ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༠. ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ཋ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ནཱཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ མ་ཧ་ནྟཾ གེ་ལ་ཉྙ་དུ་ཀྑཾ དི་སྭཱ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཏྭཾ ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལོ, ཀ་སྨཱ མཱི་ཡ་མཱ་ནོ བྷཱ་ཡ་སི, ན་ནུ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ས་གྒོ ནཱ་མ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་སུཾ. སོ་པི བྷི་ཀྑུ ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་སུ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི་པི པ་ཎྜི་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ གི་ལཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞོ ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ཧི ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙྪེ་དཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རཱ་ཝ་སེ་སེ་པི ཨཱ་ཡུ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཀཱ་ལཾ་ཀ་རོ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ་ཝ མཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་སི་ཊྛི དཱ་ཏ་བྦཱ – ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ས་ཏྟིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ག་ཏཾ དྷ་མྨ་ག་ཏཾ ས་ངྒྷ་ག་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏ་ཉྩ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞེ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏེ་པི ཡོ ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀ་ཉྩི ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཡུ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ མ་ར་ཏི, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ན ཙ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་པྤ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱི་དི་སཾ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཀཱི་དི་སཾ ན པ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ? ཡཾ སུ་དྡྷཾ ཨཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀཾ, ཡ་ཉྩ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་སྶ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་མྤི མ་ནུ་སྶཱ ས་ཡཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ བྷ་ནྟེ ནི་སཱི་ད་ཐཱ’’ཏི དེ་ནྟི, ཏ་སྨི་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ་པི པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣཱ པ་ཙྪཱ ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་དྷོ ཝཱ ས་ངྐ་མ་ནྟི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཡ་མྤི ཏ་ནུ་ཀེ་ན ཝ་ཏྠེ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ལཾ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨི་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ པཱ་ཝཱ་ར་ཀོ་ཛ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཧ་ཏྠེ་ན པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘གྷ་ན་སཱ་ཊ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏེ ཡ་སྨིཾ ཝ་ལི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ ན་པྤ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
མུ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩོཏི ཨ་ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནོ ཝི་ར་དྡྷ་པ་ཡོ་གོ ཧི སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩོ ཨ་ཧ’’ནྟི. ཨུ་དུ་ཀྑ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུཔ་ཋ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཊི་བ་ནྡྷཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི པ་ཎཱ་མེ་སི. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཊྚཱི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘མ་ར་ཏུ ཨ་ཡ’’ནྟི པ་ཎཱ་མེ་སི. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཏ་སྶ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ.
༡༨༡. ཏ་ཏོ པ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. ཝི་ས་ག་ཏ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – སཱ་རཱ་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཀོ སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་གྒ་པི་ཎྜཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ད་ཏྭཱ་ཝ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་གྒ་ཀཱ་རི་ཀཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་གྒ་ཀཱ་རི་ཀནྟི ཨ་གྒ་ཀི་རི་ཡཾ; པ་ཋ་མཾ ལ་དྡྷ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་གྒ་གྒཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ པ་ན ཏ་སྶ དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་གྒ་ཀི་རི་ཡཱ, སཱ ན ས་ཀྐཱ དཱ་ཏུཾ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཉྷི སོ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དཱ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཏེ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ; ཏེ ཀི་ར ས་བྦེ་པི ཀཱ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་སྶ་དྡྷེ་སུ པ་ན མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀེ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་མྤི ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཁ་ཛྫ་ཀཾ ཝཱ ཏ་ཏོ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་མྤི ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་མྤི ཧི ས་པྤ་ཝི་ཙྪི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་ས་ཡི་ཏཾ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི དེ་ནྟི. ག་ནྡྷ་ཧ་ལི་དྡཱ་དི་མ་ཀྑི་ཏོ་པི ཏ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ས་རཱི་རེ རོ་ག་ཊྛཱ་ནཱ་ནི པུ་ཉྪི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་བྷ་ཏྟ་མྤི ཧི ཏཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི.
ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ དྭེ ཝཱི་མཾ་ས་ཏི – ‘‘ས་ཀྐོ་ཏི ནུ ཁོ ཨི་མཾ མཱ་རེ་ཏུཾ ནོ’’ཏི ཝི་སཾ ཝཱ ཝཱི་མཾ་ས་ཏི, ‘‘མ་རེ་ཡྻ ནུ ཁོ ཨ་ཡཾ ཨི་མཾ ཝི་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ནོ’’ཏི པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན དི་ནྣེ མ་ར་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཝི་སཾ ཨེ་ཏཾ མཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་དཾ ཝི་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ མ་ར་ཏཱུ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ དི་ནྣེ པ་ན ས་ཙེ མ་ར་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ; ནོ ཙེ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ.
༡༨༢-༣. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི སི་ལཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཏཱི་ཎི ཨི་ཊྛ་ཀ་ཝཱ་སི་གོ་པཱ་ན་སཱི་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཙ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ སི་ལཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ད་ཎྜ་མུ་གྒ་ར་ནི་ཁཱ་ད་ན་ཝེ་མཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཊྚ་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ – ཨ་ཊྚ་ཀོཏི ཝེ་ཧཱ་ས་མ་ཉྩོ ཝུ་ཙྩ་ཏི; ཡཾ སེ་ཏ་ཀ་མྨ་མཱ་ལཱ་ཀ་མྨ་ལ་ཏཱ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བ་ནྡྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་ཏྲ་ཊྛི་ཏོ བ་ནྡྷཱ་ཧཱིཏི མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡ་ཏྲ ཋི་ཏོ པ་ཏི་ཏྭཱ ཁཱ་ཎུ་ནཱ ཝཱ བྷི་ཛྫེ་ཡྻ, སོ་བྦྷ་པ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཝཱ མ་རེ་ཡྻ, ཏཱ་དི་སཾ ཋཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀོ་ཙི ཨུ་པ་རི་ཋཱ་ནཾ ནི་ཡཱ་མེ་ཏི ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཏི་ཏྭཱ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཀོ་ཙི ཧེ་ཊྛཱ ཋཱ་ནཾ ‘‘ཨི་དྷ པ་ཏི་ཏྭཱ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཀོ་ཙི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ‘‘ཨི་ཏོ ཨི་དྷ པ་ཏི་ཏྭཱ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲ ཡོ ཨུ་པ་རི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ པ་ཏ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ནི་ཡ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ཨ་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཏ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ནི་ཡཱ་མེ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ ཝི་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ པ་ཏ་ཏི, ཏ་སྨིཾ མ་ཏེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝི་ཧཱ་ར་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – སོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ དི་སྭཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཡཱ་ཝ སཱི་ལ་བྷེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་མི ཏཱ་ཝ མ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཏཾ པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ པ་པཱ་ཏེ པ་པ་ཏ་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་རཾ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ མཱ་རེ་སི. ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་རནྟི ཝེ་ཎུ་ཀཱ་རཾ. ན ཙ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཏེ་ཏ་བྦནྟི ན ཨ་ཏྟཱ པཱ་ཏེ་ཏ་བྦོ. ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ན པཱ་ཏེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙེ་ན་པི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་དེ་ན་པི ན མཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཡོ་པི ཧི གི་ལཱ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ བྷེ་ས་ཛྫེ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་སུ ཙ མ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཡ་སྶ པ་ན མ་ཧཱ་ཨཱ་བཱ་དྷོ ཙི་རཱ་ནུ་བ་དྡྷོ, བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ ཀི་ལ་མ་ནྟི ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ གི་ལཱ་ན་ཏོ མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ནྟི. ས་ཙེ སོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ན ཏི་ཊྛ་ཏི, བྷི་ཀྑཱུ ཙ ཀི་ལ་མ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫཾ ན སེ་ཝ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ རོ་གོ ཁ་རོ, ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ མེ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཧ་ཏྠ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶཱ་པི ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་ག་སྶ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ནཱ་མ པ་པ་ཉྩོ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྷི ལ་ཛྫཱི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
སི་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ད་ཝཱ་ཡཱཏི ད་ཝེ་ན ཧ་སྶེ་ན; ཁི་ཌྜཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་ལཱཏི པཱ་སཱ་ཎོ; ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ པཱ་སཱ་ཎོ, ཨ་ཉྙ་མྤི ཡཾ་ཀི་ཉྩི དཱ་རུ་ཁ་ཎྜཾ ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཁ་ཎྜཾ ཝཱ ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཡ་ནྟེ་ན ཝཱ པ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཧ་ས་ནྟཱ ཧ་ས་ནྟཱ པ་ཝ་ཊྚེ་ནྟི་པི ཁི་པ་ནྟི་པི ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟི་པི ཀ་མྨ་ས་མ་ཡོ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཉྙ་མྤི ཨཱི་དི་སཾ ན་ཝ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟཱ བྷ་ཎྜ་ཀཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟཱ རུ་ཀྑཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ན་ད་ཎྜ་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷ་ཏྟ་ཝི་སྶ་གྒ་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ཀེ ཝཱ སོ་ཎེ ཝཱ ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ཀ་ཐ་ལཾ ཝཱ ཁི་པི་ཏྭཱ པ་ལཱ་པེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི.
༡༨༤. སེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཧཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོཏི ན གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་བྦཾ གི་ལཱ་ན་སྶ བ་ལཱ་བ་ལ་ཉྩ རུ་ཙི་ཉྩ ས་པྤཱ་ཡཱ་ས་པྤཱ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
༡༨༥. ཛཱ་ར་ག་བྦྷི་ནི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – པ་ཝུ་ཏྠ་པ་ཏི་ཀཱཏི པ་ཝཱ་སཾ ག་ཏ་པ་ཏི་ཀཱ. ག་བྦྷ་པཱ་ཏ་ནནྟི ཡེ་ན པ་རི་བྷུ་ཏྟེ་ན ག་བྦྷོ པ་ཏ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ. དྭེ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. ག་བྦྷ་མ་དྡ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ‘‘མ་དྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙེ་ན མ་དྡཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ. ‘‘མ་དྡཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ས་ཡཾ མ་དྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་མེ་ཝ. མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧེ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ‘‘ག་བྦྷོ ནཱ་མ མ་དྡི་ཏེ པ་ཏ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སཱ ས་ཡཾ ཝཱ མ་དྡ་ཏུ, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ མ་དྡཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཏུ, ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ན་ཏྠི; པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ ཏཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཝ་ཉྫྷི་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཝ་ཉྫྷི་ཏྠཱི ནཱ་མ ཡཱ ག་བྦྷཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ག་བྦྷཾ ཨ་ག་ཎྷ་ན་ཀ་ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡ་སྶཱ པ་ན ག་ཧི་ཏོ་པི ག་བྦྷོ ན ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཏུ་ས་མ་ཡེ ཀི་ར ས་བྦི་ཏྠི་ཡོ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟི. ཡཱ པ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ཉྫྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨ་དྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ན་སྶ་ནྟི. ཨ་བྷི་ན་ཝ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་བྦྷོ ན ས་ཎྛཱ་ཏི – ཝཱ་ཏེ་ན ཝཱ པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཝཱ. ཝཱ་ཏོ སོ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི, པཱ་ཎ་ཀཱ ཁཱ་དི་ཏྭཱ. ཏ་སྶ པ་ན ཝཱ་ཏ་སྶ པཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ བྷེ་ས་ཛྫེ ཀ་ཏེ ག་བྦྷོ ས་ཎྛ་ཧེ་ཡྻ; སོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཁ་ར་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨ་དཱ་སི. ཏེ་ན སཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫ་སྶ ཀ་ཊ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སི.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ར་ཛ་ན་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀ་རོ་ནྟོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ན ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡཱ་ཏི. ས་མ་སཱི་ལ་ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ན་ཉྷི ཨེ་ཏེ་སཾ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཙ ས་ཙེ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ན་ཏྠི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ན་ཏྠི, བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན གི་ལཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པ་རེ་ས་མྤི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི – མཱ་ཏུ, པི་ཏུ, ཏ་དུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་སྶ, པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་སྶཱ་ཏི. པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ ནཱ་མ ཡོ པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑོ ཡཱ་ཝ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི ཏཱ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི. ཏེ་སུ ས་ཙེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨི་སྶ་རཱ ཧོ་ནྟི, ན པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ར་ཛྫེ་པི ཋི་ཏཱ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷེ་ས་ཛྫཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ་ནཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན མཱ་ཏ་རཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཛ་གྒ་ཏི, ས་བྦཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨ་ནཱ་མ་ས་ནྟེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ས་ཧ་ཏྠཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. པི་ཏཱ པ་ན ཡ་ཐཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ནྷཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ. ཡེ ཙ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནཱ་མ ཡོ ཝེ་ཏ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ དཱ་རཱུ་ནི ཝཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ རོ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཡཱ་ཝ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ན པ་སྶ་ནྟི ཏཱ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་སྶི་ཏ་ཀོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སེ་པི སཱ་མ་ཎེ་རེ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པ་རེ་ས་མྤི ད་ས་ནྣཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི – ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏུ, ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏུ, ཛེ་ཊྛ་བྷ་གི་ནི་ཡཱ, ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནི་ཡཱ, ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ཏུ་ཡཱ, མ་ཧཱ་མཱ་ཏུ་ཡཱ, ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་ནོ, མ་ཧཱ་པི་ཏུ་ནོ, པི་ཏུ་ཙྪཱ་ཡ, མཱ་ཏུ་ལ་སྶཱ་ཏི. ཏེ་སཾ པ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ན་པྤ་ཧོ་ནྟི, ཡཱ་ཙ་ནྟི ཙ ‘‘དེ་ཐ ནོ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཊི་ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི ན ཡཱ་ཙ་ནྟི, ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨ་ཏྠི, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ‘‘ཡ་དཱ ནེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཏ་དཱ ད་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཊི་དེ་ནྟི, ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ནོ ཙེ དེ་ནྟི, ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ ད་ས ཉཱ་ཏ་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཏེ་སཾ པུ་ཏྟ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་ན ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མོ ཀུ་ལ་པ་རི་ཝ་ཊྚོ ཏཱ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀཱ་པ་ཏྟི ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ས་ཙེ བྷཱ་ཏུ་ཛཱ་ཡཱ བྷ་གི་ནི་སཱ་མི་ཀོ ཝཱ གི་ལཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཙེ, ཏེ་ས་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ ཙེ, བྷཱ་ཏུ ཙ བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཙ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཛ་གྒ་ན་ཊྛཱ་ནེ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་སཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ་ན ཉཱ་ཏི་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ཧི་པི ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧ་རཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ གི་ལཱ་ནཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙ དི་སཱ་པ་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཏྟ་ནོ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ཨ་ས་ནྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན་པི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ་པི. ཨ་ཉྙོ་པི ཡོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཝཱ ཙོ་རོ ཝཱ ཡུ་དྡྷ་པ་རཱ་ཛི་ཏོ ཨི་སྶ་རོ ཝཱ ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ ཀ་པ་ཎོ ཝཱ ག་མི་ཡ་མ་ནུ་སྶོ ཝཱ གི་ལཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟེ་ན བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ས་དྡྷཾ ཀུ་ལཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡ་ཀཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ, ཏ་ཏྲ ཙེ ཀོ་ཙི གི་ལཱ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་སྶཱ་སེ་ན ‘‘བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ནྟེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ནེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ པ་ན ཀ་པྤི་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ནྟི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ རོ་ག་སྶ ཀིཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི? ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ མཱ་ཏཱ གི་ལཱ་ནཱ, བྷེ་ས་ཛྫཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏེ པ་ན ན ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ན ཀ་ཐཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་མ་སྨིཾ རོ་གེ ཀིཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རིཾ་སཱུ’’ཏི? ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རོ མཱ་ཏུ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏེ་ཝ.
མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རོཔི ཀི་ར ཝ་ས་བྷ་ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ རོ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ལླ་པེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ བྷེ་ས་ཛྫ་མ་ཀཾ་སུ. ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ཙ རོ་གེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཏཱི་ཧི ཙ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷེ་ས་ཛྫ་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, པུ་པྥ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་གོ ནཱ་མཱ་ཡ’’ནྟི ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་པྥ་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
པ་རི་ཏྟེ པ་ན ‘‘གི་ལཱ་ན་སྶ པ་རི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པི་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཨ་ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཀཱ་ཏ་བྦཾ; ‘‘པ་རི་ཏྟོ་ད་ཀཾ པ་རི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟཾ པ་རི་མ་ཛྫེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཝཱ སུ་ཏྟཾ དེ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘པ་རི་ཏྟཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ ཛཱ་ན་ནྟི, ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ པཱ་དེ་སུ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི ‘‘པ་རི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཐ, པ་རི་ཏྟཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ན པཱ་དཱ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ. མ་ནུ་སྶཱ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ གི་ལཱ་ན་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ པེ་སེ་ནྟི, ‘‘པ་རི་ཏྟཾ བྷ་ཎ་ནྟཱུ’’ཏི བྷ་ཎི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ རཱ་ཛ་གེ་ཧཱ་དཱི་སུ རོ་གེ ཝཱ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཎཱ་པེ་ནྟི, ཨཱ་ཊཱ་ནཱ་ཊི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི བྷ་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ གི་ལཱ་ན་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི དེ་ནྟུ, དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟུ. རཱ་ཛ་ནྟེ་པུ་རེ ཝཱ ཨ་མ་ཙྩ་གེ་ཧེ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི དེ་ནྟུ, དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱུ’’ཏི པེ་སི་ཏེ་པི ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, དྷ་མྨོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ. ‘‘མ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱུ’’ཏི པ་ཀྐོ་ས་ནྟི, ན ག་ནྟ་བྦཾ. སཱི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ནེ ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ནེ ཙ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ན ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ པ་ན – ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ, ཀ་སྶ ན དཱ་ཏ་བྦོ? མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ནཾ ཏཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ་པི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གྒྷ་ན་ཀོ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ནཾ ན་ཏྠི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་སྶ པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་མྤི དཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་སྶ ཐཱ་ལ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨཱ་གཱ་རི་ཀཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ན་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ ཧི ཨཱ་གཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ. ཨ་པི་ཙ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ནཱ་མེ་ས ས་མྤ་ཏྟ་སྶ དཱ་མ་རི་ཀ་ཙོ་ར་སྶཱ་པི ཨི་སྶ་ར་སྶཱ་པི དཱ་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? ཏེ ཧི ཨ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ‘‘ན དེ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ‘‘ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ཀཾ དེ་ནྟཱི’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཀུ་དྡྷཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ་པི ཝོ་རོ་པེ་ནྟི, སཱ་ས་ན་སྶཱ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ར་ཛྫཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཝི་ཙ་ར་ཏོ ཙོ་ར་ནཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ པ་ན ཀ་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཀ་སྶ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ? པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཝཱ ད་ལི་དྡ་སྶ ཝཱ ཙོ་ར་སྶ ཝཱ ཨི་སྶ་ར་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝ. ཀ་ཐཾ? ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ ཏཱ་ཝ ཁཱི་ཎ་པ་རི་བྦ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟཾ དི་སྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, པཱ་ད་མ་ཀྑ་ན་ཏེ་ལཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ, ཝི་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཙེ ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཨ་ཏྠི; ཏ་ཎྜུ་ལཱ དཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟོ ‘‘ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦཾ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཙོ་རཱ་ནཾ པ་ན ས་ངྒྷི་ཀ་མྤི དཱ་ཏ་བྦཾ.
པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཱ་ནི་སཾ་ས་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཙོ་ར་ནཱ་ག་ཝ་ཏྠུ, བྷཱ་ཏ་རཱ ས་དྡྷིཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ར་ཉྙོ ཝ་ཏྠུ, པི་ཏུ་རཱ་ཛ་སྶ ར་ཛྫེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ, ཨ་བྷ་ཡ་ཙོ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་དཱི་པ་ནཱ – སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཀི་ར ཨ་བྷ་ཡོ ནཱ་མ ཙོ་རོ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་མ་ནྟཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་བྦཱ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཀ་ད་མྦ་ན་དིཾ ན ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི, ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རི་མ་གྒེ ཛ་ན་ས་ཉྩཱ་རོ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣོ. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙོ་རོ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རིཾ ཝི་ལུ་མྤི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ག་མཱ་སི. ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ དི་སྭཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀ་ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཐེ་རོ ‘‘ས་པྤི་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཙོ་རཱ་ནཾ དེ་ཐ, ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ཊཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཙ པ་ཏྟ་སཱ་ཀ་ཉྩ གོ་ར་སོ ཙཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙོ་རཱ་ནཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ ཏ་ཐཱ ཀ་རིཾ་སུ. ཙོ་རཱ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ‘‘ཀེ་ནཱ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཀ་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻེ་ན ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཙོ་རཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མ་ཡཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རེ་ན་མྷ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རེ དྷ་མྨི་ཀཱ ར་ཀྑཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧོ་ཏུ, ནཱ་ག་རཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དཱ་ནཾ དེ་ནྟུ, ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡ་ནྟཱུ’’ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ ནཱ་ག་རེ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ན་དཱི་ཏཱི་རེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ ར་ཀྑ་ནྟཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ནེ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་རེ་པི དཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ་ནཾ ར་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཏེ་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཙོ་རཱ་ནཾ དེ་ནྟི. ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཏེ ཙོ་རཱ ན་དཱི་ཏཱི་རཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཁཱི་ཡ་ན་ཀ་ཀ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ‘‘ཐེ་རོ ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཙོ་རཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ཐེ་རོ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙོ་རཱ ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ནྟ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ན ཧ་རི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཐ. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ལུ་ཏྟཾ བྷ་ཎྜཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཐཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ས་བྦ་མྤི ཐེ་རེ་ན དི་ནྣ་ཀཾ ཙེ་ཏི་ཡ་གྷ་རེ ཨེ་ཀཾ ཝ་ར་པོ་ཏྠ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཏྠ་ར་ཎཾ ན ཨ་གྒྷ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཐེ་རེ་ན ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ སུ་ཀ་ཏོ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝཱ སཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ན ལ་བྦྷཱ, གཱི་ཝཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཝཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ་ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦོ པ་ཎྜི་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི.
༡༨༧. ཨ་ངྒུ་ལི་པ་ཏོ་ད་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཨུ་ཏྟ་ནྟོཏི ཀི་ལ་མ་ནྟོ. ཨ་ན་སྶཱ་ས་ཀོཏི ནི་ར་སྶཱ་སོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ སཱ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ ནི་དི་ཊྛཱ’’ཏི ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟཱ.
ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. སོ ཀི་ར ཏེ་ཧི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཏི་ཏོ. ཨེ་ཀོ ཏ་སྶ ཨུ་ད་རཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. སེ་སཱ་པི པ་ནྣ་ར་ས ཛ་ནཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱུ་ཧ་ལ་པཱ་སཱ་ཎཱ ཝི་ཡ མི་གཾ མཱ་རེ་སུཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ ཀ་མྨཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ན མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ; ཏ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན ཝུ་ཏྟཾ.
བྷཱུ་ཏ་ཝེ་ཛྫ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཡ་ཀྑཾ མཱ་རེ་སཱིཏི བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་ཀ་པཱ་ཋ་ཀཱ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏཾ མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཡ་ཀྑཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧེ་ཏྭཱ མུ་ཉྩཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནོ ཙེ མུ་ཉྩ་ཏི, པི་ཊྛེ་ན ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཝཱ རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡ་ནྟི, ཡཾ ཡཾ ཏ་སྶ ཚི་ཛྫ་ཏི ཏཾ ཏཾ ཡ་ཀྑ་སྶ ཚི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. སཱི་སེ ཚི་ནྣེ ཡ་ཀྑོ་པི མ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ སོ་པི མཱ་རེ་སི; ཏ་སྨཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཡ་ཀྑ་མེ་ཝ, ཡོ་པི ཧི ས་ཀྐཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཾ མཱ་རེ་ཡྻ, སོ་པི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ་ལོ༹ ཙ་ཎྜོ ཡ་ཀྑོ ཝ་ས་ཏི, ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ. ཡོ ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ པེ་སེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡོ མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པེ་སེ་ཏི, སོ ཨི་ཏ་ར་སྶ མ་ར་ཎེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཨ་མ་ར་ཎེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རཾ; ཨེ་ཝཾ ཡ་ཏྠ ཝཱ་ལ༹་སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་མི་གཱ ཝཱ ཨ་ཛ་ག་ར་ཀ་ཎྷ་ས་པྤཱ་ད་ཡོ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཝཱ ཝ་ས་ནྟི, ཏཾ ཝཱ་ལ༹་ཝི་ཧཱ་རཾ པེ་སེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷི་ཀྑུཾ ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རཾ པེ་སེ་ནྟ་སྶ; ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑ་མྤི བྷི་ཀྑུ་ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རཱདི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ་པི. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷེ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཀ་ནྟཱ་རེ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ ཝཱ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཝཱ ཨ་ཏྠི, སོ ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རོ. ཡ་སྨིཾ ཙོ་རཱ ཨ་ཏྠི, སོ ཙོ་ར་ཀ་ནྟཱ་རོཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ས་ཎྷཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན མུ་ཙྩ་ཏི; ཏ་སྨཱ ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཨོ་ཀཱ་སེ ཙོ་རོ ནི་སི་ནྣོ, ཡོ ཏ་སྶ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, སོ རཱ་ཛ་ཏོ ས་ཀྐཱ་ར་ཝི་སེ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཙེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཀོ་ཙི ནཾ ག་ནྟྭཱ མཱ་རེ་ཏི, ཨ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༡༨༨. ཏཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོཏི ཨཱ་དཱི་སུ སོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་རི་བྷི་ཀྑུཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ མེ དི་ཝཱ མཱ་རེ་ནྟ་སྶ ན སུ་ཀ་རཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ སོ་ཏྠི་ནཱ ག་ནྟུཾ, ར་ཏྟིཾ ནཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ཡི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཏཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏ་མེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི. ཨ་པ་རོ ཏཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙཾ, ཨ་པ་རོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཧཱ་ཡཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏཾ, ཨ་པ་རོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཧཱ་ཡཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་མེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི. ས་བྦེ་ས་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ.
ཨ་མ་ནུ་སྶ་ག་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ཋ་མེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཡ་ཀྑཾ པ་ལཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སི, ཨི་ཏ་རོ ‘‘ན དཱ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ, མཱ་རེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ན་མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ན ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ག་ཧི་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ, ཏཱ་ལ་པ་ཎྞཾ པ་ན པ་རི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པཱ་དེ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཏྟཱ་ནི བྷ་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནི, ‘‘མཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཧཱི’’ཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ས་གྒ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི. ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༡༨༩. རུ་ཀྑ་ཙྪེ་ད་ན་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྚ་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་སཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཡོ རུ་ཀྑེ་ན ཨོ་ཏྠ་ཏོ་པི ན མ་ར་ཏི, ས་ཀྐཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀེ་ན པ་སྶེ་ན རུ་ཀྑཾ ཚེ་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ ཝཱ ཁ་ནི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ, ཧ་ཏྠེ ཙ་སྶ ཝཱ་སི ཝཱ ཀུ་ཋཱ་རཱི ཝཱ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཨ་པི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ རུ་ཀྑོ ཝཱ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦོ, ན པ་ཐ་ཝཱི ཝཱ ཁ་ཎི་ཏ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, བུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཎཾ བྷ་ཉྫ་ཏི, ན ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ སཱི་ལཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་པི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ སཱི་ལ་ནྟི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ རུ་ཀྑཾ ཝཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ ཝཱ ཁ་ནི་ཏྭཱ ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལ་ཡ་ནྟ་ཀེ་ན རུ་ཀྑཾ པ་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏཾ་ཡེ་ཝ རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི མ་ཧཱ་སུ་མ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་མྤི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རོ. སོ་བྦྷཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཏ་སྶཱ་པི ནི་སྶེ་ཎིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟཱ་ར་ཎེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སྶེ་ཎཱི ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི.
༡༩༠. དཱ་ཡཱ་ལི་མྤ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་སུ – དཱ་ཡཾ ཨཱ་ལི་མྤེ་སུནྟི ཝ་ནེ ཨ་གྒིཾ ཨ་དཾ་སུ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀུ་ས་ལ་རཱ་སི་བྷཱ་ཝོ ཙ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་ལླ་ཏི་ཎ་ཝ་ན་པྤ་གུ་མྦཱ་ད་ཡོ ཌ་ཡ྄ཧ་ནྟཱུ’’ཏི ཨཱ་ལི་མྤེ་ནྟ་སྶ ཙ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ད་བྦཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ན་སྶ་ནྟཱུ’’ཏི ཨཱ་ལི་མྤེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཁི་ཌྜཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་ལླ་སུ་ཀྑཾ ས་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཌ་ཡ྄ཧ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ལི་མྤེ་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
པ་ཊ་གྒི་དཱ་ནཾ པ་ན པ་རི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ན་ཀ་མྨི་ཀེ་ཧི ཝཱ དི་ནྣཾ ས་ཡཾ ཝཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་གྒིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཡོ མཱ ཝི་ན་སྶ་ནྟཱུ’’ཏི ཏ་སྶ ཨ་གྒི་ནོ པ་ཊི་ཨ་གྒིཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་གྒི ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་རུ་པཱ་དཱ་ནོ ནི་བྦཱ་ཏི. པ་རི་ཏྟ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ནྟཱ བྷཱུ་མི་ཏ་ཙྪ་ནཾ པ་རི་ཁཱ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝཱ, ཡ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་གྒི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ཏི. ཨེ་ཏ་ཉྩ ས་བྦཾ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒི་སྨིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་ན ནི་བྦཱ་པེ་ནྟེ་ཧི ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏ་བྦཾ.
༡༩༡. ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ; ཨེ་ཝཾ ‘‘དྭཱི་ཧི པ་ཧཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་སུ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘དྭཱི་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཙ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཧཱ་རེ་ན མཱ་རི་ཏེ་པི ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཏཱི་ཧི མཱ་རི་ཏེ པ་ན ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཝཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝཱ ཨ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ, པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མེ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཝ་དྷ་ཀ་སྶེ་ཝ དོ་སོ. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཧཱ་རེ་སུ; ཨེ་ཝཾ པུ་རི་སེ་སུ་པི ‘‘ཨེ་ཀོ མཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ མཱ་རི་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, དྭཱི་ཧི མཱ་རི་ཏེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ. ‘‘དྭེ མཱ་རེ་ནྟཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ དྭཱི་ཧི ཝཱ མཱ་རི་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཏཱི་ཧི མཱ་རི་ཏེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀོ ས་ངྒཱ་མེ ཝེ་གེ་ན དྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ སཱི་སཾ ཨ་སི་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཨ་སཱི་ས་ཀཾ ཀ་བ་ནྡྷཾ དྷཱ་ཝ་ཏི, ཏ་མ་ཉྙོ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་སི, ཀ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཌྜྷཱ ཐེ་རཱ ‘‘ག་མ་ནཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་གོ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ‘‘སཱི་ས་ཙྪེ་ད་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི་པི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་མ་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི.
༡༩༢. ཏ་ཀྐ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཀྐཾ པཱ་ཡེ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཏ་ཀྐཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ མཱ་རི་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ པ་ན ‘‘གོ་ཏ་ཀྐཾ མ་ཧིཾ་ས་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཛི་ཀཱ་ཏ་ཀྐ’’ནྟི ཝཱ, ‘‘སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷཾ དྷཱུ་པི་ཏཾ ཨ་དྷཱུ་པི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ མཱ་རི་ཏེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ.
ལོ་ཎ་སོ་ཝཱི་ར་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ལོ་ཎ་སོ་ཝཱི་ར་ཀཾ ནཱ་མ ས་བྦ་ར་སཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ. ཏཾ ཀི་ར ཀ་རོ་ནྟཱ ཧ་རཱི་ཏ་ཀཱ་མ་ལ་ཀ་ཝི་བྷཱི་ཏ་ཀ་ཀ་སཱ་ཝེ ས་བྦ་དྷ་ཉྙཱ་ནི ས་བྦ་ཨ་པ་ར་ཎྞཱ་ནི ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི དྷ་ཉྙཱ་ནཾ ཨོ་ད་ནཾ ཀ་ད་ལི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཕ་ལཱ་ནི ཝེ་ཏྟ་ཀེ་ཏ་ཀ་ཁ་ཛྫཱུ་རི་ཀ་ལཱི༹་རཱ་ད་ཡོ ས་བྦ་ཀ་ལཱི༹་རེ མ་ཙྪ་མཾ་ས་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་སི་ནྡྷ་ཝ་ལོ་ཎ་ནི་ཀ་ཊུ་ཀཱ་དཱི་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཾ ལི་མྤི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི ཋ་པེ་ནྟི, ཏཾ པ་རི་པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཛ་མྦུ་ར་ས་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི. ཝཱ་ཏ་ཀཱ་ས་ཀུ་ཊྛ་པ་ཎྜུ་བྷ་ག་ནྡ་རཱ་དཱི་ནཾ སི་ནི་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་ར་པཱ་ནཾ བྷ་ཏྟ་ཛཱི་ར་ཎ་ཀ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཏཱ་དི་སཾ ན་ཏྠི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ, ཨ་གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་ད་ཀ་ས་མྦྷི་ནྣཾ པཱ་ན་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་ཏི.
ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.