༡༠. བཱ་ཧི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༡༠. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ སུ་པྤཱ་ར་ཀེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི ས་མུ་དྡ་ཏཱི་རེ ས་ཀྐ་ཏོ ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ ལཱ་བྷཱི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘ཡེ ཁོ ཀེ་ཙི ལོ་ཀེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ནྣཱ, ཨ་ཧཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ པུ་རཱ་ཎ་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཀཱ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཡེ་ན བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ནེ་ཝ ཁོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨ་ར་ཧཱ, ནཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ནྣོ. སཱ་པི ཏེ པ་ཊི་པ་དཱ ན་ཏྠི ཡཱ་ཡ ཏྭཾ ཨ་ར་ཧཱ ཝཱ ཨ་སྶ [ཨ་སྶ་སི (སྱཱ. ཀ.)] ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཐ ཀེ ཙ་ར་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠི, བཱ་ཧི་ཡ, ཨུ་ཏྟ་རེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ [ཛ་ན་པ་དེ (སཱི.)] སཱ་ཝ་ཏྠི ནཱ་མ ན་ག་རཾ. ཏ་ཏྠ སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. སོ ཧི, བཱ་ཧི་ཡ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཱ ཙེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཡ ཙ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝེ་ཛི་ཏོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ སུ་པྤཱ་ར་ཀ་མྷཱ པ་ཀྐཱ་མི. ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་པ་རི་ཝཱ་སེ་ན ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ ཡེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ? ད་སྶ་ན་ཀཱ་མ་མྷཱ མ་ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཁོ, བཱ་ཧི་ཡ, བྷ་ག་ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ ཏ་ར་མཱ་ན་རཱུ་པོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་དྡ་ས བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཾ ས་ནྟ་མཱ་ན་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་མ་ཐ་ས་མ་ཐ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ད་ནྟཾ གུ་ཏྟཾ ཡ་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ནཱ་གཾ. དི་སྭཱ་ན ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘དེ་སེ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, དྷ་མྨཾ; དེ་སེ་ཏུ, སུ་ག་ཏོ, དྷ་མྨཾ, ཡཾ མ་མ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་མྷཱ པི་ཎྜཱ་ཡཱ’’ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ, མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ. དེ་སེ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, དྷ་མྨཾ; དེ་སེ་ཏུ, སུ་ག་ཏོ, དྷ་མྨཾ, ཡཾ མ་མ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་མྷཱ པི་ཎྜཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ, མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ. དེ་སེ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, དྷ་མྨཾ; དེ་སེ་ཏུ, སུ་ག་ཏོ, དྷ་མྨཾ, ཡཾ མ་མ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ སུ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མུ་ཏེ མུ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ སུ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མུ་ཏེ མུ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏེ་ན; ཡ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏེ་ན ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠ; ཡ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ནེ་ཝི་དྷ ན ཧུ་རཾ ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན. ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་མཱ་ཡ སཾ་ཁི་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ གཱ་ཝཱི ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཏྭཱ [ཨ་དྷི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. པཱི.), ཨ་དྷི་པཱ་ཏི་ཏྭཱ (ཀ.)] ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ས་མྦ་ཧུ་ལེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ན་ག་ར་མྷཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་དྡ་ས བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཾ [ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)]; དི་སྭཱ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ག་ཎྷ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ ས་རཱི་ར་ཀཾ; མ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛྷཱ་པེ་ཐ; ཐཱུ་པ་ཉྩ་སྶ ཀ་རོ་ཐ. ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ ས་རཱི་ར་ཀཾ མ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཐཱུ་པ་ཉྩ་སྶ ཀ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ད་ཌྜྷཾ, བྷ་ནྟེ, བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་སྶ ས་རཱི་རཾ, ཐཱུ་པོ ཙ་སྶ ཀ་ཏོ. ཏ་སྶ ཀཱ ག་ཏི, ཀོ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ’’ཏི? ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ པ་ཙྩ་པཱ་དི དྷ་མྨ་སྶཱ་ནུ་དྷ་མྨཾ; ན ཙ མཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧེ་སེ་སི. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི –
‘‘ཡ་ཏྠ ཨཱ་པོ ཙ པ་ཐ་ཝཱི, ཏེ་ཛོ ཝཱ་ཡོ ན གཱ་དྷ་ཏི;
ན ཏ་ཏྠ སུ་ཀྐཱ ཛོ་ཏ་ནྟི, ཨཱ་དི་ཙྩོ ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏི;
ན ཏ་ཏྠ ཙ་ནྡི་མཱ བྷཱ་ཏི, ཏ་མོ ཏ་ཏྠ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཡ་དཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝེ་དི [ཝེ་དྷཱི (ཀ.)], མུ་ནི མོ་ནེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ;
ཨ་ཐ རཱུ་པཱ ཨ་རཱུ་པཱ ཙ, སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ད་ས་མཾ;
(ཨ་ཡ་མྤི ཨུ་དཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་ཏི མེ སུ་ཏ་ནྟི.) [( ) སྱཱ་མ་པོ་ཏྠ་ཀེ ན་ཏྠི]
བོ་དྷི་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ ནི་ཊྛི་ཏོ.