(༦) ༡. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཋ་མ་དྭེ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཛི་ཎྞཱ, ན བྱཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛི་ཎྞ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཛི་ཎྞཱ. ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷཱཏི ཝ་ཡ་སོ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་དྡྷཱ, ན སཱི་ལཱ་དི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱ. ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱཏི པ་ཋ་མོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, པ་ཙྪི་མོ་ཏི ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ. ཏ་ཏི་ཡཾ ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཙྪི་མཾ ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ. ཨ་ཀ་ཏ་བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎནྟི དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡ་ཏོ པ་རི་ཏྟཱ་ཡ་ཀཾ པུ་ཉྙཾ, ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎཱ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཀ་མྨནྟི སུ་ག་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ཝ་ཧཾ ཀ་མྨཾ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི ས་མྤཱ་པཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ ཀེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛ་རཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡནྟི ལོ་ཀོ. ཛཱ་ཏོ ན ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཛ་རཾ པཱ་པཱི་ཡ་ཏི, ཛ་རཱ་ཡ བྱཱ་དྷིཾ པཱ་པཱི་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཏོ པ་རཾ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི.
ཏཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ར་ཀྑ་ན་ཊྛེ་ན. ནི་ལཱི་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་ལཱི་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཝ་སྶ་ཡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་ཏྟ་མ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ར་མ་ག་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན.
པ་ཋ་མ་དྭེ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་དྭེ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣. དུ་ཏི་ཡེ བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན པ་རེ་སཾ བྷཱ་ཛི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཛ་ནཾ, བྷ་ཎྜ་ཀཾ.
དུ་ཏི་ཡ་དྭེ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༤-༥༥. ཏ་ཏི་ཡེ ཡེ་སཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ, པ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏཱ་ཡ ཙ སཱ་མཾ པ་སྶི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སེ་སུ པ་དེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་དྡ་ཏྠོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ནི་བྦུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. པ་ཉྩ་མེ ན ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ པ་ཏྟ་བྦནྟི ཡ་དཱ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཏ་དཱ ཨེ་ཝ ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ ན ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ པ་ཏྟ་བྦཾ. མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ནེ་ཡྻཾ. ཨུ་པ་ནེ་ཡྻ་མེ་ཝ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི.
ནི་བྦུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. པ་ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧. ཚ་ཊྛེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་མྤི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ. ནི་ར་ནྟ་ར་ཕུ་ཊོ ནེ་ར་ཡི་ཀ་ས་ཏྟེ་ཧི ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ. གྷ་ན་ནི་ཝཱ་ས་ཏནྟི གཱ་མཱ་ནཾ གྷ་ན་ས་ནྣི་ཝཱ་ས་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨོཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨོ. ན ཨ་དྷ་མྨ་རཱ་གོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོཏི པ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ རཱ་གོ ཝི་ཡ ན མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཀ་ས་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ས་ཡོ རཱ་གོ ཝི་ས་མ་ལོ་བྷོ ཝི་ཡ ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་པཱ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀོ. པ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷ་མྨ་རཱ་ག་ཏཱ. ལོ་བྷ་སྶ ས་མ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཨེ་སཱཏི ཨེ་སོ པཱ་པ་དྷ་མྨོ. ས་མ་ལོ་བྷོ ཝི་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ པ་ཡོ་གོ མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཡཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་དྷུ་ས་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ རཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན.
ཝི་ཝི་དྷ་ས་སྶཱ་ནནྟི སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ས་སྶཱ་ནཾ. དུ་སྶ་སྶནྟི པ་ཙྩ་ཡ་དཱུ་སེ་ན དཱུ་སི་ཏཾ ས་སྶཾ. ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནེཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་གེ་ཝ ག་བྦྷ་པ་རི་ཝུ་དྡྷི་ཀཱ་ལེ. པཱ་ཎ་ཀཱཏི ས་ལ་བྷཱ་དི་པཱ་ཎ་ཀཱ. པ་ཏ་ནྟཱིཏི ས་སྶཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏ་ནྟི. ས་ལཱ་ཀཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ག་བྦྷཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེཏི ཝཱ་ལ༹་ཨ་མ་ནུ་སྶཱ. ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཱཏི ཡ་ཀྑཱ་དྷི་པ་ཏཱི་ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཱ.
པ་ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཝ་ཙྪ་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༨. ས་ཏྟ་མེ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཕ་ལཾ བ་ཧུ་ཝི་པཱ་ཀཾ. དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏ་ཀ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྠཾ ད་ཧ་ཏི ཝི་ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ པ་ཊི་ཀ་ཐ་ནཾ ‘‘ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ཏོ དྷ་མྨོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་ཧ དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ས་ཧ་དྷ་མྨོ, སོ ཨེ་ཝ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀོ. དྷ་མྨ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀཱ་ར་ཎོ’’ཏི. ཝཱ་ད་སྶཱཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཨ་ནུ་པཱ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟི.
པ་རི་པ་ནྠེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀོ. པ་ནྠེ ཋ་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཚི་ནྡ་ན་ཏོ པ་ནྠ་དཱུ་ཧ་ན་ཙོ་རོ. ཡ་དི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, ཀ་ཐཾ ཏཾ ཨ་སེ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ནཱིཏི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནི. ས་ཡ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི.
ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནོཏི ཝི་སེ་ཝ་ན་ར་ཧི་ཏོ ཝི་ག་ཏ་ཝི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝོ. ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི. ཛཱ་ཏིཾ ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡོ, ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀུ་ལ་ཛཱ་ཏེ’’ཏི.
ཀེ་ཝ་ལཱིཏི ཀེ་ཝ་ལ་ཝཱ, པཱ་རི་པཱུ་རི་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ཨེ་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལཱི་ཏི པ་དཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་རནྟི ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་སྶ པཱ་རཾ. པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏ་ཏྟཱ པཱ་ར་གཱུ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ཁེ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་ཝ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་མེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ པུ་ཉྙ་སྶ ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཉྙོ ན ཁེ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཁེ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་ཝ་ནེ་ན ར་ཧི་ཏཱ.
ཝ་ཙྪ་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཏི་ཀ་ཎྞ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༩. ཨ་ཊྛ་མེ དུ་རཱ་ས་དཱཏི དུ་རུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ. ག་ར་ཧཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱིཏི མ་ཡི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མེ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ལ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཡཾ ག་ར་ཧཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི་ཏི. པ་ཎྜི་ཏཱཏི པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. དྷཱི་རཱཏི དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ. བྱ་ཏྟཱཏི པ་ར་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱཏི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་ནྟོ. ཝཱ་དི་ནོཏི ཝཱ་དི་མ་གྒ་ཀུ་ས་ལཱ. ས་མྨ་ཏཱཏི བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱ. པ་ཎྜི་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་དྡོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི.
ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ‘‘དྭཱི་ཧི་པི པ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ པ་ཀྑེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སཾ པ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་སྶ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ མཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ན་ཀ་ཛ་ནི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ་པི ལོ་ཀེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན སཱ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི, ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པྤ་དེ་སོ. ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཚ་ཌྜ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎཱི, ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ.
པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པི་ཏཱུ་ནཾ པི་ཏ་རོ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་གོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་དྭ་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དྭ་ནྡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཡུ་ག་ནྟི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ག-ས་དྡ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ ད་སྶི་ཏཱ ‘‘པི་ཏཱ་མ་ཧོ་ཡེ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་ག’’ནྟི. པུ་བྦ་པུ་རི་སཱཏི པུ་རི་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨ་ཀྑེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོཏི ས་དྡྷ་ཐཱ་ལི་པཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོ ན ཚ་ཌྜི་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ…པེ… པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡོ་ནི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ. སཾ་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་པི ཧི ས་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཁེ་པཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཀྐུ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒ་ཉྷི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷ་ར་ཧི་ཏཱ་པི ཨ་ཀྐོ་སཾ ལ་བྷ་ནྟི.
ཏནྟི ག་ར་ཧཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ནྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནྟེ དྷཱ་རེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཨ་དྷཱི་ཏེ མ་ནྟེ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛེ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏི.
ཨོ་ཊྛ་པ་ཧ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ནི་གྷ་ཎྜུ་ཀེ་ཊུ་བྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ ས་དྡ་ཉྩ ཁ་ཎྜ་ཏི བྷི་ནྡ་ཏི ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཁ་ཎྜུ, སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཁ-ཀཱ་ར་སྶ གྷ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་གྷ་ཎྜཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ཊ་ཏི ག་མེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ, ཏཾ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ག་མེ་ནྟོ པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཊུ་བྷཾ. ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཀནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་དཱི་པ་ཀཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་རི་ཡཱ ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤོ, སོ པ་ན ཝ་ཎྞ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཏྠཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ བ་ཧུ་ཀ་པྤོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ཝི་ཀ་པྤོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ མཱུ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ག་ནྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎོ ན་མཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨ་ཀྑ་རཱ པ་བྷེ་དཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་པྤ་བྷེ་དཱ, སི་ཀྑཱ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝེ་དཱ་ནཾ.
པ་དནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝཱ པ་དཾ, ཏཾ པ་དཾ ཀཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཀོ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཝེ་དེ པ་ད་སོ ཀཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཀོ. ཏ་ད་ཝ་སེ་སནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝཱ་ཀྱཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་དྡ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ཏྠ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. ཏཾ ཏཾ ས་དྡཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི བྱཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ས་དྡ་ས་ཏྠཾ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧི་ཏཾ ཏེ་ན ལོ་ཀོ ན ཡ་ཏ་ཏི ན ཨཱི་ཧ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ག་ནྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི.
ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ, ཝ་པྤོ, བྷ་དྡི་ཡོ, མ་ཧཱ་ནཱ་མོ, ཨ་སྶ་ཛི, ནཱ་ལ༹་ཀོ, ཡ་སོ, ཝི་མ་ལོ, སུ་བཱ་ཧུ, པུ་ཎྞ་ཛི, ག་ཝ་མྤ་ཏི, ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཀ་སྶ་པོ, ན་དཱི་ཀ་སྶ་པོ, ག་ཡཱ་ཀ་སྶ་པོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ, མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ, མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀོ, མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ, མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ, ཀ་ངྑཱ་རེ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡོ, ན་ནྡ་ཀོ, བྷ་གུ, ན་ནྡི་ཡོ, ཀི་མི་ལོ, བྷ་དྡི་ཡོ, རཱ་ཧུ་ལོ, སཱི་ཝ་ལི, ཨུ་པཱ་ལི, ད་བྦོ, ཨུ་པ་སེ་ནོ, ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏོ, པུ་ཎྞོ མ་ནྟཱ་ནི་པུ་ཏྟོ, པུ་ཎྞོ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཀོ, སོ་ཎོ ཀུ་ཊི་ཀ་ཎྞོ, སོ་ཎོ ཀོ་ལི༹་ཝི་སོ, རཱ་དྷོ, སུ་བྷཱུ་ཏི, ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལོ, ཝ་ཀྐ་ལི, ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི, མ་ཧཱ་ཨུ་དཱ་ཡཱི, པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ, སོ་བྷི་ཏོ, ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ, ར་ཊྛ་པཱ་ལོ, ཝ་ངྒཱི་སོ, ས་བྷི་ཡོ, སེ་ལོ, ཨུ་པ་ཝཱ་ཎོ, མེ་གྷི་ཡོ, སཱ་ག་ཏོ, ནཱ་གི་ཏོ, ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡོ, པི་ཎྜོ་ལོ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ, མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ, བཱ་ཀུ་ལོ, ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ, དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ, ཡ་སོ་ཛོ, ཨ་ཛི་ཏོ, ཏི་སྶ་མེ་ཏྟེ་ཡྻོ, པུ་ཎྞ་ཀོ, མེ་ཏྟ་གུ, དྷོ་ཏ་ཀོ, ཨུ་པ་སཱི་ཝོ, ན་ནྡོ, ཧེ་མ་ཀོ, ཏོ་དེ་ཡྻོ, ཀ་པྤོ, ཛ་ཏུ་ཀ་ཎྞཱི, བྷ་དྲཱ་ཝུ་དྷོ, ཨུ་ད་ཡོ, པོ་ས་ལོ, མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ, པི་ངྒི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏེ ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ནཱ་མ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ ཨེ་ཝ ཐེ་རཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི? ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏེ ཧི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་གྒ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ པ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀ་ཏ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཝ་སི་ནོ པ་བྷི་ནྣ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ. ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ, པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷོ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟ་པུ་བྦ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ ཧི ས་ས་ནྟཱ་ནེ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ན ཡེ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ པཱ་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཛྫཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མཱ་དྷི་སྨི་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ས་བྦ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ, ཏེ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ. ཨི་ཏ་རེ ཨ་ཊྛ་ས་ཏྟ་ཏི ཐེ་རཱ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀེ ས་བྦ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ས་ཏྠུ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ པ་ན ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ ན པ་རི་མི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ.
ཝ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཡོ, ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རི་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ནྟོ ཏེ ག་ནྠེ ས་ནྟཱ་ནེ་ཏི པ་ཎེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ པ་ཀ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ…པེ… ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༧༠) སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཝི་ཛྫཱ་ན’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ཛྫཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན་པི ཝི་ཛྫཱ. མོ་ཧོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཊྛེ་ན ཏ་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་ར་ཎཾ, ཨོ་བྷཱ་སོ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ. པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ. ཡོ་ཛ་ནཱཏི པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཧ་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཙ་སྶཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི པ་ད་དྭ་ཡེཏི ‘‘ཏ་མོ ཝི་ཧ་ཏོ, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་ཛྫ་སྶ ཏ་མོ ཝི་ཧ་ཏོ ཝི་དྡྷ་སྟོ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀོ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷི་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ, པ་ཋ་མ་ཝི་ཛྫཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏ་མཱ་ཧ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏི་ཝི་དྷཱ ཝི་པ་སྶ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དེ་ན. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་རོ་པ་དེ་ས་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. སཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༦) ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན པ་བྷེ་ད་ག་མ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ས་ཏྠུ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, སྭཱ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༤) ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི་པི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁེ་པ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཝ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཏེ་སཾ ཁེ་པ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ནི་སྶེ་སཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲ ཙེ་ཏཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, ན ཝི་ས་ཡེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཡ་ཐཱ མ་གྒཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ས་ཝ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཏ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑནྟི ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོཏི ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཀྑཾ ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ. ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ. པ་ཏྭཱཏི ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྭཱཏི ཝཱ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིནྟི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ ཝཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་སྶ. ས་མྤཱ་པ་ཀནྟི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀཾ.
ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ སེ་ས་ས་ཙྩཱ་ན་ཉྩ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་མུ་ཏྟི་སཱི་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཾ མ་གྒཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཝཱ ཧེ་ཏུ་ནི་དྡེ་སོ. ཡཾ ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏི. བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ. བྷཱུ་མིནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀ་ཏ་མཱ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ན ཏཱ་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་སྶ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱཏི ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལེ་སེ་ན ཙོ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་སེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཁེ་པ་ནེ ཝཱ་ཡཱ་མོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སཱུཏི བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏིཾ. སོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨི་དྷ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝུ་ཏྠ’’ནྟི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནུ་གུ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཙ ས་ཙྩེ་སུ ནེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཏྟ་སེ་ཁཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་མེ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ པ་ན པ་ཀཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏེ ཧི མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ མ་གྒཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི. པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་པ་རནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ. ཨི་མེ པ་ན ཙ་རི་མ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྠི རཱ་གོ, ཨ་ཏྠི ན་ནྡཱི, ཨ་ཏྠི ཏ་ཎྷཱ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༦༤; ཀ་ཐཱ. ༢༩༦; མ་ཧཱ་ནི. ༧). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཧཱ་ཡ་ཏི. སེ་ཀྑཱ་པི པ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ་ཝ, ཨ་སེ་ཀྑེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་སི་པྤ་ཏྟནྟི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ. སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏནྟི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་དྷི་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. མ་ཙྩུཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ’’ནྟི. ས་བྦ་སྶ་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བུ་དྡྷ’’ནྟི. བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི སཱ་ཝ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ན་མ་སྶ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཧི པ་ཛཱ སཱ་ཝ་ཀེ་པི ན་མ་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཋཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཝ་སེ་ན གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཝ་ཀོ་པི གོ་ཏ་མོ མུ་ཁ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ་ན, ཡ་ཏོ ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི.
ནི་ཝུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་ཝཱ་སོ, ནི་ཝུ་ཏྠོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ར་མྤ་ར’’ནྟི. ཨ་ཝེ་ཏི, ཨ་ཝེ་དཱིཏི པཱ་ཋ་དྭ་ཡེ་ན་པི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཚ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ, ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཨ་པ་ཙུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ཀི་ཙྩ་ཝོ་སཱ་ནེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན. ཝོ་སི་ཏོཏི པ་རི་ཡོ་སི་ཏོ, ནི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་ནེ་ཡྻེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ལ་པི་ཏཾ ལ་པ་ཏཱི་ཏི ལ་པི་ཏ་ལཱ་པ་ནོ. ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི.
ཏི་ཀ་ཎྞ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠. ན་ཝ་མེ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མནྟི ཡཱ་གཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན དཱ་ཏ་བྦ་དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཏ་ཀ་བྷ་ཏྟནྟི མ་ཏ་ཀེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ, པི་ཏུ་པི་ཎྜ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ར་པུ་རི་སཱ་ནནྟི ཝི་སི་ཊྛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ, ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ དཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དཾ ཡ་ཉྙ་ས་དྡྷཱ་དི་དཱ་ནཾ.
ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་ངྒཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡. ད་ས་མེ ཛི་ཎྞཱ་ནཾ ཧ་ཏྠི་སཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎཾ ཛི་ཎྞ་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ ཛི་ཎྞ་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཀོ. བཱ་ཧི་ར་ས་མ་ཡེཏི ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ཏོ བཱ་ཧི་རེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡེ. ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ དྭི་པ་ད་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ པཱ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཎེ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཡ་ཛི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཉྙཾ ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནཱ་མ. སེ་སེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྶ ཝཱ ཏ་སྶ ཝཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏ་སྨཱ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ཡ’’ནྟི.
ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོཏི པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ག་དྷཾ མཱུ་ལཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་ག་དྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨ་པྤེ་ཧི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊྛཱ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ བ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྶཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཾ. ཨ་པྤོ ས་མཱ་ར་མྦྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་ས་མཱ་ར་མྦྷོ. པཱ་སཾ་སཱཏི པ་སཾ་སཱ་ར་ཧཱ. ཨེ་ཏཾ ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ་པེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་སྶཱ་མི.
སོ་པྤེ་ནཱཏི ནི་དྡཱ་ཡ. པ་མཱ་དེ་ནཱཏི ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཏོ ས་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་མཱ་དེ་ན. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་སྨིཾ, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ.
ཨཱ་ག་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ཀཱ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་མ་དྷུ་རཱ་དྷི་པ་ཏི ཨེ་ཀོ པ་ཎྜུ་རཱ་ཛཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ཏེ མ་ནོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཝ མ་ནོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏ་ཝ མ་ནོ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ མ་ན་སོ སོ་མ་ན་སྶི་ཏ་ཏཱ་དི་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ན ཡེ་ན སོ སོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཝཱ དོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཝཱ, ཏཾ་ད་སྶ་ནཾ. སོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, དོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དོ་སཱ་ད་ཡོ. དུ་ཏི་ཡནྟི ‘‘ཨི་ཏྠ་མྤི ཏེ མ་ནོ’’ཏི པ་དཾ. ཨི་ཏི་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་ཉྩ ཨི་མ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཙི་ནྟ་ཡ་མཱ་ན’’ནྟི. པི-ས་དྡོ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ.
ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ. ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྚ་ཀཱ་ར་ཀེ་ནཱཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན.
ན ཨ་རི་ཡཱ་ནནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྷི ཏེ་ན ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན་པི ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཧེ་ཊྛི་མོ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ མ་གྒ་ཕ་ལཾ པ་རེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ ས་མྨཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ. ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཕ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པ་རི་མཱ་པི ཧེ་ཊྛི་མཾ ཕ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ, ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མོ ཧེ་ཊྛི་མཾ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཨུ་པ་རི་མོཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དི་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ. ཧེ་ཊྛི་མནྟི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དིཾ. ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ས་ཏི་པི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟེ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་སཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཏེ་སུ ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨུ་པ་རི་མེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཧེ་ཊྛི་མཾ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པ་རི་མོ ཨ་རི་ཡོ ཧེ་ཊྛི་མཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཧེ་ཏུ བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ནི་རོ་དྷ་ནེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ཧི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཏོ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་མ་གྒ་དྷ་མྨེ་ཧི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཝི་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ ཨ་ཉྙཱ, ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མོ བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ག་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ. ཏེ ས་ཙེ ཨ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི ཧོ་ནྟི, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ནཱ་མ་མྤི ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ སི་ཡཱ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཏཾ ཏཾ ཕ་ལཾ ས་དི་ས་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ན ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ལེ་སོ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀུ་ཏོ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཧེ་ཊྛི་མཱ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་རི་མཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཱ་དིཾ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཕ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ.
པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཝི་དྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. སཱ ཙ ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ནཱ་མ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ན་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙ་མེ་ཝ, ན ནི་ཙྩ་ས་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཡོ་གི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཉྷི ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་ཝ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ-ག་ཧ་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་རཱ་གནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་ད་ཉྙ་རཱ་ག་སྶ དོ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཙ ཏ་ད་ཉྙ་རཱ་གཱ་དི་ཁེ་པ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཊྛ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཙ་ན་སྶ པུ་བྦ་དུ་ཊྛ་མཾ་ས་ཁེ་པ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ཏཱ ཝི་ཡ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་རཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཀ་ཝི་ཛྫཱ་ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཙི་ནྟཱ་མ་ཎཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ལོ་ཀེ ཨེ་ཀཱ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཏྠི, ཡཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྶཱ ཀི་ར ཝི་ཛྫཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏཱ་དི་སེ དེ་ས་ཀཱ་ལེ མ་ནྟཾ པ་རི་ཛ་པྤི་ཏྭཱ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ དི་ཊྛ་ཧ་ཏྠཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཉྫཱ་ན་ན་མུ་ཁེ་ན ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ནུ་མི་ན་ནྟོ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨི་ད་ཉྩ པ་ན ས་བྦནྟི ‘‘བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི.
ས་ངྒཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.