༨. ཏི་ཀ་ཎྞ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༩. ཨ་ཊྛ་མེ དུ་རཱ་ས་དཱཏི དུ་རུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ. ག་ར་ཧཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱིཏི མ་ཡི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མེ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ལ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཡཾ ག་ར་ཧཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི་ཏི. པ་ཎྜི་ཏཱཏི པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. དྷཱི་རཱཏི དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ. བྱ་ཏྟཱཏི པ་ར་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱཏི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་ནྟོ. ཝཱ་དི་ནོཏི ཝཱ་དི་མ་གྒ་ཀུ་ས་ལཱ. ས་མྨ་ཏཱཏི བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱ. པ་ཎྜི་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་དྡོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི.
ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ‘‘དྭཱི་ཧི་པི པ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ པ་ཀྑེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སཾ པ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་སྶ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ མཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ན་ཀ་ཛ་ནི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ་པི ལོ་ཀེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན སཱ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི, ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པྤ་དེ་སོ. ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཚ་ཌྜ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎཱི, ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ.
པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པི་ཏཱུ་ནཾ པི་ཏ་རོ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་གོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་དྭ་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དྭ་ནྡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཡུ་ག་ནྟི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ག-ས་དྡ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ ད་སྶི་ཏཱ ‘‘པི་ཏཱ་མ་ཧོ་ཡེ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་ག’’ནྟི. པུ་བྦ་པུ་རི་སཱཏི པུ་རི་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨ་ཀྑེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོཏི ས་དྡྷ་ཐཱ་ལི་པཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོ ན ཚ་ཌྜི་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ…པེ… པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡོ་ནི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ. སཾ་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་པི ཧི ས་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཁེ་པཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཀྐུ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒ་ཉྷི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷ་ར་ཧི་ཏཱ་པི ཨ་ཀྐོ་སཾ ལ་བྷ་ནྟི.
ཏནྟི ག་ར་ཧཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ནྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནྟེ དྷཱ་རེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཨ་དྷཱི་ཏེ མ་ནྟེ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛེ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏི.
ཨོ་ཊྛ་པ་ཧ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ནི་གྷ་ཎྜུ་ཀེ་ཊུ་བྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ ས་དྡ་ཉྩ ཁ་ཎྜ་ཏི བྷི་ནྡ་ཏི ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཁ་ཎྜུ, སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཁ-ཀཱ་ར་སྶ གྷ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་གྷ་ཎྜཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ཊ་ཏི ག་མེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ, ཏཾ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ག་མེ་ནྟོ པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཊུ་བྷཾ. ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཀནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་དཱི་པ་ཀཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་རི་ཡཱ ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤོ, སོ པ་ན ཝ་ཎྞ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཏྠཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ བ་ཧུ་ཀ་པྤོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ཝི་ཀ་པྤོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ མཱུ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ག་ནྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎོ ན་མཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨ་ཀྑ་རཱ པ་བྷེ་དཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་པྤ་བྷེ་དཱ, སི་ཀྑཱ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝེ་དཱ་ནཾ.
པ་དནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝཱ པ་དཾ, ཏཾ པ་དཾ ཀཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཀོ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཝེ་དེ པ་ད་སོ ཀཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཀོ. ཏ་ད་ཝ་སེ་སནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝཱ་ཀྱཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་དྡ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ཏྠ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. ཏཾ ཏཾ ས་དྡཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི བྱཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ས་དྡ་ས་ཏྠཾ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧི་ཏཾ ཏེ་ན ལོ་ཀོ ན ཡ་ཏ་ཏི ན ཨཱི་ཧ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ག་ནྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི.
ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ, ཝ་པྤོ, བྷ་དྡི་ཡོ, མ་ཧཱ་ནཱ་མོ, ཨ་སྶ་ཛི, ནཱ་ལ༹་ཀོ, ཡ་སོ, ཝི་མ་ལོ, སུ་བཱ་ཧུ, པུ་ཎྞ་ཛི, ག་ཝ་མྤ་ཏི, ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཀ་སྶ་པོ, ན་དཱི་ཀ་སྶ་པོ, ག་ཡཱ་ཀ་སྶ་པོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ, མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ, མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀོ, མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ, མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ, ཀ་ངྑཱ་རེ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡོ, ན་ནྡ་ཀོ, བྷ་གུ, ན་ནྡི་ཡོ, ཀི་མི་ལོ, བྷ་དྡི་ཡོ, རཱ་ཧུ་ལོ, སཱི་ཝ་ལི, ཨུ་པཱ་ལི, ད་བྦོ, ཨུ་པ་སེ་ནོ, ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏོ, པུ་ཎྞོ མ་ནྟཱ་ནི་པུ་ཏྟོ, པུ་ཎྞོ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཀོ, སོ་ཎོ ཀུ་ཊི་ཀ་ཎྞོ, སོ་ཎོ ཀོ་ལི༹་ཝི་སོ, རཱ་དྷོ, སུ་བྷཱུ་ཏི, ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལོ, ཝ་ཀྐ་ལི, ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི, མ་ཧཱ་ཨུ་དཱ་ཡཱི, པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ, སོ་བྷི་ཏོ, ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ, ར་ཊྛ་པཱ་ལོ, ཝ་ངྒཱི་སོ, ས་བྷི་ཡོ, སེ་ལོ, ཨུ་པ་ཝཱ་ཎོ, མེ་གྷི་ཡོ, སཱ་ག་ཏོ, ནཱ་གི་ཏོ, ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ, པི་ཎྜོ་ལོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ, མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ, བཱ་ཀུ་ལོ, ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ, དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ, ཡ་སོ་ཛོ, ཨ་ཛི་ཏོ, ཏི་སྶ་མེ་ཏྟེ་ཡྻོ, པུ་ཎྞ་ཀོ, མེ་ཏྟ་གུ, དྷོ་ཏ་ཀོ, ཨུ་པ་སཱི་ཝོ, ན་ནྡོ, ཧེ་མ་ཀོ, ཏོ་དེ་ཡྻོ, ཀ་པྤོ, ཛ་ཏུ་ཀ་ཎྞཱི, བྷ་དྲཱ་ཝུ་དྷོ, ཨུ་ད་ཡོ, པོ་ས་ལོ, མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ, པི་ངྒི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏེ ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ནཱ་མ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ ཨེ་ཝ ཐེ་རཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི? ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏེ ཧི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་གྒ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ པ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀ་ཏ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཝ་སི་ནོ པ་བྷི་ནྣ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ. ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ, པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷོ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟ་པུ་བྦ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ ཧི ས་ས་ནྟཱ་ནེ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ན ཡེ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ པཱ་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཛྫཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མཱ་དྷི་སྨི་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ས་བྦ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ, ཏེ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ. ཨི་ཏ་རེ ཨ་ཊྛ་ས་ཏྟ་ཏི ཐེ་རཱ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀེ ས་བྦ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ས་ཏྠུ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ པ་ན ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ ན པ་རི་མི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ.
ཝ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཡོ, ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རི་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ནྟོ ཏེ ག་ནྠེ ས་ནྟཱ་ནེ་ཏི པ་ཎེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ པ་ཀ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ…པེ… ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༧༠) སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཝི་ཛྫཱ་ན’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ཛྫཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན་པི ཝི་ཛྫཱ. མོ་ཧོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཊྛེ་ན ཏ་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་ར་ཎཾ, ཨོ་བྷཱ་སོ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ. པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ. ཡོ་ཛ་ནཱཏི པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཧ་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཙ་སྶཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི པ་ད་དྭ་ཡེཏི ‘‘ཏ་མོ ཝི་ཧ་ཏོ, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་ཛྫ་སྶ ཏ་མོ ཝི་ཧ་ཏོ ཝི་དྡྷ་སྟོ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀོ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷི་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ, པ་ཋ་མ་ཝི་ཛྫཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏ་མཱ་ཧ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏི་ཝི་དྷཱ ཝི་པ་སྶ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དེ་ན. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་རོ་པ་དེ་ས་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. སཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༦) ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན པ་བྷེ་ད་ག་མ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ས་ཏྠུ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, སྭཱ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༤) ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི་པི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁེ་པ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཝ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཏེ་སཾ ཁེ་པ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ནི་སྶེ་སཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲ ཙེ་ཏཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, ན ཝི་ས་ཡེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཡ་ཐཱ མ་གྒཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ས་ཝ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཏ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑནྟི ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོཏི ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཀྑཾ ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ. ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ. པ་ཏྭཱཏི ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྭཱཏི ཝཱ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིནྟི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ ཝཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་སྶ. ས་མྤཱ་པ་ཀནྟི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀཾ.
ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ སེ་ས་ས་ཙྩཱ་ན་ཉྩ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་མུ་ཏྟི་སཱི་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཾ མ་གྒཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཝཱ ཧེ་ཏུ་ནི་དྡེ་སོ. ཡཾ ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏི. བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ. བྷཱུ་མིནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀ་ཏ་མཱ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ན ཏཱ་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་སྶ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱཏི ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལེ་སེ་ན ཙོ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་སེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཁེ་པ་ནེ ཝཱ་ཡཱ་མོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སཱུཏི བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏིཾ. སོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨི་དྷ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝུ་ཏྠ’’ནྟི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནུ་གུ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཙ ས་ཙྩེ་སུ ནེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཏྟ་སེ་ཁཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་མེ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ པ་ན པ་ཀཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏེ ཧི མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ མ་གྒཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི. པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་པ་རནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ. ཨི་མེ པ་ན ཙ་རི་མ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྠི རཱ་གོ, ཨ་ཏྠི ན་ནྡཱི, ཨ་ཏྠི ཏ་ཎྷཱ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༦༤; ཀ་ཐཱ. ༢༩༦; མ་ཧཱ་ནི. ༧). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཧཱ་ཡ་ཏི. སེ་ཀྑཱ་པི པ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ་ཝ, ཨ་སེ་ཀྑེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་སི་པྤ་ཏྟནྟི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ. སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏནྟི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་དྷི་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. མ་ཙྩུཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ’’ནྟི. ས་བྦ་སྶ་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བུ་དྡྷ’’ནྟི. བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི སཱ་ཝ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ན་མ་སྶ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཧི པ་ཛཱ སཱ་ཝ་ཀེ་པི ན་མ་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཋཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཝ་སེ་ན གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཝ་ཀོ་པི གོ་ཏ་མོ མུ་ཁ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ་ན, ཡ་ཏོ ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི.
ནི་ཝུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་ཝཱ་སོ, ནི་ཝུ་ཏྠོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ར་མྤ་ར’’ནྟི. ཨ་ཝེ་ཏི, ཨ་ཝེ་དཱིཏི པཱ་ཋ་དྭ་ཡེ་ན་པི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཚ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ, ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཨ་པ་ཙུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ཀི་ཙྩ་ཝོ་སཱ་ནེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན. ཝོ་སི་ཏོཏི པ་རི་ཡོ་སི་ཏོ, ནི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་ནེ་ཡྻེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ལ་པི་ཏཾ ལ་པ་ཏཱི་ཏི ལ་པི་ཏ་ལཱ་པ་ནོ. ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི.
ཏི་ཀ་ཎྞ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.