༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ

༡. བྲ་ཧྨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་སུ་ཏྟཾ

༡༧༢. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཁོ མྱཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ག་མྦྷཱི་རོ དུ་དྡ་སོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ ས་ནྟོ པ་ཎཱི་ཏོ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རོ ནི་པུ་ཎོ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ. ཨཱ་ལ་ཡ་རཱ་མཱ ཁོ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཛཱ ཨཱ་ལ་ཡ་ར་ཏཱ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་མྨུ་དི་ཏཱ. ཨཱ་ལ་ཡ་རཱ་མཱ་ཡ ཁོ པ་ན པ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་ལ་ཡ་ར་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་མྨུ་དི་ཏཱ་ཡ དུ་དྡ་སཾ ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཨི་ད་མྤི ཁོ ཋཱ་ནཾ དུ་དྡ་སཾ ཡ་དི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡོ ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷོ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ཧ་ཉྩེ་ཝ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻཾ; པ་རེ ཙ མེ ན ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ; སོ མ་མ་སྶ ཀི་ལ་མ་ཐོ, སཱ མ་མ་སྶ ཝི་ཧེ་སཱ’’ཏི. ཨ་པི་སྶུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨི་མཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ པ་ཊི་བྷཾ་སུ པུ་བྦེ ཨ་སྶུ་ཏ་པུ་བྦཱ –

‘‘ཀི་ཙྪེ་ན མེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཧ་ལཾ དཱ་ནི པ་ཀཱ་སི་ཏུཾ;

རཱ་ག་དོ་ས་པ་རེ་ཏེ་ཧི, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ སུ་ས་མྦུ་དྷོ.

‘‘པ་ཊི་སོ་ཏ་གཱ་མིཾ ནི་པུ་ཎཾ, ག་མྦྷཱི་རཾ དུ་དྡ་སཾ ཨ་ཎུཾ;

རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ན ད་ཀྑ་ནྟི, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཊཱ’’ཏི [ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཏཱ་ཏི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)].

ཨི་ཏི་ཧ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏོ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི, ནོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ.

ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་ཧ་མྤ་ཏི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ན་སྶ་ཏི ཝ་ཏ བྷོ ལོ་ཀོ, ཝི་ན་སྶ་ཏི ཝ་ཏ བྷོ ལོ་ཀོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི [ན་མི་སྶ་ཏི (?)], ནོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ [ས་མྨི་ཉྫི་ཏཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་ཧ་ནྟྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘དེ་སེ་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ, དེ་སེ་ཏུ སུ་ག་ཏོ དྷ་མྨཾ. ས་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱ དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་རོ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི, ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི མ་ག་དྷེ་སུ པུ་བྦེ,

དྷ་མྨོ ཨ་སུ་དྡྷོ ས་མ་ལེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏོ;

ཨ་པཱ་པུ་རེ་ཏཾ [ཨ་ཝཱ་པུ་རེ་ཏཾ (སཱི.)] ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རཾ,

སུ་ཎ་ནྟུ དྷ་མྨཾ ཝི་མ་ལེ་ནཱ་ནུ་བུ་དྡྷཾ.

‘‘སེ་ལེ ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་མུ་དྡྷ་ནི་ཊྛི་ཏོ,

ཡ་ཐཱ་པི པ་སྶེ ཛ་ན་ཏཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ;

ཏ་ཐཱུ་པ་མཾ དྷ་མྨ་མ་ཡཾ སུ་མེ་དྷ,

པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ;

སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞཾ [སོ་ཀཱ་ཝ་ཀི་ཎྞཾ (སཱི.)] ཛ་ན་ཏ་མ་པེ་ཏ་སོ་ཀོ,

ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶུ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ.

‘‘ཨུ་ཊྛེ་ཧི ཝཱི་ར ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མ,

ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ ཨ་ན་ཎ [ཨ་ཎ་ཎ (རཱུ་པ་སི་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ)] ཝི་ཙ་ར ལོ་ཀེ;

དེ་ས་སྶུ [དེ་སེ་ཏུ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི. ཀ.)] བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ,

ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་སི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ས་ཏྟེ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡེ མུ་དི་ནྡྲི་ཡེ སྭཱ་ཀཱ་རེ དྭཱ་ཀཱ་རེ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ན པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནེ [ད་སྶཱ་ཝི་ནོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝི་ཧ་ར་ནྟེ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ལི་ནི་ཡཾ ཝཱ པ་དུ་མི་ནི་ཡཾ ཝཱ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀི་ནི་ཡཾ ཝཱ ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཝཱ པ་དུ་མཱ་ནི ཝཱ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་ནི ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་ནི ཨུ་ད་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཏཱ་ནི ཨ་ནྟོ ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནི, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཝཱ པ་དུ་མཱ་ནི ཝཱ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་ནི ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་ནི ཨུ་ད་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷཱ་ནི ས་མོ་ད་ཀཾ ཋི་ཏཱ་ནི, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཝཱ པ་དུ་མཱ་ནི ཝཱ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་ནི ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་ནི ཨུ་ད་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཱ ཨ་ཙྩུ་གྒ་མྨ ཋི་ཏཱ་ནི [ཏི་ཊྛ་ནྟི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་ད་ཀེ་ན; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དྡ་ས ས་ཏྟེ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡེ མུ་དི་ནྡྲི་ཡེ སྭཱ་ཀཱ་རེ དྭཱ་ཀཱ་རེ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ན པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ. དི་སྭཱ་ན བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་ཧ་མྤ་ཏིཾ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཙྩ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨ་པཱ་རུ་ཏཱ ཏེ་སཾ ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རཱ,

ཡེ སོ་ཏ་ཝ་ནྟོ པ་མུ་ཉྩ་ནྟུ ས་དྡྷཾ;

ཝི་ཧིཾ་ས་ས་ཉྙཱི པ་གུ་ཎཾ ན བྷཱ་སིཾ,

དྷ་མྨཾ པ་ཎཱི་ཏཾ མ་ནུ་ཛེ་སུ བྲ་ཧྨེ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ‘‘ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ཁོ་མྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.

༢. གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཾ

༡༧༣. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘དུ་ཀྑཾ ཁོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ, ཀཾ ནུ ཁྭཱ་ཧཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ [ག་རུ་ཀ་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི?

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ ཁོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ ཁོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ…པེ… ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ…པེ… ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ ཁོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ…པེ… ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ ཁོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡྭཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, སུ་ག་ཏ! ཡེ་པི ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧེ་སུཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ, ཏེ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རིཾ་སུ; ཡེ་པི ཏེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཏེ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ་པི, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་མྨ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱུ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི, ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ཡེ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ས་མྦུ་དྡྷཱ, ཡེ ཙ བུ་དྡྷཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ;

ཡོ ཙེ་ཏ་ར་ཧི ས་མྦུ་དྡྷོ, བ་ཧཱུ་ནཾ [བ་ཧུ་ནྣཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] སོ་ཀ་ནཱ་ས་ནོ.

‘‘ས་བྦེ ས་དྡྷ་མྨ་ག་རུ་ནོ, ཝི་ཧཾ་སུ [ཝི་ཧ་རིཾ་སུ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཙ;

ཏ་ཐཱ་པི ཝི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི, ཨེ་སཱ བུ་དྡྷཱ་ན དྷ་མྨ་ཏཱ.

‘‘ཏ་སྨཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མེ་ན [ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ན (སཱི. པཱི. ཀ.)], མ་ཧ་ཏྟ་མ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏཱ;

ས་དྡྷ་མྨོ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦོ, ས་རཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ན’’ནྟི.

༣. བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སུ་ཏྟཾ

༡༧༤. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རི་སྶཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝོ ནཱ་མ པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝོ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ – ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི, ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝོ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ས་པ་དཱ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཡེ་ན ས་ཀ་མཱ་ཏུ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སྶ མཱ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨཱ་ཧུ་ཏིཾ ནི་ཙྩཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་ཧ་མྤ་ཏི་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སྶ མཱ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨཱ་ཧུ་ཏིཾ ནི་ཙྩཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སྶ མཱ་ཏུ ནི་ཝེ་ས་ནེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཝེ་ཧཱ་སཾ ཋི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སྶ མཱ་ཏ་རཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘དཱུ་རེ ཨི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ,

ཡ་སྶཱ་ཧུ་ཏིཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་སི ནི་ཙྩཾ;

ནེ་ཏཱ་དི་སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎི བྲ་ཧྨ་བྷ་ཀྑོ,

ཀིཾ ཛ་པྤ་སི བྲ་ཧྨ་པ་ཐཾ ཨ་ཛཱ་ནཾ [ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱི (སཱི. པཱི. ཀ.)].

‘‘ཨེ་སོ ཧི ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎི བྲ་ཧྨ་དེ་ཝོ,

ནི་རཱུ་པ་དྷི་ཀོ ཨ་ཏི་དེ་ཝ་པ་ཏྟོ;

ཨ་ཀི་ཉྩ་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ན་ཉྙ་པོ་སཱི,

ཡོ ཏེ སོ [ཏེ སོ (སཱི. པཱི.), ཡོ ཏེ ས (?)] པི་ཎྜཱ་ཡ གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ.

‘‘ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཝེ་ད་གུ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟོ,

ན་རཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ན་ཉྩ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ;

བཱ་ཧི་ཏྭཱ པཱ་པཱ་ནི ཨ་ནཱུ་པ་ལི་ཏྟོ,

གྷཱ་སེ་ས་ནཾ ཨི་རི་ཡ་ཏི སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ.

‘‘ན ཏ་སྶ པ་ཙྪཱ ན པུ་ར་ཏྠ་མ་ཏྠི,

ས་ནྟོ ཝི་དྷཱུ་མོ ཨ་ནི་གྷོ ནི་རཱ་སོ;

ནི་ཀྑི་ཏྟ་ད་ཎྜོ ཏ་ས་ཐཱ་ཝ་རེ་སུ,

སོ ཏྱཱ་ཧུ་ཏིཾ བྷུ་ཉྫ་ཏུ ཨ་གྒ་པི་ཎྜཾ.

‘‘ཝི་སེ་ནི་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ནྟ་ཙི་ཏྟོ,

ནཱ་གོ་ཝ ད་ནྟོ ཙ་ར་ཏི ཨ་ནེ་ཛོ;

བྷི་ཀྑུ སུ་སཱི་ལོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ,

སོ ཏྱཱ་ཧུ་ཏིཾ བྷུ་ཉྫ་ཏུ ཨ་གྒ་པི་ཎྜཾ.

‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ས་ནྣཱ ཨ་ཝི་ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ,

པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཧི ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ;

ཀ་རོ་ཧི པུ་ཉྙཾ སུ་ཁ་མཱ་ཡ་ཏི་ཀཾ,

དི་སྭཱ མུ་ནིཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎི ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞ’’ནྟི.

‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ས་ནྣཱ ཨ་ཝི་ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ,

པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི ད་ཀྑི་ཎཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ;

ཨ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ སུ་ཁ་མཱ་ཡ་ཏི་ཀཾ,

དི་སྭཱ མུ་ནིཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞ’’ནྟི.

༤. བ་ཀ་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟཾ

༡༧༥. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བ་ཀ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པཱ་པ་ཀཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨི་དཾ ནི་ཙྩཾ, ཨི་དཾ དྷུ་ཝཾ, ཨི་དཾ ས་སྶ་ཏཾ, ཨི་དཾ ཀེ་ཝ་ལཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨཾ, ཨི་ད་ཉྷི ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏོ ཙ པ་ན་ཉྙཾ ཨུ་ཏྟ་རིཾ [ཨུ་ཏྟ་རིཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ནི་སྶ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བ་ཀ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བ་ཀོ བྲ་ཧྨཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ. དི་སྭཱ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་ཧི ཁོ མཱ་རི་ས, སྭཱ་ག་ཏཾ ཏེ, མཱ་རི་ས! ཙི་ར་སྶཾ ཁོ མཱ་རི་ས! ཨི་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་མ་ཀཱ་སི ཡ་དི་དཾ ཨི་དྷཱ་ག་མ་ནཱ་ཡ. ཨི་ད་ཉྷི, མཱ་རི་ས, ནི་ཙྩཾ, ཨི་དཾ དྷུ་ཝཾ, ཨི་དཾ ས་སྶ་ཏཾ, ཨི་དཾ ཀེ་ཝ་ལཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨཾ, ཨི་ད་ཉྷི ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏོ ཙ པ་ན་ཉྙཾ ཨུ་ཏྟ་རི ནི་སྶ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བ་ཀཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ ཝ་ཏ, བྷོ, བ་ཀོ བྲ་ཧྨཱ; ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ ཝ་ཏ, བྷོ, བ་ཀོ བྲ་ཧྨཱ. ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ ཨ་ནི་ཙྩཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ནྟི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་དྷུ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ དྷུ་ཝ་ནྟི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ས་སྶ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཀེ་ཝ་ལཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་ནྟི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨ་ནྟི ཝ་ཀྑ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཙ པ་ན ཛཱ་ཡ་ཏི ཙ ཛཱི་ཡ་ཏི ཙ མཱི་ཡ་ཏི ཙ ཙ་ཝ་ཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙ, ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘ཨི་ད་ཉྷི ན ཛཱ་ཡ་ཏི ན ཛཱི་ཡ་ཏི ན མཱི་ཡ་ཏི ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི’. ས་ནྟ་ཉྩ པ་ན་ཉྙཾ ཨུ་ཏྟ་རི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ‘ན་ཏྠ་ཉྙཾ ཨུ་ཏྟ་རི ནི་སྶ་ར་ཎ’ནྟི ཝ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏི གོ་ཏ་མ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ,

ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ;

ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཝེ་ད་གཱུ བྲ་ཧྨུ་པ་པ་ཏྟི,

ཨ་སྨཱ་བྷི་ཛ་པྤ་ནྟི ཛ་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ’’ཏི.

‘‘ཨ་པྤ་ཉྷི ཨེ་ཏཾ ན ཧི དཱི་གྷ་མཱ་ཡུ,

ཡཾ ཏྭཾ བ་ཀ མ་ཉྙ་སི དཱི་གྷ་མཱ་ཡུཾ;

ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ [ས་ཧ་སྶཱ་ན (སྱཱ. ཀཾ.)] ནི་ར་བྦུ་དཱ་ནཾ,

ཨཱ་ཡུཾ པ་ཛཱ་ནཱ་མི ཏ་ཝཱ་ཧཾ བྲ་ཧྨེ’’ཏི.

‘‘ཨ་ན་ནྟ་ད་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ་ཧ་མ་སྨི,

ཛཱ་ཏི་ཛ་རཾ སོ་ཀ་མུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟོ;

ཀིཾ མེ པུ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཏྟཾ,

ཨཱ་ཙི་ཀྑ མེ ཏཾ ཡ་མ་ཧཾ ཝི་ཛ་ཉྙཱ’’ཏི.

‘‘ཡཾ ཏྭཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སི བ་ཧཱུ མ་ནུ་སྶེ,

པི་པཱ་སི་ཏེ གྷ་མྨ་ནི ས་མྤ་རེ་ཏེ;

ཏཾ ཏེ པུ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཏྟཾ,

སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མི.

‘‘ཡཾ ཨེ་ཎི་ཀཱུ་ལ་སྨིཾ ཛ་ནཾ ག་ཧཱི་ཏཾ,

ཨ་མོ་ཙ་ཡཱི ག་ཡ྄ཧ་ཀཾ ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ;

ཏཾ ཏེ པུ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཏྟཾ,

སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མི.

‘‘ག་ངྒཱ་ཡ སོ་ཏ་སྨིཾ ག་ཧཱི་ཏ་ནཱ་ཝཾ,

ལུ་དྡེ་ན ནཱ་གེ་ན མ་ནུ་སྶ་ཀ་མྱཱ;

པ་མོ་ཙ་ཡི་ཏྠ བ་ལ་སཱ པ་ས་ཡ྄ཧ,

ཏཾ ཏེ པུ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཏྟཾ,

སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མི.

‘‘ཀ་པྤོ ཙ ཏེ བ་དྡྷ་ཙ་རོ ཨ་ཧོ་སིཾ,

ས་མྦུ་དྡྷི་མ་ནྟཾ [ས་མྦུ་དྡྷི་ཝ་ནྟཾ (བ་ཧཱུ་སུ)] ཝ་ཏི་ནཾ ཨ་མ་ཉྙི;

ཏཾ ཏེ པུ་རཱ་ཎཾ ཝ་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཏྟཾ,

སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མཱི’’ཏི.

‘‘ཨ་དྡྷཱ པ་ཛཱ་ནཱ་སི མ་མེ་ཏ་མཱ་ཡུཾ,

ཨ་ཉྙེ་པི [ཨ་ཉྙ་མྤི (སཱི. པཱི.)] ཛཱ་ནཱ་སི ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷོ;

ཏ་ཐཱ ཧི ཏྱཱ་ཡཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ,

ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ’’ནྟི.

༥. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟཾ

༡༧༦. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པཱ་པ་ཀཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ན་ཏྠི སོ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཡོ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ…པེ… ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི? ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ [མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལཱ་ནོ (ཀ.)] བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སི་ནྣཾ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ནྣཾ. དི་སྭཱ་ན – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ [ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ (སཱི.)] ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནཱི་ཙ་ཏ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི? ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ…པེ… དི་སྭཱ་ན – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ད་ཀྑི་ཎཾ དི་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནཱི་ཙ་ཏ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི? ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ…པེ… ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ནྣཾ. དི་སྭཱ་ན – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ པ་ཙྪི་མཾ དི་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནཱི་ཙ་ཏ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི? ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ…པེ… ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ནྣཾ. དི་སྭཱ་ན – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ…པེ… ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨུ་ཏྟ་རཾ དི་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནཱི་ཙ་ཏ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨ་ཛྫཱ་པི ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ དི་ཊྛི, ཡཱ ཏེ དི་ཊྛི པུ་རེ ཨ་ཧུ;

པ་སྶ་སི ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པ་བྷ་སྶ་ར’’ནྟི.

‘‘ན མེ མཱ་རི་ས སཱ དི་ཊྛི, ཡཱ མེ དི་ཊྛི པུ་རེ ཨ་ཧུ;

པ་སྶཱ་མི ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པ་བྷ་སྶ་རཾ;

སྭཱ་ཧཾ ཨ་ཛྫ ཀ་ཐཾ ཝ་ཛྫཾ, ཨ་ཧཾ ནི་ཙྩོ་མྷི ས་སྶ་ཏོ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ སོ བྲ་ཧྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཧི – ‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, མཱ་རི་ས མོ་གྒ་ལླཱ་ན, ཨ་ཉྙེ་པི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷ་ཝཾ མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཀ་སྶ་པོ ཀ་པྤི་ནོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ’’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, མཱ་རི་སཱ’’ཏི ཁོ སོ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫོ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, མཱ་རི་ས མོ་གྒ་ལླཱ་ན, ཨ་ཉྙེ་པི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷ་ཝཾ མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཀ་སྶ་པོ ཀ་པྤི་ནོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ’’ཏི? ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཏཾ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘ཏེ་ཝི་ཛྫཱ ཨི་དྡྷི་པ་ཏྟཱ ཙ, ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀོ་ཝི་དཱ;

ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, བ་ཧཱུ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ སོ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ ཡེ་ན སོ བྲ་ཧྨཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ མཱ་རི་ས, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –

‘‘ཏེ་ཝི་ཛྫཱ ཨི་དྡྷི་པ་ཏྟཱ ཙ, ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀོ་ཝི་དཱ;

ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, བ་ཧཱུ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི.

ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ སོ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫོ. ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙ སོ བྲ་ཧྨཱ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫ་སྶ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡཱི་ཏི.

༦. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༧༧. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏོ ཧོ་ཏི པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ. ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ [པ་ཙྩེ་ཀ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ (པཱི. ཀ.)] ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ, མཱ་རི་ས, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏུཾ; དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ ཙ. ཨ་སུ་ཀོ ཙ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཨི་དྡྷོ ཙེ་ཝ ཕཱི་ཏོ ཙ, བྲ་ཧྨཱ ཙ ཏ་ཏྲ པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨཱ་ཡཱ་མ, མཱ་རི་ས, ཡེ་ན སོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, མཱ་རི་སཱ’’ཏི ཁོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སོ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ སུ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི.

ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཝ – བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཏ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པཱ་ཏུ་ར་ཧེ་སུཾ. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ སོ བྲ་ཧྨཱ ཏེ བྲ་ཧྨཱ་ནོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ. དི་སྭཱ་ན ཏེ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཧ་ནྡ ཀུ་ཏོ ནུ ཏུ་མྷེ, མཱ་རི་སཱ, ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ ཁོ མ་ཡཾ, མཱ་རི་ས, ཨ་མྷ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཱ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི པ་ན ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི?

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ [ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)] ཁོ སོ བྲ་ཧྨཱ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ སུ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘པ་སྶ་སི མེ ནོ ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི? ‘‘པ་སྶཱ་མི ཁོ ཏྱཱ་ཧཾ, མཱ་རི་ས, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ‘‘སོ ཁྭཱ་ཧཾ, མཱ་རི་ས, ཨེ་ཝཾ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི?

ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘པ་སྶ་སི མེ ནོ ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི? ‘‘པ་སྶཱ་མི ཁོ ཏྱཱ་ཧཾ, མཱ་རི་ས, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ‘‘ཏ་ཡཱ ཙ ཁོ, མཱ་རི་ས, མ་ཡཱ ཙ སྭེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏ་རོ ཙེ་ཝ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏ་རོ ཙ. ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི? ཨ་ཐ ཁོ སོ བྲ་ཧྨཱ སུ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘ཏ་ཡོ སུ་པ་ཎྞཱ ཙ་ཏུ་རོ ཙ ཧཾ་སཱ,

བྱ་གྒྷཱི་ནི་སཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙ ཛྷཱ་ཡི་ནོ;

ཏ་ཡི་དཾ ཝི་མཱ་ནཾ ཛ་ལ་ཏེ ཙ [ཛ་ལ་ཏེ་ཝ (པཱི. ཀ.)] བྲ་ཧྨེ,

ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་ར་སྶཾ དི་སཱ་ཡ’’ནྟི.

‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཏཾ ཛ་ལ་ཏེ ཝི་མཱ་ནཾ,

ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་ར་སྶཾ དི་སཱ་ཡཾ;

རཱུ་པེ ར་ཎཾ དི་སྭཱ ས་དཱ པ་ཝེ་དྷི་ཏཾ,

ཏ་སྨཱ ན རཱུ་པེ ར་མ་ཏཱི སུ་མེ་དྷོ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ག་མཱ་སི ཙ ཁོ སོ བྲ་ཧྨཱ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ་ཏི.

༧. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༧༨. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏོ ཧོ་ཏི པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ. ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་ཐ ཁོ སུ་བྲ་ཧྨཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ པ་མི་ན་ནྟོ, ཀོ་དྷ ཝི་དྭཱ ཝི་ཀ་པྤ་ཡེ;

ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ པ་མཱ་ཡི་ནཾ, ནི་ཝུ་ཏཾ ཏཾ མ་ཉྙེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན’’ནྟི.

༨. ཀ་ཏ་མོ་ད་ཀ་ཏི་སྶ་སུ་ཏྟཾ