༡. རཱུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ནི་པཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ, ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, སོ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ནཱ་མ ནི་པཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་སྶི་ཏཾ ཨ་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ ཡོ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ནི་པཱ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་སྶ ནི་པཱ་ཏེ་སུ…པེ… ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྒཱི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལོ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ. ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ. ཡོ ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ཨུ་པོ་གྒྷཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སྭཱ་ཡ་མེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ག་ནྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ‘‘ས་ནི་དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༢༦) ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་དེ་ས་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི.

༡. ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་དཱ་ནི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ པ་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ, པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ‘‘ཛེ་ཏ་སྶ ཝ་ནཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ག་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་དྡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི. ནོ ཧི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༦) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༡.༤༨), ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤; པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ.

ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣༤; པཱ་ཙི. ༤༡༧; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༦༥), ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (དྷ. པ. ༥༣) ཨུ་པ་མཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི…པེ… བ་ཧུ’’ནྟི (དྷ. པ. ༥༣) ཨེ་ཏྠ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་པ་ཏྟི་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི- ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་ས་དི་སི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ. ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ, སོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ, ཡོ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, སོ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ས་ལཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སོ པ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི.

ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ. ན་ཡཱ ཝཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀེ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི, ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྠུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཝ་གྒོ, ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི.

ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི, དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ སུ་ཏ་ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ.

སུ་ཏ་ས་དྡ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཡཱ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡཱ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་ནྟི ཨ་སྶུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ དི་ཊྛཾ, ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ན-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, མ་ཡཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ.

ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་ཏ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོཏི སོ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་ཏྟུ་ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བུ་དྡྷི་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནོ ཀ་ཏྟུ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་བྦེ སུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་སྶ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. མེ་ཏི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སུ་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཏེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ, སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ་བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་བྦ་སྶ་པི ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་བྦ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ, རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ པ་ར་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ’’ཏི་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྷེ་ཏྠ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏ་ནྟི པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ཡ་ཉྷི ཏཾ ཨེ་ཏྠ སོ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོཏི སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་ནྟི, ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི སུ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ཨ་སྶུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི སུ་ཏ་ནྟི པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི.

ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ཨེ་ཝ་ནྟི ཐེ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ, པ་ཉྙཱ ཏ་ཏྠ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡, ༢) ཝི་ཡ, པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་དེ་ས་ཀ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སི་དྡྷི་ཛོ་ཏ་ནཱ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཝ. ནོ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་ས་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཾ ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝ་སྶི་ནཱ ཝི་ཡ མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཊྛི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨོ་གཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ར་ཧི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་གུ་ཎ་དྭ་ཡཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ, ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝཱ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༡). པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟོ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་ད་སི་དྡྷི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི (དྷ. པ. ༤༣), ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ, ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༧) ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི, ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སོ་ཏ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནོ་དི་ཊྛི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ, ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ. སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ‘‘མ་མེ་དཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ, ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་དཱ་ས་ངྐི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མོ་ཀྐ་མཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོཏི ‘‘མ་མེ་ད’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ནེ་ཏྟི དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི.

ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་ནི་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ངྑཱ. ནཱ་ཏི་སཾ་ས་པྤ་ནཾ མ་ཏི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཾ ཝི་མ་ཏི. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཁཱ ཙ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཁ་ལི་ཏ་དུ་རུ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཉྩ་མཱ་ད་ཡོ ཏི་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་སེ་ཊྛ་ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཨ་ཉྙ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; པཱ་རཱ. ༡༡) སེ་ཊྛེ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༥; ༢.༢༡༥; མ. ནི. ༡.༨༠; སཾ. ནི. ༣.༦༣; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༥) ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ས་ངྑཱ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑཱ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཉྩ. ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ. ཡོ ཁ་ཎོ་ཏི ཙ ས་མ་ཡོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་པི. ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་སི་ནྣཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ པ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི ཏཱ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པཱི་ལ༹་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ནྟཱ་པོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎེ ས་ནི་ཛ྄ཛྷཾ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཏྟོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་དྡྷོ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི. དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་སྶ ཡཱ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ་ཏི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ. ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ན ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ན་ཀཱ་ལོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི. སུ་པྤ་ཀཱ་སཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཀ་མྤ་ན་ཨོ་བྷཱ་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དེ་སུ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ་ཡེ་ཝ.

ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི བྷུ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཡ་ནྷེ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏི ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་ཡཾ ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ…པེ… དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ, ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་སྨིཾ ན་ཝ་མེ ཁ་ཎེ, ཡ་སྨིཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཧེ་ཏུ་མྷི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མ་ཡ་ས་དྡེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཁ་ཎ…པེ… ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི. པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ག་རཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛནྟི སེ་ཊྛ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ, སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཾ སེ་ཊྛ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཡོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཨ་ཏྠོ, སོ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོཏི ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ ག་རུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ. ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ, གཱ་ར་ཝཱ་ར་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་པྤཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ཀཱ ག་རཱུ ཧོ་ནྟི, ན ཙ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ག་རཱུ་ཏི ཝ་ཏྭཱ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ, ན ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

དྷ་མྨ་ས་རཱི་རཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ‘‘ཡོ ཝོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ, སོ ཝོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ཡོ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷེ་ཛྫ་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཀེ་ན་ཙི ས་ཀྐཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཀཱ་ཏུ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་ས་ན་ཏོ. སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏེ་ན མ་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་ན སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ཡཱ སུ་ཏཾ, ན ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཀཾ, ན པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ར་མཱ ཧི ཀཱ་ལ་ས་མྤ་དཱ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཀ་པྤ་ཀ་སཱ་ཡེ ཀ་ལི་ཡུ་གེ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཧོ མ་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ;

ཧུ་ཏཱ་ཝ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཛཱ་ཏཾ, ས་མུ་དི་ཏ་མ་ཀ་ར་ནྡ་མ་ར་ཝི་ནྡ’’ནྟི. (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ);

བྷ་ག་ཝཱ་ཏི དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ག་རུ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེཏི ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ན་ག་རཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཀ་ནྡ་སྶ ཨི་སི་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ ན་ག་རཱི ཀཱ་ཀ་ནྡཱི, མཱ་ཀ་ནྡ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ མཱ་ཀ་ནྡཱི, ཀུ་ས་མྦ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ ཀོ་ས་མྦཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨི་སི་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ ན་ག་རཱི སཱ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཾ, ས་བྦ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི སཱ་ཝ་ཏྠི. ས་ཏྠ་ས་མཱ་ཡོ་གེ ཙ ‘ཀིཾ བྷ་ཎྜ་མ་ཏྠཱི’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི’ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི.

‘‘ས་བྦ་དཱ ས་བྦཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ས་མོ་ཧི་ཏཾ;

ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ, སཱ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥; པ་ཊི. མ. ༢.༡.༡༨༤);

‘‘ཀོ་ས་ལཱ་ནཾ པུ་རཾ ར་མྨཾ, ད་སྶ་ནེ་ཡྻཾ མ་ནོ་ར་མཾ;

ད་ས་ཧི ས་དྡེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟཾ, ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ས་མཱ་ཡུ་ཏཾ.

‘‘ཝུ་དྡྷིཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏཾ པ་ཏྟཾ, ཨི་དྡྷཾ ཕཱི་ཏཾ མ་ནོ་ར་མཾ;

ཨཱ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ་ཝ དེ་ཝཱ་ནཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་པུ་ར་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ན ཝི་སེ་སེ་ན, ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ…པེ… ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ས་མ་ངྒི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨེ་ཏནྟི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ གི་ཧི་སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཧ་ན་ནྡཱི ས་ཧ་སོ་ཀཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡) ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏཾ, ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི … པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༤༩༩; ཝི་བྷ. ༦༢༤) དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ, ‘‘སོ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༤༥༩, ༥༠༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥, ༤༥༡, ༤༧༡; ༣.༢༣༠, ཝི་བྷ. ༦༤༢, ༦༤༣) བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ, ‘‘སོ ཁོ་ཧཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་མི ས་ནྣི་སཱ་དེ་མི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་མི, ས་མཱ་ད་ཧཱ་མི, ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ.

ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གོ. ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋཱ་ནཱ་དི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཋཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻ ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་རི་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཀཱ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཐོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ཋཱ་ནཱ་དི ཨེ་ཝ. སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ. ཝི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ. དི་ཝི བྷ་ཝོ དི་བྦོ, ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡོ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ དི་བྦོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ དི་བྦོ, དི་བྦོ ཙ སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཙ་ཏ་སྶོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. བྲ་ཧྨཱ་ནཾ, བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནནྟི་ཨཱ་དི ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝི་ཝི་དྷ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཛ་ནཾ ཛི་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཛེ་ཏོ. སོ་ཏ་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཧི ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ཛེ་ཏ་ས་དྡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཛ་ནེ ཛི་ཏེ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཛེ་ཏོ. ར་ཉྙོ ཧི ཛ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་རོ ཛི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཛེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. མ་ངྒ་ལ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་མེ་ཝ ཀ་ཏ་ནྟི ཛེ་ཏོ. མ་ངྒ་ལ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི ཛེ་ཡྻོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཛེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ སོ, ག་ཧ་པ་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཀ་ཏ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ས་བྦ་ཀཱ་མ་ས་མི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཝི་ག་ཏ་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜ་མ་དཱ་སི. ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏོ. ཨཱ་ར་མ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཎི་ནོ, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, ཏ་སྶ པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དི་སོ་བྷཱ་ཡ ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ན་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ ར་མ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟི, ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཏེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ར་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ. སོ ཧི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧི ས་ནྠཱ་རེ་ན ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧི ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཧཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་ཏྠ. སི་ཡཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་ཡཱ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཙོ་དེ་ཡྻ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡ་དི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ནཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་ནཾ, ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཙོ་ད་ཀོ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ཏཱ ཙོ་དི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ན ཁོ པ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ཏྠཾ, ཏ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ, ཏེ་ན ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ…པེ… ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མྤི ‘‘ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ’’ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩེ་ཏྠ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཡ་ཐཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་ཏྟ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ན་མྤི ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ཝི་དྷ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ར་ཎེ་སུ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཡ་ཐཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཝ་ཧ་ནེ་ན ཙ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཙ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧེ་ནེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, ན ལཱ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ, ན ཝི་རོ་དྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨུ་པ་ག་མ་ནཱ་པ་ག་མ་ནཱ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཉྷི ཋཱ་ནཾ དེ་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་ནི་པྥཱ་ད་ནནྟི ལོ་ཀ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་ས་མྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ་སྶ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་མཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ དཱི་པེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏི, ན ཙ ཏ་ཏྠ སི་ནེ་ཧ་དོ་སཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏོ པ་ར་མུ་པེ་ཀྑ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཙ ན པ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎེ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ.

ཏ་ཐཱ ཧེ་ས བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ད་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ ས་མྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷོ་སི, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཏེ་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི ན ཝི་ཀ་མྤི་ཏ་ཏཱ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ ནི་བྦི་ནྡ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ, མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་དྷི་ག་མོ. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཨ་ཧིཾ་སཱ་པ་ནཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ཡཾ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷཱ་ཡ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རཾ ར་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཀྑ་ཎཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཏོ པ་རེ་སཾ ར་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ ཙཱ་གཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ པཱ་རི་པཱུ་རཱི, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ པ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ པཱ་རི་པཱུ་རཱི. ཨེ་ཝཾ པུ་རི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཡོ་ག་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ར་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་དི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ཏ་ཏོ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཨི་ཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཨུ་པ་ག་མཱ་པ་ག་མ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་མྤི ཨ་ན་ལ་ངྐཱ་རི་ཏཱ.

ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛི་ཎྞཱ་ཏུ་ར་མ་ཏ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རེ་སུ དེ་ཝ་བྷོ་ག་ས་དི་སེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ནི་ར་པེ་ཀྑོ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་མི. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༥༧; སཾ. ནི. ༢.༤, ༡༠) ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ཏྟ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ་དི་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་པི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན་སྶ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ནུ་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཏྠ སི་ནེ་ཧ་ས་ནྠ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ པ་སཱ་ད་ནཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ན ཝི་ཀ་མྤ་ནཱ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི་ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནུ་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་པ་རི་ཀ་མྨ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ པ་རེ་ཧི སཾ་ས་གྒ་མུ་པ་ག་ཙྪ་ཏོ་པི ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ན ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏི. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ས་ཏོ་པི ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པུ་རི་མེ་ན་སྶ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི.

ཏནྟི ཏ་ཏྲཱ་ཏི པ་དཾ. ‘‘དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ན’’ནྟི ཡེ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ ཨི་དྷ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་དཱི་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ས་མ་ཡཾ…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ-ས་དྡོ ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཀཱ་ལ་སྶ དེ་ས་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྲ-ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ཏྲ-ས་དྡོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཾ དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཏ་ཏྲཱཏི ཡ་ཏྲ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི བྷཱ་ས་ཏི, ཏཱ་དི་སེ དེ་སེ, ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ན་ནུ ཙ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལེ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨི་དཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི.

ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་མྷཱ’’ཏི, ཏ་མྤི ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི ཏ་དཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟོ པ་པ་ཉྩ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་དེ་སེ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤), ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༦༣) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨི་དྷ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ལོ ཨི་དྷ པུ་བྦེ ནེ་སཱ་དོ ཨི་དྷ པཱ་པཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༥༡) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཁོ-ས་དྡོ, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཁོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༡) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠུ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཝེ་ཀཾ ནཱ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༡) ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ, ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ་ན ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཨུ་པ་ཉྙཱ་ས་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན པ་ན ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནེ ནི་ཡ་མོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི.

བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ནནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པུ་བྦེ་པི བྷ་ག་ཝཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཡ་དི་པི ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ པ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ, ན ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠཾ པུ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ལོ་ཀ་ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཏེ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཝ་ན་ཡོ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་རི་སཱ་སུ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ ཨེ་དི་སཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུཏི བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ, ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ. ཡོ ཧི ཨ་པྤཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, སོ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཀ་པྤ་ནཾ ཧི་ཏྭཱ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ, པ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀཱ་ཛ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ་པི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྡ་ཏི པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྣ་ཏྟཱ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༡༠) ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. ཉཱ་པ་ནེཏི ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ, པ་ཊི་ཝེ་ད་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱཏི བྷི་ཀྑ་ནེ་ན ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ, ན ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ. བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱཏི ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི (ཛཱ. ༡.༧.༥༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ན ཡཱ་ཙ་ན་ཀོ་ཧ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ. བྷི་ཀྑ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱཏི ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༨) ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. དྷ་མྨོཏི ཝ་ཏཾ. སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱཏི ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨཱ་ད་ར་ཀི་རི་ཡཱ. ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏནྟི ཡེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ་པི ཛཱ་ཏི་མ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨུ་ནྣ་ལཱ༹, ཡེ ཙ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ པ་རེ་སཾ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ར་མ་ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ཉྙ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ན་ཛ་ནེ་ཧི ད་ལི་དྡེ་ཧི པ་ར་མ་ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟེ་ཧི པ་ར་ཀུ་ལེ་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟེ་ཧི སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷོ་ག་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དི་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཙ སུ་སྶུ་སཱ་ཛ་ན་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེཏི སཱ་དྷུ་ཀ་ས་ཝ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཙ. ཀ་ཐཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ས་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ སཱ་དྷུ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་ཡོ་གེ་ན ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་རི་བྷ་ཝཱ་དི་ནཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷ་མྨཾ བྷ་བྦོ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? ཀ་ཐཾ ན པ་རི་བྷོ་ཏི, ཀ་ཐི་ཏཾ ན པ་རི་བྷོ་ཏི, ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ, ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷ་མྨཾ བྷ་བྦོ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༥.༡༥༡). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི.

པུ་བྦེ ས་བྦ་པ་རི་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱཏི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱཏི ཧི་ཡྻོ ཏ་ཏོ པ་རཾ དི་ཝ་སེ་སུ ཝཱ སུ་ཏ་དྷ་མྨཾ པ་ཏི པ་ཏི མ་ན་སཱ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ. བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ས་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཙེ་ཏྠ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨི-ཀཱ་ར་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑ་ཝོ ཨི་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༧༩) ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ. ཨ་ཏྠི མེ ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ. ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༩) པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ. ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༣) ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ. ‘‘མཱ་ག་ཎྜི་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནི་རུ་ཏྟི བྱ་ཉྫ་ན་མ་བྷི་ལཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༧༣, ༧༥) པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ. ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ, ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ, ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ, ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༤) པ་ཀཱ་རེ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི པུ་ཊྛེ་ན ས་ཏཱ, ‘ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྠཱི’ཏི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ. ‘ཀིཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’ནྟི ཨི་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ. ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༩༦) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ‘‘ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ན་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; སཾ. ནི. ༣.༩༠) ནི་ད་སྶ་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ནི་ད་སྶ་ནེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཧི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་མེ་ས ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ‘‘བྷ་དྡ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཨི་དྷ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་མེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཊི་ཨ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི པ་ན ཨི་དཾ པ་ཊི་སྶ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་སྶུ་ཎོ་ཏཱི’’ཏི. ཡཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠནྟི ཀ་མ་ལ་ཀུ་ཝ་ལ་ཡུ་ཛྫ་ལ་ཝི་མ་ལ་སཱ་དུ་ར་ས་ས་ལི་ལཱ་ཡ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ སུ་ཁཱ་ཝ་ཏ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནི་མྨ་ལ་སི་ལཱ་ཏ་ལ་ར་ཙ་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་སོ་བྷི་ཏ་ར་ཏ་ན་སོ་པཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་མུ་ཏྟཱ་ཏ་ལ་ས་དི་ས་ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཙུ་ཎྞ་པ་ཎྜ་ར་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གཾ ཏི་ཏྠཾ ཝི་ཡ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷི་ཏྟི་ཝི་ཙི་ཏྲ་ཝེ་དི་ཀཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ན་ཀྑ་ཏྟ་པ་ཐཾ ཕུ་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏ་ས་མུ་སྶ་ཡ་སྶ པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་སྶ སུ་ཁཱ་རོ་ཧ་ན་ཏྠཾ ད་ནྟ་མ་ཡ་ས་ཎྷ་མུ་དུ་ཕ་ལ་ཀ་ཉྩ་ན་ལ་ཏཱ་ཝི་ན་དྡྷ་མ་ཎི་ག་ཎ་པྤ་བྷཱ་ས་མུ་ད་ཡུ་ཛྫ་ལ་སོ་བྷཾ སོ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ལ་ཡ་ནཱུ་པུ་རཱ་དི་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ས་དྡ་ས་མྨི་སྶི་ཏ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཧ་སི་ཏ་མ་དྷུ་ར་སྶ་ར་གེ་ཧ་ཛ་ན་ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝི་བྷ་ཝ་སོ་བྷི་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་གྷ་ར་སྶ སུ་ཁ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་པ་ཝཱ་ལཱ༹་དི་ཛུ་ཏི་ཝི་སྶ་ར་ཝི་ཛྫོ་ཏི་ཏ་སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཝི་སཱ་ལ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་དྭཱ་རཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀ་སྶ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་གཱ་ཧ་ཏྠཾ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ, དེ་ས་ནཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཨ་ས་མྨོ་ས་ས་དྡྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧི དེ་ས་ནཱ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ས་དྷ་མྨཱ ས་དྡྷེ་ཡྻཱ ཙ. དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏྟུ་ཧེ་ཏུ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་དྡྷོ ཝི་ཡ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན ‘‘ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་སཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་སུ ཀ་ཏཱ་སུ ཏཱ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་ར་ཎཱ་ནུ་མཱ་ནཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ན ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་སྶ པུ་བྦ་ཙ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི་དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་སཱ་ས་ན་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཱ་ནུ་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ན ཧི ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ཀ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱུ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀེ་ཧི ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ་ཧི ཙ ས་མྦུ་དྡྷ་ཝི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ཧི པུ་རི་མ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

ཏ་ཐཱ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ ཝཱ. ཏ་སྨཱ པ་རེ་སཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཀ་ལ་མྤི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན སཱ་ས་ནཾ, ན ཀ་པྤ་ར་ཙ་ནཱ. ཏ་ཡི་དཾ ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨི་དྷ པ་ན རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ་ནོ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ དེ་ས་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་དི་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱཏི དེ་སི་ཏ་སྶ. དེ་ས་ནཱ ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ནི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ ‘‘ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱིཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ ད་སྶི་ཏེ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ་ནི་པི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་པ་ཊྛཱ་ན་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན་པི སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ཧི པ་ན པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ས་གྒོ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཨི་དྷ ནི་ར་ཝ་སེ་སོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ སེ་ས་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ད་སྶ་ན་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ. སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ, པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ པ་རེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཊྛ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐ་མ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི? ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. པ་རེ་ས་ཉྷི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞ་ཨཱ་མི་སུ་པྤཱ་དཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་རེ་སཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་སཱིཏི དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཊྛ་པ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་སི. ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ. ཁ་ནྟིནྟི དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟིཾ. མ་ནནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རནྟི པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝནྟི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ. རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནནྟི པ་ཉྩ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ག་རུ་ཀཱ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ. ཙི་ཏྟེ་ན རཱུ་པ་ནི་ནྣཱ རཱུ་པ་པོ་ཎཱ རཱུ་པ་པ་བྦྷཱ་རཱ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་པྤ་སུ་ཏཱ རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་ཧ་ད་ཡཱ, ཏེ་སཾ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ.

པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠོ. ཀ་སྶ པ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠོ་ཏི? ཀི་རི་ཡཱ་པ་དྷཱ་ན་ཉྷི ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ན པ་ད་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ས་ཏྠཱ ཝ་ད་ཏི, ན བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་སྶ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡེ ཝི་ས་ཡེ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨཱ་ལ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ནྟི ཨ་པེ་ཀྑཱ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་མྤི རཱུ་པནྟི ཨེ་ཀཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ས་མཾ ཝི་ས་མཾ ས་མྨཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཉཱ་ཎཾ. སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དི་ཊྛི. ནོ ནི་ཙྩ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘དུ་ཀྑ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་པཱིཏི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝི་མཱ་ན་ཀ་པྤ་རུ་ཀྑ་མ་ཎི་ཀ་ན་ཀཱ་དི་ག་ཏཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་པི. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ་པི ཡཾ-ས་དྡོ ‘‘ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤཱི’’ཏི རཱུ་པ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པ་ཝི་ས་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ‘‘ཡཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་ས་ས་དྡོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦ་ཙི་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི རཱུ་པ་ག་རུ་ཀ་སྶཱཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ག་ཧ་ཎཾ ‘‘ཁེ་པ་ན’’ནྟི ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི རཱུ་པཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་སྶ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ, ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཝཱ་ར་ཀ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་སྶཱ་ད་པྤ་སུ་ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་པྥཱ་རི་ཀཱ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཁེ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན མུ་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ཏི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཏ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་བྦ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ན་ཛྫོ ས་ནྡ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡ་ཐ་ཡི་དནྟི ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཡ་ཀཱ་རཱ་ག་མོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་ད’’ནྟི. ཨི་ཏྠི་ཡཱ རཱུ་པནྟི ཨི་ཏྠི་ས་རཱི་ར་ག་ཏཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཉྩ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, པ་ཋ་མཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནི, པ་ཙྪཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ཏཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ – ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ རུ་པྤ་ཏཱིཏི སཱི་ཏཱ་དི་ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀཱ་རུ་པྤ་ཏྟི ཙ ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཱ, ཀུ་ཏོ པ་ནཱ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙེ? ‘‘སཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པ་ས་མ་ཉྙཱ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་བྦ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ རཱུ་པྤ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན རཱུ་པ་ས་དྡཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཝཱ སུ་ཁུ་མཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (མ. ནི. ༡.༣༦༡; ༢.༡༡༣; ༣.༨༦, ༨༩; ཝི་བྷ. ༢). རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. རཱུ་པ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟེཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏེ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ. རཱུ་པྤ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ས་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, ས་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་རཱུ་པཱ…པེ… ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡེ’’ཏི. ཀ་ར་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པཱི་ཡ་ཏི ནི་རཱུ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ…པེ… ཨེ་ཏྠ ས་རཱི་རེ’’ཏི.

རཱུ་པ་ཡ་ཏི ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧཱ་དི་བྷེ་ད་རཱུ་པ་ག་ཏཾ ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་སཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་ཎྛཱ་ནེ’’ཏི. པི་ཡ་རཱུ་པནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ རཱུ་པ་ས་དྡོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀེ་སཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཀ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཎྞེཏི ཨི་ཏྠི་ས་རཱི་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་རཱུ་པ་མྤི པ་ན པུ་རི་ས་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ལེ་པ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ པ་སཱ་དྷ་ན’’ནྟི ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སྶ་པི ཝ་ཎྞོ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཏཾ པ་ན ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ནྟི ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི. པུ་རི་མ་སྶེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ བ་ནྡྷཾ སུ་བ་ནྡྷ’’ནྟི. ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨོ་པ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཡཾ ཨེ་ཝཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ས་ཀ་ལ་མེ་ཝི་དཾ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡ་ཐ་ཡི་དཾ…པེ… ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝོ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ དཱི་པེ་ཏ་བྦེ ཝ་ཏྠུ ཀཱ་ར་ཎཾ. ནཱ་གོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱ, དཱི་གྷ་དཱ་ཋི་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་དཱ་ཋི་ཀ་ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་སཾ་ཝ་ར་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རི་ཀེ་ན ཨ་སཾ་ཝ་ར་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན. ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཝི་སི་ཀཱ་ད་སྶ་ནཾ ག་ནྟྭཱཏི སི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ནཾ ག་ནྟྭཱ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་ལོ་བྷེ་ན ཀུ་ཏོ ཏཱ་དི་སཱ་ཡ མ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ‘‘མུ་ཁཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དྷཱུ་མ་ཝ་ཎྞ’’ནྟི ཏེ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི.

ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ སུ་པྤ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཀཱ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཏི་སྶཱ་དཱི་ཧི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩ སོ ཏི་སྶ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ས་དྡྷཱ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་ཧ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཊྛི་ཏུ་དྡེ་ས་ཀི་ཙྩོཏི གཱ་མེ ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ནི་ཝཱ་རི་ཏ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་སོ པ་ཙྪཱ ནི་ཊྛི་ཏུ་དྡེ་ས་ཀི་ཙྩོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛ་དི་ཝ་སེ ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠཾ ཏ་སྶཱ མ་ཏ་དི་ཝ་སེ སི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ག་ཏེ་ན ལ་དྡྷཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཎ་ས་མྤཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན་པི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ.

ནེ་ཏྟི་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དཱ་ནི པ་ཀ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ པི་ཎྜ་ཏྠེ་སུ ཙ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ་སུ སུ་ཀ་རཱ ཧོ་ཏི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཙ, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཋ་མཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ནཾ, ཏཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༨༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༩; སཾ. ནི. ༡.༡༧༣). ཨེ་ཏྠ ཙ ཧེ་ཏཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་པི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཧ་ཏྠ་དཱ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ས་བྦ་ཉྷི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཏེ་སཾ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དིཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཀོ་ས་ལླེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་ན་ཡ་དེ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སཱི་ཏི. བཱ་ཧི་རཾ པ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ ས་ཧ་མྤ་ཏི་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ. ཏ་ད་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཉྷི དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཛ་ནི་ཏཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཡེ་ན ཙ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བཱ་ཧི་རཾ པ་ན རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ.

པ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཀ་ཐཱ, ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ མ་ནྟ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཏེ་སཾ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ རཱུ་པེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ ཛ་ཧཱ་པ་ནཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ བཱ་ཧི་ར་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མྤི དེ་ས་ནཱ་བ་ལ་སི་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏཱ་པི སི་ཡཱ.

ཨ་པི་ཙ ཏེ་སཾ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ རཱུ་པ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷོ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཝ་བོ་དྷོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. སོ ཧི ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི ཏ་ནྣི་པྥཱ་ད་ན་པ་རཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཉྷི དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཕ་ལཾ, ཏཾ ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ དེ་ས་ཀཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏ་ཐཱ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནི་ཝ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་སྶ་ཏཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ནི་རཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྨཱ་ཝཱ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ན་ནཾ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མཱ་རོ་པ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ནཾ ས་གྒ་མ་གྒ་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ‘‘མུ་ཏྟོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་རི་མ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་མཱ་ར་མ་ནོ་ར་ཐ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་དྷ་མྨ་ནི་མྨ་ཐ་ནཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི་པི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཡ་ཐཱ ཏེ པུ་གྒ་ལཱ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ད་ཉྙེ ཙ ས་ཀྐཱ་ཡ་ག་རུ་ཀཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྨིཾ ཨ་ལླཱི་ནཱ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་རི་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་རཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝི་མུ་ཁཱ ཙ བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑེ་སི་ནོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ.

པི་ཎྜ་ཏྟཱ ཙེ་ཏྠ རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཙ་ཏུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱུ་པཱ་ཡོ ཨཱ་ས་ཝོ་གྷཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྒ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ཧཱ་ན་ཏྟ་ཡ་དཱི་པ་ནཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ན སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙ ས་བྦེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ. ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་དོ, དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, མ་གྒ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཕ་ལཾ. ཡ་ཉྷི དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏཾ ཕ་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་ད་ཏྠཾ ཧི་དཾ སུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ན པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ ཨུ་པཱ་ཡོ. པུ་རི་ས་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ་ན་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཉྙ་རཱུ་པཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ཧི ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ. ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎེ –

‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ, ནི་སྶ་ར་ཎ་མྤི ཙ ཕ་ལཾ ཨུ་པཱ་ཡོ ཙ;

ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཡོ་གཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

དེ་སཱི་ཡ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ཏྠོ་ཏི དེ་ས་ནཱ, དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ དེ་ས་ནཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙེ་པི ཧཱ་རཱ དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ནོ ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཧཱ་རོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཧ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ་པ་རེ. ན ཧི ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་དི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ར་ཧི་ཏཱ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠི. ཀིཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ནྟི? ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཡ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ན ཙ ས་རཱུ་པེ་ན, ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཧཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

ས་ཡཾ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘ཨ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་ས་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཙ ‘‘ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ན་ཏོ ཏ་ད་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ས་བྷཱ་གི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘པུ་རི་ས་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏྠི་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་ཙ་ཡ་ཏོ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ. ཝི་ཙཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ པ་ད་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ་ཏི ཝི་ཙ་ཡོ, ཝི་ཙི་ཏི ཨེ་ཝ ཝཱ ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ཙ་ཡོ. པ་ད་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝི་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏ་ཉྩ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཉྩ, སུ་ཏྟ་སྶ ཡཱ ཙ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི;

སུ་ཏྟ་སྶ ཡོ པ་ཝི་ཙ་ཡོ, ཧཱ་རོ ཝི་ཙ་ཡོ་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་རཱུ་པཱ་བྷི་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ས་བྦེ་སཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ, ཡཱ བྷཱུ་མཱི ཡོ ཙ གོ་ཙ་རོ ཏེ་སཾ;

ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟི་པ་རི་ཀྑཱ, ཧཱ་རོ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཡུ་ཏྟཱིཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི སཱ་དྷ་ན་ཡུ་ཏྟི, ཨི་དྷ པ་ན ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཡུ་ཏྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི ཡ་ཐཱ. ཡུ་ཏྟི་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ ཡུ་ཏྟི.

ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨོ་ལོ་ཀི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ ས་བྦ་སྶ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ པ་རི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ པ་ན ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཡོ་ནི་སོ ཨོ་ལོ་ཀི་ཡ་མཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ས་མྨོ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་ཏི ས་བྦཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ པ་ན ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ན་ཡོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན སཱི་ལ་སྶ ཨ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ པཱ་མོ་ཛྫ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ནེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ. སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨེ ཏེ་ས་ཉྩ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –

‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཛི་ནོ, ཏ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་སྶ ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ;

ཨི་ཏི ཡཱ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ, ཨེ་སོ ཧཱ་རོ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ་ཏི་ཨཱ་དི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཀ་རཱུ་པནྟི ཙ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ནྣ་མྤི བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟནྟི མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ནྣ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ. ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎོ. སུ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏེ ཝི་ཡ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, སོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཝུ་ཏྟ་མྷི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ, ཡེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀེ་ཙི;

ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི ས་བྦེ, སོ ཧཱ་རོ ལ་ཀྑ་ཎོ ནཱ་མཱ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ནི་དཱ་ནེ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ རཱུ་པ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨི་མེ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ རཱུ་པེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་སྨི་མྤི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ས་བྦ་སོ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩེ་ཡྻུཾ, པ་རེ ཙ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནི་དཱ་ན་པ་དཱ་ནཾ ‘‘ནཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ.

པ་ད་པ་ད་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་དེ་ས་ནཱ་ནི་ཀྑེ་པ་སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ས་ནྡྷི. ཏ་ཏྠ པ་ད་སྶ པ་ད་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ས་ནྡྷི. པ་ད་ཏྠ་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ཏྠ་ས་ནྡྷི, ཡོ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཙ པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི, ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཏི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དེ་ས་ནཱ་ནི་ཀྑེ་པ་ས་ནྡྷི ཙ་ཏུ་ནྣཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨི་ད་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟཱ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་སཾ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་རཱུ་པཱ་བྷི་རཱ་མཱ, ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་ས་སྶ རཱུ་པེ ས་ཏྟཱ གི་དྡྷཱ ག་དྷི་ཏཱ ལ་གྒཱ ལ་གྒི་ཏཱ ཨཱ་ས་ཏྟཱ, སཱ ཙ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཏྟི དུ་བྦི་ཝེ་ཙ་ནཱི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་སོ ཨི་ཏྠི་ཡཱ རཱུ་པེ, ཏ་ཏྠ ཙ ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒོ ག་རུ་ཏ་རོ ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༣) པུ་ཊྛོ ‘‘ཨ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ རཱུ་པེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཧཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་སི. ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དི རེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི. ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ས་ན་ནྟ་རེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ནཾ, ཨ་ཡ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི. སཱ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ‘‘ཡེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ རཱུ་པཱ ཨི་ཊྛཱ ཀ་ནྟཱ མ་ནཱ་པཱ པི་ཡ་རཱུ་པཱ ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ ར་ཛ་ནཱི་ཡཱ, ཏ་ཉྩེ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏོ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ནེ་ཀེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༡༡༨) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པེ མ་ཉྙ་ཏི, རཱུ་པེ་སུ མ་ཉྙ་ཏི, རཱུ་པ་ཏོ མ་ཉྙ་ཏི, རཱུ་པཾ ‘མེ’ཏི མ་ཉྙ་ཏི. རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རཱ་ཛ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཛ་ཧཾ ཨ་བྷ་བྦོ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༡༡༢) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི དེ་ས་ནཱ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ. ཝི་ཡཱུ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཝི་བྷཱ་གེ་ན པི་ཎྜཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཏི བྱཱུ་ཧོ, ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྱཱུ་ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱ བྱཱུ་ཧོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ. ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝི་བྷཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ནེ་རུ་ཏྟ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཐ དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྩ;

པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི, ཨེ་སོ ཧཱ་རོ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ…པེ… ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དཱི་པི་ཏོ. ཡཾ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ པ་རི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏཱ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ན་ཝ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀཾ ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྩ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཧཱ་རོ. ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ནྟི ཨཱ་ཝ་ཊྚོ. དེ་ས་ནཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་གཱ་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཨེ་ཀ་མྷི པ་ད་ཊྛཱ་ནེ, པ་རི་ཡེ་ས་ཏི སེ་ས་ཀཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ;

ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ, ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

རཱུ་པཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཊྛཾ ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨ་ནི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཨི་ཊྛཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཙི་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི. ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི. སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨེ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ བྷཱུ་མི་ཏོ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, བྷཱུ་མི་ཉྩ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ཡཾ ཧཱ་རོ;

སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཙ ནེ་ཡྻོ ཝི་བྷ་ཏྟཱི’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ, ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ན པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི སུ་སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ སཱི་ལེ་སུ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝཱ ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟོ. ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི པ་རི་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ, ནི་དྡི་ཊྛེ བྷཱ་ཝི་ཏེ པ་ཧཱི་ནེ ཙ;

པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ, ཧཱ་རོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མཱ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙཾ པ་རཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. རཱུ་པཾ ཝ་ཎྞཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨོ་ལོ་ཀེ་སྶཱ་མི ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠཾ ཨི་མཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་རི་ས་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ མ་ནོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁེ་པེ་ཏྭཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏི་ཊྛ་ཏི དྷ་ར་ཏི ཋཱ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏྠཱི ནཱ་རཱི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཧཱ་རོ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝཱ ཝི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཏུ, སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ;

ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟ་ཝི་དཱུ, ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

རཱུ་པཾ ཀཱ་ལ༹་སཱ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. པུ་རི་སོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟོ. ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ‘‘པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ཉཱ་པཱི་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཨེ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨེ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ, པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཝི་དྷཱ་ཧི དེ་སེ་ཏི;

སོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཉེ་ཡྻོ, པ་ཉྙ་ཏྟཱི ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི་རུ་པྤ་ན་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ རཱུ་པ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ, ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ པ་ན དུ་ཀྑ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་སྶཱ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ཙ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ཧི་པི ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ཧཱ་རོ. ཨོ་ཏཱ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨོ་ཏ་ར་ཎོ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་མུ་ཁེ་ན སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡོ ཙ པ་ཊི་ཙྩུ་པྤཱ་དོ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཁ་ནྡྷཱ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ;

ཨེ་ཏེ་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཏི ཡོ, ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི ཨཱ་ར་མྦྷོ. ཨེ་ཝཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི པ་ད་སུ་དྡྷི, ན པ་ན ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི. ཡ་ཐ་ཡི་དནྟི་ཨཱ་དི པ་ད་སུ་དྡྷི ཙེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ. སོ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ས་མཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟེ པ་ད་པ་ད་ཏྠ་པ་ཉྷཱ་ར་མྦྷཱ་ཏི སོ་དྷ་ནོ. སུ་ཏྟེ པ་ད་པ་ད་ཏྠ་པ་ཉྷཱ་ར་མྦྷཱ་ནཾ སོ་དྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་མྷི པ་ཉྷེ, གཱ་ཐཱ་ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཡ་མཱ་ར་བྦྷ;

སུ་དྡྷཱ་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཀྑཱ, ཧཱ་རོ སོ སོ་དྷ་ནོ ནཱ་མཱ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཨ་ཉྙནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤཱིཏི ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐ་ཡི་དནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏྠི་རཱུ་པནྟི ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ. ཨ་དྷི་ཊྛཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཝི་ནཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ. སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ, ཡེ་པི ཙ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛཱ;

ཏེ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་སོ ཧཱ་རོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཙ ཧེ་ཏུ. ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ད་ཡོ. ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧཱ་རོ. པ་རི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི ཕ་ལ་ནྟི པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཧེ་ཏུ པ་ཙྩ་ཡོ ཙ. པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཧཱ་རོ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་རོ. སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཡཾ དྷ་མྨཾ, ཛ་ན་ཡ་ནྟི་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པ་ར་མྤ་ར་ཏོ;

ཧེ་ཏུ་མ་ཝ་ཀ་ཌྜྷ་ཡི་ཏྭཱ, ཨེ་སོ ཧཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡི་ཀཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཏཱ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏཱ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཡ རཱུ་པ་མ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པཾ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མ་ཐོ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ས་མ་ཐ་སྶ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཕ་ལ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཱ རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོ. ས་མཱ་རོ་པཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན དྷ་མྨཱ་ཏི ས་མཱ་རོ་པ་ནོ. སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཡཾ མཱུ་ལཱ, ཡེ ཙེ་ཀ་ཏྠཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ མུ་ནི་ནཱ;

ཏེ ས་མཱ་རོ་པ་ཡི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ས ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ –

‘‘དེ་ས་ནཱ ཝི་ཙ་ཡོ ཡུ་ཏྟི, པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཙ ལ་ཀྑ་ཎོ;

ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཙ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ, ཝི་བྷ་ཏྟི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནོ.

ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ཙ སོ་དྷ་ནོ;

ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ས་མཱ་རོ་པ་ནོ སོ་ལ༹་སོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༡ ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར) –

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སཾ་ས་ཡ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ཏི ཧཱ་རཱ. ཧ་ར་ནྟི ཝཱ ས་ཡཾ ཏཱ་ནི, ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཧཱ་རཱ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཧཱ་རཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧཱ་རཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཧཱ་རཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཏ་ནཱ་ཝ་ལི་ས་མཱུ་ཧོ ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ར་ཏ་ན་ས་མྥ་སྶེ་ཧི ས་མུ་པ་ཛ་ནི་ཡ་མཱ་ན་ཧི་ལཱ་ད་སུ་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པ་བྷོ་གི་ཛ་ན་ས་རཱི་ར་ས་ནྟཱ་པཾ ནི་དཱ་གྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱུ་པ་ཛ་ནི་ཏཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏེ་པི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་པ་ར་མ་ཏྠ་ར་ཏ་ན་པྤ་བ་ནྡྷཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་པ་ར་མ་ཏྠ་ར་ཏ་ནཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་མུ་པྤཱ་དི་ཡ་མཱ་ན་ནི་བྦུ་ཏི་སུ་ཁཱ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཛ་ན་ཧ་ད་ཡ་པ་རི་ཏཱ་པཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཧཱ་ར་ཡ་ནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཨ་པ་ག་མཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཧཱ་རཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སོ་ཏུ་ཛ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ར་མ་ཎ་ཏོ ཙ ཧཱ་རཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘བྷ་ཝེ་སུ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༤; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ).

ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ན ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ན་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻ་མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་མ་ད་པྤ་མཱ་ད་པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཨ་ཧི་རི་ཀ་ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ་མ་ཀྑ་པ་ལཱ༹་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ- སཱ་ར་མྦྷ་དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ཨ་མཱ་ཡཱ་ཨ་སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ. ཏ་ཐཱ ས་མ་ཐ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི. ཡོ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ན་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཡོ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་མྤི ཙ, ས་མ་ཐེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཡོ ནེ་ཏི;

ས་ཙྩེ་ཧི ཡོ་ཛ་ཡི་ཏྭཱ, ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ. ཡ་ཐཱ ཧི ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ནྡི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་མོ་ད་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ.

ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཏ་ཎྷཱ ལོ་བྷོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ལོ་ཧི་ཏེ ས་ཏི པུ་བྦོ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ དོ་སོ ཨི་ཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ག་ཧི་ཏེ་ཧི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨི་དྷཱ་པི ལོ་བྷོ ས་བྦཱ་ནི ཝཱ སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏཱི་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་ས་མ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཏཱི་ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ས་མ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི. ཡོ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཡཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་ན་ཡོ ནཱ་མ. ཏཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑེ པུ་ཀྑ་ལོ སོ་བྷ་ནོ་ཏི ཏི་པུ་ཀྑ་ལོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ས་མཱུ་ལེ་ཧི,

ནེ་ཏི ཀུ་ས་ལེ ཙ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི;

བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ,

ཏི་པུ་ཀྑ་ལཾ ཏཾ ན་ཡཾ ཨཱ་ཧཱུ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི, དུ་ཀྑེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཙ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི, ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སི་དྡྷེ་ཧི ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི སི་དྡྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི.

ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? དུ་ཝི་དྷོ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ མུ་དི་ནྡྲི་ཡོ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡོ་ཏི, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མོ ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་གྒཱ་ཧཱི ས་ཏི་བ་ལེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. དུ་ཏི་ཡོ ཨ་སུ་ཁེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་གྒཱ་ཧཱི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༦; ཨ. ནི. ༤.༡༤; ༦.༥༨) ཝུ་ཏྟེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧཱི ས་མ་ཐ་བ་ལེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ན་ཝ་ཉྩི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟོ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཝཱ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་ས་མ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ཙ་ཏུ་རཱ་ས་ཝོ་གྷ་ཡོ་ག་ག་ནྠ་ཨ་ག་ཏི་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ལླ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨ་ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི. ཡོ ཧི སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ས་ཀ་ལ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཡཾ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏོ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡོ ནེ་ཏི ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི,

ཀི་ལེ་སེ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨེ;

ཨེ་ཏཾ ན་ཡཾ ན་ཡ་ཝི་དཱུ,

སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཾ ཨཱ་ཧཱུ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ན་ཛ་ཝ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན སཱི་ཧོ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྶ ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཾ དེ་ས་ནཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏོ སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏོ, ན་ཡོ. བ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་དཱི་པ་ན་ཏོ ཝཱ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ན་ཡོ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏོ. བ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལཾ, ད་ས་བ་ལཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝཱ.

ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི་ཡཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་དྭ་ཡཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཏྟ་ཡ་དི་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཙ་ནཾ དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཧི ཡེ,

ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ ཝུ་ཏྟཱ;

མ་ན་སཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏེ,