༤. ས་ར་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ གི་ཛ྄ཛྷཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི གི་ཛ྄ཛྷཾ, ཀཱུ་ཊཾ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ. གི་ཛ྄ཛྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝཱ གི་ཛ྄ཛྷཾ, ཀཱུ་ཊཾ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ, པ་བྦ་ཏོ. ཏ་སྨིཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གི་ཛ྄ཛྷཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ན དེ་ས་ནྟ་ར་པ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་ས་ན་པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ཨི་མ་སྶཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷོ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦོ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་ཀྐཱ་རོ. པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཧི པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཱ སུ་ནྡ་ར་སུ་ནྡ་རཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ས་ཀྐཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་ཀྐཱ་རོ་ཏི ཝཱ སུ་ནྡ་ར་ཀཱ་རོ, པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་ར་ཝ་ཀི་རི་ཡཱ པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཝཱ པཱུ་ཛཱ. ལཱ་བྷོ ཙ ས་ཀྐཱ་རོ ཙ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ, ཏེ ན་ཊྛཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ན་ཊྛ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ.
མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫཱིཏི ཏ་དཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻེ པཱུ་རི་ཏ་དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ས་ཉྩ་ཡ་སྶ. ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཧི ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཧོ་གྷོ ཝི་ཡ ས་བྦ་པཱ་ར་མི་ཡོ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ ཝི་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཡཱ་ན་ཝ་ཏྠ་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ བུ་དྡྷོ, ཀ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཀ་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ས་བྷོ པུ་རི་ས་སཱི་ཧོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི་པི པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རེ་ན ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟི ཙ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་པི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ ལཱ་བྷཱི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི (ཨུ་དཱ. ༣༨).
ཏ་ཐཱ –
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ པ་ན, ཙུ་ནྡ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ་ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཾ ཡ་ཐ་རི་ཝཱ་ཡཾ, ཙུ་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༧༦).
སྭཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣོ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ ཨ་ཧོ་སི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣོ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ དྷ་མྨ་སྶ་པི ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨ་དྷ་རཱ་ན་ཉྷི ཀ་ཏོ ས་ཀྐཱ་རོ དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི.
ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཏོཏི ས་ཀྐཱ་ར་པྤ་ཏྟོ. ཡ་སྶ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཀྐ་ཏྭཱ སུ་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏེ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, སོ ས་ཀྐ་ཏོ. ག་རུ་ཀ་ཏོཏི ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ག་རུ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀ་ཏོ. ཡ་སྨི་ཉྷི ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡེ དེ་ནྟི, སོ ག་རུ་ཀ་ཏོ. མཱ་ནི་ཏོཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མཱ་ནི་ཏོ མ་ནེ་ན པི་ཡཱ་ཡི་ཏོ. ཏཱ་ཡ ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ མ་ནཱ་པ་ཏཱ. པཱུ་ཛི་ཏོཏི མཱ་ན་ནཱ་དི་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཙ པཱུ་ཛི་ཏོ. ཡ་སྶ ཧི ས་བྦ་མེ་ཏཾ པཱུ་ཛ་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟི, སོ པཱུ་ཛི་ཏོ. ཨ་པ་ཙི་ཏོཏི ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་ཙི་ཏོ. ས་ཏྠཱ་ར་ཉྷི དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, མ་གྒཾ དེ་ནྟི, ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ སཱ་ཊ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ནྟི. ཨཱ་ས་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཝ་ནྡ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ སོ ཏེ་ཧི ཨ་པ་ཙི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནི་མཱ་ཡནྟི ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་མཱ་ཡཾ. ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི པུ་རི་མཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱི, མཱ་ཡཱ, ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནི་མཱ་ཡཾ ཨོ་སཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་ཛ་པྤེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ནྟི་མ་ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཐ་དྡྷ་ཀཱ་ཡེ་ན ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཝི་ས་སི་ཉྩ་ན་ས་དི་སཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ སི་ཉྩི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏོཏི ཨཱ་ཉཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀཱ་ཡ་ངྒནྟི ཀཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ངྒཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཝཱ ཨ་ངྒཾ, སཱི་སཱ་དི. ཝཱ་ཙ་ངྒནྟི ‘‘ཧོ་ཏུ, སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཾ. ཨེ་ཀ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ་ན. ཨི་མ་སྶ པ་ན་ཏྠ་སྶཱཏི ‘‘ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ. ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ག་རུ དྷུ་རནྟི ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ དྷུ་རཾ ག་རུ བྷཱ་རི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ བ་ལི་བ་དྡཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཡ་ཏོ ག་མྦྷཱི་ར་ཝ་ཏྟ་ནཱིཏི ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་ནཱི, དུ་མྨ་གྒ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀ་ཙི་ཀྑ་ལླ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ས་མ་ཙྪི་ནྣ་ཏ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ མ་གྒོ ག་མྦྷཱི་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དཱ་སྶུ ཀ་ཎྷཾ ཡུ་ཉྫེ་ནྟཱིཏི ཨ་སྶཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ ཀ་ཎྷཾ ཡུ་ཉྫེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དཱ དྷུ་ར་ཉྩ ག་རུ ཧོ་ཏི མ་གྒོ ཙ ག་མྦྷཱི་རོ, ཏ་དཱ ཨ་ཉྙེ བ་ལི་བ་དྡེ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཎྷ་མེ་ཝ ཡུ་ཉྫེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སྭཱ་སྶུ ཏཾ ཝ་ཧ་ཏེ དྷུ་རནྟི ཨེ་ཏྠ་པི ཨ་སྶཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, སོ ཏཾ དྷུ་རཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
གེ་ཧ་ཝེ་ཏ་ནནྟི གེ་ཧེ ནི་ཝུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་ལ༹་ཀོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ནཱཏི ཨ་ཉྫ་ན་ཝ་ཎྞོ ཀི་རེ་ས, ཏེ་ན་སྶ ‘‘ཀཱ་ལ༹་ཀོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱཏི ཀཱ་ལ༹་ཀོ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ མཱ་ཏཱ དུ་གྒ་ཏཱ མཾ པུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་ཀྑེ་ན པོ་སེ་ཏི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དུ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མོ་ཙེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ཏིཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ གཱ་མ་གོ་རཱུ་པེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ས་མཱི་པེ ཙ་ར་ཏི. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ་པི གོ་སུ་ཏྟ་ཝི་ཏྟ་ཀོ, སོ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨེ་ཏེ་སཾ གུ་ནྣཾ ཨ་ནྟ་རེ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨུ་ས་བྷཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་སི. ཏེ་ན ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. སོ ཨ་ཉྙེ་སཾ…པེ… གེ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སཱིཏི ཏ་དཱ ཀི་ར གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀཱ་ལ༹་ཀ་སྶ ག་ལེ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. སོ ཏེ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ པ་ལཱ་པེ་ནྟོ མཱ་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏོ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡནྟི སཱ་ཡ་ནྷ་ཀཱ་ལེ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་དི་ས་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ནི་ལཱི་ཡ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ. ཡོ ཏ་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མེ་ན ཙ ཨ་པེ་ཏོ. སོ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་སི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་ནོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ. ན་ནུ ཙ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ ཀ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐནྟི ཝི་གྒཱ་ཧ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ སཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཾ. ཨཱ་ཡཱ་ཙེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙེ་ཡྻཱ་སི. པ་ཏྠེ་ཡྻཱ་སཱིཏི མ་ན་སཱ ཨཱ་སཱི་སེ་ཡྻཱ་སི. པི་ཧེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་ཏྟེ་ཛ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོཏི ཏེ་ཛ་ཧཱ་ནི་ཡཱ ནི་ཏྟེ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ནི་ཏྟེ་ཛ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ས་མྨུ་ཁཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷོ, པ་ཏི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ན་ཏ་གཱི་ཝོ’’ཏི. ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ. ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ, ན པ་ན ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ. པ་ཊི་ཙ་རི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ ཙ་རི་སྶ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི, པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཙ་ར་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙནྟི པ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ཡཾ ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ར་སྶ དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཙོ་ད་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཀིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཀི་སྨིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཀཾ བྷ་ཎ་ཐ, ཀིཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཏྭཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཾ ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ན ཏ་ཝ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ག་མ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་མ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཏོ་མྷི. རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཝཱ ཡཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གེ་ཧཾ ཝཱ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི་ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠ མེ སཱུ་ཀ་ར་མཾ་སཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་པ་ནཱ་མེ་སྶ་ཏི, ཝི་ཀྑེ་པཾ ག་མ་ཡི་སྶ་ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏེ་ན ཨ་ཏུ་ཊྛཱ ཨ་སོ་མ་ན་སྶི་ཀཱ་ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཡོ, དོ་མ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ, ན པ་རེ་སཾ ཧི་ཏཾ ཨ་བྷི་རཱ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་བྷི་ར་དྡྷི, དོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན དོ་མ་ན་སྶཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
ཡ་སྶ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཝཱ ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཧི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ དེ་སཱི་ཡ་ཏི. ན ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ནནྟི ནཾ དྷ་མྨཾ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡ་སྶ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ད་སྶི་ཏོ, ན པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྩ དྷ་མྨཱཏི ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨཱས་དྡོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ས་མྨཱ ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཡོ ཧི ས་མྨཱ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡོ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཀྐ་རོ, ཏ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་ནྟི ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ‘‘སོ དྷ་མྨོ…པེ… ན ནི་ཡྻཱ་ཏི ན ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཡ་དི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་སཱི་ཧ་སྶ ནཱ་དོ ས་བྦ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཨེ་ཀ་ཙྩ་མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ད་ཏོ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧ་སྶ ནཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ནྟི སེ་ཊྛ་ནཱ་ད’’ནྟི. ཡ་དི ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ སེ་ཊྛ་ནཱ་ད་ཏཱ ནི་བྦྷ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ཏྟུ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་ནཱ་ད’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༡༢༩; ཨ. ནི. ༡.༢༦༨-༢༧༡) ཧི ཡོ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ནཱ་དོ སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ནཱ་དོ. བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི ཝ་ད་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ ཝཱ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀོ་ཙི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ནཱ་དོ ཨ་པྤ་ཊི་ནཱ་དོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ས་མ་ནྟ་ཏོ ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏོ་ད་ནཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ནི་ཏུ་ད་ནྟི པཱི་ལེ༹་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀཾ. ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི ཙ པ་ཙྩ་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་པ་ཏོ་དེ་ནཱ’’ཏི. ས་ཉྫ་མྦྷ་རི་མ་ཀཾ་སཱུཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་མྦྷ་རི་ཏཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ས་བྦེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏོ་ད་ནེ་ཧི ཏུ་དིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྦྷ་རི་ཏཾ…པེ… ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ་སཱུ’’ཏི. སི་ངྒཱ་ལ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱཏི སི་ངྒཱ་ལ་མེ་ཝ, ‘‘སེ་གཱ་ལ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི སི་ངྒཱ་ལ་ར་ཝ་སྶེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷེ་ར་ཎྜ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱཏི བྷེ་ད་ཎྜ་ས་ཀུ་ཎི་ས་དི་སཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷེ་ད་ཎྜཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ པ་ཀྑཱི དྭི་མུ་ཁོ, ཏ་སྶ ཀི་ར ས་དྡོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རཱུ་པོ ཨ་མ་ནཱ་པོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙ བྷི་ནྣ་སྶ་རཾ ཨ་མ་ནཱ་པ་ས་དྡཾ ན་ད་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ས་ར་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.