༡༣. ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༠. ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་གྒ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མེ’’ཏི. ཨེ་ཀོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠོ. པ་དྷཱ་ནཱ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྠོ་པི ཨེ་ཀ་ས་དྡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ དེ་ས་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་སུ, ན ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ – ཡ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ ཀ་ཏེ ན ཏཾ་ས་མ་ཉྙཱ, སཱ གྷ་ཊ་པ་ཊཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ ས་མྨུ་ཏི, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ར་མ་ཏྠཱ. ན ཧི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ སོ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧཾ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ་ཏི ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ན ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ན་ནུ ཁ་ནྡྷ་དེ་ས་ནཱ་པི ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ་ཝ. རཱ་ས་ཊྛོ ཝཱ ཧི ཁ་ནྡྷ་ཊྛོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛོ ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཁ་ནྡྷ་ས་མ་ཉྙཱ ཕ་སྶཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏ་ཛྫཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཱ, པུ་གྒ་ལ་ས་མ་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན དཱུ་རེ་ཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཁ་ནྡྷ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ན་ནུ ཙ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ས་བྦེ་པི ས་མྨུ་ཏི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ན ས་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ས་བྦཱ་པི དེ་ས་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ, དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་དྡོ ཀེ་ན་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི.
ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནྟ་པོ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཏཱ་པཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པུ. པ. ༡༧༤) ས་མྨུ་ཏི་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན སུ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. མོ་ཧཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ཝི་སེ་སནྟི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ. ཏེ་སནྟི ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༤༧༡-༤༧༦ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. དེ་ས་བྷཱ་སཱ་ཀུ་ས་ལོཏི ནཱ་ནཱ་དེ་ས་བྷཱ་སཱ་སུ ཀུ་ས་ལོ. ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་ཏི. སི་པྤཱ་ནི ཝཱ ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཱ་ནི, ན ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ནྣི་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དཱ་ན་མྤི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཋཱ་ནཾ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘གུ་ཧཱ ཏཱི་ཎི ནི་ཧི་ཏཱ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ དེ་ས་བྷཱ་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ནཱ་དེ་ས་བྷཱ་སཱ.
པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ ས་མྨུ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ཙྩ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི, ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ, ནཱ་ཉྙཱ་པ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ སུ་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ནཱ ཝི་ཡ ན མུ་སཱ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་སྶཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟིཾ ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, ས་མ་ཉྙཾ ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི. དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མྨུ་ཏིཾ ཝོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘པུ་གྒ་ལོ, ས་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ.
ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ན་ཀི་ཙྩེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དྷ་མྨེ ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཀི་ཙྩཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་སྨི་ཉྷི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཀ་མྨཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་སོ ཨ་ཀ་ཏཱ་ག་མོ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི སཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ཧི ས་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རོ. སོ་པི ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཏཾ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ནི, ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཝཱ་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཏཱ་ནི་པི ཧི ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༣) པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ‘‘སོ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧; ༢.༣༠༩; ༣.༢༣༠; ཝི་བྷ. ༦༤༢-༦༤༣) ‘‘སོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤-༢༤༥; མ. ནི. ༡.༡༤༨, ༣༨༤, ༤༣༡; པཱ་རཱ. ༡༢), ‘‘ཨ་ཏྠི ད་ཀྑི་ཎཱ དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༣༨༡) ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ཐཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩) ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པུ. པ. ༢) ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ པུ་གྒ་ལ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ན་མྤི པ་ན ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོཏི ཝི་སི་ཊྛ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་པ་སྶ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཝི་སི་ཊྛོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ས་དི་སོ་པི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཝཱ པ་ན བུ་དྡྷེ་ན སེ་ཊྛོ ས་དི་སོ ཙ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཝི. ཝ. ༡༠༤༧; ཀ་ཐཱ. ༧༩༩), ཏ་སྨཱ ས་དི་སོ་པི ཀོ་ཙི ན་ཏྠི. ཧཱི་ནོ་པི ཨ་པ་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝི་སི་ཊྛ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་པ་སྶ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ཡེ ཙ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་མཱ་ཏི ཨ་ས་མཱ, པུ་རི་མ་ཀཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ. ཏེ་ཧི ས་མོ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞ་ནེ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ནི་བྦི་སི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ས་མ་ས་མ་ཊྛེ་ན་པི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི དེ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀཱ་མ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཏཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ. ཏེ་སཾ སཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏཱ དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀེ ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ དི་སྶ་མཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ ལོ་ཀེ ད་ཧ་ཏི, ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏི, ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཏོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་གྒཱ་ཧ་ཝི་ནི་མོ་ཙ་ན་ཏྠ་ཉྷི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ མ་ནུ་སྶ་སུ་ག་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན དེ་ཝ་སུ་ག་ཏི་ཡཾ. ཡ་སྨཱ ཨི་མཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་སྶེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟོ་པི ཀ་སྨཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན སེ་ས་དཱི་པེ་སཱུ་ཏི? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ – ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ས་ཧཱ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་བྷཱུ་མི ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་མྤི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཡ་སྨཱ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ས་མྦྷ་ར་ཎ་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠོ ཙ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ, ཏ་སྨཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་དི་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨི་མ་སྨིཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ན སེ་ས་དཱི་པེ་སུ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ་ཏི ཏེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཱི་སུ དཱི་པེ་སུ བུ་དྡྷཱ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པཾ པ་སྶཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༢༧ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ).
ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི་དཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ. ས་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ ཙཱ་ཡཾ མཱ་ན-ས་དྡོ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཧི སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ་ཀེ་ན བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷེ་དོཏི ཝི་སེ་སོ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཏི་ཝི་དྷཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨེ་ས ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ སི་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོཏི ཝི་ཙི་ན་ནྟོ. པ་རི་པ་ཀྐ་ག་ཏེ ཉཱ་ཎེཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ལ་དྡྷཱ་ཝ་ས་རཱ་ཡ ཀ་མྨ་པི་ལོ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ ནཱ་མ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ.
ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ཧི་ཏ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ. སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཡེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎི, ཏཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མ་ཎྜེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ་ཝ་ཛྫ་དི་ཝ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཛྫ-ས་དྡེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ཝ་ད་ཏི. དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ས་མྤཱིཏི ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ན་མྤི.
ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀ་ཏ་མོ’’ཏི པ་ད་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཏི ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠) ཨཱ་ག་ཏཱ ས་བྦཱ་པི པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་དི་ཊྛཾ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ. དི་ཊྛཾ སཾ་ས་ནྡཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ. སཾ་ས་ནྡ་ན་ཉྩ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་མ་ཏིཾ ཚི་ནྡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཀཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཡོ ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་དི་ཊྛནྟི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཨ་དི་ཊྛ་ཏཾ. ཨ་ཏུ་ལི་ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཏུ་ལཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏུ་ལི་ཏ་ཏཾ. ཨ་ཏཱི་རི་ཏནྟི ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ན་ཏཾ. ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ.
ཡེ་ཧི གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ནེ་མི་ཏྟི་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི, ས་གུ་ཎེ་ན མ་ཧེ་སི་ནོ;
གུ་ཎེ་ན ནཱ་མ་མུ་དྡྷེ་ཡྻཾ, ཨ་པི ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༣༡༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧༦);
ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ཡ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པི ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. པ་ཊི་པ་དཱ་ག་མ་ན་ཏྠོ ཨཱ་ག་ཏ-ས་དྡོ, ན ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཏྠོ ‘‘ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༧༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༧༠; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༨) ཝི་ཡ, ནཱ་པི ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་ཏྠོ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ཁོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཎོ, མ་ག་དྷཱ་ནཾ གི་རི་བྦ་ཛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༣) ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ་ཀཱ་ར་ནི་ཡ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ, ཏཾ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ལོ་ཀ…པེ… ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་མྦ་ཧུ་ལ་ནི་དྡེ་སེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ས་ཏྠུ་ད་སྶ་ན་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཙྪ་ནྡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ནེ་ན. ས་བྦེ་ས་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཀོ་ས་ལླ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཀཱ པ་ནེ་ཏཱ པཱ་ར་མི་ཡོ, ཀེ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ, ཀ་ཏི་ཝི་དྷཱ ཙེ་ཏཱ, ཀོ ཏཱ་སཾ ཀ་མོ, ཀཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཀོ སཾ་ཀི་ལེ་སོ, ཀིཾ ཝོ་དཱ་ནཾ, ཀོ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཀཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཀོ ཝི་བྷཱ་གོ, ཀོ ས་ངྒ་ཧོ, ཀོ ས་མྤཱ་ད་ནཱུ་པཱ་ཡོ, ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ས་མྤཱ་ད་ནཾ, ཀོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ, ཀི་ཉྩེ་ཏཱ་སཾ ཕ་ལ་ནྟི པཱ་ར་མཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན དཱི་གྷཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཱ་ནཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པཱུ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ས་ཏི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ནཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་བྷཱ་ཝེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ཧི ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ ཝི་སུཾ ན་ཡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་པི དྷ་ན་ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ པུ་བྦ་ཡོ་གོ. དཱ་ནཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ, ཡཱ ཝཱ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པུ་བྦ་ཡོ་གོ, དཱ་ནཱ་དི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡཱ ཝཱ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. དཱ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ སཾ་སཱ་ར་ནི་བྦཱ་ནེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སཱ་ན་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏྟ་ཡེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ནཾ. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ. སཱ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཏཱི་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོ བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཡཱ. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མཱི་ཡེ་ཝ, ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཀོ་ཊཱིཏི པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཨུ་ཀྐཾ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘དཱ་ན་པཱ་ར་མི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷཾ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོཏི མུ་ཧུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་མ་ཏྟོ. ནི་ཀྑ་ནྟ་མ་ཏྟ་ཉྷི མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ བྲ་ཧྨཱ་ནོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཛཱ་ལེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་ཛི་ན་པྤ་ཝེ་ཎི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱ དུ་ཀཱུ་ལ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷིཾ་སུ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. སེ་ཏ་མྷི ཚ་ཏྟེཏི དི་བྦ་སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟེ. ཨ་ནུ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེཏི དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཚ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཁ་གྒཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཁ་གྒ་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་མོ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀ་ཝཱ་ལ་བཱི་ཛ་ནི་ཨུ་ཎྷཱི་ས་པ་ཊྚཱ་པི ཧི ཚ་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཏ་དཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཚ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཙ ཏ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སུ, ན ཚ་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ. ས་བྦཱ ཙ དི་སཱཏི ད་ས དི་སཱ, ན་ཡི་དཾ ས་བྦ་དི་སཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཾ. མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི, ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛ་ཡ་མཱ་ནཱ, ‘‘མ་ཧཱ་པུ་རི་ས, ཨི་དྷ ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དི་སོ་པི ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ནུ་དི་སཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་པ་རཱི་ཏི ས་བྦཱ དི་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ དི་སཱ’’ཏི ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ག་མཱ་སི. ཨཱ་ས་བྷིནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ. ཨ་གྒོཏི ས་བྦ་པ་ཋ་མོ. ཛེ་ཊྛོཏི སེ་ཊྛོཏི ཙ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀཱ་སི. ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི –
‘‘ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་ཁ་ཉྩ ས་ཧ་སྶ་མ་ཎྜ་ལཾ,
ཚ་ཏྟཾ མ་རཱུ དྷཱ་ར་ཡུ་མ་ནྟ་ལི་ཀྑེ;
སུ་ཝ་ཎྞ་ད་ཎྜཱ ཝཱི་ཏི་པ་ཏ་ནྟི ཙཱ་མ་རཱ,
ན དི་སྶ་རེ ཙཱ་མ་ར་ཚ་ཏྟ་གཱ་ཧ་ཀཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༦༩༣) –
ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ་པི ག་ཏོ…པེ… པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་སེ་སཱ ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ར་མི་ཏཱ་ནི་སྶ་ནྡཱ ཧི ཏེ་ཏི.
ཝི་ཀྐ་མཱིཏི ཨ་ག་མཱ་སི. མ་རཱུཏི དེ་ཝཱ. ས་མཱཏི ཝི་ལོ་ཀ་ན་ས་མ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ ས་དི་སི་ཡོ. མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཧི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཝི་ལོ་ཀེ་སི, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་དི་སཱ་པི, ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ལོ་ཀ་ནེ ཝི་བ་ནྡྷོ ཏ་སྶ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ས་མཱཏི ཝཱ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཝི་རཱུ་པ་བཱི་བྷ་ཙྪ་ཝི་ས་མ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི དི་སཱ་སུ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ ག་ཏོ’’ཏི ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ས་དྡཾ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནེ་ཀྑ་མྨེ་ནཱཏི ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན. ཀུ་ས་ལཱ ཧི དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ནེ་ཀྑ་མྨཾ, ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. པ་ཧཱ་ཡཱཏི པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ཧེ་ཏུ, པ་ཧཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ. ཧེ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ་ས་དྡོ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཉྷི ‘‘ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ག་མ་ནཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ, པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཨ་བྱཱ་པཱ་དེ་ནཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྫཱ་ན་ནེ་ན. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི ས་མཱ་དྷི་ནཱ. དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན. ‘‘ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༠༨) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ཧ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཧི ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི ཙ མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཉཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱ་ན་ཉྷི ཝི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མོ་ཧ་སྶ དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ནི་མི་ཏྟེ་ན པཱ་མོ་ཛྫེ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ནོ་དི་ཏཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་དྷི་ག་མོ་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཨ་ར་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ན་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་དཱ་ལ་ནཱ་དི་ཨུ་པཱ་ཡོ, ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ པ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ་པི ས་ངྒ་ཧ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ཝི་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཝཱ་ཊ་ས་དི་སཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ’’ཏི.
‘‘ར་ཏྟིཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ དི་ཝཱ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༥༡) ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ དྷཱུ་མཱ་ཡ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་དྷཱུ་མ’’ནྟི. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྑཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་པ་ཙཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཙ སུ་ཁཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱཏི ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཧི ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༤༨; ༣.༣༡༢; དྷ. ས. ༢༤༨; པ་ཊི. མ. ༡.༢༠༩). ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༧༣-༡༧༤; མ. ནི. ༢.༢༤༩; དྷ. ས. ༢༤༤-༢༤༥). ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ རཱུ་པེ རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. རཱུ་པཾ ས་ཉྙཱ ཨ་སྶཱ་ཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཾ, རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཧ་ན་ནེ་ན ཝི་ས་ཡི་ཝི་ས་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ དྭི་པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ. ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡོཏི ནཱ་ན་ཏྟེ གོ་ཙ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ, ནཱ་ན་ཏྟཱ ཝཱ ས་ཉྙཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཨ་ཊྛ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ, དྭཱ་ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙཱ, དྭེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀི་རི་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་སཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ས་ཉྙཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཱ ཧི ཡ་སྨཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་དི་བྷེ་དེ ནཱ་ན་ཏྟེ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ གོ་ཙ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ ནཱ་ན་ཏྟཱ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་དི་སཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ, ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ནི་ཙྩ་ས་ཉྙནྟི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ ‘‘ནི་ཙྩཱ ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ས་ཉྙཾ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རེ་སུ ནི་བྦི་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ན་ནྡིནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཾ. ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ‘‘ཏེ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་རོ་དྷེ་ཏི, ནོ ས་མུ་དེ་ཏཱི’’ཏི. མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཧི ཨ་ཡཾ བ་ལ་པྤ་ཏྟཱ་ཏི. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ ཧི ཨ་ཡཾ. ཨཱ་དཱ་ནནྟི ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ. ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ གྷ་ན་ས་ཉྙཱ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ. དྷུ་ཝ་ས་ཉྙནྟི ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ནི་མི་ཏྟནྟི ས་མཱུ་ཧཱ་དི་གྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་ཝི་གྒ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་ཎི་དྷིནྟི རཱ་གཱ་དི་པ་ཎི་དྷིཾ. སཱ པ་ན་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ་སུ ན་ནྡི་ཏཱ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛིཾ.
ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཏཱི་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. སཱ་རཱ་དཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སནྟི ཨ་སཱ་རེ སཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ. ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ས་མྨོ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་སཾ་ས་ཡཱ་པ་ཏྟི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྑཱ་རེ་སུ ལེ་ཎ་ཏཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་ལ་ཡཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ‘‘ཨཱ་ལ་ཡ་ར་ཏཱ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་མྨུ་དི་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༦༤; མ. ནི. ༡.༢༨༡; ༢.༣༣༧; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ལ་ཡོ ཏ་ཎྷཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ལ་ཡཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཝ་ཊྚ་ཏོ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ཊྚཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, གོ་ཏྲ་བྷཱུ. སཾ་ཡོ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སནྟི སཾ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ. དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛེཏི དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ཀ་ཊྛེ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛེ ཙ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཀི་ལེ་སེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷེ་ཧི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཏི. ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏེཏི ཨ་ཎུ་བྷཱུ་ཏེ. ཨི་དཾ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེཏི ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ. ན ཧི པ་ཋ་མཱ་དི་མ་གྒེ་ཧི་པི པ་ཧཱི་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ པུ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི.
ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ན་བྷཱ་ཝོ. པ་གྒྷ་ར་ཎཾ དྲ་ཝ་བྷཱ་ཝོ. ལོ་ཀི་ཡ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ བྷ་སྟཱ་ཡ ཝི་ཡ ཡེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཡ་ནཾ, ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ, ཏཾ ཝི་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ཀ་ལཱ་པ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀ་ལཱ་པ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ རཱུ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ་ཏི ཡེ་སཾ ཡོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ཧི སོ ཨ་ས་མྥུ་ཊྛོ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱ བྱཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་སྨིཾ ཀ་ལཱ་པེ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་དྡེ་སེ (དྷ. ས. ༦༣༧) ‘‘ཨ་ས་མྥུ་ཊྛོ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི.
ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི རུ་པྤ་ནཾ. ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༩༢) ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ, ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཕ་ར་ཎཾ ས་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེཏི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡ་ཧེ་ཏུ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཀོ་ས་ཛྫེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཝཱུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ར་ཧི་ཏེ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་སུ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ པ་ཀྑ་པཱ་ཏུ་པ་ཙྪེ་ད་ཏོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ལཱུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ, སི་ནི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ སོ་ཏཱ་ར་ཉྩ པུ་གྒ་ལཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི སཱ པ་རི་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་ཡ་ཉྩ ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནཾ གྷ་ཊ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏཱི་པི ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷཱ་རུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཝི་ཡ. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶེ་ཝ ཝཱ སུ་དྡྷི ཝོ་དཱ་ནཾ. ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ན་མ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ཨཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཝ་ཊྚ་སྶ ཛ་ན་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, མ་གྒ་སྶ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཀ་ར་སོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ. ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ པ་གྒ་ཧཱ་ཝི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཁ་ཡོཏི ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡོ མ་གྒོ. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཕ་ལཾ. པ་སྶ་དྡྷི ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མོ. ཚ་ནྡ་སྶཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཚ་ནྡ་སྶ. མཱུ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝོ. ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ. ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ, ཡཱ ས་ངྒ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཨོ་ད་ཧ་ནྟི ཨ་ནེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ, ཕ་སྶོ. ས་མོ་ས་ར་ནྟི ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མོ་ས་ར་ཎཾ. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ས་མོ་ས་ཊཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. གོ་པཱ་ན་སཱི་ནཾ ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ པ་མུ་ཁ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏོ, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི. པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ ཧི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཕ་ལ་སྶ. ཏ་ཉྷི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་སཱ་ར་སྶ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་རཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གོ ཚ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཙ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ་པི ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ པུ་ན ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘ཚ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཕ་སྶ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ’’ཏི, ‘‘པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི, ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་སཱ་ར་མི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི, ‘‘ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་ཉྷི, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༢) ཙ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཚ་ནྡ་སྶ མཱུ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཐ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་ནི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་མུ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོཏི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་མྦྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛོ ཙ ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ ཙ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ, ན ཛཱ་ཏི་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ ཛཱ་ཏིཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛོ, ཨི་ཏྠ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ཏོ ས་མུ་དཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ. ཡཱ ཡཱ ཛཱ་ཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཝི་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡཱ ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཡེ་སཾ ཡེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ, པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཏཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་མཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་དི་བྷེ་དཾ. ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དི་ཊྛཾ, ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སུ་ཏཾ, ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ར་སཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཾ མུ་ཏཾ, ས་བྦཾ རཱུ་པཾ མ་ན་སཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི (དྷ. ས. ༩༦༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛ་པ་ད་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པ་ད་ཉྩ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧཱིཏི ‘‘རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨི་ཊྛཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ དི་ཊྛཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ རཱུ་པཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་གྷཾ ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི. ཏེ་ར་ས་ཧི ཝཱ་རེ་ཧཱིཏི རཱུ་པ་ཀ་ཎྜེ ཨཱ་ག་ཏེ ཏེ་ར་ས ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. དྭེ་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ན་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ་རེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ན་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དྭི་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ན་ཡེ་ཧི. ཏ་ཐ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་དེ་ས་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་ཐ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཛཱ་ནཱ་མི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིནྟི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ་སུ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཝི་དི་ཏ-ས་དྡོ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༨༨; མ. ནི. ༡.༧-༨; སཾ. ནི. ༣.༢༠༨; ཨ. ནི. ༤.༢༣) ཝི་ཡ. ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ག་ཉྪི. ཡ་ཐཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཡཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཙ, ཏ་ཐཱ ནེ པ་སྶ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པི་སོ་ད་རཱ་དི་པ་ཀྑེ་པེ་ན ཝཱ ད་སྶཱི་ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ, ཨཱ་ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཙཱ་ག་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཎྞེ་ནྟི.
ཡཾ ར་ཏྟིནྟི ཡ་སྶཾ ར་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏི་ཎྞཾ མཱ་རཱ་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ མཱ་རཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫནྟི ནི་དྡོ་ས་ཏཱ་ཡ ན ཨུ་པ་ཝ་ཛྫཾ. ཨ་ནཱུ་ནནྟི པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཨཱུ་ནཾ. ཨ་ན་དྷི་ཀནྟི ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཨ་དྷི་ཀཾ. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ‘‘ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ཡ་ད་ཏྠཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ བྷཱ་སི་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དེ་ས་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ག་ད་ཏྠོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཐཾ ག་ད་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏི ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ག་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ག་ཏནྟི ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝཱ་ཙཱ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཀཱ་ཡོ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. སོ པ་ན པུ་བྦེ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི.
ཏི་རི་ཡཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་དེ་ཀེ ‘‘ཏི་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཨ་དྷོ ཙ ས་ནྟི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ་ཡེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་མ་ཡོ ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ཉྙ་མ་ཡཾ དཱ་ན་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; ནེ་ཏྟི. ༣༣). ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ག་ཏ-ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ག་ཏ་ཏྠཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠ་ཉྩ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཝ་ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ས་མྦོ་དྷི, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧཱ་ན་ཊྛཱ་ན་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ག་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ རུ་ཙི, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཏཱ་ནི ག་མ་ནཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཙ ལོ་ཀེ ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་པ་ཀཱ་ར་ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ ཝི་པ་སྶི་ཨཱ་ད་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཡུ་ཏྟཱ ཙ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ ས་ཙྩཾ ཏ་ཏྭཾ ཏ་ཙྪཾ ཏ་ཐ་ནྟི ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་དི་མ་ལེ ཡ་ཐཱ ག་ཏཱ,
ས་མཱ་དྷི་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཝི་པ་སྶི་ཨཱ་ད་ཡོ;
མ་ཧེ་སི་ནོ ས་ཀྱ་མུ་ནཱི ཛུ་ཏི་ནྡྷ་རོ,
ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ མ་ཏོ.
‘‘ཏ་ཐ་ཉྩ དྷཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ,
ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་བྷཱ་ག་བྷེ་ད་ཏོ;
ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛི་ནོ་ཡ་མཱ་ག་ཏོ,
ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ཀྱ་པུ་ངྒ་ཝོ.
‘‘ཏ་ཐཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ,
ཏ་ཐཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཙ ས་བྦ་སོ;
ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻེ་ན ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ,
ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ན ཛི་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
‘‘ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ་སུ་པི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་སུ,
ཛི་ན་སྶ རུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་གོ་ཙ་རེ;
ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷེ་དེ ཏ་ཐ་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ,
ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏེ་ན ས་མ་ནྟ་ལོ་ཙ་ནོ.
‘‘ཡ་ཏོ ཙ དྷ་མྨཾ ཏ་ཐ་མེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏི,
ཀ་རོ་ཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ་ནུ་ལོ་མ་མ་ཏྟ་ནོ;
གུ་ཎེ་ཧི ལོ་ཀཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻི་རཱི་ཡ་ཏི,
ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏེ་ན་པི ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ.
‘‘ཡ་ཐཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཏོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི,
པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ ཏ་ནུ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ;
ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ ཡེ་ན པུ་རཱ མ་ཧེ་སི་ནོ,
ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ ཏེ་ན ཛི་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧) –
ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཀ་སྨཱ? ཨ་པྤ་མཱ་ད་པ་དཾ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
༡༧༡. དུ་ཏི་ཡེ ཨུ་པྤ་ཏྟཱིཏི པ་ཋ་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ནི་པྥ་ཏྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་དཱ ཧི་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟཱི་ཏི. ‘‘དུ་ལླ་བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ དཱུ་ར་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏ་ཏྠ ཝཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ ནཱ་མ མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཀ་པྤ་ག་ཎ་ནཱ་དི་ཀཱ, ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི་པི པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ་པི བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ནི་ར་ནྟ་རཾ ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན དུ་ལླ་བྷོ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ བུ་དྡྷཱ་ན་ནྟི.
༡༧༢. ཏ་ཏི་ཡེ ནི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཎྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི་དེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་སྶི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ གུ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡོཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཧོ, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ གུ་ཎ་དྷ་མྨེ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཙི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶོ་ཏི་པི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ མ་ཎྜ་བྷཱུ་ཏཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མ་ཎྜོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཎ་མྤི ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ཙི་ཎྞནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཕ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ གུ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ནུ་སྶོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༧༣. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཀཱ་ལེ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཀཱི་དི་སཱི ཀི་རི་ཡཱ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་སོ ཨ་ནུ་པྤ་ཡོ་ཛི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, ཀ་ཐ་ཉྩ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཏི? ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ནོ་ར་ཐ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན ས་མུ་པ་ལ་དྡྷེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, ས་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ནུ་སྶ་སྶ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་པཱ་ཀ་ཊཱ. ཨ་ནུ་ཏཱ་པ་ཀ་རཱཏི ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཱ. ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སཱུཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ.
༡༧༤. པ་ཉྩ་མེ དུ་ཏི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶཱཏི དུ་ཏི་ཡ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. སུ་ཏ་བུ་དྡྷོ ནཱ་མ སུ་ཏ་མ་ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་སྶ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཨ་ཊྛ ཝཱ སོ་ལ༹་ས ཝཱཏི ཨི་དཾ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་དྷི་ཀ་ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་ན་ཉྷི ས་དྡྷཱ མ་ནྡཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ ཏི་ཀྑཱ. ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ མ་ནྡཱ, པ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཡོ་པེ་ཏེ བྷེ་དཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏི་ཝི་དྷཱ ཧི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཎེ བྷ་ཝ་ནྟི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་ནེ་ཡྻ་བྷེ་དེ་ན. ཏེ་སུ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཙཱ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཚ་ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. དུ་ཏི་ཡོ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ ཨེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་དེ ཚ་ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཙཱ་ཏུ་པྤ་དི་ཀ་གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཚ་ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཡོ་པེ་ཏེ ཝི་ནཱ ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་ན ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ ལ་དྡྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏེ་སུ ཏེ་སུ པ་ན ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞེ་སུ ཏེ ཏེ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་དཱ་ན་ས་དི་སཾ དཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ་པི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ སཱི་ལཱ་དི་སེ་ས་པཱ་ར་མི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟཱ་པི ཨ་ནྟ་རཱ བུ་དྡྷཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཀ་སྨཱ? ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པ་རི་པ་ཙྩ་ན་ཏོ. པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧི ས་སྶཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལེ ནི་པྥཱ་དི་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི ཏ་ད་ནྟ་རཱ ས་བྦུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཝཱ་ཡ་མ་ནྟེ་ན་པི ན ས་ཀྐཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ནྟི པཱ་ར་མི་པཱུ་རཱི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་དྡྷིནྟི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ.
ཨ་ས་ཧཱ་ཡོཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་ཨ་ཡ་ན་ཊྛོ ཧི ས་ཧཱ་ཡ་ཊྛོ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཧ ས་མཾ ཨ་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་སྶ་ཙི་པི ན་ཏྠེ་ཝ. ཧ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏོ པ་ཊི པ་ཊི མི་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་མཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི དེ་ཝོ ཝཱ མཱ་རོ ཝཱ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི. པ་ཊི་ས་མོཏི པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མོ. པ་ཊི་བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་བྷཱ་ག་སྶ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་གཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་ས་ཧ་སྶི་མ་ཧཱ་ས་ཧ་སྶཱི་ནཾ ཝི་བྷཱ་གོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
༡༧༥. ཚ་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ. ཏནྟི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ. པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་སྶ ས་ཧ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ. ནི་པྥ་ཏྟཱིཏི པ་རི་ཝུ་དྡྷི. ཀཱི་ཝ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ཀཱི་དི་ས་སྶ. སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ས་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱཏི ས་མཱ་དྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱ པ་ཉྙཱ. ‘‘ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨཱ་ལོ་ཀོཏི པ་ཉྙཱ་ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨོ་བྷཱ་སོ. ཏཱི་ཎི་པཱིཏི ཏཱི་ཎི་པི སུ་ཏྟཱ་ནི. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ་ནཱིཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན སེ་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ད་ཊྛ་བྦ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ་པི ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ད་ཊྛུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ན་ཏྠི ཨི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ད་སྶ་ན་ཉྩ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ད་ཝི་སེ་སོ – སུ་ཡྻ་ཏཱི་ཏི ས་ཝ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ. ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷོ, བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་དྡྷཱ. སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ སི་ཀྑཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པ་རི་ཙ་ར་ཎཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི, ས་ཏྠུ གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ. ཨི་མེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ་ནཾ. པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཙ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ‘‘ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ’’ནྟི ཙ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་སྶ ན ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྶ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཨོ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ད་མྤི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཏོ ནི་བྦི་སེ་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ས་བ་ལཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ པ་སཱ་ད་བྷ་ཏྟི་མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ད་ས་བ་ལཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ད་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱཏི ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ. ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟོ ད་སྶ་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ པཱ་པེ་ཏི ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཾ ད་སྶ་ནཾ ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ནཱ་མ, མཱུ་ལ་ད་སྶ་ནཾ པ་ན ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་སྶ་པི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡེ་སུ་པི.
ད་ས་བ་ལེ ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཏི་སྶོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སི་ཀྑཱ སི་ཀྑི་ཏྭཱ. པ་རི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ཏིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཧི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ནི་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཏ་སྶོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱཏི པ་བྷེ་དཱ. ཀ་སྶ པ་ན པ་བྷེ་དཱ་ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཝི་བྷ. ༧༡༨-༧༢༡) ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཱ པ་བྷེ་དཱ. ཏ་སྨཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱཏི ཨ་ཏྠེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཨ་ཏྠ་པ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་པ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ དྷ་མྨེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ནི་རུ་ཏྟི་པ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ.
ཨ་ཏྠེ་སུ ཉཱ་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཎཱི་ཡཾ ག་ནྟ་བྦཾ པ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ, བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠོ, ཝི་པཱ་ཀོ, ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. དྷ་མྨོཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡོ. སོ ཧི ཡ་སྨཱ ཏ་ནྟི ད་ཧ་ཏི ཝི་ད་ཧ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙེ་ཝ པཱ་པེ་ཏི ཙ ཋ་པེ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ཡོ ཀོ་ཙི ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ཧེ་ཏུ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏཾ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ.
ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ ཉཱ་ཎནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་དྡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཨ་བྷི་ལཱ་པེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི, ཨ་ཡཾ ན ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟོ ཧི ‘‘ཕ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཕ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཕ་སྶ’’ནྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཡཾ ན ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ས ནཱ་མཱ་ཁྱཱ་ཏོ་པ་ས་གྒཱ་བྱ་ཡ་པ་ད་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཉཱ་ཎེ་སུ ཉཱ་ཎནྟི ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ.
ཨི་མཱ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡ་ནྟི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་བྷེ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་དྷི་ག་མོ པ་རི་ཡ་ཏྟི ས་ཝ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ པུ་བྦ་ཡོ་གོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་ས་དཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་དྷི་ག་མོ ནཱ་མ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི ནཱ་མ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཝི་ས་དཱ ཧོ་ནྟི. ས་ཝ་ནཾ ནཱ་མ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ. ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ་པི ཧི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཝི་ས་དཱ ཧོ་ནྟི. པ་རི་པུ་ཙྪཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ་པི ཧི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཝི་ས་དཱ ཧོ་ནྟི. པུ་བྦ་ཡོ་གོ ནཱ་མ པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ. ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ་པི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཝི་ས་དཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ སི་ཡཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, སི་ཡཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ཨ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟཱ་དི་ཀ་མྤི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ་པི པ་རེ་སཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡཱ ཀཱ་ཙི དྷཱ་ཏུ་ཡོ ལོ་ཀི་ཡཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཝཱ, ས་བྦཱ ཏཱ ཨི་མཱ་ཧེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་མཱ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒེ་ན (ཝི་བྷ. ༧༥༡) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཕ་ལེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༨༧. ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྐ་ཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་པི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཙ་ཀྐནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་དཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཾ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཏ་ད་ཏྠཾ ཉཱ་ཎཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝཱ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཨི་དྷ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཀ་དཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཐེ་ར་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦེ་ས་མྤི སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡོ ཧི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.