༡༨. ཨ་པ་ར་ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༨༢. ཨི་ད་མྤི སུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཙཱུ་ལ༹་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་སུ་ཏྟཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཙཱུ་ལ༹་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་སུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཏཱ་ཝ་མ་ཧ་ནྟོ ཝི་པཱ་ཀོ ད་སྶི་ཏོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠཱིཏི ཝི་པཱ་ཀེ ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱཏི ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི་པི པ་ཋ་མཾ, པ་ཋ་མཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ པ་ན ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཧི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟོ་པི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་དིཾ པཱ་པེ་ནྟོ་པི, ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ་པི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཨེ་ཝ. པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ཊྛེ་ན པ་ན པ་ཋ་མཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ. ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ མ་གྒེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཏ་གྒ་ཏ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ མ་གྒོ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཕ་ལཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་གྒོ་པི. ཨེ་ཝ་མྤི་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཨ་རི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ. སེ་སཾ ཝི་སེ་སཾ, ཨ་རི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༣༨༦-༣༨༧. ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎནྟི ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ཙེ་ཏོ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ མེ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་ཏཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝ་ཊྚཾ ཧོ་ནྟི ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཊྚ་པཱ་དཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ནྟི.

༣༩༠. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀེ་སཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷེཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པྤ་བྷེ་དེ. ཀཱ་ཡེཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡ་ར་ཐ་ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡཱུ་པཱ་ད་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ ‘‘ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཙི་ཏྟེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡནྟི ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ པུ་ན ཀཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱུ་ཙི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཧི ཝ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ. ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠ སི་ཏཱ, ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་པི ཨཱ་པ་ནྣེ ན ཀཱ་ཡེ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝཱ. ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་ཡེ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ནཱ་པི ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནུ་པ་སྶཱི. ཡོ་པི ཙེ་ཏྠ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཀོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀཱ་ཡོ, ཀ་ཏྠ་པི ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་ཐ ཁོ ར་ཐ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ནཱ་ག་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ཝི་ཡ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫ་ཀོ རི་ཏྟ་མུ་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ཀོ ཝི་ཡ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ད་སྶ་ནེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ དི་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི.

ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷཱ. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་སྶཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ. ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཀི་ལེ་སེ ཨཱ་ཏ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པོ, ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཡ་དི་པི ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི, ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ. ཨཱ་ཏ་པ་ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ས་དྡོ་པི ཝཱི་རི་ཡེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་དཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཏཱ་པོ་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ནཱ་མཾ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱི་ཀཱ་རོ པ་སཾ་སཱ་ཡ ཨ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ཏི…པེ… ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ’’ཏི. ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷེ་ན…པེ… ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ས་མྨཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ སཱ་མ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཛཱ་ནེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀཱ་ཡོ ཙ ཨི་དྷ ལུ་ཛྫ་ན་པྤ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ལོ་ཀེ’’ཏི. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་ཏ་ཎྷནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ, དོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྱཱ་པཱ་དོ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་དྷ་མྨ་དྭ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་སེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་སྶ, དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ ཝི་རོ་དྷ་སྶ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཙ ཀཱ་ཡེ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ, དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡེ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སུ་བྷ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀྑེ་པ་སྶ, དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡེ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་སུ་བྷཱ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཡོ་གཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ག་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཙ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡོ་གཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཨེ་ས, ཡ་དི་དཾ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧོ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཀྑེ་པ་བྷཱུ་ཏཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཙ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཙེ་ས ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧོ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པ་ཀྑི་པ་ནྟོ བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཨ་ན་པ་ནེ་ནྟོ ཡོ་ག་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སུ་དྡྷ་རཱུ་པ་ས་མྨ་ས་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ.

སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་སཱ་མི་ས་ནི་རཱ་མི་ས་བྷེ་དཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ. ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཀཱ་ཡ་ཉྩ ལ་དྡྷ་སྶཱ་དེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཊྛུ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཁ་ན་ཏི ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་བཱ་དྷ་ནྟི སུ་ཁཱ, སུ་ཀ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝཱ སུ་ཁཱ. དུ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཀཱ་ཡ་ཉྩ པཱི་ལེ༹་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཊྛུ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཁ་ན་ཏི ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ སཱ་ཏ་ནྟི དུ་ཀྑཱ, དུ་ཀྐ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝཱ དུ་ཀྑཱ. དུ་ཀྑ་སུ་ཁ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝེ་དི་ཡ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ. ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ. སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཝཱ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཧཾ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀཱ་པི དཱ་ར་ཀཱ ཐ་ཉྙ་པི་ཝ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱ’’ཏི པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ན པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྷི ཛཱ་ན་ནཾ ས་ཏྟུ་པ་ལ་དྡྷིཾ ན ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ན ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ ཛཱ་ན་ནཾ ས་ཏྟུ་པ་ལ་དྡྷིཾ ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ‘‘ཀོ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ, ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཀོ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི? ན ཀོ་ཙི ས་ཏྟོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ཝེ་དི་ཡ་ཏི. ཀ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི? ན ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏྟ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི? ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ པ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ས ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘‘ཏཾ ཏཾ སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཱ་དིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘ཨ་ཧཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཱ་དིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཨེ་ས ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ན ཡཱ པུ་བྦེ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མི་སྶཱ ཙ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ཋ་མཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡཱ་མཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

སཱ་མི་སཾ ཝཱ སུ་ཁནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་སྨཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཱ ནཱ་མ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཨཱ་མི་སེ་ཧཱི་ཏི སཱ་མི་སཱ, ཏ་སྨཱ སཱ་མི་སཱ སུ་ཁཱ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་མི་ས་ནི་སྶི་ཏཱ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཚ་གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ་མི་སཱ དུ་ཀྑཱ ནཱ་མ ཚ་གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ དོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཙ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནཱ་ནུ་བྷ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཱ དོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་རཱ་མི་སཱ སུ་ཁཱ ནཱ་མ ཚ་ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཙ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏཱ མེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ནི་རཱ་མི་སཱ དུ་ཀྑཱ ནཱ་མ ཚ་ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ དོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ པ་ན ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ པི་ཧཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ད་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨི་མ་མྤི པ་ཀྑཾ ཨི་མ་མྤི མཱ་སཾ ཨི་མ་མྤི སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི’’ནྟི ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ དོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ.

སཱ་མི་སཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ནཱ་མ ཚ་གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཙ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་ཀེ ནི་ལཱི་ན་མ་ཀྑི་ཀཱ ཝི་ཡ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལ་གྒཱ ལ་གྒི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ. ནི་རཱ་མི་སཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ནཱ་མ ཚ་ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ པ་ན ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཨི་ཊྛེ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟ་སྶ, ཨ་ནི་ཊྛེ ཨ་དུ་སྶ་ནྟ་སྶ, ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ་ན ཨ་མུ་ཡ྄ཧ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟནྟི མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ལུ་ཛྫ་ན་པྤ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན སཱ ཝེ་ད་ནཱ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏེཏི ‘‘ས་རཱ་གཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ…པེ… ས་དོ་སཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཝཱི་ཏ་དོ་སཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ས་མོ་ཧཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཝཱི་ཏ་མོ་ཧཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, སཾ་ཁི་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༨༡; མ. ནི. ༡.༡༡༤) ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏེ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ ཙི་ཏྟེ.

ཏ་ཏྠ ས་རཱ་གནྟི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཾ. ཝཱི་ཏ་རཱ་གནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་མྨ་ས་ནཾ ན དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཨེ་ཀ་པ་དེ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ནེ་ཝ པུ་རི་མ་པ་དཾ, ན པ་ཙྪི་མ་པ་དཾ བྷ་ཛ་ནྟི. ས་དོ་སནྟི དུ་ཝི་དྷཾ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ. ཝཱི་ཏ་དོ་སནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ. སེ་སཱ་ནི ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ནེ་ཝ པུ་རི་མ་པ་དཾ, ན པ་ཙྪི་མ་པ་དཾ བྷ་ཛ་ནྟི. ས་མོ་ཧནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན མོ་ཧོ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ སེ་སཱ་ནི་པི ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨི་མ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཧི དུ་ཀེ དྭཱ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣཱ་ནཱི་ཏི. ཝཱི་ཏ་མོ་ཧནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ.

སཾ་ཁི་ཏྟནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ས་ངྐུ་ཙི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ངྐོ་ཙ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཝི་ཀྑི་ཏྟནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ. ཨེ་ཏ་ཉྷི པ་ས་ཊ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. མ་ཧ་གྒ་ཏནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཉྩ. ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ས་ཨུ་ཏྟ་རནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཉྩ. ཏ་ཏྲཱ་པི ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝ. ས་མཱ་ཧི་ཏནྟི ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ཝཱ ཨ་ཏྠི. ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཾ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ན ཨི་དྷ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན་ཏྠི, ཨོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫཱ དྷ་མྨ་རཱ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཙ་ཀྑུ སོ་ཏཾ གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཀཱ་ཡོ མ་ནོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཙེ་ཝ, རཱུ་པཾ ས་དྡོ ག་ནྡྷོ ར་སོ ཕོ་ཊྛ་བྦོ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཚ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཙ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཏྟ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ. ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཧི ས་མྦོ་དྷི་སྶ, ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ངྒཱ་ཏི ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཏི ས་མྦོ་དྷི, ཡཱ་ཡ ཝཱ སོ ས་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་ཏྟ་དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཀི་ལེ་ས་ནི་དྡཱ་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཏི, ས་ཙྩཱ་ནི ཝཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, སཱ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི ས་མྦོ་དྷི, ཏ་སྶ ས་མྦོ་དྷི་སྶ, ཏ་སྶཱ ཝཱ ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ཏི ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ.

ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༧༡-༡༠༧༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ནི དྭེ ས་ཙྩཱ་ནི ཝ་ཊྚཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྪི་མཱ་ནི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ནི་ཝ་ཊྚ་ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཊྚེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཝ་ཊྚེ ན་ཏྠི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟེ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཉྩ་དྷཱ ཝུ་ཏྟེ་སཱུཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ་སུ. སུ་དྡྷ་ཨ་རཱུ་པ་ས་མྨ་ས་ན་མེ་ཝཱཏི རཱུ་པེ་ན ཨ་མི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་མྨ་ས་ན་མེ་ཝ. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཙྩ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མྨ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ན་མྤི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༣༩༤. ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ. པ་ཡོ་གཾ པ་ར་ཀྐ་མནྟི ཨེ་ཏྠ བྷུ་སཾ ཡོ་གོ པ་ཡོ་གོ, པ་ཡོ་གོ་ཝ པ་ར་ཀྐ་མོ, པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡནྟི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ལོ་ཀི་ཡཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ས་བྦ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེཏི ས་བྦ་མ་གྒཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ. ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ མེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻུ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༤༥) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. སཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན མ་གྒཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘མ་གྒོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཀིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ. ནི་རུ་དྡྷ་སྶ པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘ན ཀོ་ཙི གུ་ཎོ’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ. པུ་རི་མ་སྨི་མྤཱིཏི ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ མེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ་པི. ཝུ་ཏྟནྟི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཏཾ པ་ན ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ ཝི་ཡ པུ་རི་མ་སྨིཾ མ་གྒ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ མ་གྒེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ མ་གྒོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ན ཙེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ པ་དྷཱ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན.

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི དྷ་ར་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣཾ. ཏ་ཉྷི ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ ཨུ་དྡྷཾ པ་ནྣཾ པ་ཏྟ་ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཙ ཝི་ག་ཏཾ བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏཾ. ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་བྷ་ཝ་ནཱ་ནི ཧི བྷ་ཝ་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན བྷུ་ཏྭཱ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏི. ཨི་དྷ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཉྩ ‘‘བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ཝི་ཡ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏཾ ཛ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏ་ཉྩ ས་ངྑ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏུ་པྤ་ནྣནྟི. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་མྤི. ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡ་ཉྷི བྷཱུ་ཏཱ་ཝི་ག་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་སྶི་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ) –

‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷཾ བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ས་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ‘ཡཱ་ནི་སྶ ཏཱ་ནི པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་སྶོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.

ཨི་དྷ པ་ན ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ད་སྶི་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི, ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༤༠༦) –

‘‘ཀ་མྨེ པ་ན ཛ་ཧི་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷོ ཝི་པཱ་ཀོ བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏཾ ནཱ་མ. ཀ་མྨཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷཾ བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏཾ ནཱ་མ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཝི་པཱ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཱ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ས་ཏི་པི ས་བྦེ་ས་མྤི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནེ ས་ཝི་པ་ལླཱ་སེ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛོ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཝི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཡ་ཐཱ ཝི་ཀ་པྤ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཏ་བྦི་པ་ཀྑེ་ཧི ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཝི་པཱ་ཀོ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ, ནཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ, ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཁཱི་ཎ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ནྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སེ་ས་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཱ པ་ན ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་པཱ་ཀ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཉྩ བྷུ་ཏྭཱ་པ་ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཧ, ན ཀ་མྨ་མྤི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཏྭཱ་པ་ག་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ བྷཱུ་མི ནཱ་མཱཏི ས་མྨ་ས་ན་སྶ ཋཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཱུཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ. ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཝཱ…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི. ཧོ་ནྟུ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ’’ཏི པ་ན ཀ་སྨཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན་ནུ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ནེ་སཾ ན པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨི་ཏ་རཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཧི ནེ་སཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་དཾ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ བྷཱུ་མི་སཱུཏི མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝཱ་དི་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ལེ་སཱ་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ག་ཏཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨ་ནཱ་པཱ་དི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་དཾ ན ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ག་ཏཱ. བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ལ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཀཾ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་གྒི་ཨཱ་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ. ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡེ་པི ཙ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ་ན, ཨོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཙ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཏ་ས་དྡ་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དྷ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་གྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་པྤ་ཏྟཾ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རུ་པྤ་ནྣཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་མྤ་ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏུ་པྤ་ནྣཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏཱ. ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ཏོ ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཧ་ཊ་ཁཱི་ར་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ནཱ་ཧ་ཊ་ཁཱི་ར་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལཱ ཝཱ ཨཱ་ཧ་ཊཱ་ནཱ་ཧ་ཊ་ཁཱི་ར་རུ་ཀྑ་ས་དི་སཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུ་པྤ་ནྣེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནེ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཡ་ཐཱ ས་ཙེ ཁཱི་ར་རུ་ཀྑཾ ཀུ་ཋཱ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཧ་ནེ་ཡྻུཾ, ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནེ ཁཱི་རཾ ན ནི་ཀྑ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ. ཨི་དཾ ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་མེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ. ཨི་དཾ ན མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཏྟཱ. མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ མ་གྒེ་ན པ་ཧེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ཏྟཱ. ར་ཏྟོཏི རཱ་གེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ དུ་ཊྛོ མཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཝི་ནི་བ་དྡྷོཏི མཱ་ན་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ནི་བ་ནྡྷི་ཏོ. པ་རཱ་མ་ཊྛོཏི དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ཊྛོ. ཨ་ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོཏི ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་ཏོ, སཾ་ས་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐཱ་མ་ག་ཏོཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ད་ལ༹ྷ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཡུ་ག་ན་དྡྷཱཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཡུ་གེ ན་དྡྷཱ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ. སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་ས་ཧི་ཏཱ.

པཱ་ལི༹་ཡནྟི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༣.༢༡). ཏི་ཀཱ་ལི་ཀེ་སུ་པི ཀི་ལེ་སེ་སུ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཛཱ་ཏོ ས་ཏྟོ ཨ་ས་མུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཀི་ལེ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་རུ་ཀྑེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཏི་དྷཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་རུ་ཀྑོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་བྷ་ཏོ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མྤི ‘‘ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་རུ་ཀྑེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཙྪི་ནྣེ རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ཚི་ནྣེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ཀ་དཱ་ཙི ས་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཧོ་ནྟི, བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ ཙ ད་ཊྛ་བྦཱ མ་གྒེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཚེ་དེ ཨ་ས་ཏི ཕ་ལཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཚེ་ད་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ནཱ་པི ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ལ་ཀྑ་ཎེ ཏྭཱ-ས་དྡོ. མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧི ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ནི་བྦཱ་ན་ས་ཚི་ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ཡ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི.

ཏེ་པི པ་ཛ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཡེ ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཏེ་པི པ་ཛ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ. ཨེ་ཏེཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ. ས་བྦ་བྷ་ཝེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ས་བྦ་བྷ་ཝེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ མ་གྒ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀ་ཐཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ…པེ… ཋི་ཏི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. མ་གྒོ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ་ཏཱ མ་གྒ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཋི་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནི.

༣༩༨-༤༠༡. ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཚ་ནྡཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རཱཏི ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ས་བྦཾ ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏོ སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི, པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ པ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཙ. ཨི་དྡྷི་པཱ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨི་དྡྷི. པ་ཋ་མེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, པཱ་དོ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ, ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དཾ, ཨི་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ པཱ་དཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དནྟི ནི་པྥ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན, ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་དྡྷཱི་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ད་བྷཱུ་ཏཾ སེ་ས་ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༤༣༤-༤༣༧) ‘‘ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ་ཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ ཨེ་ཝ ཙ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷི ཡ་སྨཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཨུ་པ་རི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་མཱ་ཡ ཏ་ཡོ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ད་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ པཱ་ད’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ ཨི་དྡྷི་པི ཧོ་ནྟི ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་པི, སེ་སཱ པ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ཡེ་ཝ. ཝཱི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་པི ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨི་དྡྷི་པི ཧོ་ནྟི ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་པི, སེ་སཱ པ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ཡེ་ཝ.

ཨ་པི་ཙ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཨི་དྡྷི ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཀ་མྨ་ཉྷི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ. དུ་ཏི་ཡ་ཛྷཱ་ན… ཏ་ཏི་ཡ་ཛྷཱ་ན… ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛྷཱ་ན… ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན… ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན… ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ. ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི-ཨ་ནཱ་གཱ་མི-ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ. པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན་པི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྷི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ…པེ… ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨི་དྡྷི ནཱ་མ.

སེ་སེ་སུ་པཱིཏི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཏ་ཏྠ ཧི ཝཱི་རི་ཡཾ, ཙི་ཏྟཾ, ཝཱི་མཾ་སཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མཱ་དྷི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི, ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི, ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཚ་ནྡཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀནྟི ཚ་ནྡཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏ་དཱ་སྶ པ་ཋ་མི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་མཾ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཝཱི་རི་ཡི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ད་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨེ་ཀོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཚ་ནྡཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི, ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡེ་ན ཨ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མི, ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ བྷཱ་རོ’’ཏི ཚ་ནྡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཚ་ནྡཾ དྷུ་རཾ ཚ་ནྡཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཀོ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟཾ, ཨེ་ཀོ པ་ཉྙཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མི, ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ བྷཱ་རོ’’ཏི པ་ཉྙཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཉྙཾ དྷུ་རཾ པ་ཉྙཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི.

ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་མ་ཙྩ་པུ་ཏྟེ་སུ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀོ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཀོ ཛཱ་ཏིཾ, ཨེ་ཀོ མ་ནྟཾ. ཀ་ཐཾ? ཏེ་སུ ཧི པ་ཋ་མོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ‘‘ལ་ཙྪཱ་མེ་ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི. དུ་ཏི་ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ངྒཱ་མེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ན ར་ཉྙོ པ་ཙྩ་ནྟོ ཀུ་པྤི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཀུ་པྤི་ཏེ ར་ཐ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སྶཱ་མེ་ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡོ ‘‘སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ཏིཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ དེ་ནྟོ མ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ཏིཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ‘‘ཛཱ་ཏི་མཱ་པི ཨེ་ཀོ ཨ་མ་ནྟ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི, མ་ནྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སྶཱ་མེ་ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི མ་ནྟཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཏི. ཏེ ས་བྦེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་བ་ལེ་ན ཋཱ་ན་ནྟ་རཱ་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.

ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཚ་ནྡཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཏི ཨ་ཧཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མི, ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ སཱ་རོ’’ཏི ཚ་ནྡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཚ་ནྡཾ དྷུ་རཾ ཚ་ནྡཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ (མ. ནི. ༢.༢༩༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ‘‘ཚ་ནྡེ ས་ཏི ཀ་ཐཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི བྷ་ཏྟཱ་ནི ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཚ་ནྡ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡཾ དྷུ་རཾ ཝཱི་རི་ཡཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ སོ་ཎ་ཏྠེ་རོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝཱི་རི་ཡཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི.

ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ་ཝི་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ དྷུ་རཾ ཙི་ཏྟཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྠེ་རོ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ དྷུ་རཾ ཙི་ཏྟཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. མ་ནྟཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཡ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཝཱི་མཾ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཝཱི་མཾ་སཾ དྷུ་རཾ ཝཱི་མཾ་སཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ ཐེ་རོ མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ (སུ. ནི. ༡༡༢༢ ཨཱ་ད་ཡོ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༨༥) ཝི་ཡ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝཱི་མཾ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཝཱི་མཾ་སཾ དྷུ་རཾ ཝཱི་མཾ་སཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. ཏ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༡༢༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༨༨) སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. པ་ཉྙཱ་ནི་སྶི་ཏ་མཱ་ན་ནི་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཉྩ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ པུ་ཙྪི་ཏོ པ་ཉྷཾ ན ཀ་ཐེ་སི. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཚ་ནྡུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཏོ་ས་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྡ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཐཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱུ་ར་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ, ‘‘ཚ་དྭཱ་རཱ་དྷི་པ་ཏི རཱ་ཛཱ’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.ཨེ་ར་ཀ་པ་ཏྟ་ནཱ་ག་རཱ་ཛ་ཝ་ཏྠུ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་ཛཱ་ཏི་ས་དི་ས་ཏཱ.

༤༠༢-༤༠༦. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་དྷུ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་ཀི་ཙྩེ ས་དྡ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན ས་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཝི་སོ་དྷེ་ནྟོཏི ཝི་པ་ཀྑ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ས་པ་ཀྑ་ནི་སེ་ཝ་ན་ས་རི་ཀྑཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན སོ་དྷེ་ནྟོ.

ཨ་སྶ་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ པ་སཱ་ད་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏེ ལཱུ་ཁ་པུ་གྒ་ལེ ས་བྦ་སོ ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ. ས་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེ སེ་ཝ་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟེ ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ས་དི་སེ སེ་ཝ་ཏོ. པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧེ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཀེ (དཱི. ནི. ༣.༡༤༡ ཨཱ་ད་ཡོ). པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོཏི པཱ་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ. ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་མ་ལ་ཝི་ག་མ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་སཾ་སུ་དྡྷི་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཙ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༥.༦༥༡-༦༦༢ ཨཱ་ད་ཡོ) སུ་ཏྟ་ནྟེ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དི་ཝི་མོ་ཀྑེ ཙ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝི་མོ་ཀྑཱ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ.

ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡནྟི ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོཏི པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ས་དྡྷཱ་དྷུ་རཱ་དཱི་སཱུཏི ས་དྡྷཱ་དྷུ་རེ པ་ཉྙཱ་དྷུ་རེ ཙ. ཨ་ཝ་སཱ་ནེཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ. ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི མ་གྒ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ་པི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་ཉྩ ནེ་སཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེཏི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡ་ཧེ་ཏུ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཧེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

༤༡༨. ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནནྟི ས་ཏི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ. ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཙི་ར་ཀ་ཏ་ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ. ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨ་ས་མྨུ་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨུ་ད་ཀེ ཨ་ལཱ་བུ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པླ་ཝི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནཾ, པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཋ་པ་ནཾ སཱ་ར་ཎཾ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ནཾ. སཱ་པ་ཏེ་ཡྻནྟི ས་ནྟ་ཀཾ. ཨ་པི་ལཱ་པ་ནཾ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་པི་ལཱ་པེ་ཏི, སཱ་ཡཾ པཱ་ཏ་ཉྩ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ལླ་ཀྑཱ་པེ་ཏི སཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ དྷ་མྨེཏི ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ དྷ་མྨེ. ཀ་ཎྷོ ཧི དྷ་མྨོ སུ་ཀྐེ་ན, སུ་ཀྐོ ཙ ཀ་ཎྷེ་ན ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ. ཝི་ཏྠཱ་ར-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ས་དྡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ཨི་མེ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ, ཨ་ཡཾ ས་མ་ཐོ, ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ཡཾ ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ཡཾ ཝི་མུ་ཏྟི, ཨི་མེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཏཱི’’ཏི (མི. པ. ༢.༡.༡༣) ཨི་མཾ པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཐེ་རེ་ནཱཏི ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན. སོ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཏི, ཨཱ་ཀོ་ཊ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི དྷ་མྨཱ སུ་བོ་དྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ས་མྨོ་ས་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ ཀི་ཙྩཾ ཨ་ས་མྨོ་སོ, ན ས་མྨོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ས་ར་སཱ ཝཱ’’ཏི. ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ བ་ལེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཱ བྷ་ཝ་ནྟི, སཱ ས་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སི, ས་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘གོ་ཙ་རཱ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. ས་མྨཱ པ་ས་ཏྠོ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ་ཏི ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ. བོ་དྷི་ཡཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ, བོ་དྷི་སྶ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་ངྒོ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ. ཡཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ‘‘ཡཱ ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘བོ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱཏི དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧེ་ན, ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡) ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ལཱི་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་ཏྟ་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ལཱི་ན་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཨུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་པྤ་དྷཱ་ནཱ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པ་དྷཱ་ནཱ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ས་ཏི པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་ནི་དྡཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་ཧ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧི ཀི་ལེ་སེ ནི་རོ་དྷེ་ནྟཱི ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏྟ་ཧི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏེ་ཧི ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན བོ་དྷི་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་ན་ངྒ་ར་ཐ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

བོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨ་ངྒ་ས་དྡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བོ་དྷི་ཡོ, བོ་དྷི་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ན་ཉྩ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ ཙ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ཧི ‘‘ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བོ་དྷི་ས་དྡོ ཧི ས་བྦ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཾ-ས་དྡོ པ་སཾ་སཱ་ཡཾ སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝེ ཙ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ས་ཏྠོ སུ་ནྡ་རོ ཙ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ’’ཏི.

དྷ་མྨེ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡོ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨེཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སོ པ་ཝི་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ར་སོཏི ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ར་སོ. ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ.

ཝཱི་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨཾ ཝཱ་ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨཱི་ར་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ. པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ར་སཾ. ཨ་ནོ་སཱི་ད་ནཾ ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནཾ.

པཱི་ཎ་ཡ་ཏཱིཏི ཏ་པྤེ་ཏི. པཱི་ཎ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶཱ་བྱ་པ་ནཾ. ཕ་ར་ཎ་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ར་སོཏི. ཨུ་ད་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཨོ་ད་གྱཾ, ཏཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ད་གྱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨུ་བྦེ་ག་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐ་སྶ ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་སྶ ཙ པ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡོཏི ཙེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ. ད་ར་ཐོ སཱ་ར་མྦྷོ, དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་དི་ཀཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ད་ར་ཐ་ནི་མྨ་དྡ་ནེ་ན པ་རི་ལཱ༹་ཧ་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏོ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཨ་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝོ.

ས་མྨཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋ་པ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ. ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, སོ དྷ་མྨོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཝི་སཱ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ནྷཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞ་སྶ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་སཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་ཀྑི་ཏ་བྦོ ཨ་ཝི་སཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ. ནི་ཝཱ་ཏེ དཱི་པ་ཙྩི་ཊྛི་ཏི ཝི་ཡ ཙེ་ཏ་སོ ཋི་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ.

ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏོཏི ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་སྶེ་སུ སཱ་ར་ཐི ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏོ. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ས་མ་ཝཱ་ཧི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ས་མཾ ཨ་ཝི་ས་མཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ་སུ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨུ་དཱ་སཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི སེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ཏུ་ཎྷཱི ནི་སི་ནྣོ་པི ཨ་ཏྠ་ཀ་ར་ཎེ དྷ་མྨ་ཊྛེ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ར་སཱ. པ་ཀྑ་པཱ་ཏུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ར་སཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ནི་ཧཱི་ན་ཀི་ཙྩཾ ཧོ་ཏུ, ཨི་དཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་ར་ཀི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི པ་ཀྑ་པཱ་ཏོ, ཏཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀྑ་པཱ་ཏུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ར་སཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ བྲཱུ་ཧ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི.

ས་ཏི ཙ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ས་ཏི་པ་དྷཱ་ནཾ ཝཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ར་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཱ, ས་ཏོ་ཀཱ་རི་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏེ ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ས་མི་ཉྫི་ཏེ པ་སཱ་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་ཊི་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ཨ་སི་ཏེ པཱི་ཏེ ཁཱ་ཡི་ཏེ སཱ་ཡི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་ཀ་མྨེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ག་ཏེ ཋི་ཏེ ནི་སི་ནྣེ སུ་ཏྟེ ཛཱ་ག་རི་ཏེ བྷཱ་སི་ཏེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༦; མ. ནི. ༡.༡༠༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཏི་སྶ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཡོ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ བྷཱ་སཱ་སུ ཀ་ཏ་ར་བྷཱ་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི པ་རི་སཾ པ་དྷཱ་རེ་སི. ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོཏི ད་ཏྟཱ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་མཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ.

པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱཏི པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པི ནི་ཀཱ་ཡེ ས་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཡཾ ཡཾ ཏ་ཏྠ ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ཏཾ ‘‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ, ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཧི དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ…པེ… བ་ཧུ་ལ་ཏཱ’’ཏི.

ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཙ ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཀ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སནྟི ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་དོ་སཾ. སེ་ད་མ་ལ་མ་ཀྑི་ཏནྟི སེ་དེ་ན ཙེ་ཝ ཛ་ལླི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་རཱི་ར་མ་ལེ་ན ཙ མ་ཀྑི་ཏཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི ས་རཱི་ར་སྶ པཱི་ལཱ༹་ཝ་ཧཾ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡེ་ན མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཏྟ་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཝི་ས་དེཏི ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨ་ཝི་ས་དེ ས་ཏི, ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཝཱ. ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ས་ཡོ? ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཧི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་སཱུཏི ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་སུ. ཉཱ་ཎ་མྤཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ ཉཱ་ཎ་མྤི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ནི་སྶ་ཡཱ་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཏཾ་ནི་སྶི་ཏཱ་པ་རི་སུ་དྡྷི ཝི་ཡ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་ཡི་ནོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.

ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎནྟི ཀི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཊུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ སི་ཐི་ལ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་ནི མ་ནྡཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏོཏི ཏ་སྨཱ, ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ མ་ནྡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནཾ པ་གྒ་ཧོ. པ་གྒ་ཧོ་ཝ ཀི་ཙྩཾ པ་གྒ་ཧ་ཀི་ཙྩཾ. ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཡེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, སོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཡེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཨ་དྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཧི ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཏནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ས་དྡྷེ་ཡྻ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ནེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ན་ཡེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ས་ཝི་པྥཱ་རོ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ ན ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ. དྷུ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཧི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ པ་ཉྙཱ་ཡ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ས་དྡྷཱ་ཡ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ཏ་ཐཱ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ དུ་ཝི་དྷེ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཀི་ཙྩུ་ཏྟ་རི་ཡ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ མ་ནྡ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ཧཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ད་སྶི་ཏོ, དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཡ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ མ་ནྡ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊུ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཏེ་ཧི ས་མ་ར་སཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི ཧཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠཱུཏི སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ས་ཏྠུ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་པྤ་སུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཱ ‘‘ཀིཾ ཏེ, ཝ་ཀྐ་ལི, ཨི་མི་ནཱ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ན དི་ཊྛེ་ན, ཡོ ཁོ, ཝ་ཀྐ་ལི, དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏི, སོ མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༨༧) ན་ཡེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛི་ཏོ་པི ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ པ་ཎཱ་མི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏུཾ པ་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ –

‘‘པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོ བྷི་ཀྑུ, པ་ས་ནྣོ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;

ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ པ་དཾ ས་ནྟཾ, ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༨༡) –

གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, ཝ་ཀྐ་ལཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་མ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཏྟོ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི, ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ན བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ན ཨོ་ཏ་རི. ཏཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ས་ཏྠཱ་རཱ དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སེ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་ཀི་ཙྩཱ་ཀ་ར་ཎེ. ཨི་ཏ་ར་ཀི་ཙྩ་བྷེ་དནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཾ. པ་སྶ་དྡྷཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཧཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ པ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧཱ་ཡ་ཏི ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཾ ཀོ་ས་ཛྫ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟཱི ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་ཡ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟཱི པ་སྶ་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཧཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་སྶ་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.

སོ་ཎ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠཱུཏི སུ་ཁུ་མཱ་ལ་སོ་ཎ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱི་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘མ་མ ས་རཱི་རཾ སུ་ཁུ་མཱ་ལཾ, ན ཙ ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ སུ་ཁཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ་པི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ པཱ་ད་ཏ་ལེ་སུ ཕོ་ཊེ་སུ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་སུ་པི ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཝཱི་ཎཱུ་པ་མོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ ག་ཏོ. ཐེ་རོ་པི ས་ཏྠཱ་རཱ དི་ནྣ་ན་ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ན་མྤི ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ་ཎ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ ད་སྶེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. སེ་སེ་སུ་པཱིཏི ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི.

ས་མ་ཏནྟི ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་སུཾ དྷུ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཏོ ནེ་སཾ ས་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ནཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ཀོ་ས་ཛྫུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ར་ས་ཏཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. བ་ལ་ཝ་ས་དྡྷོཏི་ཨཱ་དི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎོ, སོ མུ་དྷ་པྤ་ས་ནྣོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་ས་ནྣོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་སཱི་ད་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཀེ་རཱ་ཊི་ཀ་པ་ཀྑནྟི སཱ་ཋེ་ཡྻ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ཧཱི་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ‘‘དེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཝི་ནཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན་པི དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི ཧེ་ཏུ་པྤ་ཊི་རཱུ་པ་ཀེ་ཧི ཝ་ཉྩི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ སུ་ཀྑ་ཏ་ཀྐ་ཝི་ལུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་དི་ཡ་ཏི, ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྷེ་ས་ཛྫ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ ཝི་ཡ རོ་གོ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ, ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཝ་ཧོ ས་མ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་ཏ་རོ ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཝ་ཧོ ཙཱ་ཏི ཀོ་ས་ཛྫཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་པྤ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་དྭ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡ་དྭ་ཡ་ཉྩ. ས་མཾ ཀ་ཏྟ་བྦནྟི ས་མ་ར་སཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.

ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱཏི ས་མ་ཐ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ, ས་དྡྷཱ་ཡ ཐོ་ཀཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡ་ཧ་ནྟོཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི པ་ཐ་ཝཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཀ་ཐཾ ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ས་དྡྷཾ ཛ་ནེ་ནྟོ. ཨོ་ཀ་པྤེ་ནྟོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཀ་པྤེ་ནྟོ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟོ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཝ་ཊྚ་ཏི ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་སྶ. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ. ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི, ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ན་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ནཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་པྤ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པྤ་ནཱ པ་ན ཏེ་སཾ ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༧༠; པ་ཊི. མ. ༢.༥).

ཡ་དི ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཀ་ཐཾ ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི པ་ན ས་བྦ་ཏྠ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀེ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱི་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀེ་ན ཙ ས་མཱ་དྷི་ནཱཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཧཱི’’ཏི. སཱཏི ས་ཏི. ས་བྦེ་སུ རཱ་ཛ་ཀ་མྨེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟོ ས་བྦ་ཀ་མྨི་ཀོ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྠེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ ས་བྦ་ཏྠ ལཱི་ནེ ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ ཙི་ཏྟེ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་བྦེ་ན ཝཱ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཡེ་ན བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ག་ཎེ་ན ཨ་ཏྠེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠཱ, སཱ་ཝ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ཙི་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི ས་ཏི་པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ར་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཁ་ནྡྷཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནོ་གཱ་ལ༹ྷ་པ་ཉྙཱ་ནནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན་པི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སེ་ཝ་ནཱ ཧི སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཝ་ཧཱ. ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས…པེ… པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི. ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏ་པྤ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་མྦྷཱི་རེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཉྷི ཉེ་ཡྻཾ ཏཱ་དི་སཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་བྷེ་ད་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི.

པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝ་དཱུ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཀ་ཊ་ཝ་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་ཧི ཙ ཝི་བཱ་དྷི་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རནྟི ཨི་དཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རེ་སུ པེ་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝཱ པེ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ལོ༹ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་པི མེ་ཏྟེ་ཡྻ་སྶ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཡ་ཏ་སྶ ཀ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོཏི ཝཱི་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ས་བྦོ ལོ་ཀི་ཡོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཙ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་སྶ. ག་མ་ན་ཝཱི་ཐིནྟི ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཾ, ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི, ས་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ ཝཱ. སཱ ཧི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཊྚ་ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཝཱི་ཐི ནཱ་མ.

ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷཱི་བ་ཧུ་ལོཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་པྤ་སུ་ཏོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི ར་ཊྛ་པི་ཎྜཾ. པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀ་ར་ཎེ་ན པི་ཎྜ་སྶ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པཱུ་ཛ་ནཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་པ་ཙཱ་ཡ་ནཾ.

ནཱི་ཧ་ར་ནྟོཏི པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ. ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱཏི ཏཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ་ཝ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན སུ་ཏྭཱ. མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི, དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི, ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. དཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱིཏི ཏ་ཡི ཀ་ཏེ་ན དཱ་ན་མ་ཡེ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་མ་ཡེ་ན ཙ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཁེ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནྟེ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ དཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི་ཏི ཐེ་རོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི. སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ‘‘ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ མ་ཡཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་ཉྫཱ་ཏ་པཱ་མོ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ.

ནི་པྤ་རི་སྶ་ཡ་ཀཱ་ལོཏི ནི་རུ་པ་དྡ་ཝ་ཀཱ་ལོ, ཏ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ སུ་ལ་བྷཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙི་ཏྟ་པཱི་ལཱ༹ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཁཱི་ར་དྷེ་ནུནྟི ཁཱི་ར་དཱ་ཡི་ཀཾ དྷེ་ནུཾ. ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཀ་ཏྭཱཏི ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ བྷ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་ཙྪུ་ཡ་ནྟ་ཀ་མྨནྟི ཨུ་ཙྪུ་ཡ་ནྟ་སཱ་ལཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ. ཏ་མེ་ཝ མ་གྒནྟི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣ་མ་གྒཾ. ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ས་ནྣཱ་ཡ. ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣནྟི ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཀུ་ལ་དྷ་མྨཱ་དི་ལ་ངྒྷ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ པུ་ཏྟོ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀུ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ བཱ་ཧི་རོ ཧུ་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀཱ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ན བྷཱ་གཱི, ཨེ་ཝཾ ཀུ་སཱི་ཏོ་པི ཏེ་ནེ་ཝ ཀུ་སཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ ལ་དྡྷ་བྦ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་ན་དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ན བྷཱ་གཱི. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ་ཝ ལ་བྷ་ཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ.

མ་ཧཱཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི མ་ཧ་ནྟོ ཝི་པུ་ལོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ. ཏཾ པ་ན་སྶ གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྤ་ནེ་ན ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏྠུ་ནོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཡ་སྨཱ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་ཉྫཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་ལ་སཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷཱི་བ་ཧུ་ལཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ཛྫ་ནཱ ཀུ་སཱི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀུ་ཙྪིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཨ་ཛ་ག་ར་ས་དི་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༦༤-༦༥) པ་ན ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏཾ, ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏཱ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ པ་ན ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡུ་པྤཱ་ད་ནེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཀུ་སཱི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ན་ཏ་ད་དྷི- མུ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ད་ཡོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ’’ཏི. ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནོཏི པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནོ, དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ་པི ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནོ པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ, པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཏ་སྶཱ་པི ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེཏི ‘‘དུ་བྦྷི་ཀྑ་བྷ་ཡཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ས་མཱ་པ་ཏྟི…པེ… ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྷི ཝ་སེ་ན ས་པྤ་དེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ་པི ནི་པྤ་དེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ ཝི་ཡ ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ནེ་སཾ ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཧི ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི ཡུ་ཏྟཱ, པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་སཱ་ད་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ལཱུ་ཁ་ཧ་ད་ཡ་ཏཱ་ཡ ལཱུ་ཁ་ཏཱ. སཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཾ་སཱུ་ཙི་ཏ་ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི.

པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སེ་ཝ་ན་ཏཱཏི པ་ཎཱི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ན་སེ་ཝ་ན་ཏཱ. ཨུ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སུ་ཁགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་པྤཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ས་པྤཱ་ཡཾ སེ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཀ་ལྱ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཀ་ལྱ་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཾ དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟི པ་ན ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ. ཨེ་ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨུ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ པ་ཡོ་གོ ཡ་སྶ སོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་བྷཱ་ཝཱ་སཱ་ར་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷི་དྭ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཝ་ཧཱ ཝུ་ཏྟཱ, ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧཱ་པི ཏཱ ཧོ་ནྟི. ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

ཀཱ་ར་ཎ་ཀོ་ས་ལླ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཱ་ནཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ར་ཀྑ་ནཱ་ཀོ་ས་ལླ་སྶ ཙ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ནཱ་མ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱཏི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀ་སྶ་པི ཧི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཏི་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྡ་ཏཾ པ་ཡོ་ག་ཝེ་ཀ་ལླ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ པ་གྒ་ཎྷ་ནནྟི ཏ་སྶ ལཱི་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ལ་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ལཱི་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ལཱི་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སུ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཡཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་སྶ. སོ ཏ་ཏྠ སུ་ཀྑཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, སུ་ཀྑཱ་ནི ཙ གོ་མ་ཡཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, སུ་ཀྑཱ་ནི ཙ ཀ་ཊྛཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, མུ་ཁ་ཝཱ་ཏ་ཉྩ ད་དེ་ཡྻ, ན ཙ པཾ་སུ་ཀེ་ན ཨོ་ཀི་རེ་ཡྻ, བྷ་བྦོ ནུ ཁོ སོ པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཏུ་ནྟི? ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤).

ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨེ་ཝ.

ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་བ་ལ་ཝ་ཏཾ པ་མོ་དུ་པྤི་ལཱ་པ་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ ནི་གྒ་ཎྷ་ནནྟི ཏ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ནི་སེ་དྷ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨུ་དྡྷ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨུ་དྡྷ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སུ་ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་སྶ, སོ ཏ་ཏྠ ཨ་ལླཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཨ་ལླཱ་ནི ཙ གོ་མ་ཡཱ་ནི ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཨ་ལླཱ་ནི ཙ ཀ་ཊྛཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, མུ་ཁ་ཝཱ་ཏ་ཉྩ ན ད་དེ་ཡྻ, པཾ་སུ་ཀེ་ན ཙ ཨོ་ཀི་རེ་ཡྻ, བྷ་བྦོ ནུ ཁོ སོ པུ་རི་སོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུ་ནྟི? ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤).

ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝ་ཀྑ་ཏི.

པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི དཱ་ནཾ ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, སཱི་ལཾ ཨ་དོ་ས་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་མོ་ཧ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ ན བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ན་བྷི་ས་ངྒ་ཏོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཧཱ་རོ པུ་རི་ས་སྶ, ཡོ་གི་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་རུ་ཙིཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ཏེ་ན ཏཾ ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི, ཏེ་ན་པི ཙི་ཏྟཾ ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡཱ…པེ… ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ སཾ་ཝེ་གུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩ ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཊྛ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏི་ཡཾ དུ་གྒ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་དི་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ནི་སྶི་ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ ཀཱ་ལེ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཡེ པ་ན ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཕ་ལཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ, ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱི་ཝི་ཏ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཊྛ་མཾ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མ་ཡེ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཏཱཏི ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏ་བྦ་ས་མ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཧཾ་ས་ནཱ, སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་པུ་བྦ་ཀ་པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཏོ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་ར་ཧེ་ན ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་མྨཱ ཨ་ཝི་ས་མཾ ས་མྨ་དེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཨ་ལཱི་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ལཱི་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཙ ཨ་ནི་ར་སྶཱ་དཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཾ. ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཏཱ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ, ཨ་ནི་ར་སྶཱ་ད་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཾ. ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ལཱི་ནཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ, ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནི་ར་སྶཱ་དནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཡ པ་གྒ་ཧེ, ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་གྒ་ཧེ, ཨ་ནི་ར་སྶཱ་ད་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ ན བྱཱ་པཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མ་ཡེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏཱཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ས་མ་ཡེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་སུ བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ས་མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཾ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ས ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ས ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, སོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཙ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ དཱུ་རཱི་ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ས་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཀེ་ལཱ་ཡ་ན་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏཱ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཧི ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱ་གོ པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ རཱ་ག་བ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༦༩). དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནྟི, ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. དྭཱི་ཧེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ངྑྱཱ་ས་མཱ་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ས་ངྑྱཱ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ས་མཱ་ནཱ, ན ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ས་བྦ་ཐཱ ས་མཱ་ན་ནྟི. ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ. ས་ཏི ཧི ཨ་ཏྟ་ནི ཏ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, སོ པ་ན ཀོ་ཙི ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ན་དྡྷ་ནི་ཡནྟི ན ཨ་དྡྷཱ་ན་ཀྑ་མཾ, ན ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡཱི ཨི་ཏྟ་རཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.

མ་མཱ་ཡ་ཏཱིཏི མ་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, མ་མཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི. དྷ་ནཱ་ཡ་ནྟཱཏི དྷ་ནཾ ད་བྦཾ ཀ་རོ་ནྟཱ.

༤༡༩. ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ས་མྨཱ་ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ཛ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཏ་བྦི་པ་ཀྑ་ཝི་ར་ཏི་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ བྷེ་ད་ཀ་ར་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ན ཛ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཙ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་རི་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཧི ལཱུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ སི་ནི་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཛ་པྤ་ན་ཀི་ཙྩཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ ཛ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཡ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཱ་དི་པྤ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀ་མྨ་ནྟོ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཛ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཏཾ་ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀ་མྨ་ནྟོ ཧ་ཏྠ་ཙ་ལ་ནཱ་དི་ཀཾ ཀི་རི་ཡཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ ནི་ར་ཝ་ཛྫ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ནི་ར་ཝ་ཛྫཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷཱ་རུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཝི་ཡ. ས་མྨཱ་ཝོ་དཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶེ་ཝ ཝཱ ས་མྨ་དེ་ཝ སོ་དྷ་ནཾ ཝོ་དཱ་པ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མྨཱ་ཝོ་དཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏ་མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ‘‘ཝོ་དཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

པ་ཉྙཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སཱ དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་སྶ་ཏཱིཏི པ་སྶ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཝི་བ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ…པེ… ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ’’ཏི. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ…པེ… པ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་སུ.

ཨེ་སཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མཱཏི ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་གེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཉཱ་ཎེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨི་དྷ ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ, ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྑཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཏཱི་ཎི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༧༠༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ས་མྨཱ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ་པི. མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝི་ར་ཏི་ཡོ, སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་དི་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཝི་ར་ཏི་ཡོ་ཝ མ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ན ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ ནི་ཡྻཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྑཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏྟ་ཡ་སཱ་དྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ར་ཏི་ཡོ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྷ་ཏི. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཱཏི ཡ་དི་པི ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ནུ་མ་ཛྫ་ན་ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་ན་བྲཱུ་ཧ་ན་ས་ནྟ་སུ་ཁཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི ཛྷཱ་ནེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ་པི ཝཱ་ཡཱ་མོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ, ས་ཏི ཝི་ཡ ཙ ཨ་སུ་བྷཱ་སུ་ཁཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟེ་སུ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ སུ་བྷཱ་དི་ས་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་ཀི་ཙྩཾ, ཨེ་ཀོ ས་མཱ་དྷི ཙ་ཏུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩཾ ན སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི, ཏ་ཐཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཀིཾ པ་ནཱ་ཡཾ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་མ་ཝ་ཏྟི་ནི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི་ཏ་ཕ་ལཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ་ན ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་སྶཱཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. བ་ཧུ་ཀཱ་རོཏི དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐོ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སྭཱ་ཡཾ…པེ… ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཧི ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ.

སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ ཝི་ད་ཧ་ནཾ ཀ་མྨ་ནྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙཱི་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་ར་ཏི་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ ཝི་ར་ཏི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ནི་ད་སྶི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶཱ་པི བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ སི་ཡཱ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ ཧི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡ་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ཨ་ཝི་ར་ཏོ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏོ་པི ན ཝི་ར་མ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ…པེ… ན་ཏྠི པཱ་པཾ ཨ་ཀཱ་རི་ཡ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཋི་ཏོ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་མྤི པཱུ་རེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ.

ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ དུ་སྶཱི་ལྱ་པྤ་ཧཱ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ དེ་སི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་མ་ཏྟེ་ན. ཨི་དཾ ཝཱི་རི་ཡནྟི ཙ་ཏུ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ.

ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ་པི ས་མྨཱ་ས་ཏི་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཝ་ཧོ, ན ཀེ་ཝ་ལོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཧཱ་ཡ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ག་ཏི་ཡོཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ. ས་མ་ནྭེ་སི་ཏྭཱཏི ས་མྨཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ.

༤༢༧. ཡ་ཐཱ ཨི་ཏྠཱི་སུ ཀ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ‘ཨ་ཏྟཱ’ཏི ག་ཧ་ཎཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀེ་སཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀེ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱིཏི པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི, ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ན ཧི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན བ་ཧི་དྡྷཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཝི་སུ་དྡྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡ་སྶེ་ཝཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཛཱ་ཏཾ. ནི་མི་ཏྟཾ པ་ན བ་ཧི་དྡྷཱཏི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ. པ་རི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱ་ནི སུ་པྤ་ས་རཱ་ཝ་མ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. པ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷོ་གེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི པ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་དཾ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཏྟ་ཏཱ ཧེ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་གེ ས་ཏི་པི ཨ་ས་ཏི་པི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་བྷུ, པ་རི་ཀ་མྨཾ, ཉཱ་ཎཾ ཝཱ. ཨ་བྷི་བྷུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཛྷཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་བྷུ ཙ ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་རི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ་ཛྷཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱཏི ཙ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཡོ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ་པི ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཨ་པྤ་ནཾ ནེ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཀེ་ཙི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཡེ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན དྭེ ཏ་ཡོ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ན ཧི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ནཱ་པི མ་ཧ་གྒ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་རཾ ཀ་ཏི་པ་ཡ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ‘‘ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱཏི ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠཾ, ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་བྷོ་ག་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨཱ་བྷོ་གོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨི་མི་ནཱ་སྶ པུ་བྦཱ་བྷོ་གོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ ཨཱ་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ས་ཉྙཱ ཧི་སྶ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི.

ཝ་ཌྜྷི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཱིཏི ཝི་པུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་དྭ་ངྒུ་ལཱ་དི་ཝ་ཌྜྷིཾ པཱ་པི་ཏཱ་ནི ཏ་ཐཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་སྶེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ་ནཱི’’ཏི. བྷ་ཏྟ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀནྟི བྷུ་ཉྫ་ན་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ པུ་རི་སེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

རཱུ་པེ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི, ན རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ལཱ་བྷི་ཏཱ. བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ –

‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༨, ༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༦༥; ༡༠.༢༩) –

ཨེ་ཝ་མི་དྷ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༢༤༤-༢༤༥) པ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༢༠༤) –

‘‘ཀ་སྨཱ པ་ན ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི ཨེ་ཀོ བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཝཱ ཧི ཨི་དྷ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་པི ཨི་དྷ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨི་དཾ པ་ན ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨི་དྷ ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ས་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ ས་བྦཱ་ནི པ་རི་ཏྟཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻཱ་ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ས་ཧི་ཏཱ་ནི. ཨ་ཏྠི ཧི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ན་མྤི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ པ་ཋ་མ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཝ་ཎྞཱ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑོ ཙ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་པ་ཏྟི་ཏོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ དེ་སེ་ཏུཾ ཝི་མོ་ཀྑེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི. ས་བྦཱ་ནི ཙ ཝི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝི་མོ་ཀྑ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་དེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོཏི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ སུ་ཏྟ་ནྟེ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་གྒི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ཙ ཏེ་སཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ ཧི ནཱ་མ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ན ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་དྷ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ན ནཱི་ལཱ་དི་ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཙེ? ན ནཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ནཱི་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏེ་སཾ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ ཝཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱི་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ ཙ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་སུ ཡཾ་ཡཾ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱི་ལ་ནི་ད་སྶ་ན་ནཱི་ལ་ནི་བྷཱ་སཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན. ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨོ་བྷཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་པྤ་བྷཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་བྷཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱཏི ཨ་ཉྫ་ན་ར་ཛ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ་དི་ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ལོ་ཀི་ཡཱ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༤༣༥. རཱུ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ་ནཱ་ཡཾ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན རཱུ་པེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏཾ ཡ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པཾ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ཝི་སི་ཊྛེ་ན རཱུ་པཱི་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཏ་དེ་ཝ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ རཱུ་པི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀེ་སཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ རཱུ་པནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦༠-༡༦༡, ༡༨༥-༡༩༠ ཨཱ་ད་ཡོ, ༢༤༤-༢༤༥ ཨཱ་ད་ཡོ; ཝི་བྷ. ༦༢༥) ཝི་ཡ.

སུ་བྷ་ནྟྭེ་ཝ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑོ. ཨི་དྷ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་པ་རི་པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ན་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ.

༤༤༣. པ་རི་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་པཱིཏི ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ད་ལ༹ྷ་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་པི. ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ནཱ་མཾ ནི་སྶི་ཏེ ནི་སྶ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི.

སཱི་ལཱ་ནཱིཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི སཱི་ལཱ་ནི. སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨཱ་པ་ནྣ་ཝུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནེ་ན ཙ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ. ཏི་ཝི་དྷ་ཉྷི སཱི་ལ་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ – ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཝུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ཨ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ནྟི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་རི་བུ་ནྡྷེ་ཏི ཨུ་པ་རོ་དྷེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ ར་ཀཱ་ར་སྶ ལ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་རི་བ་ནྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ས་མཱ་པ་ནྣེ་ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཨ་པ་ལི་བོ་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི –

‘‘པི་ཡོ ག་རུ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ, ཝ་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ;

ག་མྦྷཱི་ར་ཉྩ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱ, ནོ ཙ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༧.༣༧) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏེ་སིཾ ཝུ་དྡྷི་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ.

ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཧཱ་རནྟི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ –

‘‘མ་ཧཱ་ཝཱ་སཾ ན་ཝཱ་ཝཱ་སཾ, ཛ་རཱ་ཝཱ་ས་ཉྩ པ་ནྠ་ནིཾ;

སོ་ཎྜིཾ པ་ཎྞ་ཉྩ པུ་པྥ་ཉྩ, ཕ་ལཾ པ་ཏྠི་ཏ་མེ་ཝ ཙ.

‘‘ན་ག་རཾ དཱ་རུ་ནཱ ཁེ་ཏྟཾ, ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ན པ་ཊྚ་ནཾ;

པ་ཙྩ་ནྟ་སཱི་མཱ ས་པྤཱ་ཡཾ, ཡ་ཏྠ མི་ཏྟོ ན ལ་བྦྷ་ཏི.

‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ་ཏཱ་ནི ཋཱ་ནཱ་ནི, ཨི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏོ;

ཨཱ་ར་ཀཱ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, མ་གྒཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༥༢);

ཨ་ནུ་རཱུ་པེཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཏོ ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ན་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ཧོ་ཏི ན་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ དི་ཝཱ ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞཾ ར་ཏྟིཾ ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སཾ ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶཾ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ. ཏེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏི པ་རི་པ་ཉྷ་ཏི ‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’ཏི. ཏ་སྶ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ནྟི, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ ཙ ཀ་ངྑཱ་ཋཱ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡).

ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ན་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, དི་ཝཱ ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞཾ ར་ཏྟིཾ ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས་ནྟི ཨེ་ཀཾ, ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶ་ནྟི ཨེ་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ཏི ཨེ་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཐེ་རཱ…པེ… ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཁུ་དྡ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི དཱི་གྷ་ཀེ་ས་ན་ཁ་ལོ་མཱ་ནཾ ཚེ་ད་ནེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨ་ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཛ་ན་པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ.

༤༥༣. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱི་ལ་ཀ་ཝི་པུ་བྦ་ཀ་ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀ་ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་ཀ་ཧ་ཏ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་པུ་ལ༹་ཝ་ཀ་ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ བྷ་སྟཱ ཝི་ཡ ཝཱ་ཡུ་ནཱ ཨུ་དྡྷཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ ས་མུ་གྒ་ཏེ་ན སཱུ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏཾ, ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ནྟི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ནཱི་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་པ་རི་བྷི་ནྣ་ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞཾ, ཝི་ནཱི་ལ་མེ་ཝ ཝི་ནཱི་ལ་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ནཱི་ལ་ནྟི ཝི་ནཱི་ལ་ཀཾ, མཾ་སུ་སྶ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་སྶ, པུ་བྦ་ས་ནྣི་ཙ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞ་སྶ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་ལ་ཊྛཱ་ནེ ནཱི་ལ་སཱ་ཊ་ཀ་པཱ་རུ་ཏ་སྶེ་ཝ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་པུ་བྦཾ ཝི་པུ་བྦཾ, ཝི་པུ་བྦ་མེ་ཝ ཝི་པུ་བྦ་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་པུ་བྦ་ནྟི ཝི་པུ་བྦ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཙྪི་དྡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྭི་དྷཱ ཚི་ནྡ་ནེ་ན ཨ་པ་དྷཱ་རི་ཏཾ, ཝི་ཙྪི་དྡ་མེ་ཝ ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ཙྪི་དྡ་ནྟི ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀཾ, ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་ནྣ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ ཙ ཝི་ཝི་དྷཱ་ཀཱ་རེ་ན སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཁཱ་ཡི་ཏཾ ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏཾ, ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་མེ་ཝ ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་ནྟི ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཝི་ཝི་དྷཱ ཁི་ཏྟཾ ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཝི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ, ཨ་ཉྙེ་ན ཧ་ཏྠཾ, ཨ་ཉྙེ་ན པཱ་དཾ, ཨ་ཉྙེ་ན སཱི་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧ་ཏ་ཉྩ ཏཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཧ་ཏ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ, ཀཱ་ཀ་པ་དཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་སུ ས་ཏྠེ་ན ཧ་ནི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ལོ་ཧི་ཏཾ ཀི་ར་ཏི ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་གྒྷ་ར་ཏཱི་ཏི ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ, པ་གྒྷ་རི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་ལ༹་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཀི་མ་ཡོ, པུ་ལ༹་ཝེ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི པུ་ལ༹་ཝ་ཀཾ, ཀི་མི་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ ཚ་ཝ་ས་རཱི་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛི་ཀཾ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ཊྛི་ཀཾ, ཨ་ཊྛི་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཡ་པི ཨེ་ཀ་ཊྛི་ཀ་སྶ་པི ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མེ་སུ ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ཨི་དྷ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་པ་རི་ས་ཎྛི་ཏ་ཛ་ལཱ་ཡ སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཨ་རི་ཏྟ་བ་ལེ་ནེ་ཝ ནཱ་ཝཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝི་ནཱ ཨ་རི་ཏྟེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཋ་པེ་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝི་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཋ་པེ་ཏུཾ. ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཧོ་ཏི, ན དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དུ་བྦ་ལ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ.

‘‘རུ་ཀྑོ མ་ཏོ, ལོ་ཧཾ མ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་པི ཨ་ལླ་ཏཱ་དི་ཝི་ག་མ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ས་བྦ་སོ ཨུ་ཙྪེ་ད་བྷཱུ་ཏཾ མ་ར་ཎཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ར་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ ཨ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཙ. མ་ར་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཀེ་ན བྷ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཝི་ཙྪེ་དོ མ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཙ. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་མེ་ཝ མ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་སི་ཏ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེཏི ཨ་སི་ཏ་པཱི་ཏ་ཁཱ་ཡི་ཏ་སཱ་ཡི་ཏ་པྤ་བྷེ་དེ, ཨ་སི་ཏ་བྦ་ཁཱ་དི་ཏ་བྦ་སཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་དྡྷ’’ནྟི. ཀ་བ་ལ༹ཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ, ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཙ སོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རོ. ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ཨེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨི་དྷ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨོ་ཛཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ན ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན་ཝ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ག་མ་ན་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གཱ་ས་ཡ་ནི་དཱ་ན་ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཕ་ལ་ནི་སྶ་ནྡ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ན་ཝ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ནི. ས་མ་ཀྑ་ན་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ པ་ན པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ན ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ‘‘ད་ས པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༣-༣༠༤) པ་ན ས་མ་ཀྑ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ནི་སྶ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཝི་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙནྟི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙཾ. ས་ཉྙཱ་ས་དྡོ ཙཱ་ཡཾ ‘‘རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ ས་དྡ་ས་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༥༧) ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ སོ་པཱ་ཀ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ན་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མ་ཐེ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མ་ཐ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.

ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་ས་ཉྙནྟི ནི་བྦི་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནི་ཙྩེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ས་ཉྙཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ད་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝ་ཡོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཛ་རཱ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ ཙ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ན ཧི ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ པ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཝི་ཀོ་པི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ན ཧི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟ་སྶ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙོ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡོ་ས་ལཱ་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི.

‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༣.༡༥, ༤༥, ༤༦, ༧༦, ༧༧, ༨༥; ༢.༤.༡, ༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་བྷི་ཎྷ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑཾ, ཨ་བྷི་ཎྷ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་ཀཱ་རོ པ་ན དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནི་ཙྩེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ…པེ… ས་ཉྙཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ ཝི་བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ. དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་སྶ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ པ་ན མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏེ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏེ ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་རཾ ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་པི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ པ་ན ཏཾ་ཏཾ་དུ་ཀྑ་པ་ཏི་ཏཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཏེ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ དུ་ཀྑཱ་བྷི་ཏུ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏེ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི.

‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ པ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ གྷ་ནེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ པ་ན ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ, ཨ་ཉྙཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཨ་ཉྙོ ཕ་སྶོ, ཨ་ཉྙཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ ཀ་ཏེ ས་མཱུ་ཧ་གྷ་ནེ ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ནེ ཙ བྷེ་དི་ཏེ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཡཱ ཧེ་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ས་མུ་དི་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་མ་དྡི་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི མ་མཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ས་མཱུ་ཧ་གྷ་ན་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་བྷེ་ད་སྶ ས་ཏི་པི པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཀི་ཙྩ་གྷ་ན་ཏཱ, ཏ་ཐཱ སཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་བྷེ་དེ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ན་ཏཱ. སཱ ཙ་ཏཱུ་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ དི་སྶ་མཱ་ནཱ་སུ ཧ་ཏྠེ་ན པ་རི་མ་དྡི་ཡ་མཱ་ནོ ཕེ་ཎ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ ཝི་ལཱི་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ སུ་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་པ་ར་ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.