(༡༧) ༢. པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་གྒོ
༡. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི –
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ? ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ ད་ནྡྷཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ…པེ… ཨ་མོ་ཧོ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ? ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཁི་པྤཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ? ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན ཨ་ཀ་སི་རེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ ད་ནྡྷཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ? ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན ཨ་ཀ་སི་རེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཁི་པྤཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༠༡) – ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ད་ནྡྷཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེ་སུ ཀི་ལེ་སེ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སེ ཙི་རཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཏཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ད་ནྡྷཾ ས་ཎི་ཀཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶ, པཱ་པུ་ཎ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡཱ ཨེ་སཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་ས་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ད་ནྡྷ་ཏྟཱ མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི པ་ཉྙཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝི་ཏྠཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༢. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོཏི ཨ་ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ. རཱུ་པཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ. ཏཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀི་ལ་མ་ཏཱིཏི པུ་བྦ་ནྟེ ཨ་པ་ར་ནྟེ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱི་སུ པ་དེ་སེ་སུ ཀི་ལ་མ་ཏི. པ་ཉྩ་སུ ཉཱ་ཎེ་སཱུཏི རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཉཱ་ཎེ་སུ. ན་ཝ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སཱུཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་དི་ན་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སུ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཝི་ཏྠཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༣. ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ད’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན –
‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ;
ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ, ཀཱ་ཡེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛ་ཡེ’’ཏི. (སུ. ནི. ༢༠༥); –
ཨི་མཾ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷཾ ཨཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་མཱ ཙ་ར་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི ས་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སུ་སཱ་ནེ ས་ཡི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི པུ་བྦེ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་མཱ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མཱ ན ཙ་ར་ཏི ན ཏི་ཊྛ་ཏི ན ནི་སཱི་ད་ཏི ན སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཾ ནེ་ཏ་ར་ཧི སུ་སཱ་ནེ མ་ཏཾ སེ་ཏི ན ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཏ་ས་རཱི་ར་མྤི པུ་བྦེ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷཾ མ་ཏ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ སེ་ཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ མ་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ བཱ་ཧི་རེ དོ་སཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དནྟི མ་ཏ་ས་རཱི་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི.
བ་ཧི་དྡྷཱ དི་ཊྛཱ་ནནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་སུ དི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ད་ས་ནྣཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ནཾ. ‘‘ན་ཝ་ནྣཾ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ནྟི་མ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ལཱ་བྷེ་སུ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་གེ་དྷཱ་དི་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ བྷ་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ ཀི་མི་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་དྡྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཧཱ་རེ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་ནྟ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱཾ ཨ་ཏི་པཱ་པོ་ཡཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱོ ཝི་ཙ་ར་ཏི པ་ཏྟ་པཱ་ཎཱི་ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡). ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ག་དྷི་ཏོ མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༢༤). བྷུ་ཏྟོ ཙ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི མ་ར་ཎཾ ཝཱ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི.
ཀ་ཊུ་ཀཱི་ཊ་ཀཱ་ད་ཡོ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཀུ་ལ་པྤ་བྷེ་དཱ ཀི་མི་ཡོ ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ནྟི་མ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཏོ པ་གེ་ཝ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ ‘‘མཱ་ཧཾ ཚ་ཝཱ་ལཱ་ཏ་ས་དི་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ལཱ་བྷེ་སུ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་གེ་དྷཱ་དི་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་གེ་ཝ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝ་ཏོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀོ པ་རི་བྷོ་གེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་མི་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་དྡྷ་ནཾ པ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ‘‘ན་ཝ་ནྣཾ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༩༤-༢༩༥) ད་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ག་མ་ན་ཏོ, པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ, པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ, ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ, ནི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོ, པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ, ནི་སྶ་ནྡ་ཏོ, ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ད་ས་ནྣཾ ཝ་སེ་ན པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ཨི་དྷ ‘‘ན་ཝ་ནྣ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་མྨ་ཀྑ་ན་སྶ པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ ཝི་སུཾ ཏཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཝ་ད་ནྟི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༤) པ་ན ས་མྨ་ཀྑ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ནི་སྶ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏཱ.
ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧེ་སཱ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༦. པ་ཋ་མ་ཁ་མ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༤-༡༦༦. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་དྷཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ སཱི་ཏཱ་དཱི་ནི ན་ཀྑ་མ་ཏི ན ས་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་མཱ. ཁ་མ་ཏི ས་ཧ་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཁ་མཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མ་ནཾ ད་མཱ. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༦; ཨ. ནི. ༤.༡༤; ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མ་ནཾ ས་མཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ, ས་བྦེ་ས་མྤི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་དཱ ས་མཱ. པ་ཉྩ་མ་ཚ་ཊྛཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་ཁ་མ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༨. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༧-༡༦༨. ས་ཏྟ་མ་ཊྛ་མེ་སུ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶ ཙ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༠༡) ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ན པ་ཋ་མ་མ་གྒོ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི, ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ད་ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི. ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༤༧༦) ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ན པ་ཋ་མ་མ་གྒོ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ནཱ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨི་མཱ་ཡ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ཏཾ་ཏཾ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ མ་ཏེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ས་ས་ངྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༩. ན་ཝ་མེ ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ་ཏི ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. ཨ་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པ་ཡོ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི པུ་གྒ་ལོ ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་མྷི ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཀ་སི་རེ་ན ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི པུ་གྒ་ལོ པ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རི་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་ས་ཙྪེ་ད་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ད་ནྡྷཾ ཏི་ཁི་ཎཾ སཱུ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ ཀ་ད་ལིཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏི་སཱི་གྷཾ ཝ་ཧ་ཏི, ས་དྡོ ན སུ་ཡྻ་ཏི, བ་ལ་ཝ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་ས་ཙྪེ་ད་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ད་ནྡྷཾ ཨ་ཏི་ཁི་ཎཾ ཨ་སཱུ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀུ་ཎྛེ་ན ཨ་སི་ནཱ ཀ་ད་ལིཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ན མ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏི་སཱི་གྷཾ ན ཝ་ཧ་ཏི, ས་དྡོ སུ་ཡྻ་ཏི, བ་ལ་ཝ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ནེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ ཁཱི་ཡ་ནྟི.
ས་ས་ངྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཡུ་ག་ན་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༠. ད་ས་མེ ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷིཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་མ་ཐོ. སོ ཏ་ཉྩ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཙ དྷ་མྨེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཝི་པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཨི་ཏི པ་ཋ་མཾ ས་མ་ཐོ, པ་ཙྪཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ས་མ་ཐཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཏཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་མ་ཐཾ ཨ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཝི་པ་སྶ་ཏི. པ་ཋ་མོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཨི་མི་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? མ་གྒོ ས་ཉྫཱ་ཡ་ཏི, པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡོ ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་སེ་ཝ་ཏི ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. བྷཱ་ཝེ་ཏི མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་སེ་ཝ་ཏི ཝཱ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. བྷཱ་ཝེ་ཏི མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྱ་ནྟཱི ཧོ་ནྟཱིཏི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི བྱ་ནྟཱི ཧོ་ནྟི.
དྷ་མྨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སནྟི ཨོ་བྷཱ་སཱ་དཱི་སུ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཝི་ཀྑེ་པོ དྷ་མྨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཏེ་ན དྷ་མྨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཏོ ཨུ་གྒ་མ་ནེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ག་ཧི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘དྷ་མྨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨོ་བྷཱ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨོ་བྷཱ་སོ དྷ་མྨོ་ཏི ཨོ་བྷཱ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་ཀྑེ་པོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཏེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ཝི་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཏོ…པེ… ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི…པེ… པཱི་ཏི པ་སྶ་དྡྷི སུ་ཁཾ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ པ་གྒ་ཧོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ནི་ཀ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནི་ཀ་ནྟི དྷ་མྨོ་ཏི ནི་ཀ་ནྟིཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་ཀྑེ་པོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཏེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ཝི་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཏོ…པེ… ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༢.༦). སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཡུ་ག་ན་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.