༢. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་མྤཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཡཾ དྷ་མྨ་ས་དྡོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ཏ་ད་གྒེ་ན ནི་སྶ་ཏྟ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ནི་སྶ་ཏྟ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟནྟི དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཝཱ སི་ཡཱ. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་བྷ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨི་ཊྛ་ཉྷི ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ. བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཝེ་པུ་ལླཱ་ཡཱཏི ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛཱ་ཏོ ནི་ཛྫཱ་ཏོ. སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཀཱ་མེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོཏི ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཚ་ནྡོ, ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡོ ན དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡོ. ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་མོ ཨེ་ཝ རཱ་གོ ཀཱ་མ་རཱ་གོ. ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་མོ ཨེ་ཝ ན་ནྡཱི་ཏི ཀཱ་མ་ན་ནྡཱི. ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘‘ཀཱ་མ་སྣེ་ཧོ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཀཱ་མ་མུ་ཙྪཱ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ སི་ནེ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་སྣེ་ཧོ, པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ, མུ་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་མུ་ཙྪཱ, གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ, སོཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ. ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠེ་ཝ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ.
ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏཾ ཨ་ཏི་སཾ་ཁི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ. སོ ཧི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏོ. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཙ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ. ན ཧི ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ན མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ཙུ་དྡ་ས མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ག་མི་ཀ-ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་བྷ་ཏྟ་གྒ- པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ- ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ-ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༥) ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ, ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ཙ་ངྐ་མེ ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༡) ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཚ་ས་ཊྛི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ, མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ་ན, མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧེ་ན, མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀེ་ན, ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་རེ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎི་ཏཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… པི་ཊྛི་པ་རི་ཀ་མྨཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥༡) ཙ ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭཱ་སཱི་ཏི ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཙུ་དྡ་ས མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙཱ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨི་མཱ་ནི ཨ་བྷི་ཎྷཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀི་ལེ་སོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི ས་བྦ་དཱ ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་ཝ་ཊ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རནྟི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ས་ཏི་ཝོ་སྶ་གྒནྟི ས་ཏི་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ས་ཏི་ཝི་ར་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ པི-ས་དྡོ.
ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན. པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ག་ནྠ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཁ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ག་ནྠཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ. ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶཱཏི པཱ་ལི༹ཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ. དེ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ. པ་ཀཱ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟ་སྶ. ཀི་ལེ་སོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ག་ནྠ་ཀ་མྨེ་སུ་ཡེ་ཝ བྱཱ་ཝ་ཊ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ པི-ས་དྡོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི.
དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རོ ཧོ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི ‘‘ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎེ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡཱ བ་ཧུ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶཱཏི ཛྷཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶཱཏི ཨ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ. བྷ་སྶཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ནི་དྡཱ་ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་ཏྟ་སུ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཁ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི-པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ ས་ཏྟ. ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏོ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༧༤༡) ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡཱཏི པུ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛྷཱ་ནེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ. ཛཱ་ཏོཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ཏོཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙ ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་སྶཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནི་རུ་དྡྷེ ཙ ཏ་སྨིཾ པུ་ན ཨ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ན་བྷཱ་ཝོ རཱ་སི་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ས་ཀིཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏནྟི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནི་རུ་དྡྷོ ཙ སྭེ་ཝ པུ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡནྟི རཱ་ག་ཛ་ན་ཀཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨི་དྷ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནི་ཙྩེ ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ས་ཙྩ་ཝི་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་ནཱཏི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྶ ཧི ཝ་སེ་ན སཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བྷོ་གོ. ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ. ཏ་དེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཨུ་པྤ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ བྷ་ཏྟ་བྱཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡཱཏི བྷ་ཏྟ་སྶ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟི ཝི་ཡ, ཙི་ཏྟ་སྶ བྱཱ་པ་ཛྫ་ནནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཛ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཏེ་ན ཙི་ཏྟཾ པཱུ་ཏི་ཀུ་མྨཱ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི བྱཱ་པཱ་དོ. པ་ཊི་གྷོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པ་ཊི་གྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ཊི་གྷ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་གྷ་སྶ་པི པ་ཊི་གྷཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ་པི ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ.
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཐི་ན་ཏཱ ཐི་ནཾ, ས་པྤི་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ གྷ་ན་བྷཱ་ཝོ བ་དྡྷ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ་དྷ་ཏཱི་ཏི མི་དྡྷཾ, ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༢) ཐི་ན་སྶ, ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༣) ཙ མི་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཐི་ནཾ, ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ མི་དྡྷ’’ནྟི. ས་ཏི་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་སོ སི་ཡཱ, ཡཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་པི་མི་དྡྷ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཀྑི་ད་ལཱ་ནཾ པ་ཙ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀོ, པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ནཾ. ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝོ. གི་ལཱ་ནོ ཧི ཨ་ཀ་ལྱ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ན་ཡེ་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཀ་ལྱ་ཀོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༥༡). ཀཱ་ལཾ ཁ་མ་ཏཱི་ཏི ཧི ཀ་ལྱཾ, ཨ་རོ་ག་ཏཱ, ཏ་སྶཾ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཀ་ལྱ་ཀོ, ན ཀ་ལྱ་ཀོ ཨ་ཀ་ལྱ་ཀོ. ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏོ་ཝ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ་ཀཱ་རོ. ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱཏི ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ རུ་ཀྑེ ཝ་གྒུ་ལི ཝི་ཡ ཁཱི་ལེ ལ་གྒི་ཏ་ཕཱ་ཎི་ཏ་ཝཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཙ ཨོ་ལཱི་ཡ་ཏི ལ་མྦ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. མེ་གྷོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨོ་ན་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ནཱ་ཧོ. ཨོ་ན་ཡ྄ཧ་ཏཱིཏི ཙ ཚཱ་དེ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྠ་ར་ཏི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན ཨོ་ནཱ་ཧོ་ཏི པ་རི་ཡོ་ནཱ་ཧོ. ཨ་ར་ཏིཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༨༥༦) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ པ་ནྟེ་སཱུཏི དཱུ་རེ་སུ, ཝི་ཝི་ཏྟེ་སུ ཝཱ. ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སཱུཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་ར་ཏཱིཏི ར་ཏི་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ར་ཏི་ཏཱཏི ཨ་ར་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཱིཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ནཱཏི ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནཱ་ཀཱ་རོ. པ་རི་ཏ་སྶི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ, ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཏ་སྶི་ཏཱཏི ཝཱ ཀ་མྤ་ནཱ. ཏ་ནྡཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ, པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ ལཱི་ན་ཏཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ ཏ་ནྡཱི ནཱ་མ, ན རོ་ག་ཨུ་ཏུ་ཛཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་གེ་ལ་ཉྙཾ. ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱཏི ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་ནྡི་མ་ན་ཏཱཏི ཏ་ནྡི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཨ་ལ་ས་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སྱཾ, ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ. ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ན་ཉྷི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛ་མྦྷ་ནཱཏི ཕ་ནྡ་ནཱ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛ་མྦྷ་ནཱ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ. ཨཱ་ན་མ་ནཱཏི པུ་ར་ཏོ ན་མ་ནཱ. ཝི་ན་མ་ནཱཏི པ་ཙྪ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ས་ནྣ་མ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ན་མ་ནཱ. པ་ཎ་མ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏ་པེ་ས་ཀཱ་རོ ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་དྡྷཾ ཋ་པ་ནཱ. བྱཱ་དྷི་ཡ་ཀནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་བྱཱ་དྷི་ཏཱ. ཨི་ཏི ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་བ་དྡྷ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ. བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་སྶཱཏི བྷུ་ཏྟ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཏྟ་མུ་ཙྪཱཏི བྷ་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙཾ. བ་ལ་ཝ་བྷ་ཏྟེ་ན ཧི མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བྷ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ་ཏི བྷ་ཏྟེ་ན ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ. བྷ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི བྷ་ཏྟ་ད་ར་ཐོ. ཏ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡོ ཛཱི་ར་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་ཡ་དུ་ཊྛུ་ལླནྟི བྷ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཾ. ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ལཱི་ནནྟི ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀུ་ཊི་ཏཾ. ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སཱ. ཐི་ནནྟི ས་པྤི་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ གྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཾ. ཐི་ཡ་ནཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. ཐི་ཡི་བྷཱ་ཝོ ཐི་ཡི་ཏ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བ་དྡྷ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན ས་བྦེ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ གི་ལཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱཏི ཨ་ར་ཏི, ཏ་ནྡཱི, ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱ, བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དོ་ཏི ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ. ཡ་དཱ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་ར་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨུ་དྡ་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ. ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ དྷ་མྨཱ, སོ དྷ་མྨོ ཨུ་དྡ་ཙྩཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཏཾ ཀུ་ཀ་ཏཾ, དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཉྩ. ཨ་ཀ་ཏ་མྤི ཧི ཀུ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི ‘‘ཡཾ མ་ཡཱ ན ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཀུ་ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཉྩ ཀུ་ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨི་དྷ ཀུ་ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཏཱ་ཀཱ་རོཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཀཱ་རོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ. ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སུ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ་པི ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཀཱ་རོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོ་ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶེ་ཝ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. སྭེ་ཝ ཙ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོ་ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཙ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཝི་ག་ཏཱ ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཏཱ་ཡ ཀི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ.
༡༦. ཚ་ཊྛེ ཧེ་ཏུཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛ་ན་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ, པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཧེ་ཏུནྟི ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ཙྩ་ཡནྟི ས་ཧ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི ཀི་ལེ་སཾ. ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཝི་ཝ་ཊྚཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཙི་ཏྟཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རོ, གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རེ. ཝ་ཡཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི དཱ་ར་བྷ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝ་ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟོཏི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ. ཨ་ངྒཱ་ར་པ་ཀྐནྟི ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཀ་ངྒཱ་རེ་སུ པ་ཀྐཾ. ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏནྟི བྷི་ཀྑཱུ ག་ར་ཧ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་པེ་ཏ་ཀ་ས་ཏྟོཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པེ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་ས་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ཊནྟི པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཾ. ཡཱ་ཝ དཱ་རུ་ཎནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱ་རུ་ཎཾ. ཝི་པཱ་ཀོ ཀཱི་དི་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཝི་པཱ་ཀོ ཀཱི་དི་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཝི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ. དཱི་པ་ཀ་མི་ག་པ་ཀྑི་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ མི་ག་པ་ཀྑི་ནོ, ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ ནེ་ཏྭཱ ནེ་སཱ་དོ ཏེ་སཾ ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏེ མི་ག་པ་ཀྑི་ནོ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཐེ་རནྟི ཙཱུ་ལ༹་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཾ. ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨི་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་གྒི་པ་པ་ཊི་ཀནྟི ཨ་ཙྩི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་པྥུ་ལི་ངྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶཱཏི ཏ་སྶ མི་ལ་ཀྑ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶཱ ཨ་གྒི་པ་པ་ཊི་ཀཱ་ཡ. པ་ཊི་བ་ལ་སྶཱཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་བ་ལ་སྶ. དུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ནི་སཱ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑཱུ་པ་ནི་སཱ, དུ་ཀྑ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ས་དྡྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྟ་མུ་ཁེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ལཱ་ལ་ཝ་ར་ཎ་ཀནྟི པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫཾ.
ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཐ. ནི་ཀྐ་མ་ཐཱཏི ཀོ་ས་ཛྫ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཐ, ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝཱ པ་ནཱུ་ད་ནཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ཐ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ར་མྦྷ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྦྷོ, ཀོ་ས་ཛྫ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ནི་ཀྐ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེཏི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཏི་ཝི་དྷ་སཱ་ས་ནེ ཡུ་ཉྫ་ཐ ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ཐ. ཨེ་ཝ་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟཱ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ དྷུ་ནཱ་ཐ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཐ. ཏ་ཏྠ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནནྟི –
‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ཏ་ཏི་ཡཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ ཏེ, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཏ་ཎྷཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘པ་ཉྩ་མཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཏེ, ཚ་ཊྛཱ བྷཱི་རཱུ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ས་ཏྟ་མཱི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཏེ, མ་ཀྑོ ཐ་མྦྷོ ཏེ ཨ་ཊྛ་མོ.
‘‘ལཱ་བྷོ སི་ལོ་ཀོ ས་ཀྐཱ་རོ,
མི་ཙྪཱ་ལ་དྡྷོ ཙ ཡོ ཡ་སོ;
ཡོ ཙ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཀྐཾ་སེ,
པ་རེ ཙ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
‘‘ཨེ་སཱ ན་མུ་ཙི ཏེ སེ་ནཱ, ཀ་ཎྷ་སྶཱ་བྷི་པྤ་ཧཱ་རི་ནཱི;
ན ནཾ ཨ་སཱུ་རོ ཛི་ནཱ་ཏི, ཛེ་ཏྭཱ ཙ ལ་བྷ་ཏེ སུ་ཁ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༤༣༨-༤༤༡) –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཀཱ་མཱ་དི་བྷེ་དཾ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ས་ཏྟེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ མོ་ས་ཡ་ནྟི, ཏེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ནྟེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་སུ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ར་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་བྷི་ར་ཏི དུ་ཀྐ་རཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༣༡). ཏ་ཏོ ཏེ པ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ བཱ་དྷ་ཏི, ཏཱ་ཡ བཱ་དྷི་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱ ཙི་ཏྟཾ ཀི་ལ་མ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཀི་ལ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་མ་ན་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠེ་སུ པ་ནྟེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཨུ་ཏྲཱ་ས་ས་ཉྙི་ཏཱ བྷཱི་རུ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨུ་སྶ་ངྐི་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ར་ས་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ‘‘ན སི་ཡཱ ནུ ཁོ ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ་ན མཱ་ན་མ་ཀྑ་ཐ་མྦྷཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་པི ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ལཱ་བྷཱ་དཱི་ཧི མུ་ཙྪི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ མི་ཙྪཱ་ཡ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟི, པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན་ལཱ༹་གཱ་རནྟི ན་ལེ༹་ཧི ཝི་ན་དྡྷ་ཏི་ཎ་ཙྪ་ནྣ་གེ་ཧཾ.
ཝི་ཧ་སྶ་ཏཱིཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏི. ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ. དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶ་ཏི. པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫཱ་ཧནྟི པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫཾ ཨ་ཧ་ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དོ. ཏ་ཏི་ཡཾ ཋཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
ཏི་ཝ་སྶ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏོ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཝ་སྶོ, ཏི་ཝ་སྶོ ཙ སོ བྷི་ཀྑུ ཙཱ་ཏི ཏི་ཝ་སྶ་བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྶ, ཏེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ ཀཱ་ལོ ཏི་ཝ་སྶ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ. ཡ་དཱ སོ ཏི་ཝ་སྶོ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ག་ནྠ་ཀ་མྨནྟི ག་ནྠ་ཝི་ས་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཀ་མྨཾ. པི་ཎྜཱ་པ་ཙི་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ཏེ་མཱ་སཾ དི་ནྣ་པི་ཎྜ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ. པི་ཎྜཱ་པ་ཙི་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ དི་ནྣོ, ཏེ་སཾ ཏ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་མེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི.
མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པཱུ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནོ མ་ཧ་ནྟ་ས་དྡོ, བྷཱུ་ཏཱི་ཏི ཙ ནཱ་མེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཏི་སྶ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ནཱ་མེ་ཀ་དེ་སེ་ན་པི ཝོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ད་ཏྟོ’’ཏི. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱིཏི ཝཱ པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རོ, སོ མ་ཧ་ཏི བྷཱུ་ཏི ཝི་བྷཱུ་ཏི པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ས་མྤ་དཱ ཨ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི. ཚ་ནྣཾ སེ་པ་ཎྞི་ག་ཙྪ་མཱུ་ལནྟི སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཱ་དཱི་ཧི ཚ་ནྣཾ གྷ་ན་ཙྪཱ་ཡཾ སེ་པ་ཎྞི་ག་ཙྪ་མཱུ་ལཾ. ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀེ་སཱ་དི་ཨ་སུ་བྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷིཾ ཝཱ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་སུ་བྷ་ཝི་ས་ཡཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀ་མྨ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨུ་པ་རི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋཱ་ན་ནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ.
ས་ཧ་སྶ་དྭི་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་ག་ཎེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱི་པེ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ. ཀིཾ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱིཏི ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨཱ་ག་ཏོ་སི. ས་བྦེ་སུ ར་ཏྟི་དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ་སུ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོཏི སོ ཀི་ར ཐེ་རོ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱ་ལ༹་ཀེ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ དུ་པ་ཊྚ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ, ས་ངྒྷཱ་ཊི་པཱ་རུ་པ་ན་ཊྛཱ་ནེ, པ་ཏྟ་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ, གཱ་མེ ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ཡཱ་གུ་པཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཐེ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ངྑཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟི, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི. ཨ་ནྟོ་གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ, བྷ་ནྟེ. དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎཱ ཨ་པ་རེ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི. ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ན་ཏྠཾ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏ་དཱ་པི ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི. མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪི་སྶ་ནྟཱི་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སུ ར་ཏྟི་དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ་སུ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་ས་ཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཐཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. བྷ་ནྟེ, ན་ནུ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ལླ་ངྐེ ཨུ་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ལཱ་བྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. མ་ཎི་ཝ་ཎྞེཏི ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཎི་ཝ་ཎྞེ.
གྷ་ཊེ་ནྟ་སྶེ་ཝཱཏི ཝཱ་ཡཱ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎནྟི ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ན་མེ་ཝ ཧེ་སཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ. ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཝཱཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཏི་ལ་ཀོ ཝཱཏི ཁུ་དྡ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི སཱི་ལ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀཱཏི པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ. ལ་དྡྷ་མ་གྒནྟི ལ་དྡྷཱུ་པཱ་ཡཾ, པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ལ་དྡྷཱུ་པ་དེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནི. ཨ་ལཱ་བཱུ་ནེ་ཝ སཱ་ར་དེཏི ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ཧ་ཏཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཨ་ལཱ་བཱུ་ནི ཝི་ཡ. ཀཱ་པོ་ཏ་ཀཱ་ནཱིཏི ཀ་པོ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ་ནི. ཏཱ་ནི དི་སྭཱ་ན ཀཱ ར་ཏཱིཏི ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཊྛཱི་ནི དི་སྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀཱ ནཱ་མ ར་ཏི, ན་ནུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་པི ར་ཏི ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦོ.
ཏ་ད་ངྒེ་ན, ཏ་ད་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཡ་ཉྷི ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏེ་ན དཱི་པེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ངྒེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཧཱ་ན་མི་དཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ ན ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ནི་སེ་དྷ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཡ་ཉྷི ས་སེ་ཝཱ་ལེ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟེ་ན གྷ་ཊེ་ན སེ་ཝཱ་ལ་སྶ ཝི་ཡ ཏེ་ན ཏེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མི་དཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ས་མྨཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ས་མུ་ཙྪེ་དོ, པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ཏི པ་ཧཱ་ནཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཡ་ཉྷི ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐཱ་བྷི་ཧ་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ན པུ་ན ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱ་ན་མི་དཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི, ཕ་ལཾ, སཱ་ཡེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ནྟི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ས་བྦེ ཀི་ལེ་སཱ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ནི་སྶ་ར་ནྟི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཡ་མཱ་ནནྟི པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷཾ ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་ཧཱིཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ནི་མཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ པ་ཀྑི་པ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟཾ, ཀཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་སུ་བྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ, ཨ་སུ་བྷ་མེ་ཝ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་སུ་བྷ་ནི་སྶི་ཏ་མྤི ཧི ཛྷཱ་ནཾ ནི་སྶི་ཏེ ནི་སྶ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་སུ་བྷ་ནྟི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ སཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ནི་ཙྩེ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ཙེ་ཏྠ ཨི་དྷ ཙ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སུ པ་ན ཨ་སུ་བྷེ ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ད་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷེ་སུ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ. བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ནོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷོ་ཛ་ན་ནི་སྶི་ཏཾ པ་ན ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཎཱ་མ་སྶ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་སྶ ཏ་སྶ ཙ ཨུ་ད་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་སུ་བྷ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ ཡོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སོ ཝི་སེ་ས་ཏོ བྷོ་ཛ་ནེ པ་མཱ་ཎ་ཉྙཱུ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཙ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏེ་ཝ. ད་ས་ཝི་དྷ་ཉྷི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏིཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་བྷུ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝེཏི པཱ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཨཱ་ལོ་པེ ཨ་བྷུ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨཱ་ལོ་པཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ས་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཨཱ་ལོ་པེ, བྷུ་ཏྭཱ་ན ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝེ’’ཏི པཱ་ཋཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཎྞི་ཏོ, སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶཱ་ཝཱི.
༡༧. ས་ཏྟ་མེ མི་ཛྫ་ཏི ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མི་ཏྟོ, ཧི་ཏེ་སཱི པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྨིཾ མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ, ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘མེ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པི-ས་དྡོ ཨ་པྤ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨ་པྤ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཡ སུ་ཊྛུ མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་སྶ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣོ མེ་ཏྟཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མེ་ཏྟཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཝ མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ, ས་ཏྟཱ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ, ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་ཏཱ. དོ་ས་མེ་ཏྟཱ་སུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝཱི་མཾ་སཱ ཨི་དྷ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ. མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཨི་དྷ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ. ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ཨ་ཏི་པི་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རི་ཝ་སེ་ན ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཏཱ, སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དེ ཀ་ཏེ ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཀཱ་དི་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཙྪ་གཱ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཾ. ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཨུ་དྡེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཝཱ དྭི་དྷཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་གྒ་ཧོ ཙ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ, པཱ་ཎཱ, བྷཱུ་ཏཱ, པུ་གྒ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷཱ, ཨ་ནཱི་གྷཱ, སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱུ་ཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎཱ མེ་ཏྟཱ. ས་བྦཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ, པུ་རི་སཱ, ཨ་རི་ཡཱ, ཨ་ན་རི་ཡཱ, དེ་ཝཱ, མ་ནུ་སྶཱ, ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ས་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཝཱ, ད་ས་ཧི དི་སཱ་ཧི དི་སཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ད་ས་ཝི་དྷཱ ཙ, ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ དི་སཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་དི་ཨི་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝེ་རཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་སཱི་ཏཱ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏུ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙ ཨོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ. ཏྭཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཀུ་དྡྷོཏི་ཨཱ་དི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་པ་ཧེ་ཎ་ཀཾ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཡ. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེཏི ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡཾ. ཝ་ཏྟ་ནི་ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་གུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ས་དི་སེ.
༡༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊྛ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་སོ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་མ་ཏྟ་སྶ ཀོ་ས་ཛྫ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ ཐཱ་མ་ག་མ་ན་ཉྩ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཀོ་ས་ཛྫ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཐཱ་མ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. པ་ནཱུ་ད་ནཱ་ཡཱཏི ནཱི་ཧ་ར་ཎཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ མ་ཧ་ཏོ པ་ལི་གྷ་སྶ ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ཀ་ཛ་ན་སྶ མ་ཧ་ནྟོ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ‘‘ནི་ཀྐ་མོ ཙེ་ཏ་སོ པ་ལི་གྷུ་གྒྷཱ་ཊ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་པ་ར་ཀྐ་མོ ཨེ་ཝ པ་རེ་ན ཀ་ཏཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚི་ནྡེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ར་ཀྐ་མོ ཙེ་ཏ་སོ བ་ནྡྷ་ན་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨཱ་ར་དྡྷཾ སཾ་སཱ་དྷི་ཏཾ པ་རི་པཱུ་རི་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, ནི་པྥ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡོ, ཨཱ་ར་དྡྷཾ པ་ཊྛ་པི་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་པྤ་སུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ་ཙེ་ཝ པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་དོ་སཱ་པ་ག་ཏནྟི ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི དོ་སེ་ཧི ཨ་པ་ག་ཏཾ. ཙ་ཏུ་དོ་སཱ་པ་ག་ཏ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ན ཙ ཨ་ཏི་ལཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཉྷི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཏི་པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཾ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ངྐོ་ཙཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཏཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ས་ངྐོ་ཙོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་ཏཱ. ཨ་ཏི་པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ བ་ཧི་ཝི་ས་ཊ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནུ་དྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་དེ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཙ་ངྐ་མཱ་དི་ཀཱ་ཡི་ཀ་པྤ་ཡོ་གཱ་ཝ་ཧཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ, ཏ་ད་ཉྙཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ. ར་ཏྟི་དི་ཝ་སྶ པ་ཉྩ ཀོ་ཊྛཱ་སེཏི པུ་བྦ་ཎྷ་སཱ་ཡ་ནྷ་པ་ཋ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཉྩ ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ ཝཱི་རི་ཡཾ. མི་ལ་ཀྑ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ མ་ཧཱ་སཱི་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཏྠུ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ.
པཱི་ཏི་མ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སོ ཀི་ར གི་ཧི་ཀཱ་ལེ མ་ལླ་ཡུ་དྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ ཏཱི་སུ ར་ཛྫེ་སུ པ་ཊཱ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་ག་མྨ རཱ་ཛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ར་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ལ་ཉྩ་ཀཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་དྭཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ཐ, ཏཾ ཝོ པ་ཧཱི་ནཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༣༣-༣༤; ༤.༡༠༢; མ. ནི. ༡.༢༤༧) ན་ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཝ་གྒཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ནེ་ཝ ཀི་ར རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ནོ, ན ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི. སོ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏིཾ་ས བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ར་ཝཱ་ལི་ཡ་ཨ་ངྒ་ཎཾ ག་ནྟྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི. པཱ་དེ་སུ ཨ་ཝ་ཧ་ནྟེ་སུ ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི ཙ་ངྐ་མ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ ར་ཏྟིཾ ཨེ་ཀོ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀོ ‘‘མི་གོ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པ་ཧ་རི, ས་ཏྟི ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཏཱ. སོ ཏཾ ས་ཏྟིཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཧཱ་ར་མུ་ཁཱ་ནི ཏི་ཎ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ པཱུ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏ་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི –
‘‘བྷཱ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ, ས་བྦ་ལོ་ཀ་གྒ་ཝཱ་དི་ནོ;
ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་དཾ རཱུ་པཾ, ཏཾ ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦);
‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་དྷ་མྨི་ནོ;
ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ སུ་ཁོ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦; ཐེ་ར་གཱ. ༡༡༦༨);
ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་པུ་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ་པི ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར ཏི་སྶོ ནཱ་མ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་པུ་ཏྟོ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་ཡོ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏུ་བྷ་རི་ཡཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཐཱ’’ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཙོ་རེ པེ་སེ་སི, ཏེ ག་ནྟྭཱ ཐེ་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི? ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱ་ཏི. པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ མེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཛྫེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ དེ་ཐཱ་ཏི. ཀོ ཏེ, ས་མ་ཎ, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཐེ་རོ མ་ཧ་ནྟཾ པཱ་སཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱུ་རུ་ཊྛཱི་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ན་སཱི་སེ ཨ་གྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫིཾ་སུ. ཐེ་ར་སྶ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི –
‘‘ཨུ་བྷོ པཱ་དཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ, ས་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མི ཝོ ཨ་ཧཾ;
ཨ་ཊྚི་ཡཱ་མི ཧ་རཱ་ཡཱ་མི, ས་རཱ་ག་མ་ར་ཎཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ་ན, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་པ་སྶི་སཾ;
ས་མྤ་ཏྟེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མྷི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༠; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦);
ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷུ་ཏྟེ ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀེ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷུ་ཏྟེ ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ…པེ… ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དི་ཝཱ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀནྟི དི་ཝཱ ག་ཧི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཾ ར་ཏྟི་ཡཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་སྶི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པཱི’’ཏི.
༡༩. ན་ཝ་མེ ཛྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཛྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་ར་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ག་མ་ནེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མྤི ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཱ་དི་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝི་ཀྑེ་པོ ན ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝི་དྷི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་ཀྑེ་པོ ཙ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཉྩ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ད་གྒེ་ན བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ཝི་ན་ཡ་པྤ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཧི་པི ཏཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝུ་དྡྷ་སེ་ཝི་ཏཱ ཙ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་ར་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀཱ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝུ་དྡྷ་ཏཾ པ་ན ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ཀཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ཀྑེ་པོ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་བ་ཧུ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛཱ.
༢༠. ད་ས་མེ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི…པེ… ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཀཱ་མཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ཧི ས་བྦཱ་པི ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ སེ་ས་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་བ་ཧུ་ལ་སྶ་པཱི’’ཏི. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷེ་ཧི ‘‘ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ཝི་ན་ཡེ པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༠༨; ཝི་བྷ. ༩༡༥) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ན་ཡེ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ་པཱི’’ཏི. ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡ་ས་དྡྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་སྶཱཏི ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ན་ས་དྡྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་དྷི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བ་ཧུ་ལ་སྶ. ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཉྩ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཏཾ་ནི་ནྣ་པོ་ཎ་ཏཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཙེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏ་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི.
ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.