༡. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་གྒོ
༡. ཝ་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ པ་ཧཱ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏྠནྟི ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ སུ་ཁ་སི་དྡྷི-ཨ་ཏྠཾ. ཀ་ཉྫི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་ཉྫི་ཡཾ, ཨཱ་ར་ནཱ་ལཾ, ཡཾ བི་ལ་ངྒ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཏྠ སི་ཉྩ་ཏི, སཱ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཀཱ, ཏཾ་ས་དི་སཾ ཀཱ་ར་ཎཾ བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཀཾ. སཱི་ས་ཀ་ཊཱ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹་པྤ་ཝེ་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་ངྑ་མུ་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་ངྑཾ ཝི་ཡ མུ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ག་ཏ་སཱུ་རི་ཡ་ས་དི་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཛོ་ཏི་མཱ་ལི་ཀནྟི ཛོ་ཏི་མཱ་ལ་ཝ་ནྟཾ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཧ་ཏྠ་པ་ཛྫོ་ཏི་ཀནྟི ཧ་ཏྠ་སྶ པ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ས་དི་སེ ས་རཱི་ར་ཏོ ཙ་མྨ་ཝ་ཏྟེ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཙཱི་ར་ཀ་ཝཱ་སི་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་རཱི་ར་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་ཝ་ཏྟ་ཙཱི་ར་ཀེ་ཧི ནི་ཝཱ་སཱ་པ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ གཱི་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་དྡྷེ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡཾ ཋ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གོ་པྥ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ་པི ཀ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཎི་མི་ག་ས་དི་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི ད་ཏྭཱཏི ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཀ་པྤ་ར་ཛ་ཎྞུ་ཀ་ཀོ་ཊཱི་སུ ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ནྟི. ཏནྟི ཏཾ ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཏྟཾ.
བ་ལི༹་ས་མཾ་སི་ཀནྟི བ་ལི་སེ་ཧི མཾ་སུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎི་ཀནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མ་ཏྟ་སོ ཚི་ནྡ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཚི་ནྡ་ནྟི. ཁཱ་རཱ་པ་ཏ་ཙྪི་ཀནྟི ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཁཱ་རཱ་པ་སི་ཉྩ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ལི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀནྟི པ་ལི་གྷ་སྶ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨ་ཡ་སཱུ་ལ་སྶ ཀོ་ཊྚ་ནེ་ན. པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་ཀནྟི པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་སྶ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ར་ཎི་ཀཱཏི གྷཱ་ཏ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ. པ་ལཱ་ལ་ཝ་ཊྚིཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋཾ ཀ་རོ་ནྟཱ པ་ལཱ་ལཾ ཝ་ཊྚིཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ན ཝེ་ཋེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚཱ་ཏ་ཀ་སུ་ན་ཁེ་ཧཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཀོ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ན་ཁེ་ཧི. ཏེ ཧི བ་ལ་ཝ་ནྟཱ ཛ་ཝ་ཡོ་གཱ སཱུ་རཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀནྟི ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ.
ཡཱ་ཧ་ནྟི ཡཾ ཨ་ཧཾ. ཡནྟི ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཨ་ཧ’’ནྟི. ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀེཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་སྶ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ཉྪི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀེ.
ཝ་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. དུ་ཏི་ཡེ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱཱུ་ལ༹ྷ་ས་ངྒཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ས་དི་སནྟི ཡུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ་རཱ་སི་ཀ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་སེ་ནཱ་མ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ས་དི་སཾ. དཱ་ན་ཉྩ ཡུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མཱ་ན་མཱ་ཧཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ནཱི་ད་མུ་བྷ་ཡཾ ས་མཱ་ནཾ? ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝི་ནཱ་ས་བྷཱི་རུ་ཀོ ཧི ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, བྷོ་ག་ཀྑ་ཡ་བྷཱི་རུ་ཀོ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཡུ་ཛ྄ཛྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟོ ན ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏེ པ་ན ཨཱ་ལ་ཡཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཙྪེ་དོ ཝཱ ཧོ་ཏུ མ་ར་ཎཾ ཝཱ, ག་ཎྷི་སྶཱ་མེ་ཏཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ’’ནྟི ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ་ཝ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘བྷོ་གེ ཙ ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, དཱ་ན་ཉྩ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ་པི ན ད་དཱ་ཏི, བྷོ་གེ་སུ པ་ན ཨཱ་ལ་ཡཾ པི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ་ཝ དེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དཱ་ན་ཉྩ ཡུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཨ་པྤཱ་པི ས་ནྟཱ བ་ཧུ་ཀེ ཛི་ན་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཙ ཡུ་དྡྷེ ཨ་པྤ་ཀཱ་པི ཝཱི་ར་པུ་རི་སཱ བ་ཧུ་ཀེ བྷཱི་རུ་པུ་རི་སེ ཛི་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་དི་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟོ བ་ཧུ་ཝི་དྷཾ ལོ་བྷ་དོ་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, བ་ཧུ་ཉྩ དཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི དཱ་ན་ཉྩ ཡུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མྤི ཙེ ས་དྡ་ཧཱ་ནོ ད་དཱ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ སོ ཧོ་ཏི སུ་ཁཱི པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི.
ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི ཨ་གཱ་རི་ཡཾ, ཏཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་ར་སྶ…པེ… ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པ་དྷཱི – ཀཱ་མུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷུ་པ་དྷི, ཀི་ལེ་སུ་པ་དྷི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རུ་པ་དྷཱི་ཏི. ཀཱ་མཱ་པི ཧི ‘‘ཡཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༣༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ, ཏ་ད་སྶཱ་ད་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཁ་ནྡྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་པི ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་པི བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི…པེ… ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏ་པ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཏ་པ་ནཱི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པ་ནྟཱི་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་པ་ནྟཱིཏི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི, ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་པ་ནཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, དི་ཊྛེ ཙེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཉྩ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནེ་ན ཙ ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་པ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་པ་ནཾ, ཨ་ནུ་ཏཱ་པོ, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་ནུ་ག་མྨ སོ་ཙ་ཏི. སོ་ཙ་ན་ཉྷི ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ན་ནྡ་ཡ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ དྭེ་བྷཱ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི དྭེ བྷཱ་ཏ་རོ. པུ་ན ཀིཾ མ་གྒ་སཱིཏི པུ་ན ཀིཾ ཨི་ཙྪ་སི.
ཏ་པ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. པ་ཉྩ་མེ ཨི་མ་ཉྷི དྷ་མྨ་དྭ་ཡནྟི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ, པ་དྷཱ་ན་སྨིཾ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨ་དྭ་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཡཱ་ཝ སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་སྨིནྟི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ. ཨི་མ་མ་ཏྠནྟི ‘‘པ་དྷཱ་ན་སྨི་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཝཱི་རི་ཡ་པྤ་ཝཱ་ཧེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ག་མ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཊི་ཝཱ་ནཾ, ཏ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་ཝཱ་ནཱི, ན པ་ཊི་ཝཱ་ནཱི ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ, ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི.
ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི. སཱ ཧི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཝི་སེ་ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ, ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ, སཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ན་པ་དྷཱ་ནནྟི ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. ཚ་ཊྛེ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ནྣཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ. ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཛ་ན་ནཾ ཛཱ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ནྡྷ་པ་རི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པུ་རཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ ཨི་དྷ མ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པོ. པ་རི་དེ་ཝོ ནཱ་མ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ. སོ ཙ སོ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ལཱ་ལ་པྤི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི པ་རི་དེ་ཝེ་ཧཱི’’ཏི. ལཱ་ལ་པྤི་ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་དྡོ་ཡེ་ཝ.
དུ་ཀྑནྟི ཨི་དྷ ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་དུ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི. མ་ནོ་ཝི་གྷཱ་ཏ་དོ་མ་ན་སྶེ་ཧཱིཏི མ་ན་སོ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རེ་ཧི དོ་མ་ན་སྶེ་ཧི. བྱཱ་པཱ་ད་ས་མྤ་ཡོ་གེ་ན མ་ན་སོ ཝི་ཧ་ན་ན་ར་ས་ཉྷི དོ་མ་ན་སྶཾ. བྷུ་སོ ཨཱ་ཡཱ་སོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘བྷུ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏོ དོ་སོ་ཡེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ཡཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན དོ་ས་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ. ཏཾ ཙུ་དྡ་ས་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཀོ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡཾ ཝི་སཱ་དོ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི.
སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཀ་ཎྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ས་ཏྟ་མེ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ གཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨ་པྤ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཎྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱིཏི ཙ ཨ་པཱ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ དོ་བྷ་གྒི་ཡཾ. ས་ར་སེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ན ཧི་རཱི་ཡ་ཏི ན ལ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧི་རི་ཀོ, པུ་གྒ་ལོ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཧི་རི་ཀྐ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྶ ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཧི་རི་ཀནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧི་རི་ཀ་ནྟི ཨ་ཧི་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ན ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པཱི, པུ་གྒ་ལོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི.
ཀ་ཎྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. སུ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཨ་ཊྛ་མེ ‘‘སུ་ཀྐཾ ཝ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན ཝ་ཎྞ་སུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཀྐ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཝ་ཎྞ་སུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. ཧི་རཱི པཱ་པ་དྷ་མྨེ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ནྟཱི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་པ་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི’’ཏི. ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ཏེ ཨུ་ཎྷཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ནྟཾ ཏ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏ་པྤ’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི པཱ་པ་ཏོ ཝི་མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ – ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི་རཱི, བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི, ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏ་པྤཾ. ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི, བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི, ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, ཝ་ཡཾ, སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ན ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩཱ་ནཾ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་དཱི་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ད་ཧ་རེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་བྦ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ, མཱ་དི་ས་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཙ ཧི་རིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི.
ཀ་ཐཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ? ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་སི, ཙ་ཏཱུ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ག་ར་ཧ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་སི, ཏ་ཏོ ཏཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཝི་ཝ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ཀ་ཐཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་དི་ས་སྶ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ དྷུ་ཏ་དྷ་ར་སྶ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༤༠).
ཀ་ཐཾ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ལོ་ཀཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཁོ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཏཱ་ཝ ཏཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི, མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ལོ་ཀེ ཙ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་པཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ ཁོ པ་ནཱ་ཡཾ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ, མ་ཧ་ནྟ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ས་ནྟི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དུ་ནོ. ཏེ དཱུ་ར་ཏོ་པི པ་སྶ་ནྟི, ཨཱ་ས་ནྣཱ་པི ན དི་སྶ་ནྟི, ཙེ་ཏ་སཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ་པི མཾ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ‘པ་སྶ་ཐ, བྷོ, ཨི་མཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ, ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཝོ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་ར་ཏི པཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི’ཏི. ས་ནྟི དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟི་ནི་ཡོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དུ་ནི་ཡོ, ཏཱ དཱུ་ར་ཏོ་པི པ་སྶ་ནྟི, ཨཱ་ས་ནྣཱ་པི ན དི་སྶ་ནྟི, ཙེ་ཏ་སཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏཱ་པི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ‘པ་སྶ་ཐ, བྷོ, ཨི་མཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ, ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཝོ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་ར་ཏི པཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི’ཏི…པེ… སོ ལོ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ…པེ… པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ལ་ཛྫཱཏི ལ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི. བྷ་ཡནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡཾ, ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པཱ་པ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དྭཱི་སུ ཨ་ཡོ་གུ་ལེ༹་སུ ཨེ་ཀོ སཱི་ཏ་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ གཱུ་ཐ་མ་ཀྑི་ཏོ, ཨེ་ཀོ ཨུ་ཎྷོ ཨཱ་དི་ཏྟོ. ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ སཱི་ཏ་ལཾ གཱུ་ཐ་མ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ཌཱ་ཧ་བྷ་ཡེ་ན. ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏོ ལ་ཛྫཱ་ཡ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི, བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ཀ་ཐཾ ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི, ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ? ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་ཏྠུ་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, དཱ་ཡ་ཛྫ་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཏྠ གཱ་ར་ཝེ་ན ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཾ, པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཾ, ད་ཎྜ་བྷ་ཡཾ, དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝ་ཛྫ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ནྟོ ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ནེ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པྤ་ཡོ་གོ. ན ཧི ལ་ཛྫ་ནཾ ནི་བྦྷ་ཡཾ, པཱ་པ་བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ལ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
སུ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ན་ཝ་མེ ལོ་ཀནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ. ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ནྟི. ཋ་པེ་ནྟཱིཏི མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ནྟི. ར་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎེ་ན མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ནྟི. ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཐཱཏི ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཐ, ཨ་ཡ་མཱ་ཙཱ་རོ ན ལ་བྦྷེ་ཡྻ. མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན མཱ་ཏུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷ་རི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ག་རཱུ་ནཾ དཱ་རཱ་ཏི ཝཱ་ཏི ཨི་མེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ བྷ་གི་ནཱི མཱ་ཏུ་ཙྪཱ. མཱ་ཏུ་ལ་བྷ་རི་ཡཱ མཱ་ཏུ་ལཱ་ནཱི. ག་རཱུ་ནཾ དཱ་རཱ མ་ཧཱ་པི་ཏུ་ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ བྷ་རི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ་ད་ཡོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་ཏི ས་ཉྙཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བྷི་ནྣ་མ་རི་ཡཱ་དཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦྷེ་དེ་ན ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ ཡ་དི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་དྷ་མྨཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦྷེ་དེ་ན ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ནི་མེ ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ཀ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ས་མྦྷེ་དོ་ཏི.
ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠. ད་ས་མེ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ཨ་ཝི་ཧི་ཏཱ ཝཱ. ཝ་སྶེཏི ཝ་སྶཱ་ར་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶེཏི ཧེ་མ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡཾ ཛཱི་ཝཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟཱཏི རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་དཱི་སུ ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ. ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡནྟི ཙ ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྒྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱཏི ཝི་ནཱ་སཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱ. སཾ་ཀ་སཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་སྶ་ནྟི. ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ར་ཛྫུ ག་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ, ཨ་པ་ར་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མཱ་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱཏི མཱ་སོ ག་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཏི མཱ་ས་ག་ཏཱ, ཏ་སྶཱ མཱ་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ, མཱ་སེ པ་རི་པུ་ཎྞེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མ་ཏོ པ་རཱ་ཡ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.