; ཨ. ནི. ༣.༡༦) ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ.
‘‘ཡཱ་ནི སོ་ཏཱ་ནི ལོ་ཀ་སྨིཾ, ས་ཏི ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ;
སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མི, པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༠༤༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༤; ནེ་ཏྟི. ༤.༡༡, ༤༥) –
ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ. ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི སཱི་ཏ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༤; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤; ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཡཾ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ.
‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༦; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤; ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཡཾ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ.
ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཝ ཝི་ར་ཏི ཙ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་བྦོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སཾ་ཡ་མོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ. ས་ཏི ཨེ་ཝ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ, ས་ཏི་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ ཁ་ནྡྷཱ. ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ. ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དོ་སོ, ཨ་དོ་ས་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལཱ ཁ་ནྡྷཱ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ, པ་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་སུ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ, དུ་ཏི་ཡོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩ་སྶ, ཏ་ཏི་ཡོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ, པ་ཉྩ་མོ ཀོ་ས་ཛྫ་སྶ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ པི་ད་ཧ་ན་ཏོ སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ར་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏཱི་ཧི པ་ཧཱ་ནེ་ཧཱིཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཧཱ་ནེ་ཧི. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་པྤ་ཧཱ་ན་མྤི ཨི་དྷ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཉྷི པ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཡཾ དཱི་པཱ་ལོ་ཀེ་ནེ་ཝ ཏ་མ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ལོ་བྷཱ་དི་ཀ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ལོ་བྷཱ་དི་མ་ལ་སྶ, སཱི་ལེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ, ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཀ་སྶ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛཱི་ནཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་ན ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནེ་ན ཨ་ཧཾ་མ་མཱ་ཏི གཱ་ཧ་སྶ, མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ཨ་མ་གྒེ མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ, ཝ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ, བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྷ་ཡེ ཨ་བྷ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་སྶཱ་ད་ས་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ར་ཏི་ས་ཉྙཱ་ཡ, མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ, ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ན དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝ་སྶ, གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ.
ཡཾ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ གྷ་ཊ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ སེ་ཝཱ་ལ་སྶ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢༧༧; ཝི་བྷ. ༦༢༨) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ པ་ན ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྠཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, པ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་རེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ པ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི པ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཧི སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རཾ, པ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཧཱ་ན་ནྟི.
ཨ་ནཱི་ཏི་ཧནྟི ཨཱི་ཏི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ ཙ. ཨཱི་ཏི་ཡོ ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱི་ཏི་ཧཾ, ཨ་ནུ ཨཱི་ཏི་ཧ་ནྟི ཨ་ནཱི་ཏི་ཧཾ, སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱི་ཏཱི་ཧི ཨ་ན་ཏྠེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཧ་ན་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱི་ཏི་ཧཱ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨཱི་ཏི་ཧཱ་ཏི ཨ་ནཱི་ཏི་ཧཾ. ཨཱི་ཏི་ཧཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨི་དཾ ཨ་ནཱི་ཏི་ཧཾ. ‘‘ཨ་ནི་ཏི་ཧ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཨི་ཏི་ཧཱ་ཡ’’ནྟི དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨི་ཏི་ཧཾ ནཱ་མ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ནི་ཀྐ་ངྑ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཙ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ཧ་ནྟི ཨ་ནི་ཏི་ཧཾ, ཨ་པ་ར་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༦༧; མ. ནི. ༡.༢༨༡; ༢.༣༣༧; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༧-༨) ཙ. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནཱི་ཏི་ཧ’’ནྟི དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་ནྟི. པ་ཙྪི་མཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏི་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨོ་ག་དྷཾ པ་ཏི་ཊྛཾ པཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་གཱ་མཱི, ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་གཱ་མི་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷོཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏེ་ན ཝི་ནཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཝ་གཱ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་ཉྩེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་གཱ་མཱི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་གཱ་མི་ནནྟི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ་གཱ་མི་ནཾ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྷི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ་གཱ་མི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོཏི ཡོ སོ ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་དེ་ས་ཡི དེ་སེ་སི. མ་ཧ་ནྟེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཨཱ་ཏུ་མེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ཧི. མ་ཧ་ནྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, མ་ཧ་ནྟེ ཝཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཨེ་ས་ནྟི ག་ཝེ་ས་ནྟཱི་ཏི མ་ཧེ་སི་ནོ, བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ. ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ཡཱ་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ.
ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན དེ་སི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན མ་ཡཱ དེ་སི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཡེ ཨེ་ཏཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཏ་ད་ཏྠཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟ་སྶ ས་ཏྠུ མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་ས་ན་ཀཱ་རི་ནོ ཨོ་ཝཱ་ད་པྤ་ཊི་ཀ་རཱ ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, དུ་ཀྑ་སྶ ཝཱ ཨ་ནྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི་ཏི.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཀུ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཚ་ཊྛེ ཀུ་ཧ་ཀཱཏི སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཀུ་ཧ་ཀཱ, ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཀོ་ཧ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐ་དྡྷཱཏི ‘‘ཀོ་དྷ་ནོ ཧོ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་ས་བ་ཧུ་ལོ, ཨ་པྤ་མྤི ཝུ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ཏི ཀུ་པྤ་ཏི བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་ཏི་ཏྠཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༢༥, ༢༧) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཀོ་དྷེ་ན ཙ, ‘‘དུ་བྦ་ཙོ ཧོ་ཏི དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཀྑ་མོ ཨ་པྤ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧཱི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༨༡; པཱ་རཱ. ༤༢༦). ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན དོ་ཝ་ཙ་སྶེ་ན ཙ, ‘‘ཛཱ་ཏི་མ་དོ, གོ་ཏྟ་མ་དོ, ལཱ་བྷ་མ་དོ, ཨཱ་རོ་གྱ་མ་དོ, ཡོ་བྦ་ན་མ་དོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་དོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༣༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་མ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་ན མཱ་ནེ་ན ཙ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦེ་སུ ག་རཱུ་སུ་པི ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡོ་ས་ལཱ་ཀཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ན་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ་དྷེ་ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་པ་ལཱ་པ་ཀཱཏི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཎྷ་ཀཱ. ལ་པཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཾ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པྤེ་སི་ཀ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ལ་པ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་ངྒནྟི སི་ངྒཱ་རཾ. ཏ་ཉྷི ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ སུ་ཊྛུ ཨཱ་སེ་ཝི་ཏ་ཏཱ་ཡ སཱི་སེ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ སུ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཝི་སཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཐི་ར་ཏྟཱ ཙ སི་ངྒཾ ཝི་ཡཱ་ཏི སི་ངྒཾ, ནཱ་ག་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སི་ངྒ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. སི་ངྒཱ་ར་བྷཱ་ཝོ སི་ངྒཱ་ར་ཏཱ, སི་ངྒཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝཱ. ཙཱ་ཏུ་ར་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏུ་ར་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཏུ་རི་ཡཾ. པ་རི་ཀྑ་ཏ་བྷཱ་ཝོ པ་རི་ཀྑ་ཏ་ཏཱ, པ་རི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་སྶེ་ཝ ད་ལ༹ྷ་སི་ངྒཱ་ར་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨི་ཏ་རཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་ཧི ཝཱ་རེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་སི་ངྒཱ་ར་ཏཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ.
ཨུ་གྒ་ཏ་ན་ལཱ༹ཏི ན་ལ༹་ས་དི་སཾ ཏུ་ཙྪ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ཙྪ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཏེ ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ག་ཏཱཏི ཡ་དི་པི ཏེ མ་མ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ, ཨི་ཏོ ཏེ སུ་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ན་བྷ་ཉྩ དཱུ་རེ པ་ཐ་ཝཱི ཙ དཱུ་རེ,
པཱ་རཾ ས་མུ་དྡ་སྶ ཏ་དཱ་ཧུ དཱུ་རེ;
ཏ་ཏོ ཧ་ཝེ དཱུ་ར་ཏ་རཾ ཝ་ད་ནྟི,
ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ཨ་ས་ཏ་ཉྩ རཱ་ཛཱ’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༢༡.༤༡༤);
ས་བྦ་ཏྠ པ་ཏྠ་ཊ་ཏཱ་ཡ ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱིཏི ས་བྦ་ཏྠ པ་ཏྠ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི.
ཀུ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་ནྟུ་ཊྛི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ས་ཏྟ་མེ ནི་དྡོ་སཱ་ནཱིཏི ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཏོ ཀཱ་ཡ་མ་ཎྜ་ནཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་ས་ན་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་དུ་ཀྑ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་སཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་ཏྟཱ་ས་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ, སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ གེ་དྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ལཱ་བྷེ་ན ན སོ་མ་ན་སྶཾ ཛ་ན་ཡ་ནྟི, ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ན དོ་མ་ན་སྶཾ ཛ་ན་ཡ་ནྟི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཾ ན ཛ་ན་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལནྟི ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པཾ་སཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཝི་ཡཱ་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, པཾ་སུ ཝི་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ར་ཐི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཏ་ན་ནྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལནྟི ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི མུ་ཏྟནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི གོ་མུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘གོ་མུ་ཏྟ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀ་ཁ་ཎྜཾ པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་པ་ཎཱ་དི་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཾ ཚ་ཌྜི་ཏཾ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི བྷེ་ས་ཛྫཾ པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཨ་པ་རེ.
ཡ་ཏོ ཁོཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཾ ཁོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཏུ་ཊྛོ ཧོ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཏུ་ཊྛོཏི ས་ནྟུ་ཊྛོ. ཨི་ད་མ་སྶཱ་ཧནྟི ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་པྤེ་ན སུ་ལ་བྷེ་ན ས་ནྟོ་སོ, ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨེ་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ངྒཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི. ས་ནྟུ་ཊྛ་སྶ ཧི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ཏོ དྭེ ཨ་ངྒཱ བཱ་ཧི་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ནྟི. ཏ་ཏྠ བཱ་ཧི་རཾ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཉྩ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ པ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ. ཏེ་སུ ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཙེ་ཏེ དྷ་མྨཱ, ཡ་དི་དཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཱ་མ་ཉྙ་ངྒ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.
སེ་ནཱ་ས་ན་མཱ་ར་བྦྷཱཏི ཝི་ཧཱ་རཱ་དིཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནནྟི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་མྦ་པཱ་ན་ཀཱ་དི་པཱ་ནཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་གྷཱ་ཏོཏི ཝི་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཙི་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་སེ པ་ཙྩ་ཡཱ སུ་ལ་བྷཱ’’ཏི ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ན ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ནཱ ཡོ ཝི་གྷཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་ཏྠ ས་ནྟུ་ཊྛ་སྶ ན ཧོ་ཏི. དི་སཱ ན་པྤ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱིཏི ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན དི་སཱ ན པ་ཊི་ཧ་ན་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ ཙ ཧོ་ཏི, ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༢).
ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱཏི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ད་ཡོ. ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནྟོ་ག་ཏཱཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ. ན པ་རི་བཱ་ཧི་རཱཏི ན བཱ་ཧི་རཱ ཀ་ཏཱ.
ས་ནྟུ་ཊྛི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཝཾ་ས-ས་དྡོ ‘‘པི་ཊྛི་ཝཾ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭི་ནྣཾ གོ་པཱ་ན་སཱི་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ད་ཎྜ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏོ.
‘‘ཝཾ་སོ ཝི་སཱ་ལོ ཙ ཡ་ཐཱ ཝི་ས་ཏྟོ,
པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ;
ཝཾ་ས་ཀྐ་ལཱི༹་རོ་ཝ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ,
ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི. –
ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ཊྛ་ཀེ. ‘‘བྷེ་རི་ས་དྡོ མུ་དི་ངྒ་ས་དྡོ ཝཾ་ས་ཏཱ་ལ་ས་དྡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཱུ་རི་ཡ་ཝི་སེ་སེ, ཝེ་ཎཱུ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘བྷི་ནྣེ་ན པི་ཊྛི་ཝཾ་སེ་ན མ་ཏོ ཧ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པི་ཊྛི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་དེ་སེ. ‘‘ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ཋ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀུ་ལ་ནྭ་ཡེ. ‘‘ཝཾ་སཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀོ པ་ཝེ་ཎཱི་པཱ་ལ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ གུ་ཎཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཾ གུ་ཎཱ་ནཾ པ་བ་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་བ་ནྡྷེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྶ པ་ན ཝཾ་ས་སྶ ཀུ་ལ་ནྭ་ཡཾ གུ་ཎ་ནྭ་ཡ་ཉྩ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཝཾ་སོཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལ་ཝཾ་སོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ས་མ་ཎ་ཝཾ་སོ པ་ན ས་མ་ཎ་ཏ་ནྟི ས་མ་ཎ་པ་ཝེ་ཎཱི. མཱུ་ལ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ སཱ་ར་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ གོ་ར་སཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་དི-ས་དེ་ན ཀཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྠ་ས་པྤི་མ་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ.
ཨ་རི་ཡ-ས་དྡོ ཨ་མི་ལ་ཀྑེ་སུ་པི མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡེ་སཾ ནི་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༡༥༢; ཨུ་དཱ. ༧༦). ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་སུ་པི ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥). ཨི་དྷ པ་ན ཡེ ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་དྡྷ་ནི་བྦ་ཙ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ པ་ན ཏེ ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡེ མ་ཧཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཀ་པྤ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ ཀ་པྤོ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ. ཏེ ཏཱ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ ཙ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་རི་ཡེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ས་ཏྠཱ དྷ་ར་ཏི ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ. ཡེ ཙེ་ཏ་ར་ཧི བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ, ཏེ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏེ ཏེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཙེ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་སྶཱ་མི, ཡ་དི་དཾ ཚ ཚ་ཀྐཱ་ནཱི’’ཏི ཚ་ཚ་ཀྐ་དེ་ས་ནཱ་ཡ (མ. ནི. ༣.༤༢༠) ཨ་ཊྛ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཾ་སཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ ཨ་གྒ་ཉྙཱ ར་ཏྟ་ཉྙཱ ཝཾ་ས་ཉྙཱ པོ་རཱ་ཎཱ, ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི ཡེ་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷཱ་སི, ཏཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ཁོ པ་ནེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་གྒཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ ས་བྦ་ཝཾ་སེ་ཧི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཙ.
ར་ཏྟ་ཉྙཱ ཙི་ར་ར་ཏྟཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཏེ་ཧི ཙ ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཝཾ་སཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཾ་སཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. པོ་རཱ་ཎཱཏི པུ་རཱ་ཏ་ནཱ. ན ཨ་དྷུ་ན་པྤ་ཏྟི་ཀཱཏི ན ཨ་དྷུ་ནཱ་ཏ་ནཱ. ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞཱཏི ན ཁི་ཏྟཱ ན ཚ་ཌྜི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏཱ’’ཏི. ན ཨ་པ་ནཱི་ཏ་པུ་བྦཱཏི ན ཚ་ཌྜི་ཏ་པུ་བྦཱ, ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི སི་ཀྑཱ་ནཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་པུ་བྦཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་དཱ་ནི་པི ན ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ན ཨ་པ་ནཱི་ཡི་སྶ་ནྟི་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱུ. ས་མི་ཏ་པཱ་པཱ ས་མ་ཎཱ ཙེ་ཝ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ. ཏེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ. ཡེ ཧི ན པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦཱ, ཏེ ཨ་ནི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཱ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
ས་ནྟུ་ཊྛོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ས་ནྟོ་ས་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟུ་ཊྛ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨི་ཏ་རེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ན. ཨི་ཏ་ར་ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནོ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཡཾ-ཀི་ཉྩི་ས་དྡེ་ཧི ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝཱ་ཙི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ཐཱུ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་ཙ་ནོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཨི་དྷ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན་ནུ ཙ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱ་ད་ཡོ་པི ཐཱུ་ལཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠི ཝི་སེ་སོ. ཡོ ཧི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་སུ ཐཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ས་ནྟོ་སོ, སོ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ་ཝ, ན ཨི་ཏ་རོ. ན ཧི སོ པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་སཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་པི. ཐཱུ་ལ་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ་པི ཙཱི་ཝ་རེ ལ་བྦྷ་ནྟི, མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, པ་ཙྪི་མོ པ་ན ཙཱི་ཝ་རེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཙ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མེ ཏ་ཡོ ས་ནྟོ་སེཏི ཨི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ ཧི པ་ར་ཏོ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཨེ་ཝ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ ཝཱི་ས་ཏི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ པ་ནྣ་ར་ས, སེ་ནཱ་ས་ནེ པ་ནྣ་ར་སཱ་ཏི ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས ས་ནྟོ་སཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ ས་བྦེ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨི་མེ་སུ ཨེ་ཝ ཏཱི་སུ ས་ནྟོ་སེ་སུ ས་ངྒ་ཧཾ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི.
ཙཱི་ཝ་རཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཛཱ་ཏི་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཙཱི་ཝ་ར་ཁེ་ཏྟནྟི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑེ་ཏྟཾ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལནྟི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟོ་སོཏི ཙཱི་ཝ་རེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ས་བྦོ ས་ནྟོ་སོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཡཱ་ནི གོ་པེ་ནྟོ ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟོ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཁོ་མ་ཀ་པྤཱ་སི་ཀ་ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་མྦ་ལ་སཱ་ཎ་བྷ་ངྒཱ་ནི ཁོ་མཱ་དཱི་ནི. ཏ་ཏྠ ཁོ་མཾ ནཱ་མ ཁོ་མ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏཾ ཁོ་མ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཐཱ སེ་སཱ་ནི་པི. སཱ་ཎནྟི སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. བྷ་ངྒནྟི པ་ན ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཝཱ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. བྷ་ངྒ་མྤི ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཚཱཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཝ་ཏྠ་ཛཱ་ཏི ན་ཏྠཱི་ཏི? ནོ ན་ཏྠི. སཱ པ་ན ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཀཱུ་ལཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཏྟུ་ཎྞཾ, སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ, ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ, ཨི་དྡྷི་ཛཾ, དེ་ཝ་དི་ནྣ་ནྟི ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀཱུ་ལཾ སཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཏྟུ་ཎྞ་དེ་སེ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ. ‘‘ཀོ་སེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཧི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཀོ་སེ ཝུ་ཏྟཾ. སོ་མཱ་ར་དེ་སེ ཙཱི་ན་དེ་སེ ཙ ཛཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ་ནི སོ་མཱ་ར་ཙཱི་ན་པ་ཊྚཱ་ནི. པ་ཏྟུ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཀོ་སེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་དྡྷི་ཛཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏཾ ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཝ་དི་ནྣཾ, ཏཾ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཛཱ་ལི་ནི་ཡཱ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠ་ས་དི་སཾ, ཏ་མྤི ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཧོ་ཏི ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨི་མཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་མཱ་ནི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཡོ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ས་ཙཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ཏི་ཎེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཏཱ་དི་སེ་ཧི ཏི་ཎེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀུ་ས་ཙཱི་རཾ. ཨ་ཀྐ་ཝཱ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ་ཀ་ཙཱི་རཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎེ་ཧི ཏི་ཀོ་ཎེ་ཧི ཝཱ ཕ་ལ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཕ་ལ་ཀ་ཙཱི་རཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཀེ་སེ་ཧི ཀ་ཏ་ཀ་མྦ་ལཾ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལཾ. ཙཱ་མ་རི་ཝཱ་ལ་ཨ་སྶ་ཝཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཾ ཝཱ་ལ་ཀ་མྦ་ལཾ. མ་ཀ་ཙི་ཏ་ནྟཱུ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏོ པོ་ཏྠ་ཀོ. ཙ་མྨནྟི མི་ག་ཙ་མྨཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙ་མྨཾ. ཨུ་ལཱུ་ཀ་པ་ཀྑེ་ཧི ག་ནྠི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་ལཱུ་ཀ་པ་ཀྑཾ. བྷུ་ཛ་པ་ཏྟ་ཏ་ཙཱ་དི་མ་ཡཾ རུ་ཀྑ་དུ་སྶཾ. ཏི་རཱི་ཊ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ་ཧི ལ་ཏཱ་ཧི ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཝཱ ཝཱ་ཡི་ཏཾ ལ་ཏཱ་དུ་སྶཾ. ཨེ་ར་ཀ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཨེ་ར་ཀ་དུ་སྶཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་ད་ལི་དུ་སྶཾ. སུ་ཁུ་མེ་ཧི ཝེ་ལུ༹་ཝི་ལཱི་ཝེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཝེ་ལུ༹་དུ་སྶཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ཀྐ་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཏི་ཏྠི་ཡ་དྡྷ་ཛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘སཱི་མཱ་ཡ དེ་ཏི, ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༩) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀྑེ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཊྛི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ. མཱ་ཏི་ཀཱཏི ཧི མཱ་ཏ་རོ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཛ་ནི་ཀཱ་ཏི.
སོ་སཱ་ནི་ཀནྟི སུ་སཱ་ནེ པ་ཏི་ཏཾ. པཱ་པ་ཎི་ཀནྟི ཨཱ་པ་ཎ་དྭཱ་རེ པ་ཏི་ཏཾ. ར་ཐི་ཡནྟི པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ནྟ་རེ་ན ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཙོ་ལ༹་ཀཾ. ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊ་ཀནྟི ས་ངྐཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཙོ་ལ༹་ཀཾ. སི་ནཱ་ནནྟི ན་ཧཱ་ན་ཙོ་ལ༹་ཀཾ, ཡཾ བྷཱུ་ཏ་ཝེ་ཛྫེ་ཧི ས་སཱི་སཾ ན་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཎྞི་ཙོ་ལ༹་ནྟི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏི་ཏྠནྟི ཏི་ཏྠ་ཙོ་ལ༹ཾ, སི་ནཱ་ན་ཏི་ཏྠེ ཚ་ཌྜི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ. ཨ་གྒི་ད་ཌྜྷནྟི ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷ་པྤ་དེ་སཾ. ཏ་ཉྷི མ་ནུ་སྶཱ ཚ་ཌྜེ་ནྟི. གོ་ཁཱ་ཡི་ཏཱ་དཱི་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནེ་ཝ. ཏཱ་ནི་པི ཧི མ་ནུ་སྶཱ ཚ་ཌྜེ་ནྟི. དྷ་ཛཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱཏི ནཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཝཱ ཡུ་དྡྷཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ཧི ཝཱ དྷ་ཛ་ཡ་ཊྛིཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ, ཏ་ཏྠ བ་དྡྷཾ ཝཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ནཱི་ཏཾ ཏེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སཱ་ད་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ སཱ་དི་ཡ་ན་བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཨེ་ཀ་མཱ་ས་མ་ཏྟནྟི ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་ས་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨེ་ཀ་མཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་སྶ་པི ཧི ཏ་ཎྷཱ་ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ སཱ་ས་ནེ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ན པ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ མཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཨི་དཾ མཱ་ས་ཌྜྷ་མཱ་ས་མ་ཏྟཾ…པེ… ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ནྟོ་སོ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶ པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ་པི ག་རུ་གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘གཱ་མ་དྭཱ་རཾ, བྷ་ནྟེ, ག་མི་སྶཱ་མི’’ཨི་ཙྩེ་ཝཱ་ཧ. ཐེ་རོ་པི ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤཱ་ཝུ་སོ, ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཝ་ས་རོ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་མཱ་ནོ གཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་ལི་བུ་དྡྷོཏི ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ན པཱི་ལི༹་ཏོ. ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ…པེ… ཏཱི་ཎི ཕ་ལཱ་ནི པ་ཏྟོ.
ཀ་ཏྠ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱིཏི ཙི་ནྟ་ནཱ་པི ལཱ་བྷཱ་སཱ་པུ་བྦི་ཀཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་ནྡ་རཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, མ་ནཱ་པཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཙི་ནྟ་ནཱ་ཡ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ, ཀ་ཐཾ པ་ན ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝ ག་མ་ན’’ནྟི. ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀི་ཉྩི་པི ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པེ་ས་ལོ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཱ་ཡ་པི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘པེ་ས་ལཾ བྷི་ཀྑུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནནྟི སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཀེ་ན་ཙི པུ་རི་སེ་ན ཏ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ་པཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སཾ ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ་པི. ཨ་ཏྟ་ནོ་པ་ཧོ་ན་ཀ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱ་ནཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚ་དུ་པ་ཊྚཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་རི པ་ཙྩཱ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟེ་ན ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ནཱ ཝི་ཡ དྭཱ་ར་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ་ར་ཎཾ ལོ་ལུ་པྤ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ནཱ་མ ལོ་ལུ་པྤ་སྶ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ.
ཡཱ་པེ་ཏུནྟི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ. དྷོ་ཝ་ནུ་པ་གེ་ནཱཏི དྷོ་ཝ་ན་ཡོ་གྒེ་ན. པ་ཎྞཱ་ནཱིཏི ཨ་མྦ་ཛ་མྦཱ་དི་པ་ཎྞཱ་ནི. ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱཏི ས་ནྟོ་སཾ ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཧོ་ན་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ པ་ཧོ་ན་ཀ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཐཱུ་ལ་སུ་ཁུ་མཱ་དིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎཾ. ཏི་མ་ཎྜ་ལ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱཏི ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ཙེ ནཱ་བྷི་མ་ཎྜ་ལཾ, ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ, ཨི་ཏ་ར་ཉྩེ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་མ་ཎྜ་ལཾ, ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལ་ནྟི ཏི་མ་ཎྜ་ལ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ.
ཀུ་སི་བ་ནྡྷ་ན་ཀཱ་ལེཏི མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ སི་བྦ་ན་ཀཱ་ལེ. ས་ཏྟ ཝཱ་རེཏི ས་ཏྟ སི་བྦ་ན་ཝཱ་རེ. ཀ་པྤ་བི་ནྡུ་ཨ་པ་དེ་སེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.
སཱི་ཏ་པྤ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི མུ་ཁྱ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་བྷོ་གེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦). ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཏཱ་ཝ་ཏཱ ས་ནྟོ་སོ ཀུ་པྤ་ཏི ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ. སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨེ ཋ་ཏྭཱཏི སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གི་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ. ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་སྶེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་སྶ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒཱ་ནཾ ཏེ་ས་ཉྩ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱ ཙཱ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ.
ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ པ་ཀྑོ ཝ་ཎྞི་ཏ་ཐོ་མི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཀོ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ས་ནྟོ་ས་སྶ ཝ་ཎྞཾ ན ཀ་ཐེ་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཐེ་རོ ནཱ་ལ༹་ཀོ. ཨེ་ཀོ ན ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ས་ནྟོ་ས་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨུ་པ་ན་ནྡོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀོ ནེ་ཝ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ན ས་ནྟོ་ས་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཐེ་རོ ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི. ཨེ་ཀོ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་ནྟོ་ས་སྶ ཙ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཐེ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ.
ཨ་ནེ་ས་ནནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨེ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ’’ནྟི, སཱ་ས་ནེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨ་ཡོ་གྒཾ. ཀོ་ཧ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ནི་མི་ཏྟཾ པ་རེ་སཾ ཀུ་ཧ་ནཾ ཝི་མྷཱ་པ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཨུ་ཏྟ་ས་ཏཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ནྟཱ་སེ་ན ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཏ་ས་ཏི. པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱིཏི པ་རི་ཏོ ཏ་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ས་བྦེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙི་པྤ་ཡོ་གཱ ཏ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི ཏ་ས་ཏི. ག་དྷི་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི གི་དྡྷོ, སོ ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ག་དྷི་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ག་དྷི་ཏོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ལོ་བྷ་གི་དྡྷོ’’ཏི. མུ་ཙྪནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན མུ་ཡ྄ཧ་ནཾ. ཏ་སྶ ས་མུ་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣོ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ. ཨ་ནོ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏོ. ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷོཏི ཏ་ཎྷ་ཙྪ་ད་ནེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དི་ཏོ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་སྶ་མཱ་ནོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩ དོ་སཾ པ་སྶ་ནྟོ. ག་དྷི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཀ་ཏཱ. ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ…པེ… ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི.
ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནེ་ཝ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི ན ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏོ ད་ཧ་ཏི. ཨ་ཧནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ན ཝ་མྦྷེ་ཏི ན ཧཱི་ལེ༹་ཏི ན ནི་ཧཱི་ན་ཏོ ད་ཧ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟོ་སེཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷེ ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟོ་སེ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་ནྟོ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་པི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཱ་ནི པ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱ་དཱི་སུ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ཀྑོཏི་ཨཱ་དི ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ནྟོ་སཱ་དཱི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏཾ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ན་ལ་སོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཉྙཾ, པ་ཊི་སྶ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྨོ་ས་ཝུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོཏི པ་བྷེ་ད་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཀྑེ་ཏྟནྟི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟོ་སོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟོ་ས་པྤ་བྷེ་དོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཨི་དྷ བྷེ་ས་ཛྫ་མྤི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ. ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཧི ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.