(༢༤) ༤. ཀ་མྨ་ཝ་གྒོ
༡. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༢. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ཀཱ་ལ༹་ཀནྟི མ་ལཱི་ནཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ’’ནྟི. ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝཱ ཀ་ཎྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི. ཨ་པཱ་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ དོ་བྷ་གྒི་ཡཾ ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀོ, ཡཾ ཏ་སྶ ཏ་མ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོཏི ནི་བྦ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ. པ་ཎྜ་ར་ཀནྟི ཨོ་དཱ་ཏཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝཱ སུ་ཀྐཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི. ས་གྒཱུ་པ་པ་ཏྟི མ་ནུ་སྶ་སོ་བྷ་གྒི་ཡ་ཉྩ སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀོ, ཡཾ ཏ་སྶ ཛོ་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན པ་ན ‘‘ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ནི་བྦ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་སྶ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཀཱ་ལེ་ན ཀ་ཎྷཾ ཀཱ་ལེ་ན སུ་ཀྐ་ནྟི ཨེ་ཝཾ མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མི་སྶ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་མ་ཉྙཱ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཀ་མྨ་སྶ ཨི་དྷ སུ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ…པེ… ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཧི ཝི་པཱ་ཀོ ཨི་དྷ སུ་ཀྐཾ སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ.
སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝི་ཏྠཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༣. དུ་ཏི་ཡེ ས་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷནྟི ཝཱ ས་དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ས་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, དུ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ག་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙོ་པ་ན་པྤ་ཏྟཱ དྭཱ་ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མ. ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཧ་ནུ་སཾ་ཙོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཏཱ་ཡེ་ཝ དྭཱ་ད་ས ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཙོ་པ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ར་ཧོ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཏཱི་སུ་པི དྭཱ་རེ་སུ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་སི་དྡྷི་ཏོ ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ས་དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀནྟི ཨ་པཱ་ཡ་ལོ་ཀ་མཱ་ཧ. ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་སྶཱཏི ཕ་སྶ་སཱི་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ཧ. ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏཱཏི ཨི་དཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན སུ་ཁཾ, ཀཱ་ལེ་ན དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཱ་ཡ. ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཡཱ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ནཱི མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཝི་ཏྠཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༩. སོ་ཎ་ཀཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༤-༢༤༠. ཏ་ཏི་ཡེ པུ་རི་མཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, དི་ཝ་སཱ་ནི པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི་ཡྻོ དི་ཝ་སཾ པུ་རི་མཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པུ་རི་མ་ཏ་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ནྟ་ར་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཡ་དེ་ཏྠ ‘‘པུ་རི་མ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཾ ཡཾ ཨོ་རཾ, ཏཾ ཏཾ པུ་རི་མཾ. ཡཾ ཡཾ པ་རཾ, ཏཾ ཏཾ པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ཨོ་ར་པཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ཡ པུ་རི་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཨ་པེ་ཀྑཱ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
སོ་ཎ་ཀཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠-༡༡. ས་མ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༡-༢. ད་ས་མེ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི ‘‘ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧, ༢༩༧; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏོ ནི་ཡ་མོ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མ་ཎཱ དེ་སི་ཏཱ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ཋཱ་ནེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཕ་ལ་ཊྛ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་ཡ མ་གྒ་ཊྛཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་པི ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་དེ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་མ་ཎོ་པི ན་ཏྠཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ནི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་ཊྛ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, མ་གྒ་ཊྛ་ཏོ ཕ་ལ་ཊྛོ ས་ཝི་སེ་སཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. རི་ཏྟཱཏི ཝི་ཝི་ཏྟཱ. ཏུ་ཙྪཱཏི ནི་སྶཱ་རཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀ་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པ་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་ཝཱ་དཱ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀ་ས་མ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱཏི ལཱ་བྷི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ, ཏ་ཀྐི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི ཏི་ཏྠི་ཡོ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་པ་ཉྙོ ད་ས སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ་ནི, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ་ནི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཀྐཱི པ་ན ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལཱ་བྷི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ, ཏ་ཀྐི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི.
ས་ཏྟེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. སོ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀ་ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀ་མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཀྐི་ནོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི.
ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝོ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ནྟོ, མ་རི་ཡཱ་དཱ. ཏ་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨ་ན་ནྟོ. ཨ་ནྟོ ཙ ཨ་ན་ནྟོ ཙ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟོ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; ཨུ་དཱ. ༡) ཝི་ཡ. ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏོ ཝཱ་དོ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ནྟཱ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཝཱ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཉྩཱ གྷོ་ས་ནྟཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱ. ‘‘ཨ་ནྟ་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨ་ནྟ་ཝཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ཙ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ ནཱ་ན་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ. ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་སྶ ཏཾ ཀ་སི་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མོ ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡོ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏི་ཡོ ཏི་རི་ཡཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་མ་དྷོ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་སྶ, ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཏ་ཀྐི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ཉྩ ཨ་ན་ནྟ་ཉྩ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཏྟཾ, པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཀ་ཐ་མ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཏྟ་ནྟི? ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་དོ་པི ཧི ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ན མ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ. ཀཱ སཱ? ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི་པི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༦༢) ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ དི་ཊྛི ཙེ་ཝ ཝཱ་ཙཱ ཙ. ཝི་ཝི་དྷོ ཁེ་པོ་ཏི ཝི་ཀྑེ་པོ, ཨ་མ་རཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་མ་རཱ ནཱ་མ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི, སཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཝ་མཱ་ནཱ གཱ་ཧཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ཝཱ་དོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི, གཱ་ཧཾ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀཱ. སྭཱ་ཡཾ ཝཱ་དོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་བྷ་ཡ་མོ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་དྷི་ཙྩ ཡ་ཐི་ཙྪ་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི བུ་དྡྷི་པུ་བྦཾ ཝཱ ཝི་ནཱ ས་མུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་སྶ་ནཾ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཉྩཱ གྷོ་ས་ནྟི’’, ‘‘ཀུ་ནྟཱ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཙ. ཏཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀཱ. ལཱ་བྷི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཀྐི་ཝ་སེ་ན ཙ ‘‘དྭེ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཉྙཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ ས་ཉྙི་ཝཱ་དོ, སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙི་ཝཱ་དཱ. རཱུ་པི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནྟི ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙི་ཝཱ་དཱ. ཨི་མེ་སུ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ ས་ཉྙི་ཝཱ་དཱ, ཨ་ཊྛ ནེ་ཝ་ས་ཉྙི་ནཱ་ས་ཉྙི་ཝཱ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཏཱ དི་ཊྛི་ཡོ, ཨི་དྷ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཙ.
ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་རཱུ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཋ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ.
པ་ཉྩ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ནི་བྦཱུ་ཏི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝཱ་དཱ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱ.
ཉཱ་ཡ་ཏི ཀ་མ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི. ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་མ་ཎོ་པི ན་ཏྠཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཀྑེ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ ཧི ན ཨཱ་ར་གྒེ སཱ་ས་པོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ ཨ་གྒི ཛ་ལ་ཏི, ན པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ བཱི་ཛཱ་ནི ཝི་རུ་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བཱ་ཧི་རེ་སུ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ན ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? སུ་ཀྑེ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. སཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨ་ཀྑེ་ཏྟ་ཏཱ སུ་ཀྑེ་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཡ་སྨིཾ ཁོ, སུ་བྷ་དྡ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ས་མ་ཎོ་པི ཏ་ཏྠ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, དུ་ཏི་ཡོ་པི ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡོ་པི ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠོ་པི ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ, སུ་བྷ་དྡ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ས་མ་ཎོ་པི ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, དུ་ཏི་ཡོ་པི ཏ་ཏྠ… ཏ་ཏི་ཡོ་པི ཏ་ཏྠ… ཙ་ཏུ་ཏྠོ་པི ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཁོ, སུ་བྷ་དྡ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཨི་དྷེ་ཝ, སུ་བྷ་དྡ, ས་མ་ཎོ, ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ, ཨི་དྷ ཏ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ, ཨི་དྷ ཙ་ཏུ་ཏྠོ ས་མ་ཎོ, སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༤).
ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝོ ཙ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ སཱི་ལ་སྶ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ དུ་ར་ཀྑཱ་ཏ་སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ. སོ ཙ ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ཀྑེ་ཏྟཾ, སཱ་ས་ནཾ ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ སུ་ར་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ བྷཱ་སུ་ར་ཀེ་ས་ར་བྷཱ་རོ སཱི་ཧོ མི་ག་རཱ་ཛཱ ན སུ་སཱ་ནེ ཝཱ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ ཝཱ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི, ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ཝི་ཏྠ་ཏཾ པ་ན ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཎི་གུ་ཧཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ས་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཚ་དྡ་ནྟོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ན གོ་ཙ་རི་ཡ་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ན་ཝ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཨ་སྶ་རཱ་ཛཱ ན ག་དྲ་བྷ་ཀུ་ལེ ཝཱ གྷོ་ཊ་ཀ་ཀུ་ལེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སི་ནྡྷུ་ཏཱི་རེ པ་ན སི་ནྡྷ་ཝ་ཀུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ས་བྦ་ཀཱ་མ་ད་དཾ མ་ནོ་ཧ་རཾ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ ན ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ ཝཱ པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཝི་པུ་ལ་པ་བྦ་ཏ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཏི་མི་ར་པི་ངྒ་ལོ མ་ཙྪ་རཱ་ཛཱ ན ཁུ་དྡ་ཀ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ག་མྦྷཱི་རེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀོ སུ་པ་ཎྞ་རཱ་ཛཱ ན གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཨེ་ར་ཎྜ་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ སི་མྦ་ལི་ད་ཧ་ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ དྷ་ཏ་ར་ཊྛོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཧཾ་སོ ན གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི, ན་ཝུ་ཏི་ཧཾ་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་ཀཱུ་ཊེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ཏུ་དྡཱི་པི་སྶ་རོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ ན ནཱི་ཙ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨི་མེ་སུ ས་མ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀ་ས་མ་ཎོ་པི ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་རི་ཀྑ་ཏེ པ་ན བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ…པེ… སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩-༡༤༠; ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ས་མ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀ་མྨ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.