༥. མཱ་ར་དྷཱི་ཏུ་སུ་ཏྟཾ

༡༦༡. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཱ ནི་བྦེ་ཛ་ནཱི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ཏ་མྷཱ ཋཱ་ནཱ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏོ པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་དྷོ་མུ་ཁོ པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནོ ཀ་ཊྛེ་ན བྷཱུ་མིཾ ཝི་ལི་ཁ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སིཾ་སུ –

‘‘ཀེ་ནཱ་སི དུ་མྨ་ནོ ཏཱ་ཏ, པུ་རི་སཾ ཀཾ ནུ སོ་ཙ་སི;

མ་ཡཾ ཏཾ རཱ་ག་པཱ་སེ་ན, ཨཱ་ར་ཉྙ་མི་ཝ ཀུ་ཉྫ་རཾ;

བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ཡི་སྶཱ་མ, ཝ་ས་གོ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ, ན རཱ་གེ་ན སུ་ཝཱ་ན་ཡོ;

མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཏ་སྨཱ སོ་ཙཱ་མ་ཧཾ བྷུ་ས’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཁོ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཀུ་མཱ་རི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཀུ་མཱ་རི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཁོ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ས་ཀིཾ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… ས་ཀིཾ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ དུ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… དུ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཧི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཧི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ས་ཙྩཾ ཀི་ར ནོ པི་ཏཱ ཨ་ཝོ་ཙ –

‘‘ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ, ན རཱ་གེ་ན སུ་ཝཱ་ན་ཡོ;

མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཏ་སྨཱ སོ་ཙཱ་མ་ཧཾ བྷུ་ས’’ནྟི.

‘‘ཡ་ཉྷི མ་ཡཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཧ་ད་ཡཾ ཝཱ་སྶ ཕ་ལེ་ཡྻ, ཨུ་ཎྷཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཝཱ མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཙྪེ་ཡྻ, ཨུ་མྨཱ་དཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ ཙི་ཏྟ་ཀྑེ་པཾ ཝཱ. སེ་ཡྻ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ན་ལོ༹ ཧ་རི་ཏོ ལུ་ཏོ ཨུ་སྶུ་སྶ་ཏི ཝི་སུ་སྶ་ཏི མི་ལཱ་ཡ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨུ་སྶུ་སྶེ་ཡྻ ཝི་སུ་སྶེ་ཡྻ མི་ལཱ་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ ཏ་ཎྷཱ མཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞོ ནུ ཝ་ན་མྷི ཛྷཱ་ཡ་སི,

ཝི་ཏྟཾ ནུ ཛཱི་ནོ ཨུ་ད པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ;

ཨཱ་གུཾ ནུ གཱ་མ་སྨི་མ་ཀཱ་སི ཀི་ཉྩི,

ཀ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན ན ཀ་རོ་སི ས་ཀྑིཾ;

ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཀེ་ན་ཙི ཏེ’’ཏི.

‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཏྟིཾ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟིཾ,

ཛེ་ཏྭཱ་ན སེ་ནཾ པི་ཡ་སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ;

ཨེ་ཀོ་ཧཾ [ཨེ་ཀཱ་ཧཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི. ཀ.)] ཛྷཱ་ཡཾ སུ་ཁ་མ་ནུ་བོ་དྷིཾ,

ཏ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན ན ཀ་རོ་མི ས་ཀྑིཾ;

ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཀེ་ན་ཙི མེ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ར་ཏི [ཨ་ར་ཏི ཙ (ཀ.)] མཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘ཀ་ཐཾ ཝི་ཧཱ་རཱི་བ་ཧུ་ལོ་དྷ བྷི་ཀྑུ,

པ་ཉྩོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ཏ་རཱི་དྷ ཚ་ཊྛཾ;

ཀ་ཐཾ ཛྷཱ་ཡིཾ [ཀ་ཐཾ ཛྷཱ་ཡཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ཀ་ཐ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ (ཀ.)] བ་ཧུ་ལཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ,

པ་རི་བཱ་ཧི་རཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ལ་དྡྷ ཡོ ཏ’’ནྟི.

‘‘པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ,

ཨ་ས་ངྑ་རཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཨ་ནོ་ཀོ;

ཨ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཛྷཱ་ཡཱི,

ན ཀུ་པྤ་ཏི ན ས་ར་ཏི ན ཐི་ནོ [ན ཀུ་པྤ་ཏཱི ན་སྶ་ར་ཏཱི ན ཐཱི་ནོ (སཱི.)].

‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་ཧཱ་རཱི་བ་ཧུ་ལོ་དྷ བྷི་ཀྑུ,

པ་ཉྩོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ཏ་རཱི་དྷ ཚ་ཊྛཾ;

ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ཡིཾ བ་ཧུ་ལཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ,

པ་རི་བཱ་ཧི་རཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ལ་དྡྷ ཡོ ཏ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ ར་གཱ [ར་གཱ་ཙ (ཀ.)] མཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘ཨ་ཙྪེ་ཛྫ ཏ་ཎྷཾ ག་ཎ་ས་ངྒྷ་ཙཱ་རཱི,

ཨ་དྡྷཱ ཙ་རི་སྶ་ནྟི [ཏ་རི་སྶ་ནྟི (སཱི.)] བ་ཧཱུ ཙ ས་དྡྷཱ;

བ་ཧུཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནོ་ཀོ,

ཨ་ཙྪེ་ཛྫ ནེ་སྶ་ཏི མ་ཙྩུ་རཱ་ཛ་སྶ པཱ་ར’’ནྟི.

‘‘ན་ཡ་ནྟི ཝེ མ་ཧཱ་ཝཱི་རཱ, ས་དྡྷ་མྨེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ;

དྷ་མྨེ་ན ན་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཀཱ ཨུ་སཱུ་ཡཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཨ་ར་ཏི་ཉྩ ར་ག་ཉྩ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ. དི་སྭཱ་ན གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –

‘‘བཱ་ལཱ ཀུ་མུ་ད་ནཱ་ལེ༹་ཧི, པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་མ་ཏྠ་ཐ [ཨ་བྷི་མ་ནྠ་ཐ (སཱི.)];

གི་རིཾ ན་ཁེ་ན ཁ་ན་ཐ, ཨ་ཡོ ད་ནྟེ་ཧི ཁཱ་ད་ཐ.

‘‘སེ་ལཾ་ཝ སི་ར་སཱུ་ཧ་ཙྩ [སི་ར་སི ཨཱུ་ཧ་ཙྩ (སཱི.), སི་ར་སི ཨོ་ཧ་ཙྩ (སྱཱ. ཀཾ.)], པཱ་ཏཱ་ལེ གཱ་དྷ་མེ་ས་ཐ;

ཁཱ་ཎུཾ་ཝ ཨུ་ར་སཱ་ས་ཛྫ, ནི་བྦི་ཛྫཱ་པེ་ཐ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི.

‘‘ད་དྡ་ལླ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ག་ཉྪུཾ, ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏཱི ར་གཱ;

ཏཱ ཏ་ཏྠ པ་ནུ་དཱི ས་ཏྠཱ, ཏཱུ་ལཾ བྷ་ཊྛཾ་ཝ མཱ་ལུ་ཏོ’’ཏི.

ཏ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.

ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –

ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་མི་དྡྷི ཙ, གོ་དྷི་ཀཾ ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི;

དྷཱི་ཏ་རཾ དེ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ, སེ་ཊྛེ་ན ཨི་མཾ མཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི.

མཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྟཾ.