༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་ཡྻོ་དྷི་ཀཱ, ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཡྻོ་དྷི་ཀོ, ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡུ་དྡྷ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. ཨུ་པ་སྶུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཀི་ར ད་ཏྟ་ཏྠེ་རོ དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ་ཏི དྭེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་རཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟི. ཏེ་སུ དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ ད་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ མ་ཧོ་ད་རོ ཀོ་ས་ལོ བྷུ་ཏྟ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ པཱུ་ཏིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡུ་དྡྷ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཀི་ཉྩི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་རཱ་ཛི་ཏོ་ཏྭེ་ཝ ཝ་དཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡུ་དྡྷོ ནཱ་མ པ་དུ་མ་བྱཱུ་ཧོ ཙ་ཀྐ་བྱཱུ་ཧོ ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧོ་ཏི ཏ་ཡོ བྱཱུ་ཧཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ དྭཱི་སུ པ་བྦ་ཏ་བྷི་ཏྟཱི་སུ མ་ནུ་སྶེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ དུ་བྦ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཝི་ཊྛ་མ་གྒཾ རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨུ་བྷོ་སུ པ་བྦ་ཏ་བྷི་ཏྟཱི་སུ ཝ་གྒི་ཏྭཱ ན་དི་ཏྭཱ ཛཱ་ལ་པ་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཙྪཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ར་ཉྙོ པེ་སི་ཏ་ཙ་ར་པུ་རི་སཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ས་ངྒཱ་མ་བྷེ་རིཾ པ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཛཱི་ཝ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་སྶུ་ཏི་ཝ་སེ…པེ... ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ག་ཎྷཱི’’ཏི.
དོ་ཎ་པཱ་ཀནྟི དོ་ཎ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ནཾ པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟཾ. དོ་ཎནྟི ཙ་ཏུ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ན་མེ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ནུ་ཛ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་སྶ. ཏ་ནུ་ཀ་སྶཱཏི ཏ་ནུ་ཀཱ ཨ་པྤི་ཀཱ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝེ་ད་ནཱ ན ཧོ་ནྟི. ས་ཎི་ཀནྟི མ་ནྡཾ མུ་དུ་ཀཾ, ཨ་པ་རི་སྶ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱི་ར་ཏཱིཏི པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ པ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཡུ པཱ་ལ་ཡནྟི ནི་རོ་གོ ཨ་ཝེ་ད་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ར་ཀྑ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏཱིཏི སོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ པུ་གྒ་ལོ པ་རི་མི་ཏཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎི་ཀཾ ཙི་རེ་ན ཛཱི་ར་ཏི ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པཱ་ལ་ཡ་ནྟོ.
ཨི་མཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་དཱ་སཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀི་ར (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༠༣ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ) ས་མ་ཡེ རཱ་ཛཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་དོ་ཎ་སྶ ཨོ་ད་ནཾ ཏ་དུ་པི་ཡེ་ན སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷུ་ཉྫ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དཾ ཨ་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནོ་པི ལ་ཧུ་ཀཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི. ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མེ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏི་བ་ཧུ་བྷོ་ཛཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ,
ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི;
མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ་ཝ ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ,
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏི མ་ནྡོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༢༥; ནེ་ཏྟི. ༢༦, ༩༠) –
ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཏྟཱ་ཡ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཏྟ་བྷོ་ཛི་ནོ ཧི སུ་ཁཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་པི པུ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༤) ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
རཱ་ཛཱ པ་ན གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ པ་ན བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ སུ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ མཱ་ཎ་ཝཾ ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ, ‘‘མཱ་ཎ་ཝ, ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ན་ཊོ ཝི་ཡ པ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མཱ ཨ་ཝ་ཙ, ར་ཉྙོ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་པི་ཎྜཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ པི་ཎྜེ ག་ཧི་ཏེ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི, རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ་སུ དྷོ་ཏེ་སུ པཱ་ཏིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ཏྠཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པི་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧཱ་རེ་ཡྻཱ་སི. པཱ་ཏ་རཱ་སེ ཙ ཝ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་མཱ་སེ མཱ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ར་ཉྙོ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཏྭཱ ག་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཡ་མཱ་སེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ནི་ཡཱ་མེ་ན གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. རཱ་ཛཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜཾ པཱ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་སི. ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ་སུ དྷོ་ཏེ་སུ པཱ་ཏིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ཏྠཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏ་ཏྟ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧ་རིཾ་སུ, སོ་པི མཱ་ཎ་ཝོ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི. ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པུ་ཙྪི ‘‘རཱ་ཛཱ ཀི་ཏྟ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི? སོ ‘‘ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ས, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ གཱ་ཐཾ མཱ ཝ་དཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐེ་ཝ ས་ཎྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛཱ་སཱི’’ཏི. ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སཱི་ལོ. ཨ་པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལཾ ཨ་རི་ཡཾ སུ་དྡྷཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལོ’’ཏི. ཏ་དེ་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལོ’’ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.