༨. ཨ་ཏྟ་ནྟ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ, ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. དི་ཊྛེཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ. དྷ་མྨེཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨེ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་དི་ཊྛི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི. ཚཱ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནྟོ ཏཱ་པ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཛ་ན་ནེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ.
པ་རེ་སཾ ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ རོ་དཱ་པ་ན་ཏོ ལུ་དྡོ. ཏ་ཐཱ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་དཱ་ལ་ན་ཏོ དཱ་རུ་ཎོ. ཐ་དྡྷ་ཧ་ད་ཡོ ཀ་ཀྑ་ལོ༹. བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རི་ཀོ.
ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཨ་བྷི་སེ་ཀེ་ན. ས་ནྠཱ་གཱ་རནྟི ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ཨ་གཱ་རཾ ཡ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ. ས་པྤི་ཏེ་ལེ་ནཱཏི ས་པྤི་མི་སྶེ་ན ཏེ་ལེ་ན. ཡ་མ་ཀ་སྣེ་ཧེ་ན ཧི ཨེ་སཱ ཏ་དཱ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ཏི. ཝ་ཙྪ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝ་ཙྪ་ཏ་རོ. པ་རི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ན་ཝ་མཱ་ལཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་བྦྷེ་ཧི ཝེ་དི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཡ་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ.
དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི. ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱཏི བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷོ་གཱ་རོ་གྱཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ མ་དཱ སུ་པྤ་ཧི་ཡཱ ཧོ་ནྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ན ཏ་ཐཱ ཀུ་ལ་ཝི་ཛྫཱ་མ་དཱ་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི ཛཱ་ཏི་ཝི་ཛྫཱ ནི་སྶཱ་ཡ མཱ་ན་ཛ་པྤ་ནཾ དུ་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི…པེ… མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཧི སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ཝཱ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན དུ་ཛྫཱ་ཏཱ.
པ་རི་སུ་དྡྷནྟི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཝི་སུ་དྡྷཾ. ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་ཧ་ཏི. ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་པུ་བྦི་ཀཱ ས་དྡྷཱ་སི་དྡྷི དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎ་དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱཏི གྷ་ར་ཎི་པ་ཏི་ཀཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀ་གྷ་ར་སཱ་མི་ནི་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡ་སྶ པ་ན པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི སཾ་ཝཱ་སོ ས་མྦཱ་དྷོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་གཱ་དི་ནཱ ས་ཀི་ཉྩ་ན་ཊྛེ་ན, ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐ་ཏཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི དྭེ་པི ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཨ་ལ་གྒ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ས་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཋཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱ་ནཾ ས་མྦཱ་དྷ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨེ་ཀ་མྤི དི་ཝ་སནྟི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་མྤི. ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀི་ལེ་ས་མ་ལེ་ན ཨ་མ་ལི་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་སོ ཨ་གཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ.
བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷོཏི བྷོ་ག་རཱ་སི བྷོ་ག་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པུ་ཏྟོ ན་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པེ་མ་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཏེ་ཏི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱི, པི་ཏཱ་མ་ཧ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ཙཱི་པི སི་ཀྑཱ-ས་དྡོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རི་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི. སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སི་ཀྑཱ, ས་ཧ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝོ. སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི སི་ཀྑཱ་ཡ སཱ་ཛཱི་ཝེ ཙ སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ. སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོཏི ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ, པ་ད་ཀཱ་ཡོ, ནི་རུ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ, བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ཡོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༩) ཝུ་ཏྟཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ ‘‘སི་ཀྑ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ སཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཧི ཡཱ་ཝ མ་གྒཱ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱཏི ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་དཱ་ཏཱ. ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི? ‘‘ས་ཧི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ནྡྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྡྷཱ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱ་ན་སྶ པ་དཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་ནཾ ཝཱ ད་ལ༹ྷ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ ཛ་ནེ ས་མ་གྒེ དི་སྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་མ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ-ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་གྒ་རཱ་མོ་ཏི་པི པཱ་ལི༹, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠཱཏི –
‘‘ནེ་ལ་ངྒོ སེ་ཏ་པ་ཙྪཱ་དོ, ཨེ་ཀཱ་རོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ར་ཐོ;
ཨ་ནཱི་གྷཾ པ་སྶ ཨཱ་ཡ་ནྟཾ, ཚི་ནྣ་སོ་ཏཾ ཨ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧; ཨུ་དཱ. ༦༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༥) –
ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ. སཱི་ལ་ཉྷེ་ཏྠ ནེ་ལ་ངྒ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཙི་ཏྟོ ག་ཧ་པ་ཏི, ནེ་ལ་ངྒ་ནྟི ཁོ, བྷ་ནྟེ, སཱི་ལཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧). སུ་ཀུ་མཱ་རཱཏི ཨ་པྥ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ. པུ་ར་སྶ ཨེ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ར-ས་དྡོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ – ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི. མ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝུ་ཌྜྷི་ཀ་རཱ’’ཏི.
ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱིཏི་ཨཱ་དི ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ་པི ཧི ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝཱ་ཙཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་དི་ཏཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱི’’ཏི. ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི ཨུ་བྷ་ཡཱ་ན་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ས་མྤཱ་ད་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཏྠོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྷི སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླེ ས་ཏི སོ་བྷ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་དྷཱ་ན་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨེ་ཀཾ་སཱ་དི་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་གཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཋ་པ་ནཱ་ཧེ་ཏཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དིཾ ཏཾ་ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝི་པུ་ལ་ཏ་ར་ག་མྦྷཱི་རོ་དཱ་ར་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ མཱུ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཏ་མྤི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བཱི་ཛཱ་ནཾ གཱ་མོ ས་མཱུ་ཧོ བཱི་ཛ་གཱ་མོ. བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. ན་ནུ ཙ རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ན ཛཱི་ཝཱ, ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ པ་རི་པྥ་ནྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚི་ནྣེ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་དྡྷི པ་ན པ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ལ་ཝ་ཎཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟཾ སུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ཧ་ལཱ༹་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི? ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི མོ་གྷ་པུ་རི་ས མ་ནུ་སྶཱ རུ་ཀྑ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༨༩).
མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛནྟི པ་བྦ་བཱི་ཛཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ས་དི་ས་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠེ སཱ་ར་ཕ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ བཱི་ཛ-ས་དྡོ ཏ་ད་ཏྠ་སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ་པི ཀེ་སུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མཱུ་ལཱ་དི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀེ་ན བཱི་ཛ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བཱི་ཛ་བཱི་ཛ’’ནྟི ‘‘རཱུ་པ་རཱུ་པཾ, དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༢༧) ཙ ཡ་ཐཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཨེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷཱ ‘‘མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན བཱི་ཛ་གཱ་མོ ནི་དྡི་ཊྛོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. དུ་ཝི་དྷོ་པེ་ས མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱི་ལ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ལླ་ཏི་ཎ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ལླ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨོ་ས་དྷི་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ.
ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ. སོ པ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ནེ་ན་པི སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟཱུ་པ་ར་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་པ་ར་ཎྷ་བྷོ་ཛཱི་པི སི་ཡཱ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ར་ཏོ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ, ཏ་ད་ཉྙོ ཝི་ཀཱ་ལོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཡེ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་ཧི གཱ་ཧཱ་པ་ནེ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནེ ཙ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནེ་ཝ ཏཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨུ་གྒ་ཧཱ་པེ་ཏི, ན ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་ཝི་དྷཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡེ་ན, ཝཱ་ཙཱ་ཡ, མ་ན་སཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧཱ་པ་ནཾ, མ་ན་སཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ནནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ཏཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱ་མ་ཀ་དྷ་ཉྙ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ནཱི་ཝཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷ་ཉྙ་སྶ སཱ་ལི་ཨཱ་དི་མཱུ་ལ་དྷ་ཉྙ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ ཝ་སཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཙྪ་ཝ་སཾ, མ་ཙྪ་ཝ་སཾ, སུ་སུ་ཀཱ་ཝ་སཾ, སཱུ་ཀ་ར་ཝ་སཾ, ག་དྲ་བྷ་ཝ་ས’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ པ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི.
སཱ་རུ་པྤེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ, པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ. ག་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཉྩ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊཾ. ཨ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ནི་པྤཱི་ལེ༹་ཏི, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧ་ད་ཡནྟི ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་མཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དཱི་ཧི མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏཱ སི་ཁཱ་ཡེ་ཝ སི་ཁཱ་བྷེ་དོ, ཏ་སྶཱ ཧཱ་པ་ནཾ. ཀེ་ཙཱིཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཙ.
ཝ་དྷོཏི མུ་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ར་ཀ་སཱ་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་དཱི་ཧི ཧིཾ་ས་ནཾ, ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཏྠོ་པི ཧི ཝ་དྷ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ རོ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཏྠི་ཀུ་མཱ་རི་དཱ་སི་དཱ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ར་སྶ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཱ་ད་ཡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ན ཨེ་ཝཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཝ་དྷ་སྶ པུ་ན ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ་ཀཱ་རོ, ཨི་དྷ པ་རཾ་ཀཱ་རོ་ཏི ཙ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙི་པྤ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝ་དྷོ་ཏི མཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མྤི པོ་ཐ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ མཱ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཧིཾ་ས་ནེ་པི དི་སྶ་ན་ཏོ.
ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀཱ་ཡ་ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ས་བྦེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་པཱིཏི ན་ཝ་པ་རི་ཀྑཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་པྤི་ཙྪཱ ཙ ས་ནྟུ་ཊྛཱ ཙ. ན ཧི ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཡཾ ས་ཏྟེ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝཱ བྷ་ཡེ་ན ན་པྤ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ. དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ས་ནྟོ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ནྟུ་སྶ་ན་ཏོ ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ན པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ. བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪ་མྦྷི. ཨེ་ཀོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཁ་གྒ་མི་ག་སི་ངྒ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཚི་ནྣ་པ་ཀྑོ, ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་པ་ཀྑོ ཝཱ ས་ཀུ་ཎོ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀྑི-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཀུ་ཎོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀྑ་ཡུ་ཏྟོ ས་ཀུ་ཎོ’’ཏི. ཡ་སྶ ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ ཀི་ཉྩི ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཋ་པ་ན་ཉྩ ན་ཏྠི, ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་པེ་ནྟི ཏ་ཏོ དོ་སཱ, ཏེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ནི་དྡོ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནི. ནི་དྡོ་ས་སུ་ཁནྟི ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཙ པ་རི་པཱ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཨི་མི་ནཱ ཨ་རི་ཡེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱིཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏི. ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི་ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་སི་ཏ་ཧ་སི་ཏ་ཀ་ཐི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཡཾ ཏ་ཏྠ བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཡཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨེ་ཏེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ཡྻུཾ. ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙ ‘‘ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝ་མི་དཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཾ སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སི་ཏྟ་སུ་ཁནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སི་ཏྟ་སུ་ཁ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏཱ ཙ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟོ, པུ་ར་ཏོ ག་མ་ནཾ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ, པ་ཙྩཱ་ག་མ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏི. ག་མ་ནེ ཏཱ་ཝ པུ་ར་ཏོ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ. ཋཱ་ནེ་པི ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཀཱ་ཡཾ པུ་ར་ཏོ ཨོ་ཎ་མ་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་པ་ནཱ་མེ་ནྟོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ. ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ་པི ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ ཨཱ་ས་ན་སྶ པུ་རི་མ་ཨ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁོ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ངྒ་པྤ་དེ་སཾ པ་ཙྩཱ་སཾ་ས་ར་ནྟོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ. ནི་པ་ཛྫཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དི་སཱ་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༩) ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ན་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀི་ནྣུ མེ ཨེ་ཏྠ ག་ཏེ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྠོཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ན་བོ་དྷི་ད་སྶ་ན་ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ན་ཐེ་ར་ད་སྶ་ན་ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི. ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ དི་སྭཱ་པི ཧི བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ངྒྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཐེ་རེ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ད་སྶ་ནཾ ‘‘སཱ་ཏྠ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་མི་ས་ཏོ་པི ཝ་ཌྜྷི ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཏ་སྨིཾ པ་ན ག་མ་ནེ ས་པྤཱ་ཡཱ་ས་པྤཱ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཝ སཱ་ཏྠཾ. ས་ཙེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ད་ས་དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རེ པ་རི་སཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨི་ཏྠི་ཡོ་པི པུ་རི་སཱ་པི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡ ས་ཉྩ་ར་ནྟི. ཏ་ཏྲ ཙ་སྶ ཨི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ལོ་བྷོ, ཨ་ནི་ཊྛེ པ་ཊི་གྷོ, ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ མོ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ས་པྤཱ་ཡཾ. བོ་དྷི་ད་སྶ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ན་མྤི སཱ་ཏྠཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ས་པྤཱ་ཡཾ. མ་ཧཱ་པ་རི་སཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ན་མྤི སཱ་ཏྠཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཏྠཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏ་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཏྠུ་པེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ སཱ་ཏྠ་མྤི པ་ནེ་ཏཾ པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་སུ་བྷཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ པུ་རི་སཱ་སུ་བྷཾ. ས་བྷཱ་ག་མེ་ཝ ས་པྤཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ནཱ་མ.
ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་པྤཱ་ཡ་སྶ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་རཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ག་མ་ནཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ནཱ་མ.
ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མི, མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ན་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏི ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་མྨ་ཏོ ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷ་ར་ཎེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨོ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི མ་ནྡཱ, ཨི་ཏ་རཱ དྭེ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སུ. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨོ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི མ་ནྡཱ, ཨི་ཏ་རཱ དྭེ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ. ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ནེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ནཾ, ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་བྦ་པ་བྦཾ ས་ནྣི་ས་ནྡྷི ཨོ་དྷི་ཨོ་དྷི ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྟ་ཀ་པཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ཏི་ལཾ ཝི་ཡ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀོ ཨེ་ཀོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཀ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ? པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་མ་ནཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཋཱ་ནཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནི་ས་ཛྫ་ནཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་ཡ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ཉྷི ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་དྡྷིཾ རཱུ་པེ་ན –
‘‘ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ནུ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ན་དཱི་སོ་ཏོ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༩; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༣༦༨);
ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ནཱ་མཱ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི པ་ཙྩ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ས་ནྟོ་སོ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་སྶ ས་མྦྷཱ་རཱ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཉྙེ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ནི་ཝཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཀཱ་ཙི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ཧི ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི ཝ་ན་ཙ་ར་ཀ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཛ་ནེ་ཧི ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྠ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཾ སཱ་ཝེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་པ་ལཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི སཱི་སཾ…པེ… ཀ་རོ་ནྟི. ཀཱ་ལ༹་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཐུ་ལླ་ཝ་ཛྫཾ. ཏི་ལ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏི་ལ་ཀཾ, མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་ཝ་ཛྫཾ. ཏནྟི པཱི་ཏིཾ. ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ.
ཝི་ཝི་ཏྟནྟི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙ’’ནྟི. ཏཾ པ་ན ཛ་ན་ས་དྡ་ནི་གྒྷོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ས་དྡ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝཱཏི ནི་སྶ་དྡ་ཏཾ་ཡེ་ཝ. ཝི་ཧཱ་རོ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཀ་ལོ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ, ‘‘ག་རུ་ལ༹་ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་སཱ་དོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་སཱ་དོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཡོ་གྒོ ཙ་ཏུ་པྤ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཎ་ཝ་ནྟོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ དཱི་གྷ་མུ་ཁ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཙྪ་ད་ན་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀ་པ་སྶེ བྷི་ཏྟི ཨུ་ཙྩ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་པ་སྶེ ནཱི་ཙཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཙྪ་ད་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི. པཱ་སཱ་དོ ནཱ་མ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ནཾ ཙ་ནྡི་ཀ་ངྒ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ. གུ་ཧཱ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ. ལེ་ཎཾ དྭཱ་ར་བ་དྡྷཾ པ་བྦྷཱ་རཾ. མ་ཎྜ་པོཏི སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པོ. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་བྷཱུ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. མ་སཱ་ར་ཀཱ་དི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་བྷི་སི ཨུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ་དི བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ནྠ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཡ་ན་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏནྟི ཨི་དཾ ཝི་ན་ཡེ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ་པི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) པ་ན ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི ཡཾ ན གཱ་མ་པྤ་དེ་ས་ནྟོ་ག་དྷཾ, ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༡) ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལནྟི རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི. སེ་ལ-ས་དྡོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་བྦ་ཏ་ནྟི སེ་ལ’’ནྟི, ན སི་ལཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ. པཾ་སུ་མ་ཡཱ་དི་ཀོ ཧི ཏི་ཝི་དྷོ་པི པ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཝི་ཝ་རནྟི དྭི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ མི་ཐོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ར་ཀཱ་དི་ས་དི་སཾ ཝི་ཝ་རཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་བྦ་ཏེ. ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་སནྟི སུ་དུ་ངྒཱ་ས་དི་སཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྩཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶེ་ཧི ན ས་ཉྩ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི ཝ་ན་ས་ཎྜཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི བྷིཾ་ས་ན་ཀཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི ས་ལོ་མ་ཧཾ་སཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི ན མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༣༡) ཨི་མཾ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཙྪ་ནྣནྟི ཀེ་ན་ཙི ཚ་ད་ནེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཡ་པི ན ཚཱ་དི་ཏཾ. ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. པ་བྦྷཱ་ར་ལེ་ཎ་ས་དི་སེཏི པ་བྦྷཱ་ར་ས་དི་སེ, ལེ་ཎ་ས་དི་སེ ཝཱ.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི. པ་ལླ་ངྐནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི-ས་དྡོ ས་མ་ནྟ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ, ཏ་སྨཱ ཝཱ་མོ་རུཾ ད་ཀྑི་ཎོ་རུ་ཉྩ ས་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ པཱ་དེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྦ་ནྡྷེ ཀ་ཏྭཱ ནི་ས་ཛྫཱ པ་ལླ་ངྐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ན’’ནྟི. ཨཱུ་རཱུ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ པ་ལླ་ངྐཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི ཙ ཡ་ཐཱ པ་ལླ་ངྐ་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷོ པཱ་དེ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏེ ས་མི་ཉྫི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཏ་ནྟི ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཎ་མ་ནྟཱིཏི ན ཨོ་ཎ་མ་ནྟི. ན པ་རི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་ཐིཾ ན ལ་ངྒྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི. པ་རི་མུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི-ས་དྡོ ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱི་པ་ཏྠོ ཝཱ པ་རི-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མུ་ཁ་ས་མཱི་པེ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཡོ ས་ནྟོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ད་སྶི་ཏོ. ‘‘པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧཱུ་པཱ་ཡོ.
པ་རཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ ‘‘པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦, ༢༠) ཝི་ཡ. མུ་ཁ་ནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཊྛོ ཧི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཏིནྟི ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ་ས་མྨོ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་མྨོ་སཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ར་མ་ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, ལོ་བྷོ. ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན, ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ཙ པ་ཧཱི་ན་ས་དི་ས་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་པི ན་ཡི་དཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ, ཨ་ཐ ཁོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་དི་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཉྩ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏིནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཎྜ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༢; ཝི་བྷ. ༥༤༦) ཐི་ན་སྶ, ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༣; ཝི་བྷ. ༥༤༦) ཙ མི་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཐི་ནཾ ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙཾ, མི་དྡྷཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་གེ་ལ་ཉྙ’’ནྟི. ས་ཏི་པི ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཡཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀོ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟི་མྤི…པེ… ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ཀ་ཐ་མི་དཾ ཀ་ཐ་མི་ད་ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪོ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་པི ཧི པ་བྷེ་ད་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི. ཨུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པཱ་ཏ་ན་ཉྩ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཧ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པྤེ་ནྟོཏི ནི་ག་མེ་ནྟོ.
ཨ་ཏྟ་ནྟ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.