༣. མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ
༡. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི པ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཙེ་ཏཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ཀཱ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཡཱ་དི་སཱ་ནི པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ན ཏཱ་དི་སཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ བ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལེ་སཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ. ཀཱ་མཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རོ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ་པི པ་ན ནེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ་པི ཝཱ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་ཉྙུ་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལནྟི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༢༢) གི་རི་ཙ་ར་ན་དི་ཙ་ར་ཝ་ན་ཙ་རཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ གོ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནཱ་མཱ ས་བྦཱ་པི བ་ལེ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཧ་ཏྠི་ཛཱ་ཏི. ད་ས་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ནནྟི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི ཙ ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ནཱ་རཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ར་སྨི་ཡོ. ཏཱ བ་ཧཱུ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ཨི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་རཱ་ཡ་ནཾ, ཝ་ཛི་རཾ, ཏ་སྨཱ ནཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལནྟི ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎ་བ་ལཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ, ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ (སཾ. ནི. ༢.༣༣) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༧༦༠) པ་ན ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒེ ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཉྩ. ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི པ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༡) སུ་ཏ་མ་ཡཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི, ན སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༧༥༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་བྦ་ནྟེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༠༦༣) བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཙ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨི་མཱ་ནི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’ཏི’’ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༦) ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་མྤི་ཡཾ པུ་གྒ་ལ་ཉྩ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ ནེ་ཡྻེ་སུ ཨ་དྷི་བ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ’’ཏི.
ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཊྛ ཝཱ པ་རི་སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་བྷཱ, པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ. ཨི་དཾ པ་ནཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་ད་ནྟོ་པི ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སཱུཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཾ…པེ… ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ བྷ་ཡཾ ཝཱ སཱ་ར་ཛྫཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༡) ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ. ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱིཏི པ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ད་ས་བ་ལོ་ཧ་ནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི.
པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ‘‘ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི པ་ར་སྶ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ.
ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ, ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཋཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ ཙ, ན ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ’’ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ནེ་ཏཾ ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝཱ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནས་དྡ་སྶ ཨ་པུ་བྦ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི མུ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་དྡེ ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ. ག་ཏཱིཏི ནི་ར་ཡཱ་དི་ག་ཏི་ཡོ. ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཀཱ་ལོཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱ་ར་ཧ་ཀཱ་ལོ. པ་ཡོ་གོཏི ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ.
ཨ་ག་ཏི་གཱ་མི་ནིནྟི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནིཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, པ་ཛཱ་ནཱ་མི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༥༣). བ་ཧཱུ་སུ་པི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཎཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟེ་སུ ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཙེ་ཏ་ནཱ ཏ་སྶེ་ཝེ་ཀ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༡) ཧི ཨེ་ཀོ ཨཱ་ད་རེ་ན ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭ་མྤི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི པ་རེ་ཧི ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ས་མཱ་ན་ཙྪ་ནྡོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ, ཨེ་ཀོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ. ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ས ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ, ཨེ་ས པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི ‘‘ཨེ་ས མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡེ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི ‘‘ཨེ་ས ཨ་པཱ་ད་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས དྭི་པཱ་ད་ཀོ, ཨེ་ས ཙ་ཏུ་པྤ་དོ, ཨེ་ས བ་ཧུ་པྤ་དོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི ‘‘ཨེ་ས ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཁུ་པྤི་པཱ་སི་ཀོ, ཨེ་ས པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཙ ཀ་མྨེ་སུ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཉྙེ་ན དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་དྷི་ཝེ་པ་ཀྐཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ད་མཱ་ནེ་སུ ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཙེ་ཏ་ནཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀོ ཨཱ་ད་རེ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཀེ་ཙི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཀེ་ཙི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ. ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ས མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས དེ་ཝ་ལོ་ཀེ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ས ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས ཝེ་སྶ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས སུ་དྡ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་སུ, ཨེ་ས ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི་སུ, ཨེ་ས ཏུ་སི་ཏེ་སུ, ཨེ་ས ཡཱ་མེ་སུ, ཨེ་ས ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ, ཨེ་ས ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ, ཨེ་ས བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་ར་མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨེ་ས ཀི་ཉྩི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ, ཨེ་ས པ་ཋ་མ་ཕ་ལེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས དུ་ཏི་ཡ་ཕ་ལེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས ཏ་ཏི་ཡ་ཕ་ལེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ་པི ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨ་པྤ་ནཾ ཨེ་ཝ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀཱ་མ་ན་ཏོ ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀཱ་མ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཙ དྷཱ་ཏུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཝི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀནྟི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུཾ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀཾ དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ. ཏེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀ་སྶ, ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ…པེ… ཨི་དཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀ་སྶ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ་པི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ནྡྷོ སེ་ཏོ, ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ལོ༹, ཨི་མ་སྶ མ་ཊྛོ, ཨི་མ་སྶ ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ, ཨི་མ་སྶ བ་ཧ་ལ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, ཨི་མ་སྶ པུ་པྥཾ ནཱི་ལཾ པཱི་ཏཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨོ་དཱ་ཏཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ, ཨི་མ་སྶ ཕ་ལཾ ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟཾ དཱི་གྷཾ ཝ་ཊྚཾ སུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ དུ་སྶ་ཎྛཱ་ནཾ མ་ཊྛཾ ཕ་རུ་སཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ མ་དྷུ་རཾ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཨ་མྦི་ལཾ ཀ་སཱ་ཝཾ, ཨི་མ་སྶ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཏི་ཁི་ཎོ ཀུ་ཎྛོ ཨུ་ཛུ་ཀོ ཀུ་ཊི་ལོ ཏ་མྦོ ཀཱ་ལོ༹ ཨོ་དཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏཾ བ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ.
ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏནྟི ནཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཾ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ དྭི་དྷཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡེ ཡེ ས་ཏྟཱ ཡཾ་ཡཾ་ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ, ཏེ ཏེ ཏཾ་ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཝ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི དྷཱ་ཏུ་ས་བྷཱ་ག་ཏོ. ཡ་ཐཱ གཱུ་ཐཱ་དཱི་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་སོ, ཡཾ གཱུ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ དུ་སྶཱི་ལཱ་དཱི་ཧེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མེ་ནྟི, ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧེ་ཝ. ཏཾ ནེ་སཾ ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི.
ཝུ་དྡྷིཾ ཧཱ་ནི་ཉྩཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ཀ་ཏ་ཉྩ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་བྷ. ༨༡༤; པ་ཊི. མ. ༡༡༣) ‘‘ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཛཱ་ན་ནཾ ཀ་སྨཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི? ཨཱ་ས་ཡ་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ནཱ ཡེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི པ་རོ་པ་རེ་ཧི ས་ཏྟཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱ་པཱ་ས་ཡཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཛཱ་ན་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སུཾ བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཙ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ནྟི ཡ་ཏྠ ས་ཏྟཱ ནི་ཝ་ས་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ, དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ཡོ, ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སོ. ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་མ་ག་རུ་ཀོ ཀཱ་མཱ་ས་ཡོ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི. ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ག་རུ་ཀོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་ས་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི. ནེ་ཀྑ་མྨཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. བྱཱ་པཱ་དཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དཾ, ཐི་ན་མི་དྡྷཾ, ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ག་རུ་ཀོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༣).
པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑཱ ནཱ་མ. ཨ་ཊྛ་མོ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་ག་མ་ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རོ ནཱ་མ. པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟོ. ན་ཡ་དྭ་ཡེ་པི ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་དྷི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རོ. ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་དྷཱི་ཏི་པི ནཱ་མཾ, ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་པི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ནཱ་མཾ. ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨནྟི ཨ་པྤ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨནྟི པ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་ནི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ཧི པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝོ་དཱ་ནནྟི པ་གུ་ཎ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝོ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི པཱ་ལི༹ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ ‘‘ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧) པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ཡོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ས་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ‘‘ན ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ‘‘ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, སོ ས་མྤ་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ‘‘ཝི་པ་ཏྟཱི’’ཏི པ་ཙྩེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ན ཏ་ཐཱ ད་ཊྛ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ས་ཀ་ས་ཀ་མེ་ཝ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་མེ་ཝ ཝི་ས་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྤཱིཏི ཏེ་ཧི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མྤི. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་ར་མེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ནི་ར་ཡཱ་དི་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པྤ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་མྨ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི. དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༢) ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ. ས་ཙྩ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་མེ་ཝ. ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་བ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཏཾ་ས་དི་སཾ, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་མི་ཝ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཾ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ བ་ལ་ས་དི་ས་ཏ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུ་ཉྩ. ཡ་དི་པི ཧི ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏྟ་མ་བ་ལ་ནྟི ཏ་སྶ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ཡ ན ས་བྦཾ བ་ལ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤེ་ཏུཾ, ཨི་དྡྷི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུ་ཉྩ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཀ་སྶ་ཙི བ་ལ་སྶ ཛྷཱ་ན་ཨི་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན་པི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀ་བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ.
ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎཾ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ ཋཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཋི་ཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. སཱ ཧི ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཏ་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ནེ་སཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཡ་ད་གྒེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཝི་སེ་ས་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཝཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་བྦཱ་པི ཧི ཙ་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཡོ་གཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. དི་བྦ་ཙ་ཀྑཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཏྟ་བྦེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ར་སྶ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏ་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ སི་ཡཱ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཡ་དི་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་གེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡེ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢-༤. ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་པ་ད་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢-༢༤. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དཱ་ནཾ. དཱ་སཱ་དཱི་སུ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི་ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི་ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ. ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་རི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྙ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྶ པ་དཱ་ནི པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སནྟི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ. ཡེཏི ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་ཡོ་ཏི དི་ཊྛི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཀ་ཉྷི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ས་སྶ་ཏཱ་དིཾ, པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དིཾ, དྲ་བྱཱ་དིཾ, ཛཱི་ཝཱ་དིཾ, ཀཱ་ཡཱ་དི་ཉྩ, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི.
ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་པ་ད་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཀ་སི་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. པ་ཉྩ་མེ ས་ཀ་ལ་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་སྶེ་ས་ཊྛེ་ན. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཀ་ལ་ཊྛོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏཾ ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཁེ་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཁེ་ཏྟཾ ས་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛཱ་ན་ཉྩ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏཾ ཏ ཛྷཱ་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི. ཡོ་གི་ནོ ཝཱ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ཏི་རི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ཀ་སི་ཎཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཏེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ཨུ་པ་རི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་སི་ཎ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་ཐཱ ཀི་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་མི་ཝ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་མོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་དྡྷཾ ཙེ རཱུ་པཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་སཱ་རེ་ཏི. ཨ་དྷོ ཙེ, ཨ་དྷོ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙེ རཱུ་པཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་སཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཉྙ་ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི ཨ་ཉྙེ་ན པ་སཱ་རི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན པ་སཱ་རི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཀ་སི་ཎ་ས་མྦྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ཨ་ཉྙཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི. ན ཧི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཏྠི. ཨ་ཉྙ་ཀ་སི་ཎ་ས་མྦྷེ་དོཏི ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ནཱ ས་ངྐ་རོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སེ་ས་ཀ་སི་ཎེ་སུ.
ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཕ་ར་ཎཾ པ་མཱ་ཎ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ནེ་སཾ ཀ་སི་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་སཱ ཕ་ར་ནྟོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཉྷི ཀ་སི་ཎཾ པ་རི་ཏྟཾ ཝཱ ཝི་པུ་ལཾ ཝཱ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་དེ་སཾ. ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཕ་ར་ཎ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཏི་རི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཏྟ་ཀ་ཉྷི ཋཱ་ནཾ ཀ་སི་ཎཾ པ་སཱ་རི་ཏཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎེ་པི ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཏི་རི་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཏི་རི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཀ་སི་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཀཱ་ལཱི༹་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཧི་ཏཱ་ནུ་པྤ་ཏྟིཾ. ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟིནྟི པ་ར་མ་ཙི་ཏྟཱུ་པ་ས་མཾ. ཀི་ལེ་ས་སེ་ནནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཋ་མཾ ཀི་ལེ་ས་སེ་ནཾ. སཱ ཧི ཀི་ལེ་ས་སེ་ནཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀོ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ནྟོཏི ཨ་ཧཾ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ. ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷིནྟི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བུ་ཛ྄ཛྷིཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ སེ་ནཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀོ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཏྟིཾ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟི’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ, ཏ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝཾ ན ཀ་རོ་མི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ མེ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་སུནྟི ཨི་ཏི་ས་དྡ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠོ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཀཱ་ལཱི༹་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ས་ཏྟ་མེ ཝུ་ཙྩེ་ཐཱཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པཱིཏི ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ཀྱེ་པི. ཏེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ. ན ཙེ་ཝ ས་མྤཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ན ཙེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་ཧེ་སྶ་ནྟི ཉཱ་པེ་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ས་པ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་རཱ་དྷ་ནནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཝེ་ད་ནེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཏོ་ས་ནཾ.
ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོཏི ཨེ་ཀོ པ་ཉྷ་མ་གྒོ, ཨེ་ཀཾ པ་ཉྷ་ག་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོ ཨུ་དྡེ་སོཏི ཨེ་ཀཾ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨ་ཏྠ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎནྟི ནི་དྡི་ས་ནཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ. ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏོ ཨ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ ནི་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ ཨི་མེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ ས་ངྑ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ན་ཡེ་ན.
ས་བྦེ ས་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ས་ཏྟཱ. ཏེ པ་ན བྷ་ཝ་བྷེ་ད་ཏོ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་ར་སི་ལོ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏོ ཋི་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཋི་ཏི, ཨཱ་ཧཱ་རོ ཋི་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་ས་ཝི་གྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཡ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༣༢) ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༣༦). ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་མྨཱ ནི་བྦི་ནྡ་མཱ་ནོ ས་མྨཱ ཝི་ར་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་མྨཱ ཝི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་མྨཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མྨ་ད་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཙྩ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀ་རོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་མ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ? ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ཡྭཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ.
ཙོ་ད་ཀོ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ནཱི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ད་ཧ་ནྟོ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ན་ནུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ‘‘ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ས་ཉྷི ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཛྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཨི་དཾ སཱ་ས་ནེ ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ཏེ་ཡེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་དོ་ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཨ་ཐ ས་བྦོ་པི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨི་མཱ་ཡ ཨཱ་ཧཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ‘‘ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རོ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨོ་ཛཱ་དཱི་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ མུ་ཁྱོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛོ་ཏི ཏེ ཨེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ས་བྦོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཧཱ་རོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་རོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ་ཏཱ སོ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ཀོ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་རོ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་རོ་ཏི དྭཱི་སུ ཨཱ་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ཡ་དི་པི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་རོ པ་ན ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཧི བུ་དྡྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཏི་ཏྠ་ཀ་ར་མ་ཏ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ས་ནི་ཀཱ ཏཱ་དི་སཾ ཛྷཱ་ནཾ ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ནོ ས་ཉྙཱ་ཝི་རཱ་གཱ་ཝི་རཱ་གེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶི་ནོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན སཱ་ས་ནི་ཀཱ. ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎེ པ་རི་ཀྐ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎེ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཀ་སྨཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༦༨-༧༣; དཱི. ནི. ཨ་བྷི. ཊཱི. ༡.༦༨-༧༣) པ་ནེ་ཏྠ ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཡ་ཐེ་ཝ ཧི རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཀ་སི་ཎ་ཝི་སེ་སེ་སུ རཱུ་པ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ས་ཙྪི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཝི་གྒ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏེ ཀ་སི་ཎ་ཝི་སེ་སེ ཨ་རཱུ་པ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ངྑཱ་ཏོ རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ཨ་དྷི་ག་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་ཉྙཱ རོ་གོ, ས་ཉྙཱ ག་ཎྜོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༤), ‘‘དྷི ཙི་ཏྟཾ, དྷི ཝ་ཏེ་ཏཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ན་ཡེ་ན ཨ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཙ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཨ་རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ. རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎེ་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ཨི་ཙྪི་ཏ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ནེ་ཏྠ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་ར་ཛྫ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ, ཝི་ར་ཛྫ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པ་རི་བྷཱ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཙ ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧེ་ཝ པ་ན ཏ་སྶཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཏེ་ས་ཉྩ ཝི་ས་ཡ་པ་ཐེ སཱུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ དི་ཊྛི་ཝ་ནྟེ་ཧི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་ཀ་སི་ཎེ ཨ་རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀི་ཉྩ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎེ་སུ ཝི་ཡ པུ་རི་མ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཏྟ་ཡེ་པི ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ཡཱ་ཝ པ་ཎྞ་ཏྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༥༧) པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་སྶ ཨཱ་དཱ་ས་ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཱུ་པ་མ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ པ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དྷཱི་ཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ དྷི ཙི་ཏྟནྟི ཙི་ཏྟཾ ཛི་གུ་ཙྪཱ་མི. དྷི ཝ་ཏེ་ཏཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨེ་ཏཾ མ་མ ཙི་ཏྟཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ཏཾ ཝ་ཏ ཧོ་ཏུ. ཝ་ཏཱཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. ཏེ་ན ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ནཱ་མཱཏི ཙ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ནྟིཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ སཱ་དྷུ སུ་ཊྛཱུ་ཏི ཨི་མཾ དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟིཾ ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷི་རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ. ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ’’ཏི. པ་ཎི་ཧི་ཏོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཋ་པི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་དི ཋཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན, ཡཱ་ཝ བྷེ་དཱ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ན་མྤཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ན་མྤི. པི-ས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ ས་ཙེ་ཏ་ནཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ནེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལ་མཱ་ག་མོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནི ཏི་ཊྛ་ནྟི.
ཡེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡེ་ན དི་ཝ་སཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་མ་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟི, ཏེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཕ་ལཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ. ཡེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཏེ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ. ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ནཾ པ་ན ནེ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ནཾ, པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ པ་ན ལེ་སོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ པ་ན ནེ་ར་ཡི་ཀཱ…པེ… ཛཱི་ཝཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཕ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀིཾ པ་ཉྩ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙོ་དེ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་རེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ‘‘སི་ཡཱ ཏ་ཝ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ཝ་ས་རཱ, སཱ པ་ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ས་རཱ’’ཏི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ, ན པ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་དཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཧཱ་ར་སྶེ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་ནུ པ་ཙྩ་ཡོ ཨཱ་ཧཱ་རོ’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མ་ཏྠེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
མུ་ཁྱཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན་པི ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཾ…པེ… སཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁེ་ལོ༹ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡོཏི ཏ་ཡོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཧཱ་རཱ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནནྟི ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཧཱ་རོ ཧི ས་བྦེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཏི.
པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨-༩. དུ་ཏི་ཡ་མ་ཧཱ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨-༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེཏི ཀ་ཛ་ངྒ་ལཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་དེ་ས་སྶ མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱུ་ཏེ ན་ག་རེ. ‘‘ནི་ག་མེ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ནི་ཙུ་ལ་ཝ་ནེ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ནི་ཙུ་ལཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ རུ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི, ‘‘ནཱི་པ་རུ་ཀྑོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ན ས་ཉྪ་ནྣོ མ་ཧཱ་ཝ་ན་ས་ཎྜོ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧེ་ཏུ་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཙ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་སོ ཙེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ, ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ ད་སྶི་ཏཱ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཚ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ་ཏི ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ཝ་མེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་མ་ཧཱ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་ཡྻོ་དྷི་ཀཱ, ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཡྻོ་དྷི་ཀོ, ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡུ་དྡྷ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. ཨུ་པ་སྶུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཀི་ར ད་ཏྟ་ཏྠེ་རོ དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ་ཏི དྭེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་རཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟི. ཏེ་སུ དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ ད་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ མ་ཧོ་ད་རོ ཀོ་ས་ལོ བྷུ་ཏྟ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ པཱུ་ཏིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡུ་དྡྷ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཀི་ཉྩི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་རཱ་ཛི་ཏོ་ཏྭེ་ཝ ཝ་དཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡུ་དྡྷོ ནཱ་མ པ་དུ་མ་བྱཱུ་ཧོ ཙ་ཀྐ་བྱཱུ་ཧོ ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧོ་ཏི ཏ་ཡོ བྱཱུ་ཧཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ དྭཱི་སུ པ་བྦ་ཏ་བྷི་ཏྟཱི་སུ མ་ནུ་སྶེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ དུ་བྦ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཝི་ཊྛ་མ་གྒཾ རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨུ་བྷོ་སུ པ་བྦ་ཏ་བྷི་ཏྟཱི་སུ ཝ་གྒི་ཏྭཱ ན་དི་ཏྭཱ ཛཱ་ལ་པ་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཙྪཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ར་ཉྙོ པེ་སི་ཏ་ཙ་ར་པུ་རི་སཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ས་ངྒཱ་མ་བྷེ་རིཾ པ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཛཱི་ཝ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་སྶུ་ཏི་ཝ་སེ…པེ... ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ག་ཎྷཱི’’ཏི.
དོ་ཎ་པཱ་ཀནྟི དོ་ཎ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ནཾ པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟཾ. དོ་ཎནྟི ཙ་ཏུ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ན་མེ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ནུ་ཛ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་སྶ. ཏ་ནུ་ཀ་སྶཱཏི ཏ་ནུ་ཀཱ ཨ་པྤི་ཀཱ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝེ་ད་ནཱ ན ཧོ་ནྟི. ས་ཎི་ཀནྟི མ་ནྡཾ མུ་དུ་ཀཾ, ཨ་པ་རི་སྶ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱི་ར་ཏཱིཏི པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ པ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཡུ པཱ་ལ་ཡནྟི ནི་རོ་གོ ཨ་ཝེ་ད་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ར་ཀྑ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏཱིཏི སོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ པུ་གྒ་ལོ པ་རི་མི་ཏཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎི་ཀཾ ཙི་རེ་ན ཛཱི་ར་ཏི ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པཱ་ལ་ཡ་ནྟོ.
ཨི་མཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་དཱ་སཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀི་ར (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༠༣ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ) ས་མ་ཡེ རཱ་ཛཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་དོ་ཎ་སྶ ཨོ་ད་ནཾ ཏ་དུ་པི་ཡེ་ན སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷུ་ཉྫ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དཾ ཨ་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནོ་པི ལ་ཧུ་ཀཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི. ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མེ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏི་བ་ཧུ་བྷོ་ཛཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ,
ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི;
མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ་ཝ ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ,
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏི མ་ནྡོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༢༥; ནེ་ཏྟི. ༢༦, ༩༠) –
ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཏྟཱ་ཡ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཏྟ་བྷོ་ཛི་ནོ ཧི སུ་ཁཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་པི པུ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༤) ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
རཱ་ཛཱ པ་ན གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ པ་ན བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ སུ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ མཱ་ཎ་ཝཾ ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ, ‘‘མཱ་ཎ་ཝ, ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ན་ཊོ ཝི་ཡ པ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མཱ ཨ་ཝ་ཙ, ར་ཉྙོ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་པི་ཎྜཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ པི་ཎྜེ ག་ཧི་ཏེ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི, རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ་སུ དྷོ་ཏེ་སུ པཱ་ཏིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ཏྠཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པི་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧཱ་རེ་ཡྻཱ་སི. པཱ་ཏ་རཱ་སེ ཙ ཝ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་མཱ་སེ མཱ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ར་ཉྙོ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཏྭཱ ག་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཡ་མཱ་སེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ནི་ཡཱ་མེ་ན གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. རཱ་ཛཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜཾ པཱ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་སི. ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ་སུ དྷོ་ཏེ་སུ པཱ་ཏིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ཏྠཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏ་ཏྟ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧ་རིཾ་སུ, སོ་པི མཱ་ཎ་ཝོ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི. ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པུ་ཙྪི ‘‘རཱ་ཛཱ ཀི་ཏྟ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི? སོ ‘‘ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ས, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ གཱ་ཐཾ མཱ ཝ་དཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐེ་ཝ ས་ཎྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛཱ་སཱི’’ཏི. ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སཱི་ལོ. ཨ་པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལཾ ཨ་རི་ཡཾ སུ་དྡྷཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལོ’’ཏི. ཏ་དེ་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལོ’’ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.