༣. པུ་གྒ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. ས་མི་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ རུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ནྡ་ར་ཏ་ར་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཨུ་པྤཱ་ད་ཀོ ཀ་ཏ་མོ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ དྷུ་རཾ ཨ་ཧོ་སི ས་དྡྷཱ་དྷུ་རཾ མ་གྒ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ, སེ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་སཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་མ་གྒོ་ཝཱཏི ཏཱི་ཧི་པི ཐེ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན སུ་ཀ་རཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན བྱཱ་ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ…པེ… པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙཱ’’ཏི. བྷུ་མྨ་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་སི ‘‘ཏཱི་སུ་པི པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛོ་ཝ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ’’ཏི.
ས་མི་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. གི་ལཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. དུ་ཏི་ཡེ ཧི་ཏཱ་ནཱིཏི བྷ་བྱཱ་ནི. ཝུ་དྡྷི་ཀ་རཱ་ནཱིཏི ཨཱ་རོ་གྱཱ་དི་ཝུ་དྡྷི་ཀ་རཱ་ནི. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཝཱ་ཏཱ་པ་མཱ་ར་རོ་གེ་ནཱཏི ཝཱ་ཏ་རོ་གེ་ན ཙ ཨ་པ་མཱ་ར་རོ་གེ་ན ཙ, ཝཱ་ཏ་ནི་དཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་པ་མཱ་ར་རོ་གེ་ན. ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟ་གི་ལཱ་ནོཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ རོ་གེ་ན ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཊྛཾ པ་ཏྟོ གི་ལཱ་ནོ. ཁི་པི་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ ཝ་མ་ཐུ་རོ་གོ. ཀ་ཙྪཱུཏི ཐུ་ལླ་ཀ་ཙྪུ་ཨཱ་བཱ་དྷོ. ཏི་ཎ་པུ་པྥ་ཀ་ཛ་རོ ཝི་ས་མ་ཝཱ་ཏ་ས་མྥ་སྶ་ཛ་རོ་གོ. ཡེ་སནྟི ཡེ་སཾ རོ་གཱ་ནཾ. པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཀཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན. ཕཱ་སུ་ཀནྟི བྱཱ་དྷི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ས་རཱི་ར་སྶ ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝོ. བྱཱ་དྷི་ནི་དཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་ཎྜི་ཏོ, པ་ཊི་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ད་ཀྑོ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ལ་སོ.
པ་ད་པ་ར་མོ པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ན་སྶ ཨ་ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ས་ཝ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི ནི་ཡཱ་མཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ. ཡནྟི, ཡ་ཏོ. ཨོ་ཝཱ་དཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀོ་པི ཧི ཏ་སྶ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧོ་ཏི. ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཝཱཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་ནི་སྶི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ དེ་སེ་ཏ་བྦོ་ཝ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ན་སྶ ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
གི་ལཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ས་ངྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་བཱ་དྷ་ན་ཏོ བྱཱ་བཱ་དྷོ་ཝ བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ, ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ དུ་ཀྑཾ. ས་ཧ བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དུ་ཀྑ’’ནྟི. ཙེ་ཏ་ནཱ་རཱ་སིནྟི པུ་བྦ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་རཱ་སིཾ. ཙེ་ཏ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘རཱ་སིཾ ཀ་རོ་ཏི པི་ཎྜཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ. ས་དུ་ཀྑནྟི ནི་ར་ནྟ་ར་དུ་ཀྑཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་བཱ་དྷཾ ནི་ར་སྶཱ་ད’’ནྟི. ཨ་ཏྠཱིཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཀྑ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ཝ སཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ན ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཨི་ཊྛཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི, ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ པ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤཱ་ཝ་ས་རཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནི་ར་ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ཊོ ཝི་སེ་སོ ཝི་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཡ་ཐཱ ཨ་ཡོ་པི་ཎྜི་རོ་ཧི་ནོ ཝི་ཡ རཱུ་པཱ་ན་ནྟི. པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཨུ་པ་མཱཏི པ་ཊི་བི་མྦ་ཨུ་པ་མཱ.
ཏེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཝོ་མི་སྶ་ཀ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑནྟི ཝི་མི་སྶ་ཀ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ པཱི་ཏི་མི་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ. ཀ་མྨ་སཱི་སེ་ན ཕ་ལཾ ཝ་ད་ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ‘‘ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཱ ཕ་སྶཱ ཕུ་ས་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཕ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྑཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. བ་ཧུ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨ་ཝ་སྶ་ཡཾ ག་ཏོཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་རི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་ཏ་ནྟི་ཀནྟི ས་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎ་པུ་བྦ་སྶཱཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་པུ་བྦ་ས་ར་ཎ་སྶ. ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ན ཀ་ཏོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ པུ་བྦེ་པི ས་ར་ཎ་དཱ་ཡ་ཀོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱ་ཡ་ཀོ་པི ས་ར་ཎ་དཱ་ཡ་ཀོ་ཝ. པུ་བྦེ པ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ན ས་ར་ཎ་དཱ་ཡ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨི་དཾ པ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་བྦ་ཛྫ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. པ་བྦ་ཛཱ ཧི ས་ཝི་སེ་སཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱ་ཡ་ཀོ པུ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏེཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ད་ཡོ. དུ་ཝི་དྷེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་མྤཱ་པ་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ, ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨུ་པ་རཱིཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཏོ ཨུ་པ་རི. ནེ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཏི་ཀཱ་རཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
བ་ཧུ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. པ་ཉྩ་མེ ཨ་རུཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎཾ དུ་ཊྛ་ཝ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་རུ་ཀཱུ་པ་མཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་རུ་ཀཱུ་པ་མ་ཙི་ཏྟོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་སྶ་པི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ན་ཏོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལོ་བྷཱ་སེ་ནཱཏི པ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་ལོ ཉཱ་ཎོ་བྷཱ་ས་ཝི་ར་ཧེ་ན. ལ་ག་ཏཱིཏི ཀོ་དྷཱ་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཀུ་པྤ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ ས་མྨུ་ཁཱ, ‘‘ཀིཾ ཝ་ད་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙ ཨུ་པ་ན་ཡ྄ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་ག་ཏི, ན ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ན. ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཝི་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨཱི་ས་ཀ་མྤི མུ་དུ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དུ་ཊྛཱ་རུ་ཀོཏི མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཱ་ནཾ དུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ དུ་ཊྛ་ཝ་ཎོ. ‘‘དུ་ཊྛཱ་རུ་ཏཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཏཱ་ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ.
ཏ་སྶཱཏི དུ་ཊྛཱ་རུ་ཀ་སྶ. ས་ཝ་ནནྟི ཨ་སུ་ཙི་ཝི་ས་ནྡ་ནཾ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་སྶ ཝི་ཡཱཏི ཀོ་དྷེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ དྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཙ་ཎྜི་ཀ་ཏ་སྶཱཏི ཀུ་པི་ཏ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་པི ཀི་ལེ་སཱ ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་པི ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཏེ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སེ་ཝི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཚ་ཊྛེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོཏི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ. ཨ་ལླཱི་ཡི་ཏ་བྦོཏི ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཝི་ཡ ཝི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ལླཱི་ཡི་ཏ་བྦོ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པཱ་སི་ཏ་བྦོཏི ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ ཨུ་པ་ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱཏི མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ སཱི་ལེ་ན ཨ་བྷི་ཝུ་དྡྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ཨུ་པ་སེ་ཝ་ནཱ་དི ཝ་ཊྚ་ཏི.
ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙི་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པེ་ཧི, ཀིཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཡ་སཱི་ལ་ཏྟཱ ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙི་སྶ་ཏི. ཕཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི དྭཱི་སུ ཧི སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན སཱི་ལ་སྶ ཝ་ཎྞེ ཀ་ཐི་ཏེ ཨི་ཏ་རོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ ཕཱ་སུ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ནཱི ཙ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ན དུ་སྶཱི་ལེ ས་ཏི དུ་སྶཱི་ལ་སྶ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ དུ་ཀྐ་ཐཱ, ནེ་ཝ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ ཧོ་ཏི, ན ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, ན པ་ཝ་ཏྟི་ནཱི. དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཧི སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཕཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི ‘‘ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. དྭེ ཧི ས་མཱ་དྷི་ལཱ་བྷི་ནོ ས་མཱ་དྷི་ཀ་ཐཾ ས་པྤ་ཉྙཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ ར་ཏྟིཾ ཝཱ དི་ཝ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་མྤི ན ཛཱ་ན་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ པ་ཉྙཱ་ཡ སོ་དྷེ་ཏ་བྦེ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦེ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་སེ་ཝ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་སྶ ཨ་ས་པྤཱ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་ལ་སྶ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཱ་གོ་ཙ་རཱ་ད་ཡོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ནཱ་མཱཏི ཨ་བྷི་ནྣཾ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ནཱ་མ. ཁཱ་ར་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནེཏི ར་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཨཱུ་ས་ཁཱ་རཱ་དི་ཁཱ་ར་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་པ་ཊེ. ཧཱ་ཡ་ཏཱིཏི སཱི་ལཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. སེ་ཊྛཾ པུ་གྒ་ལནྟི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི སེ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པུ་གྒ་ལཾ.
སེ་ཝི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ས་ཏྟ་མེ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ‘‘ན’’ནྟི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པཱ་པ་ཀོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོཏི ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ས་དྡོ. གཱུ་ཐ་ཀཱུ་པོ ཝི་ཡ དུ་སྶཱི་ལྱནྟི ཨེ་ཏེ་ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ གཱུ་ཐ་ས་དི་ས་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་ནི་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘གཱུ་ཐ་ཀཱུ་པོ ཝི་ཡ དུ་སྶཱི་ལྱ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. སུ་ཙི་མི་ཏྟོཏི སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཡཱ སུ་ཙི་མི་ཏྟོ. ས་ཧ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ས་ཧཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི.
ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. གཱུ་ཐ་བྷཱ་ཎཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. ཨ་ཊྛ་མེ གཱུ་ཐ་བྷཱ་ཎཱིཏི གཱུ་ཐ་ས་དི་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ གཱུ་ཐ་བྷཱ་ཎཱི. ཡ་ཐཱ ཧི གཱུ་ཐཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. དུ་གྒ་ནྡྷ་ཀ་ཐནྟི ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཝཱ་ཡ་ན་ཀ་ཐཾ. པུ་པྥ་བྷཱ་ཎཱིཏི སུ་པུ་པྥ་ས་དི་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ པུ་པྥ་བྷཱ་ཎཱི. ཡ་ཐཱ ཧི ཕུ་ལླཱ་ནི ཝ་སྶི་ཀཱ་ནི ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཝཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨི་ཊྛཱ་ནི ཀ་ནྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི ཀ་ནྟཾ. པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཡཱཏི ཙ་མྤ་ཀ་སུ་མ་ནཱ་དི་སུ་ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཡ. སུ་ག་ནྡྷ་ཀ་ཐནྟི སུ་ཙི་ག་ནྡྷ་ཝཱ་ཡ་ན་ཀ་ཐཾ ཀི་ལེ་ས་དུ་གྒ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་དྷུ་བྷཱ་ཎཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མུ་དུ་བྷཱ་ཎཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཧི མ་དྷུ་ར་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རཾ ནཱ་མ མ་དྷུ་རཾ པ་ཎཱི་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་དྷུ་རཾ ཧོ་ཏི. མ་དྷུ་ར་ཀ་ཐནྟི ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ པེ་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ མ་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐཾ. ཨ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཙྪེ་ད་ན་ཧ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ. པ་ར་ཧེ་ཏུ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ནེ་ལ་ངྒོ་ཏི ཁོ, བྷ་ནྟེ, སཱི་ལཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. པཱུ་རེཏི གུ་ཎཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཾ. སུ་ཀུ་མཱ་རཱཏི ཨ་ཕ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ ཀོ་མ་ལཱ. པུ་ར་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ར-ས་དྡོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི. མ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝུ་དྡྷི་ཀ་རཱ’’ཏི.
གཱུ་ཐ་བྷཱ་ཎཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ན་ཝ་མེ ཨ་ནྡྷོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སུ པ་ཋ་མོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་བྷོ་ག་སཾ་ཧ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཙ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཨ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི དུ་ཏི་ཡོ་པི, ཏ་ཏི་ཡོ པ་ན དྭི་ནྣ་མྤི བྷཱ་ཝཱ ‘‘དྭི་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུཏི ཨཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕཱ་ཏིཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་དྷ་མུ་ཏྟ་མེཏི ཨ་དྷ་མེ ཙེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མེ ཙ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱཏི སུ་ཀྐ་དྷ་མྨེ་ཧི པ་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻ. ཀ་ཎྷ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱཏི ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ཧི ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻ.
ཏ་ཐཱ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི ཡཱ་དི་སེ་ཧི ས་པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཛ་ན་ས་ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏི པཱི་ཎེ་ཏི, ཏཱ་དི་སཱ བྷོ་གཱ་པི ན ས་ནྟི. པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ན ཀ་རོ་ཏཱིཏི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཉྙཱ་ནི ན ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ཨུ་བྷ་ཡ་སྨིཾ ལོ་ཀེ, ཨུ་བྷ་ཡ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་ཏྠེ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ. ན སོ་ཙ་ཏཱིཏི སོ་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན སོ་ཙ་ཏི.
ཨ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ་པ་ཉྙོཏི ནི་ཀྐུ་ཛྫ་པ་ཉྙོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་པ་ཉྙོ’’ཏི. པུ་བྦ་པ་ཊྛ་པ་ནཱཏི པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷོ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནནྟི ཀ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཨ་པྤ་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་ཊྛཱ་པ་ནཾ. ཨ་ནེ་ཀེ ཝཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མཱ་དྷི ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟི ཏ་ད་ཏྠོ་པཱ་ད་ཀ་ས་མཱ་དྷི ཏ་སྶ ཨཱ་དཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་དཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ མ་གྒོ.
སཱ་ས་ན་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་སུ་དྡྷི་ཡོ ནཱ་མ ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷཱ, ཏཱ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ནི་གྒ་ཎྛིཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ཛྫ་ཊནྟི ནི་གྒུ་མྦཾ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ. ནི་གྒ་ཎྛིནྟི ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ན་ར་ཧི་ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཀ་ཏྭཱ.
ཨཱ་ཀི་ཎྞཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ སཾ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཨུ་ཙྪ་ངྒོ ཝི་ཡ ཨུ་ཙྪ་ངྒ་པ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ད་ཊྛ་བྦོཏི ཨུ་ཙྪ་ངྒ་ས་དི་ས་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཙྪ་ངྒ་པ་ཉྙོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ པུ་གྒ་ལོ་པི ཨུ་ཙྪ་ངྒོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཙི་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་ཙྪ་ངྒ་ས་དི་སཱ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ནི་ཀྐུ་ཛྫ་ཀུ་མྦྷ་ས་དི་སཱ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨི་དཾ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠ་ཀི་ཙྩཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་ཡ ར་ཧི་ཏོ. སེ་ཡྻོཏི སེ་ཊྛོ པཱ་སཾ་སོ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དནྟི ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ.
ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པུ་གྒ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.