༣. ཨ་སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༣. ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ད’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན –
‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ;
ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ, ཀཱ་ཡེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛ་ཡེ’’ཏི. (སུ. ནི. ༢༠༥); –
ཨི་མཾ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷཾ ཨཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་མཱ ཙ་ར་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི ས་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སུ་སཱ་ནེ ས་ཡི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི པུ་བྦེ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་མཱ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མཱ ན ཙ་ར་ཏི ན ཏི་ཊྛ་ཏི ན ནི་སཱི་ད་ཏི ན སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཾ ནེ་ཏ་ར་ཧི སུ་སཱ་ནེ མ་ཏཾ སེ་ཏི ན ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཏ་ས་རཱི་ར་མྤི པུ་བྦེ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷཾ མ་ཏ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ སེ་ཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ མ་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ བཱ་ཧི་རེ དོ་སཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དནྟི མ་ཏ་ས་རཱི་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི.
བ་ཧི་དྡྷཱ དི་ཊྛཱ་ནནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་སུ དི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ད་ས་ནྣཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ནཾ. ‘‘ན་ཝ་ནྣཾ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ནྟི་མ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ལཱ་བྷེ་སུ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་གེ་དྷཱ་དི་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ བྷ་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ ཀི་མི་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་དྡྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཧཱ་རེ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་ནྟ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱཾ ཨ་ཏི་པཱ་པོ་ཡཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱོ ཝི་ཙ་ར་ཏི པ་ཏྟ་པཱ་ཎཱི་ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡). ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ག་དྷི་ཏོ མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༢༤). བྷུ་ཏྟོ ཙ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི མ་ར་ཎཾ ཝཱ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི.
ཀ་ཊུ་ཀཱི་ཊ་ཀཱ་ད་ཡོ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཀུ་ལ་པྤ་བྷེ་དཱ ཀི་མི་ཡོ ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ནྟི་མ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཏོ པ་གེ་ཝ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ ‘‘མཱ་ཧཾ ཚ་ཝཱ་ལཱ་ཏ་ས་དི་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ལཱ་བྷེ་སུ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་གེ་དྷཱ་དི་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་གེ་ཝ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝ་ཏོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀོ པ་རི་བྷོ་གེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་མི་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་དྡྷ་ནཾ པ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ‘‘ན་ཝ་ནྣཾ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༩༤-༢༩༥) ད་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ག་མ་ན་ཏོ, པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ, པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ, ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ, ནི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོ, པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ, ནི་སྶ་ནྡ་ཏོ, ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ད་ས་ནྣཾ ཝ་སེ་ན པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ཨི་དྷ ‘‘ན་ཝ་ནྣ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་མྨ་ཀྑ་ན་སྶ པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ ཝི་སུཾ ཏཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཝ་ད་ནྟི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༤) པ་ན ས་མྨ་ཀྑ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ནི་སྶ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏཱ.
ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧེ་སཱ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.