༦. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡. ཚ་ཊྛ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སཱ་དྷུ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ ན་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༡༨.༡༠༡) ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟ་སྶ བོ་དྷ་ཀོ ཝཱ-ས་དྡོ. ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༨༡) པ་སཾ་སཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ‘‘པ་ཉྙ་ཝཱ ཧོ་ཏི ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༡༧; མ. ནི. ༢.༢༥) ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ པ་ས་ཏྠཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཝཱ སུ་ཏཾ ཨ་ཏྠི, སོ སུ་ཏ་ཝཱ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. སོ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སུ་ཎཱི་ཏི ཝཱ སུ་ཏ་ཝཱ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ན སུ་ཏ་ཝཱ་ཏི ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ.
ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༢ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ), ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༠༤༧) ཏཾ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དི་ཊྛོ. ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༧ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ཛོ་ཏི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༩ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ཨེ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༥ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ). ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༡༠ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༥༥ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ད་ཉྙ་ཏཱ ཧི ཨི་དྷ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཏ་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙཾ ཏཾ་ས་དི་ས་ནྟི. ས་དི་ས་ཏཱ ཧི ཨེ་ཏྠ སཱུ་ཙི་ཏཱ. ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ ས་མ་ཎ་པ་ཊི་ཉྙོ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༣) ཙ ཏཾ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་གུ་ཎ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ག་ར་ཧཱ ཧི ཨི་དྷ ཉཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡཾ (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༦; ༢.༢༠.༡༢༩) ཨ་ནུ་ད་རཱ ཀ་ཉྙཱ’’ཏི ཙ ཏ་ད་ན་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༧ ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ, པ་གེ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ནྟི ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཏཱ ཧེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༡ ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཉྷེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༡༡ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ), ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༥༧ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཝི་ཡ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ སུ་ཏཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཝི་ར་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཉེ་ཡྻོ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ ཨི་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏཱ་དི་ཀོ་ས་ལླེ་ན་པི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི? ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཁ་ནྡྷ་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི. དྷཱ་ཏུ…པེ… ཨཱ་ཡ་ཏ་ན…པེ… པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, བྷི་ཀྑུ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཙ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ པུ་རི་པུ་ཙྪཱ. ཀུ་ས་ལེ་ཧི ས་ཧ ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ པ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཨཱ་ག་མོ. མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མོ.
བ་ཧཱུ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ ཛ་ནེ་ནྟི, ཏཱ་ཧི ཝཱ ཛ་ནི་ཏཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན-ས་དྡོ ཝ་ད་ཏི. པུ་ཐུ ས་ཏྠཱ་རཱ་ནཾ མུ་ཁུ་ལློ་ཀི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཐཱུ ཛ་ནཱ ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ས་བྦ་ག་ཏཱི་ཧི ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ཏི ཛ་ནཱ, ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ པུ་ཐཱུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨི་ཏོ པ་རེ ཛཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཛ་ནཱ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཏེ ཨེ་ཏེ་སཾ པུ་ཐཱུ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨོ་གྷཱ ཀཱ་མོ་གྷཱ་ད་ཡོ. རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ནྟཱ་པཱ. ཏེ ཨེ་ཝ ས་བྦེ་པི ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. པུ་ཐུ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ར་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛ་ནོ, རཱ་གོ གེ་དྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ, པུ་ཐུ ཛ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. པུ་ཐཱུ་སུ ཛ་ནཱ ཛཱ་ཏཱ ར་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ར་ཏྟཱཏི ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཀ་རེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན ར་ཏྟཱ སཱ་ར་ཏྟཱ. གི་དྡྷཱཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན གི་དྡྷཱ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ག་དྷི་ཏཱཏི ག་ནྠི་ཏཱ ཝི་ཡ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཉྙི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཀི་ཙྩཱ མོ་ཧ་མཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ལ་གྒཱཏི ཝ་ངྐ་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་པ་ལི་པེ ཡཱ་ཝ ནཱ་སི་ཀ་གྒཱ པ་ལི་པ་ནྣ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་མུ་གྒཱ. ལ་གྒི་ཏཱཏི མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པེ ཨཱ་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་སི་ཏོ ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊོ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལ་གྒི་ཏཱ. པ་ལི་བུ་དྡྷཱཏི ས་མྦ་དྡྷཱ, ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ཝཱ. ཨཱ་ཝུ་ཏཱཏི ཨཱ་ཝ་རི་ཏཱ. ནི་ཝུ་ཏཱཏི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ. ཨོ་ཝུ་ཏཱཏི པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏཱ, པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷཱ ཝཱ. པི་ཧི་ཏཱཏི པི་ད་ཧི་ཏཱ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱཏི ཚཱ་དི་ཏཱ. པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཱ.
‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི ཙི་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཧོ ན་ཏྠཱིཏི ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ཏ་ཏོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟི་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, སཱ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་ཊྛུ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏིཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི ཙ ས་དྡྷིཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ན་ཏྠི, ཡཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ.
༥༢. དུ་ཏི་ཡེ སུ་ཏ་ཝཱཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཙྩཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཝ་ནྟོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ. ན་ནུ ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡཱ པ་ཙྩེ་ཀ་མེ་ཝ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ? ན་ཡི་ད་མཱི་དི་སཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི པ་ར་ཏོ་གྷོ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ད་སྶ་ན་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ, ཨེ་ཏེ པ་ན ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་ནཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཙྩཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཝ་ནྟོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ’’ཏི.
ཨ་ཏྠི སཱ་ཝ་ཀོ ན ཨ་རི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ ས་དྡྷོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ. གི་ཧཱི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཕ་ལོཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལོ ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༣.༣༧༦ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. སུ་ཏ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན སུ་ཏ་ས་མྤ་ནྣོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ ཙ ཧོ་ཏི སུ་ཏེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣོ, ཨ་པྤ་མྤི ཙེ ས་ཧི་ཏཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨ་རི་ཡ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ‘‘བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༥༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མ་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) དེ་ས་ནཱ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ. ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ དེ་སེ་སི. ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་རེ་ཧི མ་ལེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ སུ་དྷོ་ཏ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི་ས་དི་སོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ས་རཱི་ར་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི. ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ. ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ས་ནེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་ནི་ཝཱ་ས་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ. ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ, ཀ་དཱ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏ་སྶ, ཀ་དཱ་ཙི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ, ཀ་དཱ་ཙི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧི ཙ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་སོ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་དཱི་སུ པུ་པྥི་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ. ཨོ་ཎ་ཏུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ས་ཏྠུ པ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་ས་མ་ཡེ ས་མ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶ་ཝི་ཀ་སི་ཏ་པ་དུ་མ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཉྩ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ, ན ཨི་དྡྷི་ནི་མྨཱ་ནཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ས་ཀྑ་རཱ་ཀ་ཋ་ལ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་ངྐུ་ཀ་ལ་ལཱ་དི་ཨ་པ་ག་མོ སུ་ཙི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ན་མྤི ཏ་དཱ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ.
ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟེཏི ཨི་དཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་ཝི་ན་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠུ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་དེཏི ཨི་དཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་པ་ད་ཀྑི་ཎ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་པི་ཉྫ་རཱ་ནི ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་རཱི་རེ པཱི་ཏཱ་བྷཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. མ་དྷུ་རེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦ་སཱ་ར་སྶ དི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ. བྷེ་རི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ. པ་ཊི་མཱ་ནེ་ནྟཱིཏི ‘‘སུ་དུ་ལླ་བྷཾ ཨི་དཾ ཨ་ཛྫ ཨ་མྷེ་ཧི ལ་བྦྷ་ཏི, ཡེ མ་ཡཾ ཨཱི་དི་སེ་ན པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧཱ་མཱ’’ཏི པ་ཏཱི་ཏ་མཱ་ན་སཱ མཱ་ནེ་ནྟི པཱུ་ཛེ་ནྟི. ཏེ་སཾ ས་ནྟཱ་ནཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་ཧཱ་རེ. ག་ནྡྷ་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹ཏི ཙ་ཏུ་ཛྫཱ་ཏི་ཡ་ག་ནྡྷེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་བྷ་ཎྜེ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹.
དུ་ལླ་བྷཱ ཁ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ས་ཏི་པི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་ས་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ཝེ་ཀ་ལླ་ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱ དུ་ལླ་བྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ…པེ… ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏྠ སུ་ཉྙ་ཝི་མཱ་ནཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཏ་ཡོ བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་བྷཱ་གེ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝི་ཡ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ པ་སྶི་ཏུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀཱ་ལ་ཡུ་ཏྟནྟི པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ས་མ་ཡ་ཡུ་ཏྟནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ. ས་མ་ཡ་ཡུ་ཏྟནྟི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་མ་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ. དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི, དེ་སེ་ནྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་ས་མྨ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ན་ཡཾ དཱི་པེ་ནྟཱ་ཝ དེ་སེ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མ་ཡ་ཡུ་ཏྟནྟི ཧེ་ཏཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཾ. ཀཱ་ལེ་ན སཱ་པ་དེ་ས་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཀཱ་ལཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པ་རི་སཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏི, ན ཡཱ་ཝ ས་མ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
ཨུ་ཏུཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི, ན པ་ན མ་ལཾ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡེ ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ ཨུ་པ་ལི་མྤ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏོ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱཏི པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་པུ་རི་མ་ཡཱ་མེ་སུ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝཱ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ. པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་སྶ ཏཱི་སུ བྷཱ་གེ་སུ པ་ཋ་མ་བྷཱ་གེ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་པཱི་ལི༹་ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི ཏ་དཱ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་ན་སྶ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝོ པ་རི་སྶ་མོ. སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི ས་རཱི་ར་སྶ ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་མོ་ཙ་ན་ཏྠ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤེ་ཀ་དཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི.
ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀི་ཙྩེཏི པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩེ. བ་ལ་ཝ་ཏཱ པ་ཙྩ་ནུ་ཏཱ་པེ་ན སཾ་ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ མ་ཧཱ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ ས་ནྟ་ཏྟེ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ས་ནྟ་ཏྟོ’’ཏི. ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏནྟི ས་ནྣི་ཙི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཎྷཾ ལོ་ཧི་ཏཾ མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཉྪཱིཏི ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་ཎྷཾ ཧུ་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཉྪི. ཋཱ་ནནྟི བྷི་ཀྑུ་པ་ཊི་ཉྙཾ. ཏཾ པཱ་པཾ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནནྟི བྷི་ཀྑུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་པཱ་པཾ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ་ན་མྤི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ སཱ་ཏྠ་ཀོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཧོ ས་ལླེ་ཁི་ཏནྟི ཨ་ཧོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ལླེ་ཁེ་ན ཨི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཀཱ་སཱ་ཝ་པ་ཛྫོ་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཛུ་ཏི་ཡཱ པ་ཛྫོ་ཏི་ཏོ. ཨི་སི་ཝཱ་ཏ་པ་རི་ཝཱ་ཏོཏི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ ཨེ་ས་ན་ཏོ ཨི་སཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ གུ་ཎ་ག་ནྡྷེ་ན ཙེ་ཝ གུ་ཎ་ག་ནྡྷ་ཝཱ་སི་ཏེ་ན ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷེ་ན ཙ པ་རི་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝཱ་ཡི་ཏོ.
དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན པུ་བྦེ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ. དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོཏི ཙ ཏཱ་དི་སེ ཨ་ཏྠེ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ. ཨ་སྶཱ་ས་ཊྛཱ་ནནྟི ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྦེ་སཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ས་བྦ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ. ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏ་རཾ ཨི་ཏོ ཐོ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཾ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ཕོ་ཊ་ན་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཀྑི་ནི་མི་ས་ཀཱ་ལོ, ཡོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཀྑ་ར་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དྭེ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་དྡ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ’’ནྟི. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟནྟི ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཧི་ཏེ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཨཱ་སེ་ཝ་ཏཱིཏི ཧི་ཏེ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨཱ་བྷུ་ཛ་ནྟོ་པི ཨཱ་སེ་ཝ་ཏི ནཱ་མ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན. ཛཱ་ན་ནྟོཏི ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ་པི. པ་སྶ་ནྟོཏི ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ་པི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོཏི ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ་པི. ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོཏི་ཨཱ་དི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻནྟི་ཨཱ་དི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ, སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་རི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོཏི ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ. ཨ་ཏུ་ཙྪ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོཏི ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཏུ་ཙྪོ. ཙཱ་གོ ཝཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ’’ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི པ་ད་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༤༠) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨི་རི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་དྡ་ཏྠོ – ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ ཝི་ཙྪེ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ. ཧ་ར་ཏཱིཏི ནེ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ར་ཏི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཋཱ་ནཱ་དི་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་རེ་ཧི ར་ཀྑ་ནྟོ པཱ་ལེ་ཏི. ཡ་པེ་ཏི ཡཱ་པེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ཉྷི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་ལེ་ནྟོ ཡ་པེ་ཏི ཡཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ར་ཏཱིཏི ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན.
ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི. ན ཧི ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཝི་ནཱ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཋཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻ, ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ. ཝི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ. ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ བྷེ་དོ, ན པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་སེ ཨེ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཊྛེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་སོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཏྠོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ར་ཊྛ་སྶ, ར་ཊྛ་ཏོ ཝཱ ལ་དྡྷོ པི་ཎྜོ ར་ཊྛ་པི་ཎྜོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཏེ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱི, པི་ཏཱ་མ་ཧ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚོ, ཉཱ་ཏི་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཊྚོ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚོ. ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ཨ་ན་ར་ཧ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ས་ནེ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ. དཱ་ཡ་ཀཱ་ན་མྤི སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་ཏོ. ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ ཐེ་ཡྻཱ་ཡ པ་རི་བྷོ་གོ ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོ. ཨི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན དཱ་ཡཾ, ཏཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི དཱ་ཡཱ་དཱ, པུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ དཱ་ཡ་ཛྫཾ, དཱ་ཡ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གོ, པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཀྑཱ ཧི བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ, ཏེ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཀིཾ པ་ན ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ གི་ཧཱི་ན་ནྟི? གི་ཧཱི་ཧི དི་ནྣཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀཱ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ པ་རི་བྷོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ.
ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཡ དཱ་ས་བྱཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་མི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ན་ཉྷི ཏ་ཎྷཱ་པ་ར་ཝ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གེ སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་པ་རི་བྷོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མྤི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཡ་ཀཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་ར་ཐཾ པཱུ་རེ་ནྟི. ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ, སོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་ཎ་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཨི་ཙྪི་ཏཾ དེ་སཾ ག་ནྟུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཡུ་ཏྟོ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ ‘‘ཨཱ་ཎ་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟོ, དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. སཱི་ལ་ཝཱ་པི ཧི ཨི་མཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སེ་ཁོ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མེ་སུ པ་རི་བྷོ་གེ་སུ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གོ ཙ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གེ ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གོ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི? ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡོ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ་པི ས་ལླེ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ, སོ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ མ་ནོ་ར་ཐ་སྶ ཨ་ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ པ་རི་བྷོ་གེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཏ་སྶ སེ་ཀྑ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. སེ་ཀྑ་སུ་ཏྟཾ (སཾ. ནི. ༥.༡༣) ཧེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ.
ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི ཀཱ་ལཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་མོ་གྷོ ར་ཊྛ་པི་ཎྜ་པ་རི་བྷོ་གོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མ་ཎོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨཱ་མི་སཾ དེ་ནྟཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ དོ་ས་མ་ལ་སྶ ཝཱ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་བྦཱ་ཛ་ན་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ སཾ་སཱ་རེ ཙ བྷ་ཡ་སྶ ས་མྨཱ་ཝ ཨི་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནེ་ན་སྶ ཨ་མོ་གྷོ ར་ཊྛ་པི་ཎྜ་པ་རི་བྷོ་གོ. མ་ཧ་ཊྛི་ཡནྟི མ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ མ་ཧཱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. མ་ཧ་པྥ་ལནྟི ཝི་པུ་ལ་པྥ་ལཾ. མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སནྟི མ་ཧཱ་ནི་སྶ་ནྡ་པྥ་ལཾ. མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀནྟི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མེ་ཏྟཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱ་མི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ར་ཊྛ་པི་ཎྜ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧ་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡཾ པ་རེ་ཧི དི་ནྣ་སྶ དཱ་ན་སྶ མ་ཧ་ཊྛི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ, ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠ་ཏཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
༥༥. པ་ཉྩ་མེ ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སཱུཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མེ་སུ. ‘‘ཏ་ཏི་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡོ ཧི ཨཱ་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་སྶ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་མྤི དྷ་མྨཾ ཏ་ཐཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏཱི་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧཱིཏི ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བྷཱ་གེ་ཧི. མེ་ཏྟཱ ཧི ས་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ནཱི་ཏཱ སེ་ཝ་ནཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཋ་པ་ནཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ.
༥༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨི་མེ ནཱ་མཱ’’ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི ཨ་པྤ་ཀ་སྶ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀུ་ས་ལཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་གི་ཡཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཋ་མོ པ་དྷཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ན་ཏྠི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒེ་སུ ཝི་ཡ པ་ན པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་སྶ, ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པུ་རེ་ཏ་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ‘‘ས་བྦེ་ཏེ མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ་པི (དྷ. ས. ༡) ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཛེ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. སུ་ཏྟེ་སུ་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. པ. ༡, ༢), ཚ་དྭཱ་རཱ་དྷི་པ་ཏི རཱ་ཛཱ’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.བུ་དྡྷ་ཝ་གྒོ, ཨེ་ར་ཀ་པ་ཏྟ་ནཱ་ག་རཱ་ཛ་ཝ་ཏྠུ). ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སཾ མ་ནོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀོཏི ཙ ཡ་ད་གྒེ་ན མ་ནོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ནྟོ ཏེ ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་མ་ན་ཉྙཱ་ཡེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་པི པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ནྭ་དེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
༥༧. ས་ཏྟ་མེ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ.
༥༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨི་དནྟི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ པ་མཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་མ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོཏི པ་མཱ་དཱ་པ་ཏྟི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཝོ་སྶ་གྒོཏི ཨི་མེ་སུ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ ས་ཏི་ཝི་ར་ཧོ. ཝོ་སྶ་གྒཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནནྟི ཝོ་སྶ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་དཱ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ. ས་ཏ་ཏ་བྷཱ་ཝོ སཱ་ཏ་ཙྩཾ, སཱ་ཏ་ཙྩེ་ན ཀི་རི་ཡཱ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ, སཱ་ཡེ་ཝ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱ, ན སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱ ཨ་སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱ. ཨ་ན་ཊྛི་ཏ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱཏི ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ན ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་ཀི་རི་ཡ་ཏཱ ཙ. ཨོ་ལཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱཏི ནི་ར་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་པྥཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་ལཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ. ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཚ་ནྡ་ཏཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡ་ཚ་ནྡ་སྶ ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་ར་ཏཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་དྷུ་ར་སྶ ཨོ་རོ་པ་ནཾ, ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལ་ཀ་ར་ཎེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོཏི ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ. པ་མཱ་དོཏི ས་རཱུ་པ་ནི་དྡེ་སོ. པ་མ་ཛྫ་ནཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. པ་མ་ཛྫི་ཏ་ཏྟནྟི བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་མཱ་ད་སྶ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ…པེ… ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༥༩. ན་ཝ་མེ ན པ་མ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, པ་མཱ་ད་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པ་མཱ་དོ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་མཱ་ད་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
༦༠. ད་ས་མེ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ཀུ་སཱི་ཏོ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀོ་ས་ཛྫཾ, ཨཱ་ལ་སི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.