༡. ཙེ་ཏ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཀཱ་ཡ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧེ་ཏཱུཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་དྭ་ཡེ་པི. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཝ་ཙཱི་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་ས་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ན་ཝ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ལ་བྦྷ་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཝ་ཧི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱ་ཏི ཏཱི་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཏྟ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཏཱ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཧི ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཏྟ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཝི་ཛྫ་སྶེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཧཱི་ནཱ་ཝི་ཛྫ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ.
ཡ་སྨཱ ཡཾ ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་དཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་ཉྩ མ་ནོ་ས་ངྑཱ་ར་ཉྩ པ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ སཱ་མ་མྤི ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་རོ་ཏི, པ་རེ་ཧི ཀཱ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཀ་རོ་ཏི, ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནཱ་མ ཝི་པཱ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཀ་རོ་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་རོ་ནྟོ དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་མྨ་ཉྙེ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ན ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་མཾ ཝཱ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟོཏི ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ. ཛཱ་ན་ནྟོཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནྟོ.
ན་ནུ ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡ་ཏི, དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཀ་ཐ་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ན ཧི ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ ཧོ་ཏི ནཱ་ཀུ་ས་ལཾ, ཨ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ ཏེ ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ན ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཀ་མྨཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ.
ཁི་ཌྜཱ་ཡ པ་དུ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ནོ, ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ནོ ཨེ་ཝ ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ. ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སོ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ. ཏེ ཀི་ར པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན མ་ཧ་ནྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ སི་རི་ཝི་བྷ་ཝེ་ན ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་མྷཱ ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་མྷཱ’’ཏི་པི ན ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་ཐ ཨེ་ཀཱ་ཧཱ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཁཱ་ད་ནྟཱ་པི པི་ཝ་ནྟཱ་པི ཙ་ཝ་ནྟི་ཡེ་ཝ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ. མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྷི ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ མ་ནྡོ, ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ བ་ལ་ཝཱ. ཏེ་སཾ ཏེ་ཛ་སྶ མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀ་ཨ་ཙྪ་ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་ཀྐཱ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏུཾ. དེ་ཝཱ་ནཾ པ་ན ཏེ་ཛོ བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ག་རུ་སི་ནི་དྡྷ་སུ་དྷཱ་ཧཱ་ར་ཛཱི་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ཀ་ར་ཛཾ མ་ནྡཾ མུ་དུ་སུ་ཁུ་མཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝེ་ལཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ གི་མྷཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཏ་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎེ ཋ་པི་ཏཾ པ་དུ་མཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ལཾ ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ གྷ་ཊ་ས་ཏེ་ན་པི སི་ཉྩི་ཡ་མཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཁཱ་ད་ནྟཱ་པི པི་ཝ་ནྟཱ་པི ཙ་ཝ་ནྟི་ཡེ་ཝ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ པ་ན ཏེ དེ་ཝཱ་ཏི? ‘‘ཨི་མེ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ན་ཏྠི, ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙྪེ་དེ་ན ཨཱ་ཏ་པེ ཁི་ཏྟ་མཱ་ལཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡེ ཀེ་ཙི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ དེ་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏི་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ ཏེ དེ་ཝཱ, ཁི་ཌྜཱ་ཡ པ་དུ་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏེ ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཀོ པ་ནེ་ཏྠ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཀཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཏི? ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ནཾ སུ་དྷཱ ཨཱ་ཧཱ་རོ, སཱ ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་མཱ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན བ་ད་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ སུ་དྷཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. སོ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཡཱ་ཝ ཀེ་ས་གྒ་ན་ཁ་གྒཱ ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་ཏི, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་དི་ཝ་སཾ ཡཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་དུ་ཊྛེ་ན མ་ན་སཱ པ་དུ་སྶ་ནྟཱི་ཏི མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ. ཨུ་སཱུ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ མ་ན་སོ པ་དོ་སོ མ་ནོ་པ་དོ་སོ, སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི ཝི་ནཱ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ. ཨ་ཀྐུ་དྡྷོ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཀུ་དྡྷ་སྶ སོ ཀོ་དྷོ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ཀྐུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ནོ ཙཱ་ཝེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་ནྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་གྒི ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀྐུ་དྡྷོ ཏཾ ཙ་ཝ་ན་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི. ཨུ་བྷོ་སུ པ་ན ཀུ་དྡྷེ་སུ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྷི པ་རི་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཁི་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ནི་སྶ་ཡ་ད་ཧ་ན་ར་སོ ཀོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མཱ་ལཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཏ་ཏོ ས་ཀ་ལོ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྷི པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ…པེ… ཙ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༧).
ཀ་ཏ་མེ ཏེ་ན དེ་ཝཱ ད་ཊྛ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ནཱ་མ ཏེ དེ་ཝཱ ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཙེ་ཏ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.