༡༠. དུ་ཏི་ཡ་པ་མཱ་དཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨-༡༡༥. ད་ས་མེ ཝ་གྒེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ བྷ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ བྷ་ཝཾ བཱ་ཧི་རཾ. ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ནཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀེཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༩༦) ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༡.༡༡) ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་ཉྙཱ ཛཱ་ཏཱ.
༡༣༠. སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ ཡ་ཐཱ་ཙོ་ད་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ, ཏཾ་ཏཾ་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ན་ཉྩ ཨཱུ་ན་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏོ ཙ པ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པ་ནཾ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཏོ ཙ པ་ཝེ་ད་ནཾ དྷ་མྨཾ དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་པྤ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་པྤ་ཝེ་ད་ནཾ དྷ་མྨཾ དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པ་ནཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡོ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ ཙ ཝི་ན་ཡོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝི་ན་ཡོ. ཝི་ན་ཡ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་དཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝི་ན་ཡོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏིཾ་ས ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན དྭེ་ན་ཝུ་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཊི་དེ་ས་ནི་ཡཱ, ས་ཏྟ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨེ་ཀ་ཏིཾ་ས ནི་སྶ་གྒི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ན་ཝུ་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མོ, མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི, སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི, པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡཾ. མ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་པི ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ཚ་ཊྛཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་ཛྫཱ་བྷི་ཉྙཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི པུ་ན་པི ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ པ་རཾ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཏཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཛྷཱ་ན་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ནཱ་མ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ‘‘ཛྷཱ་ན་སི་ནེ་ཧོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༧༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. པ་ཙྪི་མ་ཀ་སྶཱཏི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སྶ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་རི་ཡོ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ…པེ… ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶི་དཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན ཙོ་དེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ དོ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ན ཙོ་དེ་ནྟི ན སཱ་རེ་ནྟི. ཨ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ‘‘ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཙ པ་ཋ་ནྟི, སཱ་ཐ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་སུ ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏེ་པི ས་ཧ་སྶེ་པི དྷ་ར་མཱ་ནེཏི ཨི་དཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣེ་སུ ཀ་ཏི་པ་ཡ་མ་ཏྟེ་སུ་པི བྷི་ཀྑཱུ་སུ དྷ་ར་ནྟེ་སུ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ དྷ་ར་ནྟེ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཀ་སྶ…པེ… ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ག་ཧེ་ཏུནྟི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏུཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན. མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་མ་ཏྟནྟི ཝི་ན་ཡ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི༹་མཱ་ཧ. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་པ་ཉྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ དེ་ཝེ་སུ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ནུ་སྶེ་སཱུ’’ཏི.
ཨོ་ཊྛ་ཊྛི་ཝ་ཎྞནྟི ཨོ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཊྛི་ཝ་ཎྞཾ, ད་ནྟ་ཀ་སཱ་ཝཾ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཝཱ་རེ ར་ཛི་ཏྭཱ ད་ནྟ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀེ་སེ་སུ ཝཱ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཏེ་ན ཀཱ་སཱ་ཝ་ཁ་ཎྜེ་ན ཀེ་སེ བ་ནྡྷ་ནྟཱ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པེ་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་གོ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ གོ་ཏྲ་བྷུ་ནོ. ཨ་ཐ ཝཱ གོ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མཾ, མ་ཏྟ་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཎཱ’’ཏི གོ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི གོ་ཏྲ་བྷུ་ནོ, ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་སཱ་ཝ་ག་ཏ་ཀ་ཎྛ་ཏཱ་ཡ, ཀཱ་སཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སོ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཱ. ས་ངྒྷ་ག་ཏནྟི ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་ག་ཏཾ. ཏཾ ས་རཱི་རནྟི ཏཾ དྷཱ་ཏུ་ས་རཱི་རཾ.
ཏེ་ནེ་ཝཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་སྶ. ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཚཱ་ཏ་ཀ་བྷ་ཡེ པ་ར་ཏཱི་ར་ག་མ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནེཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་པི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ཏྠེ་རེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཏྠེ་རེ ཙ. ཐེ་རཱཏི ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏཱ ཐེ་རཱ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཏྠེ་རཱ ‘‘ཡཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི སུ་ཏྟ་ནྟཱ…པེ… ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ ན དྷཾ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟེ ར་ཀྑི་ཏེ ས་ནྟེ, པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི ར་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ཏྠེ་རེ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨི་དཱ་ནི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་པ་མཱ་དཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༤༠-༡༥༠. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་དྭཱ་ད་ས་མ་ཝ་གྒཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཨེ་ཝ.