(༡༤) ༧. ས་ཏྟ་མ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༥༨. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་པཱ་ལི༹་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཝི་སཱ་ཁཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༥༩. དུ་ཏི་ཡེ མ་ཧཱ་ལ་ཏཱ་པ་སཱ་དྷ་ན་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ལ་ཏཱ་པི་ལ༹་ནྡྷ་ན་སྶ. ཏ་སྨི་ཉྩ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནེ ཙ་ཏ་སྶོ ཝ་ཛི་ར་ནཱ་ལི༹་ཡོ ཨུ་པ་ཡོ་གཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. མུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ནཱ་ལི༹་ཡོ, པ་ཝཱ་ལ༹་སྶ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི ནཱ་ལི༹་ཡོ, པ་དུ་མ་རཱ་ག་མ་ཎཱི་ནཾ ཏེ་ཏྟིཾ་ས ནཱ་ལི༹་ཡོ. ཨི་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཨི་ནྡ་ནཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་སཱ་མ་ཀ་བ་ར་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཝ་ར་ར་ཏ་ནེ་ཧི ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏཾ སཱི་སེ པ་ཊི་མུ་ཀྐཾ ཡཱ་ཝ པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡཱ བྷ་སྶ་ཏི, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ བ་ལཾ དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ནཾ ཨི་ཏྠཱི དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ཨ་གྒི བ་ཧི ན ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཁུ་ཛྫུ་ཏྟ་རཱ-སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་ཝ་ཏྠུ
༢༦༠-༢༦༡. ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་སུ པཱ་ཡཱ་ས་སྶཱཏི བ་ཧ་ལ་ཏ་ར་སྶ པཱ་ཡཱ་ས་སྶ. ཏཾ པཱ་ཡཱ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟེ་སཱུཏི ཏཾ བ་ཧ་ལ་ཏ་རཾ ག་རུ་སི་ནི་དྡྷཾ པཱ་ཡཱ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟེ་སུ. ཛཱི་རཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨ་པྤཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ མ་ནྡ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ཛཱི་རཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ. ཝཱ་ལ༹་མི་ག་ཊྛཱ་ནེཏི ཝཱ་ལ༹་མི་གེ་ཧི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ནྟོཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ. སཱ་ལཱཏི ན་ལ༹་ཀཱ་ར་སཱ་ལཱ. མུ་དྷཱ ན ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི མཱུ་ལྱཾ ཝི་ནཱ ན ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཨཱ་ལི་མྤེ་སཱིཏི ཨ་གྒིཾ ཨ་དཱ་སི, ཨ་གྒིཾ ཛཱ་ལེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པེ་ཀྑཱཏི ཨཱ་ག་མེ་ཧི. ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་དཱཏི ས་རཱི་ར་ས་མྤ་ཏྟི. ཝ་ཊ་རུ་ཀྑཾ པ་ཏྭཱཏི ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑཾ པ་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊ་ཀེཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ལ་ཡེ. ཨ་བྦྷུཾ མེཏི མེ ཨ་ཝ་ཌྜྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ ཨ་སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨུ་ཏྟ་རཱ་ན་ནྡ་མཱ་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༦༢. པ་ཉྩ་མེ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ས་ཏི་པི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ་པི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ་པི ས་ཝི་སེ་སཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ཧཱ་རཾ དཱ་ན་མུ་ཁེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏཱི་ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧཱིཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མུ་ཉྩ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པུ་བྦེ་ཝ དཱ་ནཱ སུ་མ་ནོ, ད་དཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡེ;
ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཨེ་སཱ པུ་ཉྙ་སྶ ས་མྤ་དཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༦.༣༧; པེ. ཝ. ༣༠༥);
ཏ་ཝ མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཧཱིཏི ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ཏྟཾ ཙི་རཱ་ཡི་ཏ’’ནྟི ཀོ་དྷ་ཏོ ཏ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཧི, མཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ལོ་ཀི་ཏོ་ལོ་ཀི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཏེ་ན ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཀོ་སཱ་ཏ་ཀི་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཏཱ་དི་སེཏི ཏ་ཡཱ ས་དི་སེ. ན ཀོ་པེ་མཱིཏི ན ཝི་ནཱ་སེ་མི, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ན ཧཱི་ལེ༹་མི. པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ནྟ་ར་ཝ་ཏྠུནྟི གེ་ཧ་ངྒ་ཎཾ. བྷོཏི ས་མྦོ་དྷ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ཛེཏི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ལ་པ་ནཾ. ས་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་པི་ཏི་ཀཱ དྷཱི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཏ་སྶཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱི ‘‘ད་ས་བ་ལེ ཁ་མ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཁ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་ད་རི་ཡནྟི ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རིཾ.
སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༦༣. ཚ་ཊྛེ པ་ཎཱི་ཏ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ནནྟི པ་ཎཱི་ཏ་ར་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ དཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ. ཨཱ་ཡུ་ནོ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏུཾ བྷོ་ཛ་ནཾ དེ་ནྟཱི ཨཱ་ཡུཾ དེ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝ་ཎྞཾ དེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ ཕ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཡུཾ ཁོ པ་ན ད་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ད་ཏྭཱཏི དཱ་ན་ཧེ་ཏུ. བྷཱ་གི་ནཱིཏི བྷཱ་ག་ཝ་ཏཱི ལ་དྡྷུཾ བྷ་བྦཱ.
སུ་པྤི་ཡཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༦༤. ས་ཏྟ་མེ ཨཱུ་རུ་མཾ་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་སི་ཡཱ ཨ་དཱ་སཱིཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཕ་ལཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ རོ་ག་ཝཱུ་པ་ས་མ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱུ་རུ་མཾ་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་སི་ཡཱ ཨ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི ཏ་སྶཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་མ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ནེ་ཝ་སྶཱ ཝ་ཎོ རུ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཉྪ་ཝི ཛཱ་ཡ་ཏི, ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ དི་སྭཱ ‘‘པ་ཀྐོ་ས་ཐ ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སཱ ཙི་ནྟེ་སཱིཏི ‘‘ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ས་ཏྠཱ ན མཾ དུ་ཀྑཱ་པེ་ཏུཾ པ་ཀྐོ་ས་ཏི, ཨ་ཏྠེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་བྦཾ ཀ་ཐེ་སཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་སི, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ལ༹ྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ. གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སཱིཏི ཨ་ག་ཎི་ཏ་ཏྟ་དུ་ཀྑཱ གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ གེ་ལ་ཉྙ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སཱི་ཏི.
ཀཱ་ཏི་ཡཱ་ནཱི་ཝ་ཏྠུ
༢༦༥. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནནྟི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ, སོ པ་ན་སྶ པ་སཱ་དོ མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡོ. ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ནཱཏི མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན. ‘‘ཨ་ཝི་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཝི་ག་ཙྪ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. སོ ཨ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་མྨ་གྒཾ ཁ་ནི་ཏྭཱཏི གྷ་ར་ས་ནྡྷི་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒཾ ཁ་ནི་ཏྭཱ. དུ་ལླ་བྷ་སྶ་ཝ་ནནྟི དུ་ལླ་བྷ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ. མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ཝ་ད་ཏི.
ན་ཀུ་ལ་མཱ་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༦༦. ན་ཝ་མེ ཝི་སྶཱ་ས་ཀ་ཐ་ནེ་ནེ་ཝ ན་ཀུ་ལ་མཱ་ཏཱ ན་ཀུ་ལ་པི་ཏཱ ཙ ས་ཏྠུ་ཝི་སྶཱ་སི་ཀཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝི་སྶཱ་སི་ཀཱ་ན་ནྟི ཝི་སྶཱ་ས་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ནཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ན’’ནྟི. ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནཱིཏི གེ་ཧ་སཱ་མི་ནཱི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཀུ་ལ་པི་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཀཱ་ལཱི༹་ཀུ་ར་ར་གྷ་རི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ
༢༦༧. ད་ས་མེ ཨ་ནུ་སྶ་ཝེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཙ ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ཏ་སྶ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན པ་སཱ་དེ་ན. ཨ་ནུ་སྶ་ཝི་ཀ་པྤ་སཱ་དནྟི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་པྤ་སཱ་དཾ.
(ས་ཏྟ་མ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.)
ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་པཱ་ལི༹་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎི་ཡཱ
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ.