༡༠. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༨༡. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘པཱ་པི་ཙྪཱ, བྷ་ནྟེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ པཱ་པི་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ནཾ ཝ་སཾ ག་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མཱ ཧེ་ཝཾ, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཨ་ཝ་ཙ; མཱ ཧེ་ཝཾ, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཨ་ཝ་ཙ. པ་སཱ་དེ་ཧི, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ. པེ་ས་ལཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡི་ཀོ; ཨ་ཐ ཁོ པཱ་པི་ཙྪཱ་ཝ བྷ་ནྟེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ པཱ་པི་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ནཾ ཝ་སཾ ག་ཏཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མཱ ཧེ་ཝཾ, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཨ་ཝ་ཙ; མཱ ཧེ་ཝཾ, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཨ་ཝ་ཙ. པ་སཱ་དེ་ཧི, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ. པེ་ས་ལཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི…པེ… ཨི་ཙྪཱ་ནཾ ཝ་སཾ ག་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མཱ ཧེ་ཝཾ…པེ… པེ་ས་ལཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ ཙ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱ་ས་པ་མ་ཏྟཱི་ཧི པཱི་ལ༹་ཀཱ་ཧི [པི་ལ༹་ཀཱ་ཧི (སཱི. པཱི.)] ས་བྦོ ཀཱ་ཡོ ཕུ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ མུ་གྒ་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, མུ་གྒ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་ཡ་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཀ་ལཱ་ཡ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཀོ་ལ་ཊྛི་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཀོ་ལ་ཊྛི་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཀོ་ལ་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཀོ་ལ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་མ་ལ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨཱ་མ་ལ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ བེ་ལུ་ཝ་ས་ལཱ་ཊུ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, བེ་ལུ་ཝ་ས་ལཱ་ཊུ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ བི་ལླ་མ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, བི་ལླ་མ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྷི་ཛྫིཾ་སུ. པུ་བྦ་ཉྩ ལོ་ཧི་ཏ་ཉྩ པ་གྒྷ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་བཱ་དྷེ་ན ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཙ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་དུ་མཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ.
ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ. ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཙ, བྷ་ནྟེ, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་དུ་མཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི, ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏྟིཾ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ. ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཙ, བྷ་ནྟེ, ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་དུ་མཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི, ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ མཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀཱི་ཝ་དཱི་གྷཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, པ་དུ་མེ ནི་ར་ཡེ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི? ‘‘དཱི་གྷཾ ཁོ, བྷི་ཀྑུ, པ་དུ་མེ ནི་ར་ཡེ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏཾ ན སུ་ཀ་རཾ ས་ངྑཱ་ཏུཾ – ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི ཨི་ཏི ཝཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ཨི་ཏི ཝཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨི་ཏི ཝཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨི་ཏི ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཀྐཱ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨུ་པ་མཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི? ‘‘ས་ཀྐཱ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ –
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ ཝཱི་ས་ཏི་ཁཱ་རི་ཀོ ཀོ་ས་ལ་ཀོ ཏི་ལ་ཝཱ་ཧོ. ཏ་ཏོ པུ་རི་སོ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཏི་ལཾ ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻ; ཁི་པྤ་ཏ་རཾ ཁོ སོ, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི་ཁཱ་རི་ཀོ ཀོ་ས་ལ་ཀོ ཏི་ལ་ཝཱ་ཧོ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཀྑ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན ཏྭེ་ཝ ཨེ་ཀོ ཨ་བྦུ་དོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ཨ་བྦུ་དཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ ནི་ར་བྦུ་ད་ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ནི་ར་བྦུ་དཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ ཨ་བ་བོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ཨ་བ་བཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ ཨ་ཊ་ཊོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཊ་ཊཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ ཨ་ཧ་ཧོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཧ་ཧཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ ཀུ་མུ་དོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ཀུ་མུ་དཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ སོ་ག་ནྡྷི་ཀོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི སོ་ག་ནྡྷི་ཀཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ ཨུ་པྤ་ལ་ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ལཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ པུ་ཎྜ་རི་ཀོ ནི་ར་ཡོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑུ, ཝཱི་ས་ཏི པུ་ཎྜ་རི་ཀཱ ནི་ར་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཀོ པ་དུ་མོ ནི་ར་ཡོ. པ་དུ་མེ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, ནི་ར་ཡེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་པ་པ་ནྣོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –
‘‘པུ་རི་ས་སྶ ཧི ཛཱ་ཏ་སྶ,
ཀུ་ཋཱ་རཱི ཛཱ་ཡ་ཏེ མུ་ཁེ;
ཡཱ་ཡ ཚི་ནྡ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ,
བཱ་ལོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ བྷ་ཎཾ.
‘‘ཡོ ནི་ནྡི་ཡཾ པ་སཾ་ས་ཏི,
ཏཾ ཝཱ ནི་ནྡ་ཏི ཡོ པ་སཾ་སི་ཡོ;
ཝི་ཙི་ནཱ་ཏི མུ་ཁེ་ན སོ ཀ་ལིཾ,
ཀ་ལི་ནཱ ཏེ་ན སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི.
‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཡཾ ཀ་ལི,
ཡོ ཨ་ཀྑེ་སུ དྷ་ན་པ་རཱ་ཛ་ཡོ;
ས་བྦ་སྶཱ་པི ས་ཧཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ,
ཨ་ཡ་མེ་ཝ མ་ཧ་ནྟ་རོ ཀ་ལི;
ཡོ སུ་ག་ཏེ་སུ མ་ནཾ པ་དོ་ས་ཡེ.
‘‘ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ནི་ར་བྦུ་དཱ་ནཾ,
ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏི པ་ཉྩ ཙ ཨ་བྦུ་དཱ་ནི;
ཡ་མ་རི་ཡ་ག་ར་ཧཱི ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏི,
ཝཱ་ཙཾ མ་ན་ཉྩ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ པཱ་པ་ཀ’’ནྟི.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.
ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –
ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཾ གཱ་ར་ཝོ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝོ,
བ་ཀོ ཙ བྲ་ཧྨཱ ཨ་པ་རཱ ཙ དི་ཊྛི;
པ་མཱ་ད་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏི་སྶ་ཀོ ཙ,
ཏུ་རཱུ ཙ བྲ་ཧྨཱ ཨ་པ་རོ ཙ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཏི.