༢. ཙ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཙ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཙ་ར་ཏོཏི ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ, ཙ་ངྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏཱ་དི་སེ པ་ཙྩ་ཡེ ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ཡ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡེ ཝི་སེ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ད་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཏི པ་ར་ཧིཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དིཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ‘‘ཨི་ཏི་པཱ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ པཱ་པ་ཀོ, ཨི་ཏི་པི ཨ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་ཏི་པི སཱ་ཝ་ཛྫོ, སོ ཙ ཁོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་སེ་ཏི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི ཏ་ད་ངྒཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ན ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ན ནུ་ད་ཏི ན ནཱི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏོ ན བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ན ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ན ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ན ག་མེ་ཏི. ན པ་ཛ་ཧ་ཏི ཙེ, ན ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཙེ་ཏི ཨི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙེ-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ནཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ཡི་ཀ་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ཏཱ་པཱི. པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨོ་ཏྟ་པྤ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པཱི. ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ. ཀུ་སཱི་ཏོ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོཏི ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་པ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ན་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཙ ཀུ་སཱི་ཏོ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོ ཝཱི་རི་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. ཋི་ཏ་སྶཱཏི ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏོ. ས་ཡ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ག་ར་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཏ་ཉྩེ བྷི་ཀྑུ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ་པི ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན ཝཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ན ཝཱ་སེ་ཏི, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ན ཝཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཀིཾ ཀ་རོ་ཏི? པ་ཛ་ཧ་ཏི ཚ་ཌྜེ་ཏི. ཀིཾ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཝི་ཡ པི་ཊ་ཀེ་ནཱ་ཏི? ན, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི ནུ་ད་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི. ཀིཾ བ་ལི་བ་དྡཾ ཝི་ཡ པ་ཏོ་དེ་ནཱ་ཏི? ན, ཨ་ཐ ཁོ བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི, ཏ་ཐཱ ཏེ ཀ་རོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏི? ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ནེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ཡ ཙ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པཱི. ས་བྦ་སོ པཱ་པུ་ཏྲཱ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ཏྟཱ་པཱི ས་ཏ་ཏཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ. ས་མི་ཏཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
གཱ་ཐཱ་སུ གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ གེ་ཧ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ གེ་ཧ་ཝཱ་སི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ གེ་ཧ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝཱ གེ་ཧཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ. ཨ་ཐ ཝཱ གེ་ཧ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ གེ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ. ཀུ་མྨ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོཏི ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ཙ ཀུ་མྨ་གྒོ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ ཀུ་མྨ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ. མོ་ཧ་ནེ་ཡྻེ་སུ མུ་ཙྪི་ཏོཏི མོ་ཧ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མུ་ཙྪི་ཏོ ས་མྨ་ཏྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ. ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ. ཕུ་ཊྛནྟི ཕུ་སི་ཏུཾ པ་ཏྟུཾ པཱ་པོ སོ ཏཱ་དི་སོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་གོ་ཙ་རོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷ་བྦོ, ན ཀ་དཱ་ཙི ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་མ་ཡི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏོཏི ན་ཝ་ནྣ་མྤི མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ས་མ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ, ནི་བྦཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ར་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏོ. བྷ་བྦོ སོཏི སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ པུ་གྒ་ལོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ས་བྦ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྦོ་དྷིཾ ཕུ་ཊྛུཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ ཨ་ར་ཧཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཙ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མྤ་ནྣཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ངྒི་མ་དྷུ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ –
‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་རཾ, སུ་ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཀོ་སི་ཡ;
པ་ཊི་ཝེ་དེ་མི ཏེ བྲ་ཧྨེ, ན ནེ ཝཱ་རེ་ཏུ་མུ་སྶ་ཧེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) –
ཨི་དཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པཱ་ག་ཏོ ས་མུ་པཱ་ག་ཏོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨི་དཾ ས་མ་ངྒི་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མི་སྶཱ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ ས་མྤ་ནྣཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཁུ་དྡ་མ་དྷུཾ ཨ་ནཱི་ལ་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ད’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༡༧) ཨི་དཾ མ་དྷུ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་མ་ངྒི་ས་མྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ, ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རོ་དྷི་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན སཱི་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
ཏ་ཏྠ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཁེ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཁེ་ཏྟ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཝི་ཡ སཱི་ལ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཁེ་ཏྟཾ བཱི་ཛ་ཁ་ཎྜཾ, ཝ་པྤ་ཁ་ཎྜཾ, ཨུ་ད་ཀ་ཁ་ཎྜཾ, ཨཱུ་ས་ཁ་ཎྜ་ནྟི ཙ་ཏུ་དོ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ བཱི་ཛ་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ བཱི་ཛཱ་ནི ཁ་ཎྜཱ་ནི ཝཱ པཱུ་ཏཱི་ནི ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཡ་ཏྠ པ་ཏ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་པྤ་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨ་ཀུ་ས་ལོ བཱི་ཛཱ་ནི ཝ་པ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ནི་པཱ་ཏེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་བྦ་ཏྠ ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཏི་བ་ཧུཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ན ཝཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ས་སྶཱ་ནི ན ཨུ་ཊྛེ་ནྟི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི. ཨཱུ་ས་ཁ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཀོ ཀི་སྨི་ཉྩི པ་དེ་སེ ན་ངྒ་ལེ་ན བྷཱུ་མིཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཝཱ་རེ ཀ་ས་ནྟོ ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨཱུ་སཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ ཁེ་ཏྟཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི བ་ཧུ་མྤི ཝ་པི་ཏྭཱ ཨ་པྤཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཝི་ག་མཱ ཁེ་ཏྟཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ ཁེ་ཏྟཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁ་ཎྜཾ, ཚི་དྡཾ, ས་བ་ལཾ, ཀ་མྨཱ་ས་ནྟི ཙ་ཏུ་དོ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ སཱི་ལཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཝི་ག་མཱ སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ སཱི་ལཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ.
‘‘སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན་ཏྠེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏཱ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི སུ་མ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ པ་ན་སྶ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཡེ་ཝ ཧི སཱི་ལཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ཏཱི་ཎི སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ནཱ་མ ཚ་དྭཱ་ར་ར་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ནི་སྶི་ཏཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ད་མ་ཏྠ་ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་ཀཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ སཱི་ལཾ. ཡ་སྶ སོ བྷི་ནྣོ, ཨ་ཡཾ ཚི་ནྣ་སཱི་སོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ, སེ་སཱ་ནི ར་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་སྶ པ་ན སོ ཨ་རོ་གོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་སཱི་སོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, སེ་སཱ་ནི པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘ས་མྤ་ནྣ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ་ན སཾ་ཝུ་ཏཱཏི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཏེ་ན ཨུ་པེ་ཏཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཙ གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན, ན-ཝེ་སི་ཡ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཱ, ས་མྤ་ནྣ་ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སཱུཏི ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡེ་སུ. དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་སཱུ་ཏི ཨ་པ་རེ. དོ་སེ་སཱུཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ. བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལཱཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཛྫཾ སི་ནེ་རུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལཱ. ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ. ཏཾ ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ སཱི་ལཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ཡ, ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་སོ ཙ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ…པེ… ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷེ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨུ་ད་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི.
ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཨཱ་ཧཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཏ་ཎྷཱ་ནི་རོ་དྷཱ…པེ… ཕ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷེ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཝ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཀ་ཐ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཾ བྷི་ཀྑུཾ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི.
ཡ་ཏཾ ཙ་རེཏི ཝཱ་ཡ་མ་མཱ་ནོ ཙ་རེ་ཡྻ, ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་མ་ནཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ་པི ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༣༢) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ག་མ་ནཾ ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་ཏ་མེ་ནཾ པ་སཱ་ར་ཡེཏི ཨེ་ཏཾ པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དིཾ ཡ་ཏཾ ཡ་ཏ་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, ས་བྦ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ ན ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཡ་ཏཾ ཡ་ཏ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷནྟི ཨུ་པ་རི. ཏི་རི་ཡནྟི པ་རི་ཏོ, པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ དི་སཱ་བྷཱ་གེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པཱ་ཙཱི་ནནྟི ཧེ་ཊྛཱ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཛ་ག་ཏོ ག་ཏཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ས་མ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱཏི ས་མཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་ཏྟ་སུ་ཉྙཱ་ནཾ. ཁ་ནྡྷཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡནྟི ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨུ་པ་རི ཏི་རི་ཡཾ ཨ་དྷོ་ཏི ཏི་དྷཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ས་བྦ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་མྨ་ས་ནཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་ད་ཡཾ, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ཡཾ ས་མ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་སཱ་མཱི་ཙིནྟི ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ. སི་ཀྑ་མཱ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ ཉཱ་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཾ. ས་དཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ར་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ དི་ཝཱ ཙ. ས་ཏནྟི ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཱིཏི སེ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ. མཱ་རོ དྷི་ཡྻ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ, ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི. ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་བྷ་ཡཾ, ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏོ བྷ་ཡ་ནྟི ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་བྷ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཉྩ མ་ར་ཎ་ཉྩ…པེ… བྷ་ཡ་སྶཱ’’ཏི སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སཾ་ཝ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་དྷཱ་ནཱ་ནི. སཾ་ཝ་ར་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པི་ད་ཧ་ནེ ཨ་ན་ལ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ནོ་དེ་ནྟ་སྶ. ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ. བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟནྟི ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ. པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣ་ས་མཱ་དྷི ཧི པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི་ཨཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱི་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ. ཏཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཝི་ར་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རཱ་གོ. ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷོཔི ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིནྟི ཝོ་སྶ་གྒ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་རི་ཎཱ་མ་ན་སཱི་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཝོ་སྶ་གྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷེ ཙ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, མ་གྒོ ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཁ་ནྡྷེ ཙ རཱ་གཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝོ་ས་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཙ. པ་རི་ཎ་མ་ཏཱིཏི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི. ཏཾ པ་ན པ་རི་ཎཱ་མ་ནཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ས་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ.
བྷ་དྡ་ཀནྟི ཨ་བྷ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན རཱ་ག་ཝི་ག་མ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ ཙ བྷ་དྡ་ཀཾ སུ་ནྡ་རཾ. ན ཧི ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨེ་ཝཾ དུ་ལླ་བྷཾ རཱ་ག་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཡ་ཐཱ པ་རི་ཧཱ་ནི ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ན-ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཱ་དི་ཀཱཏི ཨ་ཊྛི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀཱ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཧི ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སཾ་ཝ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཉྙ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝི་ནོ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱི་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ནྟཱ་ན’’ནྟི. ཡཱ་ཝ ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཨི་ནྡཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཎཱི་ཏེ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱིཏི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏ་རཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. ཀ་སྨཱ དེ་ཝ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་སི, ཀིཾ ན པ་སྶ་སི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ན་ནུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཋཱ་ནཾ ཨི་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏ་ར་ནྟི? རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མཱ་སི.
ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ‘‘མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ཝ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ན ས་ཀྐཱ ཡུ་དྡྷེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ’’ནྟི ས་ཀ་ར་ཛྫཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སུཾ. སོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨི་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏ་རཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. ‘‘ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ, དེ་ཝ, ར་མ་ཎཱི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ པཱ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ དོ་ཝཱ་རི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶི་མཱ་ནི ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནཱ་ནི – ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་པཱ་སཱ་དོ, པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏུ་བྦེ་དྷཱ སུ་དྷ་མྨ་དེ་ཝ་ས་བྷཱ, དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་ར་ཐོ, ཏ་ཐཱ ཨེ་རཱ་ཝ་ཎོ ཧ་ཏྠཱི, དི་བྦ་རུ་ཀྑ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ནཾ, ཕཱ་རུ་ས་ཀ་ཝ་ནཾ, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏུ་བྦེ་དྷོ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ, ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཱ་མཱ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་ཏྠཱ་རཱ པ་ཉྩ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནུ་བྦེ་དྷཱ ཛ་ཡ་སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ, ཡ་སྶཱ མུ་དུ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྐ་སྶ ནི་སཱི་ད་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་ཀྐི་རི. ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་ཊྛ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཐ དྭི་ནྣཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ཋཱ་ནེ ཨ་ཊྛཱ་སི ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ན་པྤ་མུ་ཁཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ. རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཀྐོ ‘‘མ་ནྡྷཱ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ཀཾ, ཏེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ནུ་སཱ་ས མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ ནཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ར་ཛྫཾ དྭེ བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་ག་མ་དཱ་སི. ར་ཉྙོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ག་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་ནི་སྶ་ནྡཱ་དི་མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ག་ཙྪི, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཨ་པ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ས་བྦ་དཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏཱ་མཱ་ལཱ་མི་ལཱ་ཡ་ནཱ་དི་དེ་ཝ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ས་ཀྐེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཨ་ཀྑི་ནི་མི་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟཱ དེ་ཝཱ ས་ཀྐ་སྶ ཙ ཏ་སྶ ཙ ནཱ་ན་ཏྟེ མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. སོ ཏ་ཏྠ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ ཏ་དཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཚ་ཏྟིཾ་ས ས་ཀྐཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙུ་ཏཱ, ཏཱ་ཝ ས་ཀྐ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ མེ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཛྫེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏི་ཏྟོ ཀཱ་མེ་ཧི ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པ་ཏི་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་ཏུ་ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་སི་ཏ་ག་ཏྟོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ན ཡཱ་ཝ ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཨི་ནྡཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཎཱི་ཏེ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི’’ཏི.
པ་ཉྙ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སོ་ཁུ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦. ཚ་ཊྛེ སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནི. སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི སུ་ཁུ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན. པ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ས་ངྑཱ་རཱ ཧི ‘‘མཱ བྷི་ཛྫིཾ་སཱུ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་པི བྷི་ཛྫ་ནྟེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་རེ ནཱ་མ. སཱ ཙ ནེ་སཾ པ་ར་ཏཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཧི པ་དེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སོ་ཁུ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༡༠. པ་ཋ་མ་ཨ་ག་ཏི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧-༢༠. ས་ཏྟ་མེ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ག་ཏི’’ནྟི. ཚ་ནྡཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི, པེ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ནྡ་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ. སེ་སེ་སཱུཏི ‘‘དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ མི་ཏྟོ་ཏི ཝཱ, ས་ནྡི་ཊྛོ་ཏི ཝཱ, ཉཱ་ཏ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ལ་ཉྩཾ ཝཱ པ་ན མེ དེ་ཏཱི’’ཏི ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཝེ་རཱི’’ཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་ནུ་བ་དྡྷ་ཝེ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ཏ་ངྑ་ཎུ་པྤ་ནྣ་ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ དོ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ མོ་ཧེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷོ་ཏི ཝཱ ཝི་ས་མེ ཙོ་རཱ་དི་ཀེ ཝི་ས་མཱ་ནི ཝཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཝི་ས་མ་ནི་སྶི་ཏོ ཝཱ, ཨ་ན་ཏྠ་མྤི མེ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷཱི་ཏོ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ.
ཡོ པ་ན ཀི་ཉྩི བྷཱ་ཛེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་ནྡི་ཊྛོ ཝཱ ས་མྦྷ་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི པེ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ དེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཝེ་རཱི’’ཏི དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱུ་ན་ཀཾ དེ་ཏི, ཡོ མུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ དི་ནྣཱ་དི་ནྣཾ ཨ་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱུ་ནཾ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དྷི་ཀཾ དེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ན་ཏྠ་མྤི ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི སཱི་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ དེ་ཏི, སོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ.
ནི་ཧཱི་ཡ་ཏི ཏ་སྶ ཡ་སོཏི ཏ་སྶ ཨ་ག་ཏི་གཱ་མི་ནོ ཀི་ཏྟི་ཡ་སོ་པི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་སོ་པི ནི་ཧཱི་ཡ་ཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྶ་ཏི ཏེ་ན ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཡ་སོ, ཀི་ཏྟི ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ. ཡ་སྶ་ཏི ཏེ་ན པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡ་སོ, པ་རི་ཝཱ་རོ. ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་ད་ས་མཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
ཙ་ར་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.