༤. མཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ཏ་པོ་ཀ་མྨ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༧. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘མུ་ཏྟོ ཝ་ཏ་མྷི ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ. སཱ་དྷུ མུ་ཏྟོ ཝ་ཏ་མྷི ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ. སཱ་དྷུ ཝ་ཏ་མྷི མུ་ཏྟོ བོ་དྷིཾ ས་མ་ཛ྄ཛྷ་ག’’ནྟི [སཱ་དྷུ ཋི་ཏོ ས་ཏོ བོ་དྷིཾ ས་མ་ཛ྄ཛྷེ་ག་ནྟི (སཱི. པཱི.), སཱ་དྷུ ཝ་ཏ་མྷི ས་ཏྟོ བོ་དྷི་ས་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱུ་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.)].
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཏ་པོ་ཀ་མྨཱ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ, ཡེ་ན ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝཱ;
ཨ་སུ་དྡྷོ མ་ཉྙ་སི སུ་དྡྷོ, སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ ཨ་པ་ར་དྡྷོ’’ [སུ་དྡྷི་མ་གྒ་མ་པ་ར་དྡྷོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ’’ ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་མ་རཾ ཏ་པཾ [ཨ་པ་རཾ ཏ་པཾ (ཀ.)];
ས་བྦཾ ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏི, ཕི་ཡཱ་རི་ཏྟཾ་ཝ དྷ་མྨ་ནི [ཝ་མྨ་ནི (སཱི.), དྷ་མྨ་ནིཾ (པཱི.), ཛ་མྨ་ནིཾ (ཀ.) ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ས་དྡོ ས་ཀྐ་ཏེ དྷ་ནྭ་ནཾ-ས་དྡེ་ན ས་དི་སོ མ་རུ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡ་ཐཱ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ་ཏི་པ་དཾ].
‘‘སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཉྙ་ཉྩ, མ་གྒཾ བོ་དྷཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཡཾ;
པ་ཏྟོ་སྨི པ་ར་མཾ སུ་དྡྷིཾ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི, དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༢. ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༨. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, དེ་ཝོ ཙ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཕུ་སཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ལོ་མ་ཧཾ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཊྛ་ཀོ མ་ཎི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ སཱི་སཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ སུ་དྡྷཾ རཱུ་པི་ཡཾ, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ད་ནྟཱ ཧོ་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཧ་ཏཱི ན་ངྒ་ལཱི་སཱ [ན་ངྒ་ལ་སཱི་སཱ (པཱི. ཀ.)], ཨེ་ཝ་མ་སྶ སོ་ཎྜོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ’’ ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘སཾ་ས་རཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་བྷཱ་སུ་བྷཾ;
ཨ་ལཾ ཏེ ཏེ་ན པཱ་པི་མ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༣. སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༩. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, དེ་ཝོ ཙ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཕུ་སཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ལོ་མ་ཧཾ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ཨུ་པ་དཾ་སེ་ཏི, སུ་བྷཱ ཙེ་ཝ ཨ་སུ་བྷཱ ཙ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ’’ ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘སཾ་ས་རཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་བྷཱ་སུ་བྷཾ;
ཨ་ལཾ ཏེ ཏེ་ན པཱ་པི་མ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀ.
‘‘ཡེ ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ, མ་ན་སཱ ཙ སུ་སཾ་ཝུ་ཏཱ;
ན ཏེ མཱ་ར་ཝ་སཱ་ནུ་གཱ, ན ཏེ མཱ་ར་སྶ བ་དྡྷ་གཱུ’’ [བ་དྡྷ་བྷཱུ (ཀ.), པ་ཙྩ་གཱུ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ…པེ… ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༤. པ་ཋ་མ་མཱ་ར་པཱ་ས་སུ་ཏྟཾ
༡༤༠. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཡོ་ནི་སོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཝི་མུ་ཏྟི ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ. ཏུ་མྷེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཡོ་ནི་སོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་པུ་ཎཱ་ཐ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘བ་དྡྷོ་སི མཱ་ར་པཱ་སེ་ན, ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ;
མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་བ་དྡྷོ་སི, ན མེ ས་མ་ཎ མོ་ཀྑ་སཱི’’ཏི.
‘‘མུ་ཏྟཱ་ཧཾ [མུ་ཏྟོ་ཧཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] མཱ་ར་པཱ་སེ་ན, ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ;
མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་མུ་ཏྟོ་མྷི, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ…པེ… ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༥. དུ་ཏི་ཡ་མཱ་ར་པཱ་ས་སུ་ཏྟཾ
༡༤༡. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘མུ་ཏྟཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་པཱ་སེ་ཧི ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ. ཏུ་མྷེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མུ་ཏྟཱ ས་བྦ་པཱ་སེ་ཧི ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ. ཙ་ར་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱ་རི་ཀཾ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. མཱ ཨེ་ཀེ་ན དྭེ ཨ་ག་མི་ཏྠ. དེ་སེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཐ. ས་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱ དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་རོ. ཨ་ཧ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡེ་ན ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ སེ་ནཱ་ནི་ག་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘བ་དྡྷོ་སི ས་བྦ་པཱ་སེ་ཧི, ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ;
མ་ཧཱ་བ་ནྡྷ་ན་བ་དྡྷོ་སི, ན མེ ས་མ་ཎ མོ་ཀྑ་སཱི’’ཏི.
‘‘མུ་ཏྟཱ་ཧཾ ས་བྦ་པཱ་སེ་ཧི, ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ;
མ་ཧཱ་བ་ནྡྷ་ན་མུ་ཏྟོ་མྷི, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ…པེ… ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༦. ས་པྤ་སུ་ཏྟཾ
༡༤༢. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, དེ་ཝོ ཙ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཕུ་སཱ་ཡ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ལོ་མ་ཧཾ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ མ་ཧ་ནྟཾ ས་པྤ་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཧ་ཏཱི ཨེ་ཀ་རུ་ཀྑི་ཀཱ ནཱ་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཧ་ནྟཾ སོ་ཎྜི་ཀཱ་ཀི་ལ༹་ཉྫཾ, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཕ་ཎོ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཧ་ཏཱི ཀོ་ས་ལི་ཀཱ ཀཾ་ས་པཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ དེ་ཝེ ག་ལ༹་ག་ལཱ༹་ཡ་ནྟེ ཝི་ཛྫུ་ལླ་ཏཱ ནི་ཙྪ་ར་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ མུ་ཁ་ཏོ ཛི་ཝ྄ཧཱ ནི་ཙྪ་ར་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ཀ་མྨཱ་ར་ག་གྒ་རི་ཡཱ དྷ་མ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་དྡོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ས་དྡོ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ’’ ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཡོ སུ་ཉྙ་གེ་ཧཱ་ནི སེ་ཝ་ཏི,
སེ་ཡྻོ སོ མུ་ནི ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཏོ;
ཝོ་སྶ་ཛྫ ཙ་རེ་ཡྻ ཏ་ཏྠ སོ,
པ་ཏི་རཱུ་པ་ཉྷི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་སྶ ཏཾ.
‘‘ཙ་ར་ཀཱ བ་ཧཱུ བྷེ་ར་ཝཱ བ་ཧཱུ,
ཨ་ཐོ ཌཾ་ས་ས་རཱི་ས་པཱ [ཌཾ་ས སི་རིཾ་ས་པཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] བ་ཧཱུ;
ལོ་མ་མྤི ན ཏ་ཏྠ ཨི་ཉྫ་ཡེ,
སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ག་ཏོ མ་ཧཱ་མུ་ནི.
‘‘ན་བྷཾ ཕ་ལེ་ཡྻ པ་ཐ་ཝཱི ཙ་ལེ་ཡྻ,
ས་བྦེ་པི པཱ་ཎཱ ཨུ་ད ས་ནྟ་སེ་ཡྻུཾ;
ས་ལླ་མྤི ཙེ ཨུ་ར་སི པ་ཀ་པྤ་ཡེ་ཡྻུཾ,
ཨུ་པ་དྷཱི་སུ ཏཱ་ཎཾ ན ཀ་རོ་ནྟི བུ་དྡྷཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༧. སུ་པ་ཏི་སུ་ཏྟཾ
༡༤༣. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བ་ཧུ་དེ་ཝ་ར་ཏྟིཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡཾ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི པཱ་དེ པཱ་དཾ ཨ་ཙྩཱ་དྷཱ་ཡ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཀིཾ སོ་པྤ་སི ཀིཾ ནུ སོ་པྤ་སི,
ཀི་མི་དཾ སོ་པྤ་སི དུ་བྦྷ་གོ [དུ་བྦྷ་ཏོ (སྱཱ. ཀཾ.), དུ་བྦྷ་ཡོ (པཱི.)] ཝི་ཡ;
སུ་ཉྙ་མ་གཱ་ར་ནྟི སོ་པྤ་སི,
ཀི་མི་དཾ སོ་པྤ་སི སཱུ་རི་ཡེ ཨུ་གྒ་ཏེ’’ཏི.
‘‘ཡ་སྶ ཛཱ་ལི་ནཱི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ,
ཏ་ཎྷཱ ན་ཏྠི ཀུ་ཧི་ཉྩི ནེ་ཏ་ཝེ;
ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་རི་ཀྑ་ཡཱ བུ་དྡྷོ,
སོ་པྤ་ཏི ཀིཾ ཏ་ཝེ་ཏྠ མཱ་རཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ…པེ… ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༨. ན་ནྡ་ཏི་སུ་ཏྟཾ
༡༤༤. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ན་ནྡ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ, གོ་མཱ གོ་བྷི ཏ་ཐེ་ཝ ན་ནྡ་ཏི;
ཨུ་པ་དྷཱི་ཧི ན་ར་སྶ ན་ནྡ་ནཱ, ན ཧི སོ ན་ནྡ་ཏི ཡོ ནི་རཱུ་པ་དྷཱི’’ཏི.
‘‘སོ་ཙ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ, གོ་མཱ གོ་བྷི ཏ་ཐེ་ཝ སོ་ཙ་ཏི;
ཨུ་པ་དྷཱི་ཧི ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱ, ན ཧི སོ སོ་ཙ་ཏི ཡོ ནི་རཱུ་པ་དྷཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༩. པ་ཋ་མ་ཨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟཾ
༡༤༥. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨ་པྤ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ. ག་མ་ནཱི་ཡོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཙ་རི་ཏ་བྦཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ན་ཏྠི ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་མ་ར་ཎཾ. ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏི, སོ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘དཱི་གྷ་མཱ་ཡུ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ན ནཾ ཧཱི་ལེ༹ སུ་པོ་རི་སོ;
ཙ་རེ་ཡྻ ཁཱི་ར་མ་ཏྟོ་ཝ, ན་ཏྠི མ་ཙྩུ་སྶ ཨཱ་ག་མོ’’ཏི.
‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཡུ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཧཱི་ལེ༹་ཡྻ ནཾ སུ་པོ་རི་སོ;
ཙ་རེ་ཡྻཱ་དི་ཏྟ་སཱི་སོ་ཝ, ན་ཏྠི མ་ཙྩུ་སྶ ནཱ་ག་མོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ…པེ… ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟཾ
༡༤༦. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ནི་ཝཱ་པེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨ་པྤ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ. ག་མ་ནཱི་ཡོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཙ་རི་ཏ་བྦཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ན་ཏྠི ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་མ་ར་ཎཾ. ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏི, སོ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ནཱ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ, ཛཱི་ཝི་ཏཾ ནཱུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨཱ་ཡུ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི, མ་ཙྩཱ་ནཾ ནེ་མཱི་ཝ ར་ཐ་ཀུ་བྦ་ར’’ནྟི.
‘‘ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ, ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨཱ་ཡུ ཁཱི་ཡ་ཏི མ་ཙྩཱ་ནཾ, ཀུ་ནྣ་དཱི་ནཾ་ཝ ཨོ་ད་ཀ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.
ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –
ཏ་པོ་ཀ་མྨ་ཉྩ ནཱ་གོ ཙ, སུ་བྷཾ པཱ་སེ་ན ཏེ དུ་ཝེ;
ས་པྤོ སུ་པ་ཏི ན་ནྡ་ནཾ, ཨཱ་ཡུ་ནཱ ཨ་པ་རེ དུ་ཝེ་ཏི.
༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. པཱ་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟཾ
༡༤༧. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, དེ་ཝོ ཙ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཕུ་སཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ལོ་མ་ཧཾ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ཧ་ནྟེ པཱ་སཱ་ཎེ པ་དཱ་ལེ་སི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡཾ པཱ་པི་མཱ’’ ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ མཱ་རཾ པཱ་པི་མ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ས་ཙེ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ ས་བྦཾ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ ཙ་ལེ་སྶ་སི [ག་ལེ༹་ཡྻ་སི (སྱཱ. ཀཾ.), ཙ་ལེ་ཡྻཱ་སི (ཀ.)];
ནེ་ཝ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི ཨི་ཉྫི་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༢. ཀི་ནྣུ་སཱི་ཧ་སུ་ཏྟཾ
༡༤༨. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་ར་སྶ པཱ་པི་མ་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཾ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཀི་ནྣུ སཱི་ཧོ་ཝ ན་ད་སི, པ་རི་སཱ་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ;
པ་ཊི་མ་ལློ ཧི ཏེ ཨ་ཏྠི, ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི ནུ མ་ཉྙ་སཱི’’ཏི.
‘‘ན་ད་ནྟི ཝེ མ་ཧཱ་ཝཱི་རཱ, པ་རི་སཱ་སུ ཝི་སཱ་ར་དཱ;
ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ བ་ལ་པྤ་ཏྟཱ, ཏི་ཎྞཱ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༣. ས་ཀ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༤༩. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་དྡ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དོ ས་ཀ་ལི་ཀཱ་ཡ ཁ་ཏོ ཧོ་ཏི, བྷུ་སཱ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི སཱ་རཱི་རི་ཀཱ དུ་ཀྑཱ ཏི་བྦཱ ཁ་རཱ ཀ་ཊུ་ཀཱ ཨ་སཱ་ཏཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ. ཏཱ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི ཨ་ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི པཱ་དེ པཱ་དཾ ཨ་ཙྩཱ་དྷཱ་ཡ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘མ་ནྡི་ཡཱ ནུ ཁོ སེ་སི ཨུ་དཱ་ཧུ ཀཱ་ཝེ་ཡྻ་མ་ཏྟོ,
ཨ་ཏྠཱ ནུ ཏེ ས་མྤ་ཙུ་རཱ ན ས་ནྟི;
ཨེ་ཀོ ཝི་ཝི་ཏྟེ ས་ཡ་ནཱ་ས་ན་མྷི,
ནི་དྡཱ་མུ་ཁོ ཀི་མི་དཾ སོ་པྤ་སེ ཝཱ’’ཏི.
‘‘ན མ་ནྡི་ཡཱ ས་ཡཱ་མི ནཱ་པི ཀཱ་ཝེ་ཡྻ་མ་ཏྟོ,
ཨ་ཏྠཾ ས་མེ་ཙྩཱ་ཧ་མ་པེ་ཏ་སོ་ཀོ;
ཨེ་ཀོ ཝི་ཝི་ཏྟེ ས་ཡ་ནཱ་ས་ན་མྷི,
ས་ཡཱ་མ་ཧཾ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི.
‘‘ཡེ་ས་མྤི ས་ལླཾ ཨུ་ར་སི པ་ཝི་ཊྛཾ,
མུ་ཧུཾ མུ་ཧུཾ ཧ་ད་ཡཾ ཝེ་དྷ་མཱ་ནཾ;
ཏེ་པཱི་དྷ སོ་པྤཾ ལ་བྷ་རེ ས་ས་ལླཱ,
ཏ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ན སུ་པེ ཝཱི་ཏ་ས་ལློ.
‘‘ཛ་གྒཾ ན ས་ངྐེ ན་པི བྷེ་མི སོ་ཏྟུཾ,
ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱ ནཱ་ནུ་ཏ་པ་ནྟི མཱ་མཾ;
ཧཱ་ནིཾ ན པ་སྶཱ་མི ཀུ་ཧི་ཉྩི ལོ་ཀེ,
ཏ་སྨཱ སུ་པེ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༤. པ་ཏི་རཱུ་པ་སུ་ཏྟཾ
༡༥༠. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཀ་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ གི་ཧི་པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་ར་སྶ པཱ་པི་མ་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ གི་ཧི་པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཾ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ནེ་ཏཾ ཏ་ཝ པ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཡ་ད་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་ས་སི;
ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷེ་སུ, མཱ ས་ཛྫི་ཏྠོ ཏ་དཱ་ཙ་ར’’ནྟི.
‘‘ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི ས་མྦུ་དྡྷོ, ཡ་ད་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་ས་ཏི;
ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷེ་ཧི, ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༥. མཱ་ན་ས་སུ་ཏྟཾ
༡༥༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ པཱ་སོ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ར་ཏི མཱ་ན་སོ;
ཏེ་ན ཏཾ བཱ་དྷ་ཡི་སྶཱ་མི, ན མེ ས་མ་ཎ མོ་ཀྑ་སཱི’’ཏི.
‘‘རཱུ་པཱ ས་དྡཱ ར་སཱ ག་ནྡྷཱ, ཕོ་ཊྛ་བྦཱ ཙ མ་ནོ་ར་མཱ;
ཨེ་ཏྠ མེ ཝི་ག་ཏོ ཚ་ནྡོ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ སུ་ག་ཏོ’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
༦. པ་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ
༡༥༢. སཱ་ཝ་ཏྠི་ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ད་པེ་ཏི [ས་མཱ་དཱ་པེ་ཏི (?)] ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི. ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ [ཨ་ཊྛི་ཀ་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ [ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སཱ (ཀ.)] ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ མཱ་ར་སྶ པཱ་པི་མ་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི. ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཾ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི.