༦. ཨི་སི་གི་ལི་སུ་ཏྟཾ

༡༣༣. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ ཝེ་བྷཱ་རཾ པ་བྦ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝེ་བྷཱ་ར་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི’’.

‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ པ་ཎྜ་ཝཾ པ་བྦ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜ་ཝ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི’’.

‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ ཝེ་པུ་ལླཾ པ་བྦ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝེ་པུ་ལླ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི’’.

‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ པ་བྦ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི’’.

‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ ཨི་སི་གི་ལིཾ པ་བྦ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨི་མ་སྶ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་སི་གི་ལི་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨེ་སཱ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི ཨེ་སཱ པ་ཉྙ་ཏྟི’’.

‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ས་ཏཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སི་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཨི་མཾ པ་བྦ་ཏཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱ དི་སྶ་ནྟི, པ་ཝི་ཊྛཱ ན དི་སྶ་ནྟི. ཏ་མེ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཨ་ཡཾ པ་བྦ་ཏོ ཨི་མེ ཨི་སཱི [ཨི་ས་ཡོ (ཀ.)] གི་ལ་ཏཱི’ཏི; ‘ཨི་སི་གི་ལི ཨི་སི་གི་ལི’ ཏྭེ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མི [ཨ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མི ཝོ (ཀ.)], བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི; ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི; དེ་སེ་སྶཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི. ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ, སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ; བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

༡༣༤. ‘‘ཨ་རི་ཊྛོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ [པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ (ཀ. སཱི. པཱི.)] ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ཨུ་པ་རི་ཊྛོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ཏ་ག་ར་སི་ཁཱི [ཏ་གྒ་ར་སི་ཁཱི (ཀ.)] ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ཡ་ས་སྶཱི ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; སུ་ད་སྶ་ནོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; པི་ཡ་ད་སྶཱི ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ག་ནྡྷཱ་རོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; པི་ཎྜོ་ལོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ཨུ་པཱ་ས་བྷོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ནཱི་ཏོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; ཏ་ཐོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི, སུ་ཏ་ཝཱ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི; བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟོ ནཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ནི་ཝཱ་སཱི ཨ་ཧོ་སི.

༡༣༥. ‘‘ཡེ ས་ཏྟ་སཱ་རཱ ཨ་ནཱི་གྷཱ ནི་རཱ་སཱ,

པ་ཙྩེ་ཀ་མེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཾ་སུ བོ་དྷིཾ [པ་ཙྩེ་ཀ་མེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ག་མུཾ སུ་བོ་དྷིཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)];

ཏེ་སཾ ཝི་ས་ལླཱ་ན ན་རུ་ཏྟ་མཱ་ནཾ,

ནཱ་མཱ་ནི མེ ཀི་ཏྟ་ཡ་ཏོ སུ་ཎཱ་ཐ.

‘‘ཨ་རི་ཊྛོ ཨུ་པ་རི་ཊྛོ ཏ་ག་ར་སི་ཁཱི ཡ་ས་སྶཱི,

སུ་ད་སྶ་ནོ པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ སུ་ས་མྦུ་དྡྷོ [བུ་དྡྷོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)];

ག་ནྡྷཱ་རོ པི་ཎྜོ་ལོ ཨུ་པཱ་ས་བྷོ ཙ,

ནཱི་ཏོ ཏ་ཐོ སུ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟོ.

‘‘སུ་མྦྷོ སུ་བྷོ མ་ཏུ་ལོ [མེ་ཐུ་ལོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨ་ཊྛ་མོ ཙ,

ཨ་ཐ་སྶུ་མེ་གྷོ [ཨ་ཊྛ་སུ་མེ་དྷོ (ཀ.)] ཨ་ནཱི་གྷོ སུ་དཱ་ཋོ;

པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི་ཁཱི་ཎཱ,

ཧི་ངྒཱུ ཙ ཧི་ངྒོ ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ.

‘‘དྭེ ཛཱ་ལི་ནོ མུ་ནི་ནོ ཨ་ཊྛ་ཀོ ཙ,

ཨ་ཐ ཀོ་ས་ལློ བུ་དྡྷོ ཨ་ཐོ སུ་བཱ་ཧུ;

ཨུ་པ་ནེ་མི་སོ ནེ་མི་སོ ས་ནྟ་ཙི་ཏྟོ,

ས་ཙྩོ ཏ་ཐོ ཝི་ར་ཛོ པ་ཎྜི་ཏོ ཙ.

‘‘ཀཱ་ལཱུ༹་པ་ཀཱ་ལཱ༹ ཝི་ཛི་ཏོ ཛི་ཏོ ཙ,

ཨ་ངྒོ ཙ པ་ངྒོ ཙ གུ་ཏྟི་ཛི་ཏོ ཙ;

པ་སྶི ཛ་ཧི ཨུ་པ་དྷི་དུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ [པ་སྶཱི ཛ་ཧཱི ཨུ་པ་དྷིཾ དུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)],

ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏོ མཱ་ར་བ་ལཾ ཨ་ཛེ་སི.

‘‘ས་ཏྠཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ར་བྷ་ངྒོ ལོ་མ་ཧཾ་སོ,

ཨུ་ཙྩ་ངྒ་མཱ་ཡོ ཨ་སི་ཏོ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ;

མ་ནོ་མ་ཡོ མཱ་ན་ཙྪི་དོ ཙ བ་ནྡྷུ་མཱ,

ཏ་དཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཝི་མ་ལོ ཙ ཀེ་ཏུ་མཱ.

‘‘ཀེ་ཏུ་མྦྷ་རཱ་གོ ཙ མཱ་ཏ་ངྒོ ཨ་རི་ཡོ,

ཨ་ཐ་ཙྩུ་ཏོ ཨ་ཙྩུ་ཏ་གཱ་མ་བྱཱ་མ་ཀོ;

སུ་མ་ངྒ་ལོ ད་བྦི་ལོ སུ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ,

ཨ་ས་ཡ྄ཧོ ཁེ་མཱ་བྷི་ར་ཏོ ཙ སོ་ར་ཏོ.

‘‘དུ་ར་ནྣ་ཡོ ས་ངྒྷོ ཨ་ཐོ་པི ཨུ་ཛྫ་ཡོ,

ཨ་པ་རོ མུ་ནི ས་ཡ྄ཧོ ཨ་ནོ་མ་ནི་ཀྐ་མོ;

ཨཱ་ན་ནྡོ ན་ནྡོ ཨུ་པ་ན་ནྡོ དྭཱ་ད་ས,

བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ ཨ་ནྟི་མ་དེ་ཧ་དྷཱ་རཱི [ཨ་ནྟི་མ་དེ་ཧ་དྷཱ་རི (སཱི.)].

‘‘བོ་དྷི མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ཨ་ཐོ་པི ཨུ་ཏྟ་རོ,

ཀེ་སཱི སི་ཁཱི སུ་ནྡ་རོ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཛོ;

ཏི་སྶཱུ་པ་ཏི་སྶཱ བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ན་ཙྪི་དཱ,

ཨུ་པ་སི་ཁི ཏ་ཎྷ་ཙྪི་དོ ཙ སི་ཁ་རི [ཨུ་པ་སཱི་ད་རཱི ཏ་ཎྷ་ཙྪི་དོ ཙ སཱི་ད་རཱི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)].

‘‘བུ་དྡྷོ ཨ་ཧུ མ་ངྒ་ལོ ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ,

ཨུ་ས་བྷ་ཙྪི་དཱ ཛཱ་ལི་ནིཾ དུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ;

ས་ནྟཾ པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ག་མོ་པ་ནཱི་ཏོ,

ཨུ་པོ་ས་ཐོ སུ་ནྡ་རོ ས་ཙྩ་ནཱ་མོ.

‘‘ཛེ་ཏོ ཛ་ཡ་ནྟོ པ་དུ་མོ ཨུ་པྤ་ལོ ཙ,

པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ར་ཀྑི་ཏོ པ་བྦ་ཏོ ཙ;

མཱ་ན་ཏྠ་དྡྷོ སོ་བྷི་ཏོ ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ,

ཀ་ཎྷོ ཙ བུ་དྡྷོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ.

‘‘ཨེ་ཏེ ཙ ཨ་ཉྙེ ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ,

པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི་ཁཱི་ཎཱ;

ཏེ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཏི་ག་ཏེ མ་ཧེ་སཱི,

པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཝ་ནྡ་ཐ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻེ’’ཏི.

ཨི་སི་གི་ལི་སུ་ཏྟཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚ་ཊྛཾ.