༤. ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི བྷཱུ་མི, ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ བྷཱུ་མི ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི. ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡ་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ, ཨ་ས་མ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སཱུ་རི་ཡ་པ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀ་ཏ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏ’’ནྟི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་སུ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༣༤. དུ་ཏི་ཡེ ཝ་སྶ་ས་ཏ་པ་རི་མཱ་ཎ་མཱ་ཡུ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ, ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཏ་ཉྩ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཛཱི་ཝཱི. ཝ་སྶ་ས་ཏནྟི ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ་ནྟོ’’ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ མཱ་ཏཱ་ཝ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏ་རཱ་ཏི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊཾ ཝ་ད་ནྟི. ཧ་ད་ཡ་ལོ་ཧི་ཏཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱཏི ཁཱི་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ལོ་ཧི་ཏ་ཉྷི ཁཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཎཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏྱཱ་སྶཱཏི ཏེ ཨ་སྶ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༣༥. ཏ་ཏི་ཡེ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཉྷནྟི ཡཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ པ་ཉྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ཀོ་ཊི་ཀཾ པ་ཉྷནྟི ཨུ་བྷོ་ཧི ཀོ་ཊཱི་ཧི ཡུ་ཏྟཾ པ་ཉྷཾ. ‘‘ཀིཾ་ཝཱ་དཱི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཧི པུ་ཊྛོ ‘‘ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཨེ་ཀཱ ཀོ་ཊི, ‘‘ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཀོ་ཊི་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོ. ཨུ་གྒི་ལི་ཏུནྟི དྭེ ཀོ་ཊི་ཡོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བ་ཧི ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི. དྭེ ཀོ་ཊི་ཡོ མོ་ཙེ་ནྟོ ཧི ཏཾ བ་ཧི ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནཱ་མ. ནི་གྒི་ལི་ཏུནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ དོ་སཾ ད་ཏྭཱ ཧཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ད་ཏྭཱ ཧཱ་རེ་ནྟོ ཧི གི་ལི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཀིཾ་ལ་དྡྷི་ཀོཏི ཀིཾ་དྡི་ཊྛི་ཀོ. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དི་ཊྛི. ཀོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀིཾ་ཝཱ་དཱི. ཀི་མ་ཀྑཱ་ཡཱིཏི ཀི་མ་བྷི་དྷཱ་ཡཱི, ཀཱི་དི་སཱི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མ…པེ… པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༣༦. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ. ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ.
༣༧. པ་ཉྩ་མེ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶ. ཨ་ཡྻ་ཀ་སེ་ཊྛི་ནོ་ཝ ས་མཱ་ན་ནཱ་མ་ཀ་ཏྟཱཏི མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི་ནཱ ཨེ་ཝ ས་དི་ས་ནཱ་མ་ཀ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱ ཀི་ར ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཡྻ་ཀ་སྶ མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ. དྷུ་ཝ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནཱིཏི ནི་ཡ་ཏ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི. ན་ནུ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི ཙཱ་རི་ཀ་མྤི པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི དྷུ་ཝ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶནྟི ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. མ་གྒཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་ཎྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱཏི ཨུ་ཎྷ་ཨུ་ཏུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མེ་གྷ་མཱ་ལཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷཾ ཕ་ར་མཱ་ནཱ, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་མཱ་ལཱ ནཱ་ཏི་བ་ཧ་ལཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ན་བྷཾ ཚཱ་དེ་ནྟཱི ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སཱི་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་སུ. ཨ་བྦྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཝ་སྶེ་ཧི ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྦྷ་པ་ཊ་ལ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ ཝཱ་ཏ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ནེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ ཝཱ་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ཝ་སྶཱ་ནེ ཙ སི་སི་རེ ཙ ཨ་བྦྷཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཨ་བྦྷ་མྷི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏི་ཨ་བྦྷཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡེ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཝེ་སཱ་ཁ་མཱ་སེ་སུ ཨ་བྦྷཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་བྦྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཙ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨུ་ཏུ་མྷི ཨུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎཱ་དི་པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ. ཝཱ་ཏེ་པི ཝ་ན་རུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པྤ་དཱ་ལ་ནོ ཨ་ཏི་ཝཱ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ, ཡོ ཙ ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ. ཡཾ གི་མྷཱ་ནེ ཨུ་ཎྷཾ, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ པཱ་ཀ་ཏི་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཨུ་ཎྷེ་པི ཨ་ཏི་ཨུ་ཎྷཾ སཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་ཎྷཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཡཾ ཝ་སྶཱ་ནེ ཙ ཧེ་མ་ནྟེ ཙ སཱི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན སཱི་ཏེ་པི ཨ་ཏི་སཱི་ཏཾ, གི་མྷེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཾ སཱི་ཏཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཡཾ ཝ་སྶི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཝ་སྶཾ, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ, ཡཾ པ་ན ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏི་ཝ་སྶཾ, ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཝེ་སཱ་ཁ་མཱ་སེ་སུ ཝ་སྶཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་ག་ར་ཀཱུ་ཊ་ཝཱ་སི་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཐེ་རོ – ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀི་ར ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ་ཏི. པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་ཡ་ནྟི. ཏེ་མི་སྶ་ཐ, བྷ་ནྟེ་ཏི. མེ་གྷ་སཱི་སཾ ཝཱ ག་ཛྫི་ཏཾ ཝཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏེ་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི? བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཏུ་མྷེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ས་ཐཱ་ཏི. སཱ་དྷུ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པཱ་ཝི་སི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀཾ གཱི་ཏཾ གཱ་ཡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི, ས་མ་ནྟཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མེ་གྷཾ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ཨ་ཌྜྷ་ཏི་ནྟོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛོ་ཏི.
ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་པི དེ་ཝ་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ, ཏཱ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ པ་ཋ་མ་བྷཱུ་མི་ཀེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྷ་ཏ་ར་ཊྛ་ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཝི་རཱུ་པ་ཀྑ་ཀུ་ཝེ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ, ཏེ སི་ནེ་རུ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་བྦ་ཏ་ཊྛ་ཀཱ་པི ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ་པི. ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ. ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ ཙ་ནྡི་མཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ སཱུ་རི་ཡོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏེ ས་བྦེ་པི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ.
ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ནཱ་མཾ, ཏེ་པི ཨ་ཏྠི པ་བྦ་ཏ་ཊྛ་ཀཱ, ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ, ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཡཱ་མཱདཱི་ནཾ. ཨེ་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་པི ཧི དེ་ཝཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ མ་གྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཙ་ལ་གཱ་མེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཏྟིཾ་ས ས་ཧ་པུ་ཉྙ་ཀཱ་རི་ནོ ཨེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཏེ་ཏྟིཾ་སཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ, ཏཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན སེ་ས་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ་པི ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨ་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ས་ཧ་སྶཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ༣.༨༡). ཏ་སྨཱ ནཱ་མ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡེ་ཝེ་སཱ ཏ་སྶ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དུ་ཀྑ་ཏོ ཡཱ་ཏཱ ཨ་པ་ཡཱ་ཏཱ་ཏི ཡཱ་མཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏུ་སཾ ཨི་ཏཱ ག་ཏཱ་ཏི ཏུ་སི་ཏཱ. ནི་མྨཱ་ནེ ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏི་ནོ. ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི དེ་ཝ་ཏཱཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ དེ་ཝཱ. པ་ར་ནི་མྨི་ཏེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ.
བྲཱུ་ཧི་ཏོ པ་རི་ཝུ་དྡྷོ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧཱི་ཏི བྲ་ཧྨཱ. ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ནྟོ བྲ་ཧྨཱ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ. ཏ་སྶ པ་རི་སཱ་ཡཾ བྷ་ཝཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ. ཏ་སྶེ་ཝ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ་ཧི པ་རི་ཏྟཱ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ. དཱི་པི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཙྩི ཝི་ཡ ཨེ་ཏེ་སཾ ས་རཱི་ར་ཏོ ཨཱ་བྷཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ནྟཱི ཝི་ཡ ས་ར་ཏི ཝི་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཨཱ་བྷཱ་ས་ན་སཱི་ལཱ ཝཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ. སུ་བྷཱཏི སོ་བྷ་ནཱ པ་བྷཱ. སུ་བྷཱཏི ཧི ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ ནི་ཙྩ་ལཱ ས་རཱི་རཱ་བྷཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ པ་རི་ཏྟཱ སུ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཏྟ་སུ་བྷཱ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ སུ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་སུ་བྷཱ. སུ་བྷེ་ན ཨོ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཀི་ཎྞཱ, སུ་བྷེ་ན ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཎྞེ་ན ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏ་ཀ་ཉྩ་ན་པི་ཎྜ་ས་སྶི་རི་ཀཱ་ཏི སུ་བྷ་ཀི་ཎྞཱ. ཏ་ཏྠ སོ་བྷ་ནཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ ཀི་ཎྞཱ སུ་བྷཱ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷཱ-ས་དྡ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཨ་ནྟི་མ ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལཱ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ. ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལཱཏི ཙ ཝི་པུ་ལ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཕ་ལཱ. ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཧཱ. ཀེ་ན་ཙི ན ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏ་པྤཱ. ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན སུ་ཁེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦཱ མ་ནུ་ཉྙ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སུ་ད་སྶཱ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་སྶ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི སུ་ད་སྶཱི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཡོ་ག་ཏོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཀ་ནི་ཊྛཱ ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཱ.
ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ཧཱིཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཧ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ. མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟེ་ན.
ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཙ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ? ཡ་སྨི་ཉྷི བྷ་ཝེ ས་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ས་ནྟི, སོ ནེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ. ཡ་སྨི་ཉྩ ཨ་པྤ་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ས་ནྟི, སོ ནེ་སཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཙ ས་ཏྟཱ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཝ་ས་ནྟི, ཨ་པྤ་ཏ་རཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སནྟི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི སཾ་ཝ་ཊྚ་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤེ་སུ. ཨཱ་ལ་ཡོཏི ས་ངྒོ. པ་ཏྠ་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ནཱ་མ ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་སོཏི ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཀ་སྶ་ཙི་པི ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ བ་ནྡྷ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོཏི.
ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨོ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨོ་རཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་མྨུ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ས་ཏྟེ་ན ཙ དུ་ཀྑཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ. ཨུ་དྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཨུ་དྡྷཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. རཱུ་པ་རཱ་གཱ་རཱུ་པ་རཱ་ག་མཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཝི་ཛྫཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་མྦྷཱ་ག་སྶ ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ཙྪཱ་ཡོ་གོ དུ་ཧ་ཀོ’’ཏི. ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གོ ནཱ་མ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ཧི་ཏཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི. པཱ་དེ་སུ བ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎོ ཝི་ཡ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཧ་ཏྠེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ ཝི་ཡ པ་ཉྩུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ནི. ཡེ་ས་ཉྷི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནི, ཏེ བྷ་ཝ་གྒེ་པི ནི་བྦ་ཏྟེ ཨེ་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཝཱ་རེ་ནྟི, ག་ཏཾ པུ་ན ཨཱ་ནེ་ནྟི. རཱུ་པ་རཱ་གཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟཾ ན ཝཱ་རེ་ནྟི, ཨཱ་ག་ནྟུཾ པ་ན ན དེ་ནྟི.
ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་སུ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. དྭེ་དྷཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣོཏི ཀཱ་མ་སུ་ག་ཏི་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན དྭཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣོ.
ཝ་ཙྪ་ཀ་སཱ་ལོ་པ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནེ པ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ, ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཊྛེ་ན ཨ་ནྟོ ནཱ་མ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ བ་ཧི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་སྶ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནི, སོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྶ ཏཱ་ནི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི, སོ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ་ཡ བ་ཧི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་བ་དྡྷོ བ་ཧི་ས་ཡི་ཏོ ནཱ་མ. ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ཡི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཀཱ་མཾ ནེ་སཾ བ་ཧི་བ་ནྡྷ་ན་མྤི ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཾ, ཨ་ནྟོ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ པ་ན མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་ཏྟ་ཡེ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀི་རཱཏི ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཾ་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ སཱི་ལ་ས་ངྑེ་པེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་སུ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལནྟི པ་དྷཱ་ན་སཱི་ལཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སེ་སུ, ནི་དྡེ་སེ ཝི་ཡ ཨུ་དྡེ་སེ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི པཱ་ལི༹་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནོ་ལོ་ཀི་ཡོ་ལོ་ཀ་ནེ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཏཱི་ཎཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི. སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱིཏི སཱི་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཏྟེ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀིཾ ཨ་ཏྠི ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི? ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ཚ་དྭཱ་ར་ར་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨི་ད་མ་ཏྠནྟི ཨི་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི པ་དྷཱ་ན་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སཱི་ལཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. སེ་སཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཡོ ཧི ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏཱི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ ཝཱ པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏིཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི, ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ༹’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ་སྶ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏེ ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི; (སཾ. ནི. ༡.༦༢);
ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཧི པུ་རི་སཾ, (སཾ. ནི. ༡.༥༦-༥༧) ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; ཨ. ནི. ༤.༩) ཙ ཨཱ་དི;
ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠; སུ. ནི. ༡༧༡);
ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་དི་མེ་ཏཾ མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. མོ་ཀྑོ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཏི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན, ན་ཝེ་སི་ཡཱ་དི་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན གོ་ཙ་རེ་ན ས་མྤ་ནྣོ, ས་མྤ་ནྣ་ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སཱུཏི པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡེ་སུ. ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཝ་ཛྫེ་སཱུཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧེ་སུ. ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. བྷ་ཡ་ད་སྶཱིཏི བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ, པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཛྫཾ སི་ནེ་རུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལོ. ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་སོ་ཝ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཧི ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ སཱི་ལཾ, ཏཾ པ་ན དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ སི་ཀྑཱ་བྷཱ་གེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སུཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ས་བྦ’’ནྟི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་གྷ་ཊནྟི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ. ཨཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སཱི་ལོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ག་ནྟཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ངྒེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ངྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝོ ཨི་དྷ སུ་ཁ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་པི ཧི ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ནྟི་ཊྛ་པ་ན་ཝ་སེ་ན, ན པ་ན ཐེ་ར་སྶ ཀ་སྶ་ཙི མ་གྒ་སྶ ཝཱ ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ, ནཱ་པི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༨. ཚ་ཊྛེ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཛྫེ་ནི་ར་ཉྙོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་པུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཙ. ཝ་ར་ཎཱ ནཱ་མ རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ ན་ག་ར་མྤི ཝ་ར་ཎ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ར་ཎཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཾ ན་ག་ར’’ནྟི. དྭ་ནྡ་པ་ད་སྶ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་ས་དྡཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ཡོ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་ནི་བ་དྡྷ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ནི་བ་དྡྷ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཏོ མུ་ཁོཏི ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁོ. མཱ་ནནྟི ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཱ་དི་མཱ་ན་བྷ་ཎྜཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༣༩. ས་ཏྟ་མེ མ་དྷུ་རཱ་ཡནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་མ་དྷུ་རཱ་ཡཾ. གུ་ནྡཱ་ཝ་ནེཏི ཀ་ཎྷ་གུ་ནྡཱ་ཝ་ནེ, ཀཱ་ལ༹་པི་པྤ་ལི་ཝ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞེཏི ཛ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞེ, ན བྱཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛི་ཎྞ་ས་དི་སེ ནཱ་པི ཨ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཛ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ. ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷེཏི ཛི་ཎྞ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་དྡྷེ་ན སཱི་ལཱ་དི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀེཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ལླ་ཀེ, ན བྷོ་ག་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྡྷ-ས་དྡོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ’’ཏི. ཝ་ཡོཏི པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ’’ནྟི, ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བྷཱུ་མི, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་པ་ཀྐོཏི པ་རི་ཎ་ཏོ, ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་གྷ་ཛི་ཎྞོཏི ཨ་ནྟོ ཐི་ར་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཛི་ཎྞོ ནཱ་མ. བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ་པི ད་ཧ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡུ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ལི་ཏ་སི་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་སུ་ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་དྲེ་ནཱཏི ལ་དྡྷ་ཀེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ད་ཧ་རོ་པི ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཀུ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, སོ ན བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ཧོ་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣོ ཡཾ ཡ་དེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་མྷི ས་ཙྩ་ཉྩ དྷ་མྨོ ཙཱཏི ཡ་མྷི པུ་གྒ་ལེ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་ཙྩཾ, ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ན་ཝ་ཝི་དྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཙ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཧིཾ་སཱཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཡ་མྷི པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཡ་མོ ད་མོཏི སཱི་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཙ. ཝ་ནྟ་མ་ལོཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ནཱི་ཧ་ཊ་མ་ལོ. དྷཱི་རོཏི དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ. ཐེ་རོཏི སོ ཨི་མེ་ཧི ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༠. ཨ་ཊྛ་མེ ‘‘ཙོ་རཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏེ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་བྦྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀྑ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ གི་རི་དུ་གྒཱ་དི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏི་ཡཱ་ཏུནྟི ཨ་ནྟོ ཡཱ་ཏུཾ, ག་ནྟུཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ས་ནཾ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན བ་ཧི་ག་ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་ཡྻཱ་ཏུནྟི བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ. ཏ་ཉྩ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙོ་རཱ ཛ་ན་པ་དཾ ཝི་ལུ་མྤ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་ས་ཉྙཱ་ཏུནྟི ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་རི་ཏུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༤༡. ན་ཝ་མེ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ན ཨཱ་རཱ་དྷ་ཀོཏི ན ས་མྤཱ་ད་ཀོ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཀོ. ཉཱ་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ཏོ དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཉཱ་ཡོ དྷ་མྨོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. སོ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཀཾ མ་གྒ’’ནྟི. ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ སཾ་སི་དྡྷི, སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ པཱུ་རེ་ཏུ’’ནྟི.
༤༢. ད་ས་མེ དུ་གྒ་ཧི་ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ དུ་ཊྛུ ག་ཧི་ཏེ་ཧི, ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ལོ་མེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ག་ཧི་ཏེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ དུ་གྒ་ཧ་སྶ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟཱི’’ཏི.
ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.