(༢༠) ༥. མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ
༡. སོ་ཏཱ་ནུ་ག་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༡. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མེ སོ་ཏཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ནནྟི པ་སཱ་ད་སོ་ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ག་ཏཱ་ནཾ, པ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ པ་སཱ་ད་སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་སོ་ཏེ་ན སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སཱ་ད་སོ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་པུ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏཾ ཏཾ པ་གུ་ཎཾ ནི་ཙྪ་རི་ཏཾ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཏཾ ཏཾ པ་གུ་ཎཾ བྷ་ཝ་ངྒ་སོ་ཏ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཉཱ་ཎ་སོ་ཏེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ལི་ངྒཱ་ནི. ནཱ་མཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི. པ་ཋ་མཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ.
ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏཱིཏི པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷཱ་རེ་ཏི. ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱཏི སུ་ཏྟ་ད་ས་ཀ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཀ་པ་ཎྞཱ་ས་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ, ‘‘ད་ས་སུ་ཏྟཱ་ནི ག་ཏཱ་ནི, ད་ས་ཝ་གྒཱ་ནི ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨི་དྷ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་ན སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་སྶ སུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙ་ཡོ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ག་སོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ ཝི་དི་ཏཱ མ་ནུ་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. ཡ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ མ་ན་སཱ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, མ་ཧཱ་དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སོ་ཏཱ་ནུ་ག་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཋཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. དུ་ཏི་ཡེ སཾ་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཝཱ་སེ་ན. སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་སཱི་ལོ ཝཱ དུ་སྶཱི་ལོ ཝཱ’’ཏི ས་ཧ ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ, ན ཨི་ཏྟ་རནྟི ཏ་ཉྩ སཱི་ལཾ དཱི་གྷེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཨི་ཏྟ་རེ་ན. དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཉྷི སཾ་ཡ་ཏཱ་ཀཱ་རོ ཙ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཙ ན ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུཾ. མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱཏི ཏ་མྤི ‘‘སཱི་ལ་མ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ན ཨི་ཏ་རེ་ན. པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱཏི ཏ་མྤི ས་པྤ་ཉྙེ་ནེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏེ་ན. བཱ་ལོ ཧི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཀ་ཐ་ནེ་ན.
‘‘ཡོ ཧི ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ཏི;
ཨེ་ཝཾ ཝཱ་སེ་ཊྛ ཛཱ་ནཱ་ཧི, ཝཱ་ཎི་ཛོ སོ ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༤༥༧; སུ. ནི. ༦༡༩) –
ཨེ་ཏྠ ཧི བྱ་ཝ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༣) ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༣༡༣-༡༣༡༥; མ་ཧཱ་ནི. ༧༣) ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན སོ ཝོ་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༥) ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་སོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ ཙ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ. སོ ཀ་ཐ་ནེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ‘‘ཨ་སུ་ཙི ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. སུ་ཙི་སཱི་ལ་སྶ པ་ན པུ་རི་མཾ པ་ཙྪི་མེ་ན, པ་ཙྪི་མ་ཉྩ པུ་རི་མེ་ན ས་མེ་ཏི. ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏེ་ན ས་མེ་ཏི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏ་ཉྩ ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ སུ་ཙི་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཐཱ་མོཏི ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོ. ཡ་སྶ ཧི ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོ ན་ཏྠི, སོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་སུ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་དྭཱ་ར་ཀ་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱཏི སཾ་ཀ་ཐཱ་ཡ. དུ་པྤ་ཉྙ་སྶ ཧི ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀེ གེ་ཎྜུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤི་ལ་ཝ་ཏི. པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏེ་ནེ་ཝ ཧི མ་ཙྪོ ཁུ་དྡ་ཀོ ཝཱ མ་ཧ་ནྟོ ཝཱ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི.
ཉཱ་ཏི་ཝི་ནཱ་སོཏི ཙོ་ར་རོ་ག་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ. བྷོ་གཱ་ནཾ བྱ་ས་ནཾ བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཾ, རཱ་ཛ་ཙོ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷོ་ག་ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. པ་ཉྷུ་མྨ་གྒོཏི པ་ཉྷ་ག་ཝེ་ས་ནཾ, ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏ་པྤ་ཀནྟི ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཊྛེ་ན ཨ་ཏ་པྤ་ཀཾ སཱ་དུ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ. ས་ཎྷནྟི སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝཾ.
ཋཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ར་ཎུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ར་ཎུ་ཏྟ་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སཱ་མུ་གི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པུ་གྒ་ལ་སྶ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝཱ ཨ་ངྒཱ་ནི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སཱ་མུ་གི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཝ་པྤ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. པ་ཉྩ་མེ པི་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦ་ཉྷི ཨ་པི་ཧི་ཏེ་ན དྭཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ ནཱ་མ. ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གེ་ནཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་ར་ཛྫ་ནེ་ན, ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཝི་ཛྫཱ པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི? ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ནེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཡ ཝི་ཛྫུ་པྤཱ་དེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཏྟ་མུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫུ་པྤཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷོ. ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཙ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་པི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀཱ་ལཱ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༤; ༢.༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཝི་ཧ་ན་ན་ཏོ ཝི་གྷཱ་ཏོ, དུ་ཀྑཾ. པ་རི་ད་ཧ་ན་ཏོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ.
ནི་ཙྩ་ཝི་ཧཱ་རཱཏི ས་བྦ་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝེ་ལཾ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝེ་ལ་ཉྩ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པཾ དི་སྭཱ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་ཏི ཧི ནི་སྶ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཧེ་སཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་སྶ་ཡ་སཱི་སེ་ན ནི་སྶི་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ན སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན་པི ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ, ན དོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པ་སཱ་ད་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན་པི. ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ་ན མོ་ཧཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཉཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧི ཨི་ཊྛེ་པི ཨ་ནི་ཊྛེ་པི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཡོ ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ་ན ས་མ་ས་མཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་ག་ཧ་ཎེ ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ མོ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཊྛ་པི མ་ཧཱ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ར་ཛྫ་ནྟོ ཨ་དུ་སྶ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨ་ར་ཛྫ་ནཱ་དུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཧི ཏེ་ས་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་མེ་སཾ ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སོ་མ་ན་སྶཾ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཏོ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཝི་ཡ བ་ཧུ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སུ་དྡྷ་པྤ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ, ཀ་དཱ་ཙི པ་ན ཏ་ཐཱ ཙེ་ཏོ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ཡཾ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ཁོ པུ་བྦཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཀཱ་ཡོཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༥༡) པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཀཱ་ཡོ, སོ ཨ་ནྟོ ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ནྟི་ཀཱ, ཏཾ ཀཱ་ཡ་ནྟི་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ་ཝ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཀཱ་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ’’ནྟི. ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་མ་ཏྠཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ་ཝ ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་སྶཱ་ནི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡོ. པ་ཉྙཱ་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེཏི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡ་ཏོ ཡཱ་ཝ པ་ཉྙཱ་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལཱ, ཏཱ་ཝ. ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཝ་ཌྜྷི་ཧཱ་ནི་ཡོ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ ས་མ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི. མ་ནྡཱཏི མུ་དུ་ཀཱ ཨ་ཏི་ཁི་ཎཱ. ཏ་དཱཏི ཨ་སཱི་ཏི་ན་ཝུ་ཏི་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཝ་ད་ནྟེ་པི ཏ་ཐཱ་ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་གྒཱཏི ཏེ་ཛོ་བྷ་གྒེ་ན བྷ་གྒཱ དུ་བྦ་ཎྞཱ. ཧ་ད་ཡ་ཀོ་ཊིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ་ཡེ་ཝ. ཏཱ་ཝཱཏི ཡཱ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཱ་ཝ.
ཝཱ་པི་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ཏ་ལཱ༹་ཀེ་ན. པ་ཉྩ་ཨུ་ད་ཀ་མ་གྒ་ས་མྤ་ནྣནྟི པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ཝི་ས་ན་ནི་ཀྑ་མ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མཾ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཨི་མཾ ཝེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨི་མཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་པྤ་ཏྟཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.
ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ. པ་ར་ཏོ ཨ་ག་ནྟྭཱཏི པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ག་ནྟྭཱ. ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་ངྑཱ་ར་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་བྦ་སོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་དྷ་མྨཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ད་ལ༹ྷཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ སཾ་ཝེ་ག་ཉཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀུ་དཱ་ལོ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པི་ཊ་ཀཾ ཝི་ཡ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི. ཏ་ནྣི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཉཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཁ་ནི་ཏྟི ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཝ་པྤ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སཱ་ལ༹ྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦. ཚ་ཊྛེ ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷི་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ ཏ་པ་ཏཱི་ཏི ཏ་པོ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པཱ་པ་སྶ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ ཝི་ར་ཛྫ་ནཾ ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪ་ཝཱ་དཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཾ ཝ་ད་ནྟི, མ་ན་སཱ་པི ཏ་མེ་ཝ སཱ་ར་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཀཱ་ཡེ་ན་པི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ལླཱི་ནཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཱཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ནཱ མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཀཱ་མཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་དཱ པ་ན ཏེ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ་ཏི, མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་སི་དྡྷོ, མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ པ་ན སི་དྡྷོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘དྭཱ་རེ ཙ་ར་ནྟི ཀ་མྨཱ་ནི, ན དྭཱ་རཱ དྭཱ་ར་ཙཱ་རི་ནོ;
ཏ་སྨཱ དྭཱ་རེ་ཧི ཀ་མྨཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་དྭཱ་ར་ཀ་ཐཱ);
ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝཱཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨ་དཱུ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝ་ཌྜྷི་ཡོ་གཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཨ་ནེ་ས་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཨི་ད་ཉྩ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཡེ་པི ཏེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཧི ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཀུ་ལ་དྷ་མྨ་དེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ལོ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ.
ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནནྟི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྤི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤི. ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༥༧) ཧི ཨེ་ཏྠ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཉྙོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༢༨) ཨེ་ཏྠ ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠) ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༤-༢༣༥) ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཝི་རཱ་དྷི་ཏཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་རཱ་དྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སཱ་ལ༹ྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༧. ས་ཏྟ་མེ ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཱཏི ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ. སཱ པ་ན ཨ་པྤེ་ས་ཀྑ་ཏཱ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་སྶ་རཱཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཨཱི་ས་ན་སཱི་ལཱ. སཱ པ་ན་སྶཱ ཨི་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་ཌྜྷཱ་ཏི ཨི་སྶ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ན་མེ་ཏི་སྶཱ བྷཱུ་མི་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ཉྩཱ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀེ་ནེ་ཝ དྷ་ནེ་ན མ་ཧ་དྡྷ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་དྷ་ནེ་ན མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱི་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱི་སཱ, ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧ་ཏཱི ཨཱི་སཱ མ་ཧེ་སཱ, སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་མ་ཧེ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ན པ་རེ་ཧི མ་ཧེ་སོ་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀཾ རཱུ་པ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ. ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ཙ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་སི་དྡྷི. རཱུ་པནྟི ཙ ས་རཱི་རཾ ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ད་སྶ་ན་ཡུ་ཏྟཱཏི སུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཱ, དི་སྶ་མཱ་ནཱ ཙ་ཀྑཱུ་ནི པི་ཡཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཀྑེ་པཾ ཧི་ཏྭཱ་པི ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དི་སྶ་མཱ་ནཱ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པཱ་སཱ་དི་ཀཱ’’ཏི. པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ཎྞ་སྶ པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན པོ་ཀྑ་རནྟི ས་རཱི་རཾ ཝ་ད་ནྟི, ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཝ་ཎྞ་ཉྩ པོ་ཀྑ་ར་ཉྩ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་རཱ་ནི, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ. ཨི་ཏི པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཏྟ་མ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན ཙེ་ཝ ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞེ་ན ཙེ་ཝ ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ས་རཱི་རཾ ནཱ་མ ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝི་སི་ཊྛོ ཀ་ར་ཙ་ར་ཎ་གཱི་ཝཱ་སཱི་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, སོ ཙ ས་ཎྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི.
ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཊི་ལ་ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཡ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཀ་ར་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ལ་ག་ཏི. ཡ་ཉྷི ཀོ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པ་ནཱ་ཧ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ནཾ, ཏཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ལུ་བྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི ཀོ་པོ, ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ བྱཱ་པཱ་དོ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ བྱཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ བྱཱ་པཱ་ད་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་པྤ་ཏྟི པ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ནཱ. ཨ་ནྣཾ པཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་དཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ནྣཾ, ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཉྩ. པཱ་ཏ་བྱ་ཏོ པཱ་ནཾ, ཡཾ་ཀི་ཉྩི པཱ་ནཾ. ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཝ་ཏྠཾ, ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་ཝུ་ར་ཎཾ. ཡ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཡཱ་ནཾ, ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ན་ཝ་ཡ྄ཧ་སི་ཝི་ཀཱ་དི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ. ཚ་ཏྟ་མྤི ཧི ཝ་སྶཱ་ཏ་པ་དུ་ཀྑ་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན མ་གྒ་ག་མ་ན་སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མཱ་ལནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི སུ་མ་ན་མཱ་ལཱ་དི་པུ་པྥཾ. ག་ནྡྷནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཙ་ནྡ་ནཱ་དི་ཝི་ལེ་པ་ནཾ.
མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨ་ཏྟ་ནྟ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ, ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. དི་ཊྛེཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ. དྷ་མྨེཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨེ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་དི་ཊྛི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི. ཚཱ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནྟོ ཏཱ་པ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཛ་ན་ནེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ.
པ་རེ་སཾ ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ རོ་དཱ་པ་ན་ཏོ ལུ་དྡོ. ཏ་ཐཱ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་དཱ་ལ་ན་ཏོ དཱ་རུ་ཎོ. ཐ་དྡྷ་ཧ་ད་ཡོ ཀ་ཀྑ་ལོ༹. བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རི་ཀོ.
ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཨ་བྷི་སེ་ཀེ་ན. ས་ནྠཱ་གཱ་རནྟི ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ཨ་གཱ་རཾ ཡ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ. ས་པྤི་ཏེ་ལེ་ནཱཏི ས་པྤི་མི་སྶེ་ན ཏེ་ལེ་ན. ཡ་མ་ཀ་སྣེ་ཧེ་ན ཧི ཨེ་སཱ ཏ་དཱ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ཏི. ཝ་ཙྪ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝ་ཙྪ་ཏ་རོ. པ་རི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ན་ཝ་མཱ་ལཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་བྦྷེ་ཧི ཝེ་དི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཡ་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ.
དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི. ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱཏི བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷོ་གཱ་རོ་གྱཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ མ་དཱ སུ་པྤ་ཧི་ཡཱ ཧོ་ནྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ན ཏ་ཐཱ ཀུ་ལ་ཝི་ཛྫཱ་མ་དཱ་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི ཛཱ་ཏི་ཝི་ཛྫཱ ནི་སྶཱ་ཡ མཱ་ན་ཛ་པྤ་ནཾ དུ་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི…པེ… མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཧི སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ཝཱ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན དུ་ཛྫཱ་ཏཱ.
པ་རི་སུ་དྡྷནྟི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཝི་སུ་དྡྷཾ. ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་ཧ་ཏི. ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་པུ་བྦི་ཀཱ ས་དྡྷཱ་སི་དྡྷི དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎ་དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱཏི གྷ་ར་ཎི་པ་ཏི་ཀཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀ་གྷ་ར་སཱ་མི་ནི་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡ་སྶ པ་ན པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི སཾ་ཝཱ་སོ ས་མྦཱ་དྷོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་གཱ་དི་ནཱ ས་ཀི་ཉྩ་ན་ཊྛེ་ན, ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐ་ཏཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི དྭེ་པི ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཨ་ལ་གྒ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ས་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཋཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱ་ནཾ ས་མྦཱ་དྷ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨེ་ཀ་མྤི དི་ཝ་སནྟི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་མྤི. ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀི་ལེ་ས་མ་ལེ་ན ཨ་མ་ལི་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་སོ ཨ་གཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ.
བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷོཏི བྷོ་ག་རཱ་སི བྷོ་ག་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པུ་ཏྟོ ན་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པེ་མ་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཏེ་ཏི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱི, པི་ཏཱ་མ་ཧ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ཙཱི་པི སི་ཀྑཱ-ས་དྡོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རི་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི. སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སི་ཀྑཱ, ས་ཧ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝོ. སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི སི་ཀྑཱ་ཡ སཱ་ཛཱི་ཝེ ཙ སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ. སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོཏི ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ, པ་ད་ཀཱ་ཡོ, ནི་རུ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ, བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ཡོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༩) ཝུ་ཏྟཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ ‘‘སི་ཀྑ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ སཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཧི ཡཱ་ཝ མ་གྒཱ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱཏི ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་དཱ་ཏཱ. ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི? ‘‘ས་ཧི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ནྡྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྡྷཱ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱ་ན་སྶ པ་དཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་ནཾ ཝཱ ད་ལ༹ྷ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ ཛ་ནེ ས་མ་གྒེ དི་སྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་མ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ-ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་གྒ་རཱ་མོ་ཏི་པི པཱ་ལི༹, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠཱཏི –
‘‘ནེ་ལ་ངྒོ སེ་ཏ་པ་ཙྪཱ་དོ, ཨེ་ཀཱ་རོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ར་ཐོ;
ཨ་ནཱི་གྷཾ པ་སྶ ཨཱ་ཡ་ནྟཾ, ཚི་ནྣ་སོ་ཏཾ ཨ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧; ཨུ་དཱ. ༦༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༥) –
ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ. སཱི་ལ་ཉྷེ་ཏྠ ནེ་ལ་ངྒ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཙི་ཏྟོ ག་ཧ་པ་ཏི, ནེ་ལ་ངྒ་ནྟི ཁོ, བྷ་ནྟེ, སཱི་ལཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧). སུ་ཀུ་མཱ་རཱཏི ཨ་པྥ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ. པུ་ར་སྶ ཨེ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ར-ས་དྡོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ – ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི. མ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝུ་ཌྜྷི་ཀ་རཱ’’ཏི.
ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱིཏི་ཨཱ་དི ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ་པི ཧི ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝཱ་ཙཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་དི་ཏཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱི’’ཏི. ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི ཨུ་བྷ་ཡཱ་ན་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ས་མྤཱ་ད་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཏྠོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྷི སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླེ ས་ཏི སོ་བྷ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་དྷཱ་ན་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨེ་ཀཾ་སཱ་དི་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་གཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཋ་པ་ནཱ་ཧེ་ཏཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དིཾ ཏཾ་ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝི་པུ་ལ་ཏ་ར་ག་མྦྷཱི་རོ་དཱ་ར་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ མཱུ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཏ་མྤི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བཱི་ཛཱ་ནཾ གཱ་མོ ས་མཱུ་ཧོ བཱི་ཛ་གཱ་མོ. བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. ན་ནུ ཙ རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ན ཛཱི་ཝཱ, ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ པ་རི་པྥ་ནྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚི་ནྣེ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་དྡྷི པ་ན པ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ལ་ཝ་ཎཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟཾ སུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ཧ་ལཱ༹་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི? ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི མོ་གྷ་པུ་རི་ས མ་ནུ་སྶཱ རུ་ཀྑ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༨༩).
མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛནྟི པ་བྦ་བཱི་ཛཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ས་དི་ས་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠེ སཱ་ར་ཕ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ བཱི་ཛ-ས་དྡོ ཏ་ད་ཏྠ་སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ་པི ཀེ་སུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མཱུ་ལཱ་དི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀེ་ན བཱི་ཛ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བཱི་ཛ་བཱི་ཛ’’ནྟི ‘‘རཱུ་པ་རཱུ་པཾ, དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༢༧) ཙ ཡ་ཐཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཨེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷཱ ‘‘མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན བཱི་ཛ་གཱ་མོ ནི་དྡི་ཊྛོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. དུ་ཝི་དྷོ་པེ་ས མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱི་ལ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ལླ་ཏི་ཎ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ལླ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨོ་ས་དྷི་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ.
ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ. སོ པ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ནེ་ན་པི སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟཱུ་པ་ར་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་པ་ར་ཎྷ་བྷོ་ཛཱི་པི སི་ཡཱ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ར་ཏོ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ, ཏ་ད་ཉྙོ ཝི་ཀཱ་ལོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཡེ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་ཧི གཱ་ཧཱ་པ་ནེ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནེ ཙ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནེ་ཝ ཏཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨུ་གྒ་ཧཱ་པེ་ཏི, ན ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་ཝི་དྷཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡེ་ན, ཝཱ་ཙཱ་ཡ, མ་ན་སཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧཱ་པ་ནཾ, མ་ན་སཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ནནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ཏཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱ་མ་ཀ་དྷ་ཉྙ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ནཱི་ཝཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷ་ཉྙ་སྶ སཱ་ལི་ཨཱ་དི་མཱུ་ལ་དྷ་ཉྙ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ ཝ་སཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཙྪ་ཝ་སཾ, མ་ཙྪ་ཝ་སཾ, སུ་སུ་ཀཱ་ཝ་སཾ, སཱུ་ཀ་ར་ཝ་སཾ, ག་དྲ་བྷ་ཝ་ས’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ པ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི.
སཱ་རུ་པྤེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ, པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ. ག་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཉྩ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊཾ. ཨ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ནི་པྤཱི་ལེ༹་ཏི, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧ་ད་ཡནྟི ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་མཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དཱི་ཧི མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏཱ སི་ཁཱ་ཡེ་ཝ སི་ཁཱ་བྷེ་དོ, ཏ་སྶཱ ཧཱ་པ་ནཾ. ཀེ་ཙཱིཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཙ.
ཝ་དྷོཏི མུ་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ར་ཀ་སཱ་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་དཱི་ཧི ཧིཾ་ས་ནཾ, ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཏྠོ་པི ཧི ཝ་དྷ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ རོ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཏྠི་ཀུ་མཱ་རི་དཱ་སི་དཱ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ར་སྶ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཱ་ད་ཡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ན ཨེ་ཝཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཝ་དྷ་སྶ པུ་ན ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ་ཀཱ་རོ, ཨི་དྷ པ་རཾ་ཀཱ་རོ་ཏི ཙ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙི་པྤ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝ་དྷོ་ཏི མཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མྤི པོ་ཐ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ མཱ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཧིཾ་ས་ནེ་པི དི་སྶ་ན་ཏོ.
ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀཱ་ཡ་ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ས་བྦེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་པཱིཏི ན་ཝ་པ་རི་ཀྑཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་པྤི་ཙྪཱ ཙ ས་ནྟུ་ཊྛཱ ཙ. ན ཧི ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཡཾ ས་ཏྟེ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝཱ བྷ་ཡེ་ན ན་པྤ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ. དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ས་ནྟོ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ནྟུ་སྶ་ན་ཏོ ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ན པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ. བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪ་མྦྷི. ཨེ་ཀོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཁ་གྒ་མི་ག་སི་ངྒ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཚི་ནྣ་པ་ཀྑོ, ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་པ་ཀྑོ ཝཱ ས་ཀུ་ཎོ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀྑི-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཀུ་ཎོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀྑ་ཡུ་ཏྟོ ས་ཀུ་ཎོ’’ཏི. ཡ་སྶ ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ ཀི་ཉྩི ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཋ་པ་ན་ཉྩ ན་ཏྠི, ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་པེ་ནྟི ཏ་ཏོ དོ་སཱ, ཏེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ནི་དྡོ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནི. ནི་དྡོ་ས་སུ་ཁནྟི ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཙ པ་རི་པཱ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཨི་མི་ནཱ ཨ་རི་ཡེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱིཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏི. ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི་ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་སི་ཏ་ཧ་སི་ཏ་ཀ་ཐི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཡཾ ཏ་ཏྠ བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཡཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨེ་ཏེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ཡྻུཾ. ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙ ‘‘ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝ་མི་དཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཾ སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སི་ཏྟ་སུ་ཁནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སི་ཏྟ་སུ་ཁ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏཱ ཙ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟོ, པུ་ར་ཏོ ག་མ་ནཾ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ, པ་ཙྩཱ་ག་མ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏི. ག་མ་ནེ ཏཱ་ཝ པུ་ར་ཏོ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ. ཋཱ་ནེ་པི ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཀཱ་ཡཾ པུ་ར་ཏོ ཨོ་ཎ་མ་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་པ་ནཱ་མེ་ནྟོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ. ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ་པི ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ ཨཱ་ས་ན་སྶ པུ་རི་མ་ཨ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁོ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ངྒ་པྤ་དེ་སཾ པ་ཙྩཱ་སཾ་ས་ར་ནྟོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ. ནི་པ་ཛྫཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དི་སཱ་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༩) ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ན་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀི་ནྣུ མེ ཨེ་ཏྠ ག་ཏེ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྠོཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ན་བོ་དྷི་ད་སྶ་ན་ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ན་ཐེ་ར་ད་སྶ་ན་ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི. ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ དི་སྭཱ་པི ཧི བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ངྒྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཐེ་རེ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ད་སྶ་ནཾ ‘‘སཱ་ཏྠ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་མི་ས་ཏོ་པི ཝ་ཌྜྷི ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཏ་སྨིཾ པ་ན ག་མ་ནེ ས་པྤཱ་ཡཱ་ས་པྤཱ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཝ སཱ་ཏྠཾ. ས་ཙེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ད་ས་དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རེ པ་རི་སཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨི་ཏྠི་ཡོ་པི པུ་རི་སཱ་པི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡ ས་ཉྩ་ར་ནྟི. ཏ་ཏྲ ཙ་སྶ ཨི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ལོ་བྷོ, ཨ་ནི་ཊྛེ པ་ཊི་གྷོ, ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ མོ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ས་པྤཱ་ཡཾ. བོ་དྷི་ད་སྶ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ན་མྤི སཱ་ཏྠཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ས་པྤཱ་ཡཾ. མ་ཧཱ་པ་རི་སཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ན་མྤི སཱ་ཏྠཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཏྠཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏ་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཏྠུ་པེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ སཱ་ཏྠ་མྤི པ་ནེ་ཏཾ པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་སུ་བྷཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ པུ་རི་སཱ་སུ་བྷཾ. ས་བྷཱ་ག་མེ་ཝ ས་པྤཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ནཱ་མ.
ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་པྤཱ་ཡ་སྶ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་རཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ག་མ་ནཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ནཱ་མ.
ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མི, མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ན་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏི ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་མྨ་ཏོ ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷ་ར་ཎེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨོ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི མ་ནྡཱ, ཨི་ཏ་རཱ དྭེ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སུ. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨོ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི མ་ནྡཱ, ཨི་ཏ་རཱ དྭེ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ. ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ནེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ནཾ, ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་བྦ་པ་བྦཾ ས་ནྣི་ས་ནྡྷི ཨོ་དྷི་ཨོ་དྷི ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྟ་ཀ་པཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ཏི་ལཾ ཝི་ཡ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀོ ཨེ་ཀོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི, ཀ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ? པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་མ་ནཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཋཱ་ནཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནི་ས་ཛྫ་ནཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་ཡ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ཉྷི ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་དྡྷིཾ རཱུ་པེ་ན –
‘‘ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ནུ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ན་དཱི་སོ་ཏོ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༩; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༣༦༨);
ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ནཱ་མཱ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི པ་ཙྩ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ས་ནྟོ་སོ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་སྶ ས་མྦྷཱ་རཱ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཉྙེ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ནི་ཝཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཀཱ་ཙི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ཧི ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི ཝ་ན་ཙ་ར་ཀ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཛ་ནེ་ཧི ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྠ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཾ སཱ་ཝེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་པ་ལཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི སཱི་སཾ…པེ… ཀ་རོ་ནྟི. ཀཱ་ལ༹་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཐུ་ལླ་ཝ་ཛྫཾ. ཏི་ལ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏི་ལ་ཀཾ, མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་ཝ་ཛྫཾ. ཏནྟི པཱི་ཏིཾ. ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ.
ཝི་ཝི་ཏྟནྟི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙ’’ནྟི. ཏཾ པ་ན ཛ་ན་ས་དྡ་ནི་གྒྷོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ས་དྡ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝཱཏི ནི་སྶ་དྡ་ཏཾ་ཡེ་ཝ. ཝི་ཧཱ་རོ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཀ་ལོ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ, ‘‘ག་རུ་ལ༹་ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་སཱ་དོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་སཱ་དོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཡོ་གྒོ ཙ་ཏུ་པྤ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཎ་ཝ་ནྟོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ དཱི་གྷ་མུ་ཁ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཙྪ་ད་ན་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀ་པ་སྶེ བྷི་ཏྟི ཨུ་ཙྩ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་པ་སྶེ ནཱི་ཙཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཙྪ་ད་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི. པཱ་སཱ་དོ ནཱ་མ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ནཾ ཙ་ནྡི་ཀ་ངྒ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ. གུ་ཧཱ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ. ལེ་ཎཾ དྭཱ་ར་བ་དྡྷཾ པ་བྦྷཱ་རཾ. མ་ཎྜ་པོཏི སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པོ. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་བྷཱུ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. མ་སཱ་ར་ཀཱ་དི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་བྷི་སི ཨུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ་དི བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ནྠ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཡ་ན་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏནྟི ཨི་དཾ ཝི་ན་ཡེ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ་པི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) པ་ན ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི ཡཾ ན གཱ་མ་པྤ་དེ་ས་ནྟོ་ག་དྷཾ, ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༡) ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལནྟི རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི. སེ་ལ-ས་དྡོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་བྦ་ཏ་ནྟི སེ་ལ’’ནྟི, ན སི་ལཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ. པཾ་སུ་མ་ཡཱ་དི་ཀོ ཧི ཏི་ཝི་དྷོ་པི པ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཝི་ཝ་རནྟི དྭི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ མི་ཐོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ར་ཀཱ་དི་ས་དི་སཾ ཝི་ཝ་རཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་བྦ་ཏེ. ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་སནྟི སུ་དུ་ངྒཱ་ས་དི་སཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྩཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶེ་ཧི ན ས་ཉྩ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི ཝ་ན་ས་ཎྜཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི བྷིཾ་ས་ན་ཀཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི ས་ལོ་མ་ཧཾ་སཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི ན མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༣༡) ཨི་མཾ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཙྪ་ནྣནྟི ཀེ་ན་ཙི ཚ་ད་ནེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཡ་པི ན ཚཱ་དི་ཏཾ. ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. པ་བྦྷཱ་ར་ལེ་ཎ་ས་དི་སེཏི པ་བྦྷཱ་ར་ས་དི་སེ, ལེ་ཎ་ས་དི་སེ ཝཱ.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི. པ་ལླ་ངྐནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི-ས་དྡོ ས་མ་ནྟ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ, ཏ་སྨཱ ཝཱ་མོ་རུཾ ད་ཀྑི་ཎོ་རུ་ཉྩ ས་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ པཱ་དེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྦ་ནྡྷེ ཀ་ཏྭཱ ནི་ས་ཛྫཱ པ་ལླ་ངྐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ན’’ནྟི. ཨཱུ་རཱུ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ པ་ལླ་ངྐཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི ཙ ཡ་ཐཱ པ་ལླ་ངྐ་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷོ པཱ་དེ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏེ ས་མི་ཉྫི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཏ་ནྟི ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཎ་མ་ནྟཱིཏི ན ཨོ་ཎ་མ་ནྟི. ན པ་རི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་ཐིཾ ན ལ་ངྒྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི. པ་རི་མུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི-ས་དྡོ ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱི་པ་ཏྠོ ཝཱ པ་རི-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མུ་ཁ་ས་མཱི་པེ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཡོ ས་ནྟོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ད་སྶི་ཏོ. ‘‘པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧཱུ་པཱ་ཡོ.
པ་རཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ ‘‘པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦, ༢༠) ཝི་ཡ. མུ་ཁ་ནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཊྛོ ཧི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཏིནྟི ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ་ས་མྨོ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་མྨོ་སཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ར་མ་ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, ལོ་བྷོ. ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན, ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ཙ པ་ཧཱི་ན་ས་དི་ས་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་པི ན་ཡི་དཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ, ཨ་ཐ ཁོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་དི་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཉྩ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏིནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཎྜ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༢; ཝི་བྷ. ༥༤༦) ཐི་ན་སྶ, ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༣; ཝི་བྷ. ༥༤༦) ཙ མི་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཐི་ནཾ ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙཾ, མི་དྡྷཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་གེ་ལ་ཉྙ’’ནྟི. ས་ཏི་པི ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཡཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀོ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟི་མྤི…པེ… ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ཀ་ཐ་མི་དཾ ཀ་ཐ་མི་ད་ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪོ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་པི ཧི པ་བྷེ་ད་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི. ཨུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པཱ་ཏ་ན་ཉྩ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཧ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པྤེ་ནྟོཏི ནི་ག་མེ་ནྟོ.
ཨ་ཏྟ་ནྟ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. ཏ་ཎྷཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༩-༢༠༠. ན་ཝ་མེ ཏ་ཡོ བྷ་ཝེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ལ་མེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ལི་ནཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཡོ ཝཱ བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝཱ. ཨ་པི་ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་ས་མཱུ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹ (མ་ཧཱ་ནི. ༣; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༢༢, ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ ༡༢༤) –
‘‘ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ? ཝི་ས་ཏཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཊཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཱ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་མཱུ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཕ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་སཱ་ལཱ ཝཱ པ་ན སཱ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པེ ས་དྡེ ག་ནྡྷེ ར་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ ཀུ་ལེ ག་ཎེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ལཱ་བྷེ ཡ་སེ པ་སཾ་སཱ་ཡ སུ་ཁེ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ས་ཉྙི་བྷ་ཝེ ཨ་ས་ཉྙི་བྷ་ཝེ ནེ་ཝ་ས་ཉྙི་ནཱ་ས་ཉྙི་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཝི་ས་ཊཱ ཝི་ཏྠ་ཏཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ (མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༣; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ས་ཏཱཏི ཝི་ཏྠ་ཏཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་བྱཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཝི་ས་ཊཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཊ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སཱ་ལཱཏི ཝི་པུ་ལཱ. ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱིཏི པ་རི་ས་ཧ་ཏི. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ པ་རེ་ན ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ་པི ས་ཧ་ཏི, ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཝི་ས་ཀྐ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་མུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི སཾ་ཁི་པ་ཏི. ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དིཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་མཱུ་ལཱ, ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་མཱུ་ལཱ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སཾ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་ཕ་ལཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ རཱུ་པཱ་དི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་མ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཱ ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཝི་ས་ཊཱ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༩༥ ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༦༠) ཝ་ཏྠ་ཝི་ན་ན་ཏྠཾ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ཧི ད་ཎྜ་ཀེ ཨཱ་ས་ཉྩི་ཏྭཱ པ་སཱ་རི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི ‘‘ཏ་ནཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ པ་ན སུ་ཏྟཾ ས་ནྟཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀུ་ལ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀུ་ལ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ནེ་ཏུནྟི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏུཾ, ཨ་ཝི་ས་མཾ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ནྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་ཀུ་ལཾ ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལཾ, ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལཾ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལ་ཀ་ཛཱ་ཏོ. ཝི་ན་ན་ཏོ གུ་ལཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སྶ གུ་ཎྛི་ཀཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཏོ ཝཱ མཱུ་ལ་ཏོ ཝཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ ཁ་ལི་བ་དྡྷ་ཏ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘གུ་ལཱ་གུ་ཎྛི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པེ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཉྫི་ཡ་སུ་ཏྟ’’ནྟི.
ས་ཀུ་ཎི་ཀཱཏི པ་ཊ་པ་ད་ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ. སཱ ཧི རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་སུ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཀུ་ཊ་ཝཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྷི སཱ ཀུ་ཊ་ཝཾ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཏི་ཎ་ཧཱི་རཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ན་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏེ པེ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཉྫི་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒེ་ན ཝཱ ཨ་གྒཾ, མཱུ་ལེ་ན ཝཱ མཱུ་ལཾ ས་མཱ་ནེ་ཏུཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ‘‘གུ་ལཱ་གུ་ཎྛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཉྫི་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཉྩ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཀཱ་མཾ མུ་ཉྫ་པ་བྦ་ཛ་ཏི་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཛཱ་ཏཱ་ནི་པི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀུ་ལ་བྱཱ་ཀུ་ལཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏཱ་ནི པ་ན ན ཏ་ཐཱ དུ་བྦི་ཝེ་ཙི་ཡཱ་ནི ཡ་ཐཱ ར་ཛྫུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་པཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཀཱ, སུ་ཁེ་ན, སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝཱ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོཏི ཨ་བྦྷུ་ད་ཡ་ཏོ. ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱཏི ཝི་རཱུ་པཾ ནི་པཱ་ཏ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་རོཏི སཾ་སཱ་རོ. ན་ནུ ‘‘ཨ་པཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ་པི སཾ་སཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ནི་ར་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ. གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊཱིཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ‘‘ཨ་པཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཉྩ. མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཝཱ་ཏ་ཀྑི་ཏྟཱ ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡཱཏི ཨི་དཾ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་པ་མཱ. ཡ་ནྟེ ཡུ་ཏྟ་གོ་ཎོ ཝི་ཡཱཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ དུ་པྤ་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་མཱུ་ཧ་གྒཱ་ཧོཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གྒཱ་ཧོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི པ་ན ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ ས་མཱུ་ཧ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ཙ ཨ་ནུ་པ་ནི་དྷཱ་ནཾ ས་མ་ཏོ ཨ་ས་མ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ན་ནྟི ཨི་མཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏྠནྟི ཧི ཨ་ནུ་པ་ནི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི པ་ན ས་མ་ཏོ ཨ་ས་མ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཀཱ་རནྟི པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ.
ཨ་ཏྠཱིཏི ས་དཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ད་ཏཱིཏི ན་སྶ་ཏི. སཾ་ས་ཡ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ སི་ཡཾ, ན སི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན. པ་ཏྠ་ནཱ་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པི ནཱ་མ སཱ་དྷུ པ་ནཱ་ཧཾ སི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན. སུ་དྡྷ་སཱི་སཱཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ སཱི་སཱ. ‘‘ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་དྡྷ་སཱི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་སཱི་སེ་ཧི དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ནཱི ཏ་ཎྷཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཙ་ཏཱུ་ཧི སཱི་སེ་ཧི དྭཱ་ད་ས་ཧི ཙ སཱི་ས་མཱུ་ལ་ཀེ་ཧི མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ…པེ… ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ན་ནུ ཙ མཱ་ན་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཡ་ཏོ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ས་མཱུ་ཧ་གྒཱ་ཧོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – དི་ཊྛི་མཱ་ནེ་སུ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་ནཾ དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་ནཾ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ད་ས་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཏ་ཎྷཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.