༧-༡༠. དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༨-༩༡. ས་ཏྟ་མེ ཀུ་ལཱ ཀུ་ལཾ ག་མ་ན་ཀོཏི ཀུ་ལ་ཏོ ཀུ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟོ. དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ བྷ་ཝེཏི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ བྷ་ཝེ. མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ ‘‘དྭེ ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ’’ཏི. ཡཱ་ཝ ཚ་ཊྛ་བྷ་ཝཱ སཾ་ས་ར་ནྟོ་པི ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི དྭེ ཝཱ བྷ་ཝེ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. ཨུ་ལཱ༹་ར་ཀུ་ལ་ཝ་ཙ་ནོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཀུ་ལ་ས་དྡོ, ཀུ་ལ་ཏོ ཀུ་ལཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ནཱི་ཙ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀུ་ལེ་སུ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལོ ཧི ཀུ་ལ་ས་དྡོ མ་ཧཱ་ཀུ་ལ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛནྟི ཙ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཀཾ བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ, སོ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ བྷ་ཝ་སྶ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི’’ཏི. ‘‘མཱ་ནུ་ས་ཀཾ བྷ་ཝ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ‘‘དེ་ཝ་བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི་པི པ་ན ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཨུ་དྡྷཾ་ཝཱ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་སོ་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ, ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ མ་གྒ་སོ་ཏ་ནྟི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི. ས་པྤ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧ, མ་ཧ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཧ་ཙྩཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ག་མ་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟོ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ན ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སུ ཨ་ཝི་ཧེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་མ་ཛ྄ཛྷ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་དྡྷཱ་དྷུ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ཙེ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ, ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་དྷུ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཉྙཱ་དྷུ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོཏི ‘‘ས་ཙེ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཀྐཱ, ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་ཏྟཾ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལ་ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མེ་སུ ཨ་ཏི་དི་ས་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཱ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལཱ, ཨ་ཊྛ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ར་མཱ བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་སྶ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཊྛ་མཾ བྷ་ཝཾ ནཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏཱ་ནི ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ནཱ་མཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནི ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མཱ་ནི ཝི་ཡ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཉྷི ཋཱ་ནཾ ག་ཏོ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ནི་ཡ་མ་ཏོ པ་ན ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི, ཨ་ཡཾ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ, ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ་ཏི ན་ཏྠི. ཀོ པ་ན ནེ་སཾ ཨེ་ཏཾ པ་བྷེ་དཾ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཐེ་རཱ ‘‘པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཀེ་ཙི པ་ཋ་མ་མ་གྒོ, ཀེ་ཙི ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ, ཀེ་ཙི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ‘‘པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་དེ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ནི་རུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘པ་ཋ་མ་མ་གྒོ ནི་ཡ་མེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ་དེ ཨུ་པ་རི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ནི་ཡ་མེ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ་དེ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་དོ པ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་ཙེ ཧི ཨུ་པ་རི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ མ་ནྡ་ཏ་རཱ་ཡ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ, ཏ་ཏོ མ་ནྡ་ཏ་རཱ་ཡ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ་ཏི.
ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཝ་ཊྚ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཝ་ཊྚཱ་བྷི་ར་ཏོ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ར་ཏི ས་ནྡི་སྶ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ སེ་ཊྛི, ཝི་སཱ་ཁཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ, ཙཱུ་ལ༹་ར་ཐ་མ་ཧཱ་ར་ཐཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ, ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ, ནཱ་ག་ད་ཏྟོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མེ ཧི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཛ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཝ་ཊྚཱ་བྷི་ར་ཏཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཚ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ ཋ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨི་མེ ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩི་མེ་ཝ, ཡོ་པི མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཡོ་པི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ དེ་ཝེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨི་མེ་པི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ, ཀཱ་ལེ་ན དེ་ཝེ, ཀཱ་ལེ་ན མ་ནུ་སྶེ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་དྷ་ཊྛ་ཀ་ཝོ་ཀི་ཎྞ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཀ་སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ནཱ་མཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི (པུ. པ. ༣༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཉྩ་སུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཨི་དྷ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨི་དྷ པ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ. ཡོ པ་ན ཨི་དྷ པ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ པ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱི་སུ པ་ན ཝི་མོ་ཀྑེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཀིཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི? ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་སྶ ཨེ་ཀཱ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་སྶ དྭེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ, ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭཱ་ད་ས ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ དྭཱ་ད་ས ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་ད་ས་མཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.