༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ས་མྦ་ཧུ་ལ་སུ་ཏྟཾ
༡༥༧. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ལཱ་ཝ་ཏི་ཡཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཛ་ཊ་ཎྜུ་ཝེ་ན ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པ་ནི་ཝ་ཏྠོ ཛི་ཎྞོ གོ་པཱ་ན་སི་ཝ་ངྐོ གྷུ་རུ་གྷུ་རུ་པ་སྶཱ་སཱི ཨུ་དུ་མྦ་ར་ད་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ད་ཧ་རཱ བྷ་ཝ་ནྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ སུ་སཱུ ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སཱ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ པ་ཋ་མེ་ན ཝ་ཡ་སཱ ཨ་ནི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཱ་ཝི་ནོ ཀཱ་མེ་སུ. བྷུ་ཉྫ་ནྟུ བྷ་ཝ་ནྟོ མཱ་ནུ་ས་ཀེ ཀཱ་མེ. མཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝི་ཏྠཱ’’ཏི. ‘‘ན ཁོ མ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་མ. ཀཱ་ལི་ཀ་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཧི་ཏྭཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་མ. ཀཱ་ལི་ཀཱ ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ སཱི་སཾ ཨོ་ཀ་མྤེ་ཏྭཱ ཛི་ཝ྄ཧཾ ནི་ལླཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏི་ཝི་སཱ་ཁཾ ན་ལཱ་ཊེ ན་ལཱ་ཊི་ཀཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ པ་ཀྐཱ་མི.
ཨ་ཐ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཛ་ཊ་ཎྜུ་ཝེ་ན ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པ་ནི་ཝ་ཏྠོ ཛི་ཎྞོ གོ་པཱ་ན་སི་ཝ་ངྐོ གྷུ་རུ་གྷུ་རུ་པ་སྶཱ་སཱི ཨུ་དུ་མྦ་ར་ད་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡེ་ན མ་ཡཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་མྷེ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ད་ཧ་རཱ བྷ་ཝ་ནྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ སུ་སཱུ ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སཱ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ པ་ཋ་མེ་ན ཝ་ཡ་སཱ ཨ་ནི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཱ་ཝི་ནོ ཀཱ་མེ་སུ. བྷུ་ཉྫ་ནྟུ བྷ་ཝ་ནྟོ མཱ་ནུ་ས་ཀེ ཀཱ་མེ. མཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝི་ཏྠཱ’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུ་མྷ – ‘ན ཁོ མ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་མ. ཀཱ་ལི་ཀ་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཧི་ཏྭཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་མ. ཀཱ་ལི་ཀཱ ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ནྟེ, སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སཱི་སཾ ཨོ་ཀ་མྤེ་ཏྭཱ ཛི་ཝ྄ཧཾ ནི་ལླཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏི་ཝི་སཱ་ཁཾ ན་ལཱ་ཊེ ན་ལཱ་ཊི་ཀཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ པ་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི.
‘‘ནེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. མཱ་རོ ཨེ་སོ པཱ་པི་མཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཡོ དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ,
ཀཱ་མེ་སུ སོ ཛ་ནྟུ ཀ་ཐཾ ན་མེ་ཡྻ;
ཨུ་པ་དྷིཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ངྒོ་ཏི ལོ་ཀེ,
ཏ་སྶེ་ཝ ཛ་ནྟུ ཝི་ན་ཡཱ་ཡ སི་ཀྑེ’’ཏི.
༢. ས་མི་དྡྷི་སུ་ཏྟཾ
༡༥༨. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ལཱ་ཝ་ཏི་ཡཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་མི་དྡྷི་སྶ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ ས་ཏྠཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡྭཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་མི་དྡྷི་སྶ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་མི་དྡྷི་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི, ཨ་པི་སྶུ་དཾ པ་ཐ་ཝཱི མ་ཉྙེ ཨུ་ནྡྲཱི་ཡ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ ས་ཏྠཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡྭཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ’ཏི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ཧཱ་བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་པི་སྶུ་དཾ པ་ཐ་ཝཱི མ་ཉྙེ ཨུ་ནྡྲཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ནེ་སཱ, ས་མི་དྡྷི, པ་ཐ་ཝཱི ཨུ་ནྡྲཱི་ཡ་ཏི. མཱ་རོ ཨེ་སོ པཱ་པི་མཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ. ག་ཙྪ ཏྭཾ, ས་མི་དྡྷི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧཱ་སི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་མི་དྡྷི་སྶ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ…པེ… དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་མི་དྡྷི་སྶ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ…པེ… ཨ་པི་སྶུ་དཾ པ་ཐ་ཝཱི མ་ཉྙེ ཨུ་ནྡྲཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་མི་དྡྷི མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ས་དྡྷཱ་ཡཱ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ;
ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ མེ བུ་དྡྷཱ, ཙི་ཏྟ་ཉྩ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ཀཱ་མཾ ཀ་ར་སྶུ རཱུ་པཱ་ནི, ནེ་ཝ མཾ བྱཱ་དྷ་ཡི་སྶ་སཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ ས་མི་དྡྷི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༣. གོ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༥༩. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨི་སི་གི་ལི་པ་སྶེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཀཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ཡཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཏ་མྷཱ སཱ་མ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ཡི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཏ་མྷཱ སཱ་མ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ཡི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཏ་མྷཱ…པེ… པ་རི་ཧཱ་ཡི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཏ་མྷཱ…པེ… པ་རི་ཧཱ་ཡི. པ་ཉྩ་མ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ…པེ… ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི. པ་ཉྩ་མ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ཡི. ཚ་ཊྛ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི. ཚ་ཊྛ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཏ་མྷཱ སཱ་མ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ཡི. ས་ཏྟ་མ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ གོ་དྷི་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཕུ་སི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ གོ་དྷི་ཀ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཡཱ་ཝ ཚ་ཊྛཾ ཁྭཱ་ཧཾ སཱ་མ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱི་ནོ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ གོ་དྷི་ཀ་སྶ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘མ་ཧཱ་ཝཱི་ར མ་ཧཱ་པ་ཉྙ, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ས་སཱ ཛ་ལ;
ས་བྦ་ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ཏཱི་ཏ, པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི ཙ་ཀྑུ་མ.
‘‘སཱ་ཝ་ཀོ ཏེ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར, མ་ར་ཎཾ མ་ར་ཎཱ་བྷི་བྷཱུ;
ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཙེ་ཏ་ཡ་ཏི, ཏཾ ནི་སེ་དྷ ཛུ་ཏི་ནྡྷ་ར.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, སཱ་ཝ་ཀོ སཱ་ས་ནེ ར་ཏོ;
ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ སེ་ཀྑོ, ཀཱ་ལཾ ཀ་ཡི་རཱ ཛ་ནེ་སུ་ཏཱ’’ཏི.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ གོ་དྷི་ཀེ་ན ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ’’ ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི དྷཱི་རཱ ཀུ་བྦ་ནྟི, ནཱ་ཝ་ཀ་ངྑ་ནྟི ཛཱི་ཝི་ཏཾ;
ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧ, གོ་དྷི་ཀོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡེ་ན ཨི་སི་གི་ལི་པ་སྶཾ ཀཱ་ལ༹་སི་ལཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ ཡ་ཏྠ གོ་དྷི་ཀེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མྦ་ཧུ་ལེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན ཨི་སི་གི་ལི་པ་སྶཾ ཀཱ་ལ༹་སི་ལཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ གོ་དྷི་ཀཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ མ་ཉྩ་ཀེ ཝི་ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷཾ སེ་མཱ་ནཾ [སེ་ཡྻ་མཱ་ནཾ (སྱཱ. ཀཾ.), སོ་པྤ་མཱ་ནཾ (ཀ.)]. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ཏི་མི་རཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ པུ་རི་མཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི ད་ཀྑི་ཎཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ, ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷོ, ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནུ་དི་སཾ.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ཏི་མི་རཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ པུ་རི་མཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི ད་ཀྑི་ཎཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ, ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷོ, ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནུ་དི་ས’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ གོ་དྷི་ཀ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མ་ནྭེ་ས་ཏི – ‘ཀ་ཏྠ གོ་དྷི་ཀ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ’ནྟི? ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན གོ་དྷི་ཀོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ཙ ཏི་རི་ཡཾ, དི་སཱ ཨ་ནུ་དི་སཱ སྭ་ཧཾ;
ཨ་ནྭེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མི, གོ་དྷི་ཀོ སོ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ’’ཏི.
‘‘ཡོ [སོ (སཱི. པཱི.)] དྷཱི་རོ དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ, ཛྷཱ་ཡཱི ཛྷཱ་ན་ར་ཏོ ས་དཱ;
ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫཾ, ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ནི་ཀཱ་མ་ཡཾ.
‘‘ཛེ་ཏྭཱ་ན མ་ཙྩུ་ནོ [བྷེ་ཏྭཱ ན་མུ་ཙི་ནོ (སཱི.)] སེ་ནཾ, ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ;
ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧ, གོ་དྷི་ཀོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི.
‘‘ཏ་སྶ སོ་ཀ་པ་རེ་ཏ་སྶ, ཝཱི་ཎཱ ཀ་ཙྪཱ ཨ་བྷ་སྶ་ཐ;
ཏ་ཏོ སོ དུ་མྨ་ནོ ཡ་ཀྑོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི [ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི་ཐཱ་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.), ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི (ཀ.)].
༤. ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༦༠. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི ཨོ་ཏཱ་རཱ་པེ་ཀྑོ ཨོ་ཏཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞོ ནུ ཝ་ན་མྷི ཛྷཱ་ཡ་སི,
ཝི་ཏྟཾ ནུ ཛཱི་ནོ ཨུ་ད པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ;
ཨཱ་གུཾ ནུ གཱ་མ་སྨི་མ་ཀཱ་སི ཀི་ཉྩི,
ཀ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན ན ཀ་རོ་སི ས་ཀྑིཾ;
ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཀེ་ན་ཙི ཏེ’’ཏི.
‘‘སོ་ཀ་སྶ མཱུ་ལཾ པ་ལི་ཁཱ་ཡ ས་བྦཾ,
ཨ་ནཱ་གུ ཛྷཱ་ཡཱ་མི ཨ་སོ་ཙ་མཱ་ནོ;
ཚེ་ཏྭཱ་ན ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ལོ་བྷ་ཛ་པྤཾ,
ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཛྷཱ་ཡཱ་མི པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷཱུ’’ཏི.
‘‘ཡཾ ཝ་ད་ནྟི མ་མ ཡི་ད་ནྟི, ཡེ ཝ་ད་ནྟི མ་མ་ནྟི ཙ;
ཨེ་ཏྠ ཙེ ཏེ མ་ནོ ཨ་ཏྠི, ན མེ ས་མ་ཎ མོ་ཀྑ་སཱི’’ཏི.
‘‘ཡཾ ཝ་ད་ནྟི ན ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ཡེ ཝ་ད་ནྟི ན ཏེ ཨ་ཧཾ;
ཨེ་ཝཾ པཱ་པི་མ ཛཱ་ནཱ་ཧི, ན མེ མ་གྒ་མྤི ད་ཀྑ་སཱི’’ཏི.
‘‘ས་ཙེ མ་གྒཾ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཾ, ཁེ་མཾ ཨ་མ་ཏ་གཱ་མི་ནཾ;
ཨ་པེ་ཧི ག་ཙྪ ཏྭ་མེ་ཝེ་ཀོ, ཀི་མ་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་ས་སཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་མ་ཙྩུ་དྷེ་ཡྻཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཡེ ཛ་ནཱ པཱ་ར་གཱ་མི་ནོ;
ཏེ་སཱ་ཧཾ པུ་ཊྛོ ཨ་ཀྑཱ་མི, ཡཾ ས་ཙྩཾ ཏཾ ནི་རཱུ་པ་དྷི’’ནྟི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷ་ནྟེ, གཱ་མ་སྶ ཝཱ ནི་ག་མ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི. ཏ་ཏྲ་སྶ ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀོ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཝཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ཏ་མྷཱ གཱ་མཱ ཝཱ ནི་ག་མཱ ཝཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཡེ་ན སཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻུཾ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀཾ ཨུ་ད་ཀཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཐ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཡྻུཾ. ཡཾ ཡ་དེ་ཝ ཧི སོ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀོ ཨ་ལ༹ཾ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཡྻ ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཏེ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཝཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ཀ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཀ་ཐ་ལཱ་ཡ ཝཱ ས་ཉྪི་ནྡེ་ཡྻུཾ ས་མྦྷ་ཉྫེ་ཡྻུཾ ས་མྤ་ལི་བྷ་ཉྫེ་ཡྻུཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སོ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀོ ས་བྦེ་ཧི ཨ་ལེ༹་ཧི ས་ཉྪི་ནྣེ་ཧི ས་མྦྷ་གྒེ་ཧི ས་མྤ་ལི་བྷ་གྒེ་ཧི ཨ་བྷ་བྦོ ཏཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཝི་སཱུ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནི [ཡཱ་ནི ཝི་སུ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནི (སཱི. པཱི. ཀ.)] ཝི་སེ་ཝི་ཏཱ་ནི ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི [ཀཱ་ནི་ཙི ཀཱ་ནི་ཙི ས་བྦཱ་ནི (སཱི. པཱི. ཀ.)] བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཉྪི་ནྣཱ་ནི ས་མྦྷ་གྒཱ་ནི ས་མྤ་ལི་བྷ་གྒཱ་ནི. ཨ་བྷ་བྦོ དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཡ་དི་དཾ ཨོ་ཏཱ་རཱ་པེ་ཀྑོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཱ ནི་བྦེ་ཛ་ནཱི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘མེ་ད་ཝ་ཎྞ་ཉྩ པཱ་སཱ་ཎཾ, ཝཱ་ཡ་སོ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡ་གཱ;
ཨ་པེ་ཏྠ མུ་དུཾ ཝི་ནྡེ་མ, ཨ་པི ཨ་སྶཱ་ད་ནཱ སི་ཡཱ.
‘‘ཨ་ལ་དྡྷཱ ཏ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་དཾ, ཝཱ་ཡ་སེ་ཏྟོ ཨ་པ་ཀྐ་མེ;
ཀཱ་ཀོ་ཝ སེ་ལ་མཱ་ས་ཛྫ, ནི་བྦི་ཛྫཱ་པེ་མ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི.
༥. མཱ་ར་དྷཱི་ཏུ་སུ་ཏྟཾ
༡༦༡. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཱ ནི་བྦེ་ཛ་ནཱི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ཏ་མྷཱ ཋཱ་ནཱ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏོ པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་དྷོ་མུ་ཁོ པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནོ ཀ་ཊྛེ་ན བྷཱུ་མིཾ ཝི་ལི་ཁ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སིཾ་སུ –
‘‘ཀེ་ནཱ་སི དུ་མྨ་ནོ ཏཱ་ཏ, པུ་རི་སཾ ཀཾ ནུ སོ་ཙ་སི;
མ་ཡཾ ཏཾ རཱ་ག་པཱ་སེ་ན, ཨཱ་ར་ཉྙ་མི་ཝ ཀུ་ཉྫ་རཾ;
བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ཡི་སྶཱ་མ, ཝ་ས་གོ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ, ན རཱ་གེ་ན སུ་ཝཱ་ན་ཡོ;
མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཏ་སྨཱ སོ་ཙཱ་མ་ཧཾ བྷུ་ས’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཁོ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཀུ་མཱ་རི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཀུ་མཱ་རི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཁོ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ས་ཀིཾ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… ས་ཀིཾ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘པཱ་དེ ཏེ, ས་མ་ཎ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མཱ’’ཏི. ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ན མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ དུ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… དུ་ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཧི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ…པེ… མ་ཧི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ས་ཙྩཾ ཀི་ར ནོ པི་ཏཱ ཨ་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ, ན རཱ་གེ་ན སུ་ཝཱ་ན་ཡོ;
མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཏ་སྨཱ སོ་ཙཱ་མ་ཧཾ བྷུ་ས’’ནྟི.
‘‘ཡ་ཉྷི མ་ཡཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཧ་ད་ཡཾ ཝཱ་སྶ ཕ་ལེ་ཡྻ, ཨུ་ཎྷཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཝཱ མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཙྪེ་ཡྻ, ཨུ་མྨཱ་དཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ ཙི་ཏྟ་ཀྑེ་པཾ ཝཱ. སེ་ཡྻ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ན་ལོ༹ ཧ་རི་ཏོ ལུ་ཏོ ཨུ་སྶུ་སྶ་ཏི ཝི་སུ་སྶ་ཏི མི་ལཱ་ཡ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨུ་སྶུ་སྶེ་ཡྻ ཝི་སུ་སྶེ་ཡྻ མི་ལཱ་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ ཏ་ཎྷཱ མཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞོ ནུ ཝ་ན་མྷི ཛྷཱ་ཡ་སི,
ཝི་ཏྟཾ ནུ ཛཱི་ནོ ཨུ་ད པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ;
ཨཱ་གུཾ ནུ གཱ་མ་སྨི་མ་ཀཱ་སི ཀི་ཉྩི,
ཀ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན ན ཀ་རོ་སི ས་ཀྑིཾ;
ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཀེ་ན་ཙི ཏེ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཏྟིཾ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟིཾ,
ཛེ་ཏྭཱ་ན སེ་ནཾ པི་ཡ་སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ;
ཨེ་ཀོ་ཧཾ [ཨེ་ཀཱ་ཧཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི. ཀ.)] ཛྷཱ་ཡཾ སུ་ཁ་མ་ནུ་བོ་དྷིཾ,
ཏ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན ན ཀ་རོ་མི ས་ཀྑིཾ;
ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཀེ་ན་ཙི མེ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ར་ཏི [ཨ་ར་ཏི ཙ (ཀ.)] མཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཀ་ཐཾ ཝི་ཧཱ་རཱི་བ་ཧུ་ལོ་དྷ བྷི་ཀྑུ,
པ་ཉྩོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ཏ་རཱི་དྷ ཚ་ཊྛཾ;
ཀ་ཐཾ ཛྷཱ་ཡིཾ [ཀ་ཐཾ ཛྷཱ་ཡཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ཀ་ཐ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ (ཀ.)] བ་ཧུ་ལཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ,
པ་རི་བཱ་ཧི་རཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ལ་དྡྷ ཡོ ཏ’’ནྟི.
‘‘པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ,
ཨ་ས་ངྑ་རཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཨ་ནོ་ཀོ;
ཨ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཛྷཱ་ཡཱི,
ན ཀུ་པྤ་ཏི ན ས་ར་ཏི ན ཐི་ནོ [ན ཀུ་པྤ་ཏཱི ན་སྶ་ར་ཏཱི ན ཐཱི་ནོ (སཱི.)].
‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་ཧཱ་རཱི་བ་ཧུ་ལོ་དྷ བྷི་ཀྑུ,
པ་ཉྩོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ཏ་རཱི་དྷ ཚ་ཊྛཾ;
ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ཡིཾ བ་ཧུ་ལཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ,
པ་རི་བཱ་ཧི་རཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ལ་དྡྷ ཡོ ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ར་གཱ [ར་གཱ་ཙ (ཀ.)] མཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ཙྪེ་ཛྫ ཏ་ཎྷཾ ག་ཎ་ས་ངྒྷ་ཙཱ་རཱི,
ཨ་དྡྷཱ ཙ་རི་སྶ་ནྟི [ཏ་རི་སྶ་ནྟི (སཱི.)] བ་ཧཱུ ཙ ས་དྡྷཱ;
བ་ཧུཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནོ་ཀོ,
ཨ་ཙྪེ་ཛྫ ནེ་སྶ་ཏི མ་ཙྩུ་རཱ་ཛ་སྶ པཱ་ར’’ནྟི.
‘‘ན་ཡ་ནྟི ཝེ མ་ཧཱ་ཝཱི་རཱ, ས་དྡྷ་མྨེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ;
དྷ་མྨེ་ན ན་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཀཱ ཨུ་སཱུ་ཡཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏི ཙ ར་གཱ ཙ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ ཡེ་ན མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཨ་ར་ཏི་ཉྩ ར་ག་ཉྩ མཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ. དི་སྭཱ་ན གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘བཱ་ལཱ ཀུ་མུ་ད་ནཱ་ལེ༹་ཧི, པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་མ་ཏྠ་ཐ [ཨ་བྷི་མ་ནྠ་ཐ (སཱི.)];
གི་རིཾ ན་ཁེ་ན ཁ་ན་ཐ, ཨ་ཡོ ད་ནྟེ་ཧི ཁཱ་ད་ཐ.
‘‘སེ་ལཾ་ཝ སི་ར་སཱུ་ཧ་ཙྩ [སི་ར་སི ཨཱུ་ཧ་ཙྩ (སཱི.), སི་ར་སི ཨོ་ཧ་ཙྩ (སྱཱ. ཀཾ.)], པཱ་ཏཱ་ལེ གཱ་དྷ་མེ་ས་ཐ;
ཁཱ་ཎུཾ་ཝ ཨུ་ར་སཱ་ས་ཛྫ, ནི་བྦི་ཛྫཱ་པེ་ཐ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི.
‘‘ད་དྡ་ལླ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ག་ཉྪུཾ, ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ར་ཏཱི ར་གཱ;
ཏཱ ཏ་ཏྠ པ་ནུ་དཱི ས་ཏྠཱ, ཏཱུ་ལཾ བྷ་ཊྛཾ་ཝ མཱ་ལུ་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.
ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –
ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་མི་དྡྷི ཙ, གོ་དྷི་ཀཾ ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི;
དྷཱི་ཏ་རཾ དེ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ, སེ་ཊྛེ་ན ཨི་མཾ མཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི.
མཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྟཾ.