༥. པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཨ་ཙྪ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཨོ་པ་མྨཾ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ བོ་དྷེ་ཏ་བྦེ ནི་པཱ་ཏོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏ་ཏྲ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ, པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ་པ་མ (ཨ. ནི. ༧.༦༩) ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མཱདི (ཨ. ནི. ༧.༧༢) སུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ཡ ཙ. ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཎ་མྦི་ལ་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༣.༡༠༡) ཝི་ཡ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ས་ཏྟ་སཱུ་རི་ཡོ་པ་མཱ་དིསུ་ཏྟེ་སུ (ཨ. ནི. ༧.༦༦) ཝི་ཡ ཙ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སཱ་ལི་སཱུ་ཀོ་པ་མེ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༠) ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ –
སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཏྠ་ནྟི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝེ་ཏཾ. ཨུ་པ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་མཾ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི་སྶུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭེ ཨ་གཱ་རཱ ས་དྭཱ་རཱ, ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏོ པ་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་ཀ་ལ་མྤི དེ་ཝ་དཱུ་ཏ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༣.༢༦༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨུ་པ་མཾ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཾ ཏི་རོ་པཱ་ཀཱ་རཾ ཏི་རོ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ཀཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་རི་སོ སཱ་ར་ཏྠི་ཀོ སཱ་ར་ག་ཝེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༡༤) ན་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ཙཱུ་ལ༹་སཱ་རོ་པ་མ་སུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟཾ…པེ… སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ ཨ་ལ་ག་དྡ་ཏྠི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ཨ་ལ་ག་དྡ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༢༣༨) མ་ཧཱ་སཱ་རོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. སྭཱ་ཡཾ ཨི་དྷ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཧི ཙཱུ་ལ༹་སཱ་རོ་པ་མཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༡༢) པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་པ་མཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ལ་ག་དྡཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་པ་མཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ་པ་མ་ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མཱ་དི་སུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ཡ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཏཱ་ཝ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཏྠཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་མེ་ནཾ ར་ཛ་ཀོ ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རེ་ཡྻ. ཡ་དི ནཱི་ལ་ཀཱ་ཡ, ཡ་དི པཱི་ཏ་ཀཱ་ཡ, ཡ་དི ལོ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ, ཡ་དི མ་ཉྫི་ཊྛ་ཀཱ་ཡ, དུ་ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ་སྶ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ་སྶ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཏྠ་སྶ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟེ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛེ དུ་གྒ་ཏི པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༧༠) པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ན པ་ན པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཡེ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ.
ཏ་ཐཱ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ་པ་མེ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཧོ་ནྟི པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ དཱ་ནི པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ, ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ དཱ་ནི པ་ནྣ་པ་ལཱ་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏི. པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༦༩) པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མེ ‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་མུཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨཱ་དི་ཏྟཾ ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏཾ ས་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ ཝ་རཾ ཡཾ ཨ་མུཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨཱ་དི་ཏྟཾ ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏཾ ས་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ལི་ངྒེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སཱི་དེ་ཡྻ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་པ་ཛྫེ་ཡྻ ཝཱ, ཡཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཉྙཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ཉྙཾ ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀ་ཉྙཾ ཝཱ མུ་དུ་ཏ་ལུ་ན་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཾ ཨཱ་ལི་ངྒེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སཱི་དེ་ཡྻ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་པ་ཛྫེ་ཡྻ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ན པ་ན པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ་པ་མ་ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མཱ་དི་སུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ཡ ཙཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཙ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ནཱ་མ, ཨུ་པ་མཾ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏ་མྤི ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ་པ་མ་ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མཱ་དི་སུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ཡ ཙཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཎ་མྦི་ལ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མཱ་དི་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ལོ་ཎ་མྦི་ལ་སུ་ཏྟེ་པི ཧི –
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ སཱུ་དོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ནཱ་ན་ཙྩ་ཡེ་ཧི སཱུ་པེ་ཧི པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་མྦི་ལ་གྒེ་ཧི་པི ཏི་ཏྟ་ཀ་གྒེ་ཧི་པི ཀ་ཊུ་ཀ་གྒེ་ཧི་པི མ་དྷུ་ར་གྒེ་ཧི་པི ཁཱ་རི་ཀེ་ཧི་པི ཨ་ཁཱ་རི་ཀེ་ཧི་པི ལོ་ཎི་ཀེ་ཧི་པི ཨ་ལོ་ཎི་ཀེ་ཧི་པི.
‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ སཱུ་དོ ས་ཀ་སྶ བྷ་ཏྟ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ‘ཨི་དཾ ཝཱ མེ ཨ་ཛྫ བྷ་ཏྟ་སཱུ་པེ་ཡྻཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཝཱ བ་ཧུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཝཱ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཨ་མྦི་ལ་གྒཾ ཝཱ མེ ཨ་ཛྫ བྷ་ཏྟ་སཱུ་པེ་ཡྻཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་མྦི་ལ་གྒ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་མྦི་ལ་གྒ་སྶ ཝཱ བ་ཧུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་མྦི་ལ་གྒ་སྶ ཝཱ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི…པེ… ཨ་ལོ་ཎི་ཀ་སྶ ཝཱ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’ཏི. ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ སཱུ་དོ ལཱ་བྷཱི ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཙྪཱ་ད་ན་སྶ, ལཱ་བྷཱི ཝེ་ཏ་ན་སྶ, ལཱ་བྷཱི ཨ་བྷི་ཧཱ་རཱ་ནཾ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཏ་ཐཱ ཧི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ སཱུ་དོ ས་ཀ་སྶ བྷ་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ཝེ་ད་ནཱ་སུ…པེ… ཙི་ཏྟེ…པེ… དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ. ཏ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, སོ ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི.
‘‘ས ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ བྷི་ཀྑུ ལཱ་བྷཱི ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ, ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཏ་ཐཱ ཧི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལོ བྷི་ཀྑུ ས་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༧༤) –
ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་སཱུ་རི་ཡོ་པ་མཱ་དི་སུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ཡ ཙཱ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ་པ་མ་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༣.༡༠༣) ཏཱ་ཝ –
‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏཱི་ཎི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ན ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཡྻ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ…པེ… པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཉྩ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་བྷ་སྶ་ར་ཉྩ, ན ཙ པ་བྷ་ངྒུ, ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཨུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷེ་ཡྻ, ཨུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལི་མྤེ་ཡྻ, ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལི་མྤི་ཏྭཱ ས་ཎྜཱ་སེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་དྷ་མ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པྥོ་སེ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨ་བྷི་དྷ་མེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ད་ཧེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པྥོ་སེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ན ས་མྨཱ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་དྷ་མ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པྥོ་སེ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཧོ་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ མུ་དུ་ཉྩ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་བྷ་སྶ་ར་ཉྩ, ན ཙ པ་བྷ་ངྒུ, ས་མྨཱ ཨུ་པེ་ཏི ཀ་མྨཱ་ཡ. ཡ་སྶཱ ཡ་སྶཱ ཙ པི་ལ༹་ནྡྷ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, ཡ་དི པ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ཡ་དི ཀུ་ཎྜ་ལཱ་ཡ ཡ་དི གཱི་ཝེ་ཡྻ་ཀེ་ན ཡ་དི སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ལཱ་ཡ, ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ…པེ… ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༠༣) –
ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏ་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.
ས་ཏྟ་སཱུ་རི་ཡོ་པ་མེ ཙ –
‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱ, ཨ་དྷུ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱ, ཨ་ན་སྶཱ་སི་ཀཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱ, ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ལ་མེ་ཝ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ལཾ ཝི་ར་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ལཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏུཾ. སི་ནེ་རུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཱ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཡཱ་མེ་ན, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཱ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏོ. ཧོ་ཏི སོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡོ, ཡཾ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི དཱི་གྷ་སྶ ཨ་དྡྷུ་ནོ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི དེ་ཝོ ན ཝ་སྶ་ཏི, དེ་ཝེ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝ་སྶ་ནྟེ ཡེ ཀེ་ཙི་མེ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ ཨོ་ས་དྷི་ཏི་ཎ་ཝ་ན་པྤ་ཏ་ཡོ, ཏེ ཨུ་སྶུ་སྶ་ནྟི ཝི་སུ་སྶ་ནྟི ན བྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷུ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༦༦) –
པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སཱུ་རི་ཡ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ད་ཡ་ཏོ ཨེ་ཏཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨེ་ཏཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཡ་དི་དཾ ཨ་རུ་ཎུ་གྒཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨེ་ཏཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཡ་དེ་ཏཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ (སཾ. ནི. ༥.༤༩) ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ཨི་དྷ སཱུ་རི་ཡོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ སི་ཡཱ. ཏ་མྤི ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ས་མེ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་མཱ ད་སྶི་ཏཱ, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སཱ་ལི་སཱུ་ཀོ་པ་མེ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ་ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ན་མ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཙ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཧི པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཏ་ཏྲ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ་པ་མ- (ཨ. ནི. ༧.༦༩) ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མཱ་དིསུ་ཏྟེ་སུ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) ཝི་ཡ ཙ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ས་ཏྟ་སཱུ་རི་ཡོ་པ་མཱ་དིསུ་ཏྟེ་སུ (ཨ. ནི. ༧.༦༦) ཝི་ཡ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སཱ་ལི་སཱུ་ཀོ་པ་མེ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ་ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་དྷཱ་པི ཙ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ན ས་མེ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཨི་དྷཱ་པི པཱ་ཋོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཀ་ཎ་ས་དི་སོ སཱ་ལི་ཕ་ལ་སྶ ཏུ་ཎྜེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝཱ་ལོ སཱ་ལི་སཱུ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ ཡ་ཝ་སཱུ་ཀཾ. སཱུ་ཀ་སྶ ཏ་ནུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷེ་ད་ཝ་ཏོ བྷེ་དོ ནཱ་ཏི་མ་ཧཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷི་ནྡི་སྶ་ཏི, ཚ་ཝིཾ ཚི་ནྡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ མི་ཙྪཱ་ཋ་པི་ཏ་སཱ་ལི་སཱུ་ཀཱ་དི ཨ་ཀྐ་ནྟ་མྤི ཧ་ཏྠཱ་དིཾ ན བྷི་ནྡ་ཏི བྷི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ན བྷི་ནྡ་ཏི བྷི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘མི་ཙྪཱ་ཋ་པི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པུ་བྦ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. གྷ་ན་བ་ཧ་ལནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཧ་ལཾ. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཏཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཾ. མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏ་ཎྷཱ་ཝཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.
༤༢. དུ་ཏི་ཡེ པཱ་དེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་མ་དྡི་ཏེ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་ཝ་མ་དྡི་ཏཾ ཨ་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ནྟི རུ་ལ༹ྷཱི ཧེ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཀྐ་ནྟ་ནྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོཏི ཨ་རི་ཡ་དེ་ས་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རོ. མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏེ་ན ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀུ་ས་ལཾ ནཱ་མ ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ ཨ་པྤ་ཀ’’ནྟི ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ན་དཱི ཝི་ཡ པ་ཀྑ་ནྡ་མ་ཧོ་གྷཱ ས་མུ་དྡཾ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནི་བྦཱ་ན་མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་མེ་ཝ པུ་རི་སཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མིནྟི ཙ པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༤༣. ཏ་ཏི་ཡེ དོ་སེ་ན པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟནྟི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ དཱུ་ས་ནེ་ན ཝི་ས་སཾ་ས་ཊྛ་པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་ས་དི་སེ་ན དོ་སེ་ན པ་དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ ས་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, སུ་ཁཾ. ས་བྦ་སོ ཨ་པེ་ཏོ ཨ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶ, ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཝཱ ཨ་པཱ་ཡོ, ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སྶ ཙ དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི དུ་གྒ་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་ཀཱ་རེ་ན ཙ ནི་པཱ་ཏི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏོ, ཨ་པྤ་ཀོ་པི ན་ཏྠི ཨ་ཡོ སུ་ཁཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་ར་ཡོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༤༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་དྡྷཱ་པ་སཱ་དེ་ན པ་ས་ནྣནྟི ས་དྡྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན པ་ས་ནྣཾ, ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ. སུ་ཁ་སྶ ག་ཏིནྟི སུ་ཁ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. སུ་ཁ་མེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟི, ན དུ་ཀྑ་ནྟི ཝཱ སུ་ག་ཏི. མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཏཱ་ཡ ས་ཧ ཨ་གྒེ་ཧཱི་ཏི ས་གྒཾ, ལོ་ཀཾ.
༤༥. པ་ཉྩ་མེ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་རོ ར་ཧ་དོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ར་ཧ་དོ, ཨུ་ད་ཀ་པུ་ཎྞོ ར་ཧ་དོ ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ. ཨུ་ད་ཀཾ ད་ཧ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ད་ཧོ. ཨཱ་ཝི་ལོཏི ཀ་ལ་ལ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཀུ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ས་ནྣོ’’ཏི. ལུ་ལི༹་ཏོཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ལོ་ལི༹་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པ་རི་ས་ཎྛི་ཏོ’’ཏི. ཝཱ་ཏཱ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ན ཝཱི་ཙི་ཏ་ར་ངྒ་མ་ལ་ས་མཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཧི པ་རི་ཏོ ན ས་ཎྛི་ཏོ ཝཱ ཨ་པ་རི་ས་ཎྛི་ཏོ. ཝཱ་ཏཱ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཙ ཨ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ལ་ལཱི་བྷཱུ་ཏོ ཀ་དྡ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་དྡ་མཱི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. སི་པྤི་ཡོ མུ་ཏྟ་སི་པྤི་ཨཱ་ད་ཡོ. ས་མྦུ་ཀཱ ས་ངྑ་ས་ལཱ་ཀ་ཝི་སེ་སཱ. ཙ་ར་ནྟ་མྤི ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤཱིཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ.
པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏེ་ན. ཏ་ཡི་དཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་སྶ་ནཾ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ཝོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ, སོ པ་ན ལོ་ཀི་ཡོ་པི ཧོ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀོ’’ཏི. པེ་ཙྩ ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སོ ཧི པ་ར་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི པ་ར་ཏྠོ’’ཏི. ཨི་ཏི དྭི་དྷཱ་པི ས་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨི་ཏ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡནྟི ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏོ ད་ས་ཝི་དྷོ དྷ་མྨོ. ས་ཏྠ་ནྟ་ར་ཀ་པྤཱ་ཝ་སཱ་ནེཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤ་སྶཱ་ཝ་སཱ་ནེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ. ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཉེ་ཡྻ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ད་སྶ་ནནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༤༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཙྪོཏི ཏ་ནུ་ཀོ. ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་བ་ཧ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ས་ནྣོ ནཱ་མ ཨ་ཙྪོ ན བ་ཧ་ལོ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ས་ནྣོ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པྤ་ས་ནྣོཏི ཝི་སེ་སེ་ན པ་ས་ནྣོ. སོ པ་ན ས་མྨཱ པ་ས་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཊྛུ པ་ས་ནྣོ’’ཏི. ཨ་ནཱ་ཝི་ལོཏི ཨ་ཀ་ལུ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལཾ, ཡཾ ‘‘ཏི་ལ་བཱི་ཛ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སེ་ཝཱ་ལནྟི ཀ་ཎྞི་ཀ་སེ་ཝཱ་ལཾ. པ་ཎ་ཀནྟི ཨུ་ད་ཀ་མ་ལཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱ་ཝི་ལེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྩ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི.
༤༧. ས་ཏྟ་མེ རུ་ཀྑ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ་ས་ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘རུ་ཀྑཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཀོ་ཙི ཧི རུ་ཀྑོ ཝ་ཎྞེ་ན ཨ་གྒོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ར་ཏྟ་ཙ་ནྡ་ནཱ་དི. ཀོ་ཙི ག་ནྡྷེ་ན ཡ་ཐཱ ཏཾ གོ་སཱི་ཏ་ཙ་ནྡ་ནཾ. ཀོ་ཙི ར་སེ་ན ཁ་དི་རཱ་དི. ཀོ་ཙི ཐ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཙ་མྤ་ཀཱ་དི. མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏ་མྤི ག་ཧི་ཏཾ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཕུ་སྶ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཝ་ད་ཏི.
༤༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ལ་ཧུཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ’’ནྟི. ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པ་མཱ་ཎ་ཏྠེཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་མཱ་ཎ་ཏྠེ, པ་མཱ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ན སུ་ཀ་རཱ’’ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝཱཏི ས་བྦ་སྶ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་ན་ཁ་ཎ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ཐེ་ར་ཝཱ་དེ་ན དཱི་པེ་ཏུཾ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱཏི ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཝཱ་ཧ་ས་ཏཱ་ནཾ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝཱི་ཧཱི་ནནྟི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁ་ནྟི, ‘‘ཝཱ་ཧ་ས་ཏཾ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝཱི་ཧཱི་ན’’ནྟི པ་ན པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ་པི (མི. པ. ༤.༡.༢) ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཝཱ་ཧ་ས་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྟེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཌྜྷ་ཙཱུ་ལ༹ནྟི ཐོ་ཀེ་ན ཨཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ. ཀ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་ནྟི? ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཝཱ་ཧ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཙུ་དྡ་ས’’ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ཏུ་ཏྠ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. སཱ་དྷི་ཀཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཏཾ ཝཱ་ཧཱ་ཏི ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏུ་ནཱ་ལི༹་ཀོ ཏུ་མྦོ. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ‘‘ས་ཀྐཱ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨུ་པ་མཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཀ་ཏཱ ཨུ་པ་མཱ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ.
༤༩. ན་ཝ་མེ པ་བྷ་སྶ་རནྟི པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཎྜ་རཾ པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. པ་བྷ་སྶ་ར་ཏཱ་ད་ཡོ ནཱ་མ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ལ་བྦྷ་ན་ཀ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི? ཨི་ཏ་རོ ཨ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་པ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནཱི་ལཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ པ་རི་སུ་དྡྷེ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏེ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༣-༢༤༤; མ. ནི. ༡.༣༨༤-༣༨༦, ༤༣༡-༤༣༣; པཱ་རཱ. ༡༢-༡༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ད་མྤི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷ་ནྟི པ་བྷ་སྶ་ར’’ནྟི. ཀིཾ པ་ན བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ནྟི? ཨཱ་མ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན སི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ས་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཏྠཱུ་པ་ན་ཡ་ནེ. ཁོ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝཱ. ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨུ་པེ་ཙྩ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཀི་ལི་སྶ་ནྟི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི. བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ན སི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པི ནཱ་མ ཨི་རི་ཡཱ་ཡ ལོ་ཀེ གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ཏཱ དི་སྶ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ ཨི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ…པེ… ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༥༠. ད་ས་མེ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟནྟི ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་ད་གྒེ་ན བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཏཱ་དི་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་བྦི་དྷུ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཨ་ཙྪ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.