༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ
ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝི་དཱུ ས་ཏྠཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཡཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི;
པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཏ་སྶ དཱ་ནི, པ་ཏྟོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ.
ཡ་སྨཱ ཏ་སྨཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཡཾ པུ་བྦེ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ;
ཏཾ ཝ་ཛྫ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་པི, ཧོ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ཡཾ.
ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… གི་ཧཱི་ནཾ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་མཱཏི གི་ཧཱི་ནཾ ཁེ་ཏྟེ་སུ ཙེ་ཝ ཨཱ་རཱ་མཱ་དཱི་སུ ཙ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མ; ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སཱ་སཱ་མ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དཱུ་ཏེ་ཡྻནྟི དཱུ་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི མ་ནུ་སྶེ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་དྷ་མྨ་སྶ; མ་ནུ་སྶེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཏྟཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ པཱ་པ་ན་ཀ་དྷ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ སེ་ཊྛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཛྷཱ་ཡཱི་ན་ཉྩ ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶ. ཨ་སུ་ཀོ བྷི་ཀྑཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝཾ མ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ གི་ཧཱི་ནཾ བྷཱ་ས་ནྟཱ ‘‘བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི, དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སིཾ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨེ་སོ་ཡེ་ཝ ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ སེ་ཡྻོཏི ཀ་མྨ་ནྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ དཱུ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ བ་ཧུ་ས་པ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ས་མཱ་ར་མྦྷཾ ན ཙ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཾ. ཏ་ཏོ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ་པི ཨེ་སོ ཨེ་ཝ སེ་ཡྻོ པཱ་སཾ་ས་ཏ་རོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ ཡོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ གི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་ཎྞོ བྷཱ་སི་ཏོ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ ཝཱ ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ ཝཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ གི་ཧཱི་ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་ཎྞོ བྷཱ་སི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་སོ ཨེ་ཝ སེ་ཡྻོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷེ པ་ན ཨ་ས་ཏི ན ཨེ་ཏེ་ཧི སོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ བྷཱ་སི་ཏོ་ཝ ཡ་སྨཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་སི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ སེ་ཡྻོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ན ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ.
༡༩༤. ཝ་ཎྞ་ཝཱ ཨ་ཧེ་སུནྟི ཨ་ཉྙོ་ཡེ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་བྷི་ན་ཝོ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཏེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུཾ. པཱི་ཎི་ནྡྲི་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ཧི པ་སཱ་དེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་མི་ལཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱི་ཎི་ནྡྲི་ཡཱ. པ་ས་ནྣ་མུ་ཁ་ཝ་ཎྞཱཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ཏོ པ་ན ནེ་སཾ མུ་ཁ་ཝ་ཎྞོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ པ་ས་ནྣོ; ཨ་ཙྪོ ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ པ་རི་སུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞཱཏི ཡེ་ན ཙ ཏེ མ་ཧཱ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥཱ་དི་ས་དི་སེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ, ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ཎྞོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨི་མེ་སཾ; ཨེ་ཝཾ ན ཏེ་སཾ ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞོ ཝི་པྤ་ས་ནྣོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི. ཨི་ཏི་ཧ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ནེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སཾ ན པ་རི་པུ་ཙྪཾ ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟཱ. ཨ་ཐ ཁོ ཀུ་ཧ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷཱ་ནི པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ནི་དྡཱ་རཱ་མ་ཏཾ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟཱ ཨི་མཾ ས་རཱི་ར་སོ་བྷཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ཡ་ཐཱ ཏཾ བཱ་ལཱ བྷ་ནྟ་མི་ག་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ཏི.
ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱཏི ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་ར་ཝཱ་སི་ནོ. ཀ་ཙྩི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་ཙྩི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ ས་ཀྐཱ ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཧི་ཏུཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི. ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི ཀ་ཙྩི ས་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སུ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ག་མེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ན ཀི་ཉྩི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི. ཀུ་ཙྪི པ་རི་ཀ་ནྟོཏི ཀུ་ཙྪི པ་རི་ཀ་ནྟི་ཏོ ཝ་རཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ; ‘‘པ་རི་ཀ་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡེ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཙོ་ར་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི.
༡༩༥. ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ‘‘པ་ཉྩི་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་ཧཱ་ཙོ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཏྠི ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏོ; ཀུ་དཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི སོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་སཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ པ་ནྠ་དཱུ་ཧ་ན་ཀ་མྨཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མ་གཱ་མ་ཝི་ལོ་པ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་པ་རི་སོ ཧུ་ཏྭཱ གཱ་མེ་པི ཨ་གཱ་མེ, ཛ་ན་པ་དེ་པི ཨ་ཛ་ན་པ་དེ ཀ་རོ་ནྟོ ཧ་ན་ནྟོ གྷཱ་ཏེ་ནྟོ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཚེ་དཱ་པེ་ནྟོ པ་ཙ་ནྟོ པཱ་ཙེ་ནྟོ.
ཨི་ཏི བཱ་ཧི་ར་ཀ་མ་ཧཱ་ཙོ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དི་སེ སཱ་ས་ནེ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ཙོ་རེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ཨ་ཉྙེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ མཱུ་ལ་ཙྪི་ནྣོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པྤ་ཏྟོ ‘‘པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣོ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏོ ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི མ་དྡི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ‘‘པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྶཱ་པི བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཙོ་ར་སྶ ཝི་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཏོཏི ས་ཀྐཱ་ར་པྤ་ཏྟོ. ག་རུ་ཀ་ཏོཏི ག་རུ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ. མཱ་ནི་ཏོཏི མ་ན་སཱ པི་ཡཱ་ཡི་ཏོ. པཱུ་ཛི་ཏོཏི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷི་ཧཱ་ར་པཱུ་ཛཱ་ཡ པཱུ་ཛི་ཏོ. ཨ་པ་ཙི་ཏོཏི ཨ་པ་ཙི་ཏི་པྤ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཀྐ་རི་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, སོ ས་ཀྐ་ཏོ. ཡ་སྨིཾ ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, སོ ག་རུ་ཀ་ཏོ. ཡཾ མ་ན་སཱ པི་ཡཱ་ཡ་ནྟི, སོ མཱ་ནི་ཏོ. ཡ་སྶ ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟི, སོ པཱུ་ཛི་ཏོ. ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, སོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ. ཨི་མ་སྶ ཙ པ་ན ས་བྦ་མྤི ཨི་མཾ ལོ་ཀཱ་མི་སཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི.
སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི སོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཏི་བྦ་གཱ་ར་ཝེ ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཨུ་ནྣ་ལེ༹ ཙ་པ་ལེ མུ་ཁ་རེ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙེ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནེ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཀེ ལཱ་བྷ་ག་རུ་ཀེ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ཎྛ་པ་ནཱ་དཱི་ནི ཀུ་ཧ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ནི་གྒ་ཏོ’’ཏི ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ལོ་ཀཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏུཾ པ་ཊི་བ་ལེ་ཧི ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ཧི ས་ར་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་གུ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏེ་ན ཝཱ ས་ཧ་སྶེ་ན ཝཱ པ་རི་ཝུ་ཏོ…པེ… བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ. ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ པ་ཋ་མོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོཏི ཨ་ཡཾ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཙོ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ན ཨེ་ཀཾ ཀུ་ལཾ ན དྭེ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ ‘‘པ་ཋ་མོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡེ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ ཝཱ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀཱ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རེ ཨ་ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ལོ་ཀཾ པ་སཱ་དེ་ནྟཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟི ས་ཀྐ་ཏཱ ག་རུ་ཀ་ཏཱ མཱ་ནི་ཏཱ པཱུ་ཛི་ཏཱ ཨ་པ་ཙི་ཏཱ, ཏེ ‘‘ཏ་ནྟི་པ་ཝེ་ཎི་གྷ་ཊ་ན་ཀཱ སཱ་ས་ན་ཛོ་ཏ་ཀཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏནྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་པི་ཏཾ ཝཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱིཏི པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ མ་དྷུ་རེ་ན ས་རེ་ན པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཛཱ་ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱུ་ཛ་ནེ་ན ‘‘ཨ་ཧོ, བྷ་ནྟེ, པཱ་ལི༹ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ, ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘ཀོ ཨ་མྷཱ་དི་སེ ཨུ་གྒ་ཧཱ་པེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཱ་ནི པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་དྷ་མྨ་ཏྠེ་ན་ཀོ དུ་ཏི་ཡོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོ.
སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རིནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑུཾ. པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟནྟི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཾ; ཨ་ཉྙ་མྤི ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མིཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཾ. ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨ་ནུ་ཝ་ད་ཏི ཙོ་དེ་ཏི; ཨ་ཡཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་མ་ཀྑཱི ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎ་ཏྠེ་ན་ཀོ ཏ་ཏི་ཡོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོ.
ག་རུ་བྷ་ཎྜཱ་ནི ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ‘‘ཙ་ཏུ་རོ ཛ་ནཱ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝཱ་ཧ་རུ’’ནྟི (པ་རི. ༤༧༩) ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀ་གྒྷ་ན་ཀཾ ‘‘ག་རུ་བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ན ཨེ་ཝཾ. ཨ་ཐ ཁོ ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཱ་ནི ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ནི ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ག་ཎེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལེ་ན ཝཱ. ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི་པི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི པ་ཉྩ? ཨཱ་རཱ་མོ, ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ…པེ… དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ, མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ག་རུ་བྷ་ཎྜཱ་ནི. ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཡཱ་ནི ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ་ནི ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ག་ཎེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལེ་ན ཝཱ. ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི་པི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡོ ཝི་བྷ་ཛེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི པ་ཉྩ? ཨཱ་རཱ་མོ, ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ…པེ… དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ, མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༢༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཡ་ཏྟཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནི. ཨཱ་རཱ་མོ ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ས་བྦཾ ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ བྷ་ཎི་སྶཱ་མ. ཏེ་ཧི གི་ཧཱི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཏཱ་ནི ད་ཏྭཱ ད་ཏྭཱ གི་ཧཱིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་པ་ལཱ་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་པ་ན་ཀེ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་ཀེ ས་སྣེ་ཧེ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཡ་ཉྩ ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐེ་ནེ་ཏྭཱ གི་ཧི ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོ. སོ ཙ པ་ནཱ་ཡཾ ཨི་མཾ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ར་ཧོ ཙ ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ བྷ་ཎྜཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨ་ཡཾ ཨ་གྒོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ ཙོ་རཱ་ནཾ ཛེ་ཊྛ་ཙོ་རོ; ཨི་མི་ནཱ ས་དི་སོ ཙོ་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡོ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ཏི་ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ཐེ་ནེ་ཏི. ཀིཾ པ་ན ས་ཀྐཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཐེ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུ་ནྟི? ན ས་ཀྐཱ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཡོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟཾ ཏཾ དྷ་མྨཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་སོ’’ཏི ཨུ་ལླ་པ་ཏི, ན པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཙོ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཡ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་ལླ་པི་ཏྭཱ ཨ་ས་ནྟ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཙྩ་ཡེ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ག་ཎྷ་ཏཱ ཏེ པ་ཙྩ་ཡཱ སུ་ཁུ་མེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཐེ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཐེ་ཡྻཱ་ཡ ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ར་ཊྛ་པི་ཎྜོ བྷུ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡཾ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་གྒོ མ་ཧཱ་ཙོ་རོ, ཡོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏཱི’’ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཏཾ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷཱ་ཏི ཙེ. ‘‘ཐེ་ཡྻཱ་ཡ ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ར་ཊྛ་པི་ཎྜོ བྷུ་ཏྟོ’’ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཡ་སྨཱ སོ ཏེ་ན ར་ཊྛ་པི་ཎྜོ ཐེ་ཡྻཱ་ཡ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝོ་ཀཱ་རོ ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥-༣༦) ཝི་ཡ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི བྷུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ན ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་ཧི ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ནྟནྟི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ནྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡོ པ་ཝེ་ད་ཡེཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡོ པ་ཝེ་དེ་ཡྻ. ‘‘པ་ར་མ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་ཧཾ, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཡྻ. པ་ཝེ་དེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཏཱ་ཡ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་ར་ཧཱ ཝི་ཡ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ནི་ཀ་ཙྩ ཀི་ཏ་ཝ་སྶེ་ཝ བྷུ་ཏྟཾ ཐེ་ཡྻེ་ན ཏ་སྶ ཏ་ནྟི ནི་ཀ་ཙྩཱཏི ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཨ་གུ་མྦ་ཨ་ག་ཙྪ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་ས་པ་ལླ་ཝཱ་དི་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན གུ་མྦ་མི་ཝ ག་ཙྪ་མི་ཝ ཙ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཀི་ཏ་ཝ་སྶེ་ཝཱཏི ཝ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཀེ་རཱ་ཊི་ཀ་སྶ གུ་མྦ་ག་ཙྪ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏེ ས་ཀུ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ཀ་སྶ སཱ་ཀུ་ཎི་ཀ་སྶེ་ཝ. བྷུ་ཏྟཾ ཐེ་ཡྻེ་ན ཏ་སྶ ཏནྟི ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ན་ར་ཧ་ནྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ཏོ; ཡཾ ཏཾ བྷུ་ཏྟཾ ཏཾ ཡ་ཐཱ སཱ་ཀུ་ཎི་ཀ་ཀི་ཏ་ཝ་སྶ ནི་ཀ་ཙྩ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ས་ཀུ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶེ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་སྶ བྷུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཐེ་ཡྻེ་ན བྷུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡེ ཨེ་ཝཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཱ…པེ… ནི་ར་ཡཾ ཏེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་རེ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཱཏི ཀཱ་སཱ་ཝེ་ན ཝེ་ཋི་ཏ་ཀ་ཎྛཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་དྡྷ་ཛ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, སེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ གོ་ཏྲ་བྷུ་ནོ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༨༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་དུ་སྶཱི་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་པ་དྷ་མྨཱཏི ལཱ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱ. པཱ་པཱཏི ལཱ་མ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ. པཱ་པེ་ཧི ཀ་མྨེ་ཧཱིཏི ཏེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་དི་སྭཱ ཀ་ཏེ་ཧི པ་ར་ཝ་ཉྩ་ནཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ཧི. ནི་ར་ཡཾ ཏེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་རེཏི ནི་ར་སྶཱ་དཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཏེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི; ཏ་སྨཱ སེ་ཡྻོ ཨ་ཡོ་གུ་ལོ༹ཏི གཱ་ཐཱ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་ཙཱ་ཡཾ དུ་སྶཱི་ལོ ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏོ ཀུ་ཧ་ནཱ་ཡ ལོ་ཀཾ ཝ་ཉྩ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏ་ཏྟཾ ཨ་གྒི་སི་ཁཱུ་པ་མཾ ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹ཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ར་ཊྛ་པི་ཎྜཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹ཾ, ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ཡོ་གུ་ལོ༹་ཝ བྷུ་ཏྟོ སེ་ཡྻོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཧི ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹་སྶ བྷུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎེ་ནཱ་པི དུ་ཛྫཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ ར་ཊྛ་པི་ཎྜ་སྶ བྷུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྷི ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟོ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་ཡ དུ་པྤོ་ས་ཏཱ་ཡ…པེ… ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨེ་ཝཾ མཱུ་ལ་ཙྪེ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨ་པ་ར་མྤི ཨ་ནུ་པྤ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་དྷི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏ་སྶུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་དྷི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦. ཏ་ཏྠ ཨ་དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་དི་ཊྛེ་ཡེ་ཝ ‘‘དི་ཊྛཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ’’ནྟི དི་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་པྤ་ཏྟེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཏྟེ. ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེཏི མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ; ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷེ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏེཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏེ. ཨ་དྷི་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མཱ་ནེ་ན; ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏཱ མ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་དྷི་ཀ་མཱ་ནེ་ན ཝཱ ཐ་དྡྷ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རིཾ་སཱུཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ; ‘‘པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏེ་སཾ མ་གྒེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ རཱ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི; རཱ་ག་ཏྠཱ་ཡ ན་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ.
ཏ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཏཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀནྟི ཏ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཏཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཝོ་ཧཱ་རཾ ན ག་ཙྪ་ཏི; ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་སྶ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀ་སྶ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཏཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སོ ཧི མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶོ ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ནི་ཀྐ་ངྑོ. ཏ་སྨཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་མཱ་ནོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཧི ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ ནི་རཱ་སོ་ཝ. སཱི་ལ་ཝ་ཏོ་པི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ནི་དྡཱ་རཱ་མ་ཏཱ་དི་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑ་སྶ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཙ སུ་དྡྷ་ས་མ་ཐ་ལཱ་བྷིཾ ཝཱ སུ་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལཱ་བྷིཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཋ་པེ་ཏི, སོ ཧི ད་ས་པི ཝཱི་ས་ཏི་པི ཏིཾ་ས་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ མ་ཉྙ་ཏི. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལཱ་བྷིཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ས་མཱ་དྷི་བ་ལེ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ སུ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཊྛི་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་སཱི་ཏི་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི ཀི་ལེ་སཱ ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཋ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཨ་ར་ཧཱ ཨ་ཧ’’ནྟི མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཝི་བྷ་ངྒ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༧. ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ནནྟི ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི, སྭ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨནྟི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛྷཱ་ཡཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཾ. ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀོ, ཏཾ ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ; ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑཾ ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ…པེ… སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ཝཱ ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ནེ་ཏཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ མ་ཡི ས་ནྡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏེ་སུ ས་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སུ ཨུ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པ་ཉྙཱ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ་མི་ཝ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ད་སྶ་ན་ནྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་རི་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ལཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏྠ, ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཨ་ལཾ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནོ, ཏཾ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡེ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན སོ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཉཱ་ཎ་ནྟི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ད་སྶ་ན་ནྟི ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཏཾ ད་སྶ་ནཾ; ཡཾ ད་སྶ་ནཾ ཏཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝི་ཛྫཱ་སཱི་སེ་ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦཱ་པི པ་ཉྙཱ ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ས་མུ་དཱ་ཙ་རེ་ཡྻཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི ན དེ་ཝ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ, ནཱ་པི པེ་ཏ་ཡ་ཀྑ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ན་ནྟི. ཨི་ཏི ཛཱ་ནཱ་མི ཨི་ཏི པ་སྶཱ་མཱིཏི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན་སྶ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མ་ཧཾ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨེ, པ་སྶཱ་མ་ཧཾ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨེ’’ཏི ཨི་དཾ ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཛཱ་ན་ན་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཏྠི ཙ མེ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ.
༡༩༨. ཏ་ཏོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཡ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ན ཨཱ་པ་ནྣོ ཡ་སྨཱ པ་རེ་ན ཙོ་དི་ཏོ ཝཱ ཨ་ཙོ་དི་ཏོ ཝཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཡ་མཱ་ནོ ཝཱ ཨ་ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཡ་མཱ་ནོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཡ་མཱ་ནེ ཏཱ་ཝ – ཀིཾ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨ་དྷི་ག་མ་པུ་ཙྪཱ; ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སུ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནྟི. ཀི་ནྟི ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨུ་པཱ་ཡ་པུ་ཙྪཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ? ཀིཾ ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན? ཏ་ཐཱ ཀིཾ རཱུ་པེ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་རཱུ་པེ? ཀིཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི? ཀ་དཱ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཀཱ་ལ་པུ་ཙྪཱ. པུ་བྦ་ཎྷ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཀ་ཏྠ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་པུ་ཙྪཱ. ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ, ཀིཾ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ, དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ, མ་ཎྜ་པེ, ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ ཏེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱཏི པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པུ་ཙྪཱ. ཀ་ཏ་ར་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཏ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏྭཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱིཏི པ་ཊི་ལ་དྡྷ་དྷ་མྨ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཋ་མ་མ་གྒཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏ་མེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏྭཾ ལཱ་བྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ཙེ་པི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མཾ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ན སོ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ ས་ཀྐཱ་ཏ་བྦོ. ཨི་མེ་སུ པ་ན ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘ཀིཾ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཀིཾ ཛྷཱ་ནཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི? ཡོ ཧི ཡེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ དྷ་མྨོ, སོ ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ མེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཀི་ནྟི ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ ཀིཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཝཱ དྷ་མྨེ་སུ ཀེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཡོ ཧི ཡ་སྶཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, སོ ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ མེ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཀ་དཱ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཀིཾ པུ་བྦ་ཎྷེ, ཨུ་དཱ་ཧུ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཀཱ་ལོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀཱ་ལེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཀ་ཏྠ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཀིཾ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ, ཨུ་དཱ་ཧུ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ’’ཏི ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཀཱ་སོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ མེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཏེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཀིཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟི. ས་ཙེ ‘‘ཨི་མེ ནཱ་མ མེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏྭཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཀིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ, ཨུ་དཱ་ཧུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶཱ’’ཏི ས་བྦེ་སཾ ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟི. ས་ཙེ ‘‘ཨི་མེ་སཾ ནཱ་མཱ་ཧཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦཾ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཧི ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཀུ་ས་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨི་མཱ་ནི ཚ ཋཱ་ནཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི.
ཨི་མ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ཡ་དི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ. ཡ་དི པ་ན་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཛཱ་ག་རི་ཡ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ལ་གྒོ ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎི་ས་མེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ག་ངྒོ་ད་ཀཾ ཡ་མུ་ནོ་ད་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པ་དཱ ཙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༩༦) ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཁོ ན ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ་པི ས་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དི་སཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ཨུ་ཏྟཱ་སེ་ཏ་བྦོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ནཱ་མ ཨ་ས་ནི་ཡཱ་པི མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏ་མཱ་ནཱ་ཡ བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ ལོ་མ་ཧཾ་སོ ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ས་ཙ་སྶ བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ ལོ་མ་ཧཾ་སོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ‘‘ན ཏྭཾ ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་བྷཱི་རཱུ ཨ་ཙྪ་མྦྷཱི ཨ་ནུ་ཏྲཱ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ས་མྤ་ནྣ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོ ས་མ་ནྟཱ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པེ་སི་ཏཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི.
པཱ་པི་ཙྪོཏི ཡཱ སཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ དུ་སྶཱི་ལོ་ཝ ས་མཱ་ནོ སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༨༥༡) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ པཱ་པི་ཙྪཱ ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོཏི ཏཱ་ཡ པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པ་ཀ་ཏོ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ.
ཝི་སུ་དྡྷཱ་པེ་ཀྑོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་བྷ་བྦོ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཧི་སྶ ས་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི མ་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘སཱ་མ་ཉྙཾ དུ་པྤ་རཱ་མ་ཊྛཾ ནི་ར་ཡཱ་ཡུ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༣༡༡). ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སི་ཐི་ལོ ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛོ, བྷི་ཡྻོ ཨཱ་ཀི་ར་ཏེ ར་ཛ’’ནྟི (དྷ. པ. ༣༡༣). ཨི་ཙྩ་སྶ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན གི་ཧཱི ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་ན་ས་ར་ཎ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ས་གྒ་མ་གྒཾ ཝཱ ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཝཱ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏུཾ བྷ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ གི་ཧི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ན་ཏོ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷཱ་པེ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘གི་ཧཱི ཝཱ ཧོ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎེ་ཡྻ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་མེ་ཝཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་ཝ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་པ་སྶཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ཝ ཡ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་མེ་ཝཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་ཝ་ཙཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་པ་སྶཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏུ་ཙྪཾ མུ་སཱ ཝི་ལ་པིནྟི ཨ་ཧཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཏུ་ཙྪཾ ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ མུ་སཱ ཝི་ལ་པིཾ, ཨ་བྷ་ཎི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་ཙྪ་ཀཾ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་རི་མེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི པུ་རི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཨཱ་པ་ནྣེ པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. སེ་སཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༩. ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མྷི ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑཾ ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ…པེ… སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ནྟི ཋ་པི་ཏཱ. ས་ངྑེ་པ་ད་སྶི་ཏེ ཙ ཨ་ཏྠེ ན ས་བྦེ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པུ་ན ཏ་དེ་ཝ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཛྷཱ་ན་ནྟི པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ནྟི་པི…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཛྷཱ་ནཾ ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་པི བྷ་ཎ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟོ ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཝཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་མོ་ཀྑོ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧེ་ཧི སུ་ཉྙ་ཏྟཱ སུ་ཉྙ་ཏོ. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་པ་ཎི་དྷཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ས་མཾ ཨཱ་ད་ཧ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་དྷི. ཨ་རི་ཡེ་ཧི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མཱ་པ་ཏྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྟི་ཀེ་ན ཙ ས་མཱ་དྷི་ཏྟི་ཀེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏྟི་ཀེ་ན པ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་མྤི པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀི་སྶཱ་པི ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མི་སྶཱ ཝི་ཛྫཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ་པི ‘ཏི་སྶ་ནྣཾ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ བ་ལཱ་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི་ཏི ཝ་ད་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱདཱི་སུ པ་ན ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱ་པི ‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཝ་ད་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་མྤི ས་མེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? མ་གྒ་ཀྑ་ཎུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཨེ་ཀེ་ཀ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ཏྟི་ཀེ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ མ་གྒེ་ན ཝི་ནཱ ན་ཏྠི, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་དོ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན མོ་ཧ་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘‘རཱ་གོ མེ པ་ཧཱི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ.
རཱ་གཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི་ཏྟི་ཀེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘རཱ་གཱ མེ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ.
སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་མཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡོ ཛྷཱ་ནེ་ན གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཛྷཱ་ནེ་ན སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་མཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡཱ ཙ ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཝི་ཛྫཱ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི་ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་དི་བྦ་སོ་ཏ་ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་བྷེ་དཱ པ་ཉྩ ཝི་ཛྫཱ ན ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏཱ་སུ ཨེ་ཀཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི, སེ་སཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི་པི ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི. ཕུ་སྶ་དེ་ཝ་ཏྠེ་རོ པ་ན བྷ་ཎ་ཏི – ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་པི ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་གྷ་ཊི་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ ན ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘མ་ནོ་མ་ཡ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷི, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་སྶ, དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ, ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཝ་ད་ཏོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ན ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀོ བྷུ་མྨ་ནྟ་རཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀོ་ཝ མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨོ, ཛྷཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ མ་ནོ་མ་ཡ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཝཱ ‘མ་ནོ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཝཱ ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཝ་ད་ཏུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ མེ པ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝཱ ཝ་ད་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ་ནི མ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ཧི མ་གྒ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཏི་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཀྲི་ཡ་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཨེ་ཏེ་སུ ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཕ་ལེ་སུ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༧༤༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ, ‘‘ནི་རུ་ཏྟི…པེ… པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི. ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ན ཏཱ་ཝ སཱི་སཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟོ་མྷཱི་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ་པི ཝ་ད་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡ་མྤི ‘‘ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ སཱི་སཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཉྙཾ པ་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི.
‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ལཱ་བྷཱི་མྷཱ་ཧཾ ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ཏྟཱ ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྟཱ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ནི་རོ་དྷཾ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཝཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་སཾ མཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི, སོ ཙ ནཾ ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་ཉྷི པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ སཱི་སཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི, ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ.
སུ་དྡྷི་ཀ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༠. ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ད་ས མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ནྟོ ཡཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྐ་པེ་ཡྻཱ་ལཾ བ་ནྡྷ་ནྟོ ཨུ་ལླ་པ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་དྡྷི་ཀ་ཝཱ་རོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཝཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་རོ་ཏི ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ. ཏེ་སུ སུ་དྡྷི་ཀ་ཝཱ་རེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ མོ་ཧཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་དཾ, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ, ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མི, ས་མཱ་པ་ནྣོ, ལཱ་བྷཱི་མྷི, ཝ་སཱི་མྷི, ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ མ་ཡཱཏི ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི, ཙ་ཏཱུ་ཧི, པ་ཉྩ་ཧི, ཚ་ཧི, ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ སུ་དྡྷི་ཀ་ན་ཡོ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཉྩ ཛྷཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཛྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ གྷ་ཊེ་ནྟེ་ན ས་བྦ་པ་དཱ་ནི གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཁ་ཎྜ་ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི པུ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ན ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཁ་ཎྜ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཛྷཱ་ནཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཛྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན བ་དྡྷ་ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི་པི ས་དྡྷིཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས བ་དྡྷ་ཙ་ཀྐཱ་ནི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡོ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏོ. པཱ་ཋོ པ་ན ས་ངྑེ་པེ་ན ད་སྶི་ཏོ, སོ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀོ, ཨེ་ཝཾ དུ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦ་མཱུ་ལ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྩ་ཏིཾ་ས ན་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དྭི་མཱུ་ལ་ཀཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས, ཏི་མཱུ་ལ་ཀཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས, ཙ་ཏུ་མཱུ་ལ་ཀཱ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས; ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨཱུ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཏིཾ་ས་མཱུ་ལ་ཀཱ, ཏཱ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པཱ་ཋེ པ་ན ཏེ་སཾ ནཱ་མ་མྤི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ས་བྦ་མཱུ་ལ་ཀ’’ནྟི ཏིཾ་ས་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡོ ཨེ་ཀོ ད་སྶི་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཙ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་པ་དཾ ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་གྷ་ཊི་ཏཾ སཱི་སཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ མོ་ཧཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་ལླ་པ་ཏོ མོ་ཀྑོ ན་ཏྠི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ ཙ པ་ནེ་ཏ་སྨིཾ སུ་དྡྷི་ཀ་མ་ཧཱ་ཝཱ་རེ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. པུ་བྦེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’’ནྟི. བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི བྷ་ཎ་མཱ་ན་སྶ ཧོ་ཏི. བྷ་ཎི་ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི བྷ་ཎི་ཏེ ཨ་སྶ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏ་སྨིཾ ཝུ་ཏྟེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཎི་ཏ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏོ ནི་ཊྛི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡོ ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི, བྷ་ཎ་ནྟོ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྪཱ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི སོ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ – པུ་ཙྪཱ ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ‘‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’ནྟི པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྠི, ‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’ནྟི པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གོ ན་ཏྠི, ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཀོ་ཙི པ་མུ་སྶ་ཏི, ཀིཾ ཏ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི? སཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ – པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’’ནྟི ཙ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཙ ཛཱ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ‘‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི ན ས་ཀྐཱ ན བྷ་ཝི་ཏུཾ. ས་ཙེ་པི ན ཧོ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. པུ་རི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ངྒ་དྭ་ཡཾ པ་མཱ་ཎཾ. ཡ་སྶཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’’ནྟི ཨཱ་བྷོ་གོ ན་ཏྠི, བྷ་ཎ་ནྟོ པ་ན ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, བྷ་ཎི་ཏེ་པི ‘‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཧི པ་མཱ་ཎ་ཏ་རོ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ད་ཝཱ བྷ་ཎི་ཏཾ ཝཱ ར་ཝཱ བྷ་ཎི་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཾ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ ཙ ཉཱ་ཎ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཱཏི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’’ནྟི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཙ ‘‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཏཱི་སུ ཁ་ཎེ་སུ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏཾ་ཉྙ་ཎ་ཏཱ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཱ, ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཡ་ཐཱ ན ས་ཀྐཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་སི་ནཱ སོ ཨ་སི ཚི་ནྡི་ཏུ་ནྟི. པུ་རི་མཾ པུ་རི་མཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘པ་མཱ་ཎཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ་ཝ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ན ཧེ་སྶ་ཏི;
སེ་ས་དྭ་ཡ་ནྟི ན་ཏྠེ་ཏ, མི་ཏི ཝཱ་ཙཱ ཏི་ཝ་ངྒི་ཀཱ’’ཏི.
‘‘ཉཱ་ཎ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་ད་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ –
ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་མྷི པ་ཋ་མེ, ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ;
ནི་ར་ནྟ་རུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཨེ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ས་ཏི.
ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཡ་སྨཱ སོ ‘‘ན་ཏྠི མེ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཡཾ ལ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ‘‘ན་ཏྠི མེ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཁ་མ་ཏི ཙེ་ཝ རུ་ཙྩ་ཏི ཙ. ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཙ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ‘‘ན་ཏྠི མེ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན མུ་སཱ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏཾ དི་ཊྛིཾ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ ཁ་ནྟིཾ ཝཱ དི་ཊྛི་ཁ་ནྟཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ རུ་ཙིཾ ཝཱ, དི་ཊྛི་ཁ་ནྟི་རུ་ཙཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་རེ ཙ ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ’’ཏི (པ་ཊི. ༣༢༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙོ་པི ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀོ ན་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ དི་ཊྛིནྟི བ་ལ་ཝ་དྷ་མྨ་ཝི་ནི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ ཁ་ནྟིནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་ཏོ དུ་བྦ་ལ་དུ་བྦ་ལཱ་ནཾ ཝི་ནི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ ས་ཉྙནྟི ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་དུ་བྦ་ལ་དྷ་མྨ་ཝི་ནི་དྷཱ་ནཾ. ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མྤི ནཱ་མ ཨ་ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་སི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་དཱ་ནེ་ཝ པཱ་ཋེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
༢༠༧. ཨི་ཏོ པ་རཾ ས་བྦ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་དྡྷི་ཀ་མ་ཧཱ་ཝཱ་རེ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ན ཧེ་ཏྠ ཏཾ ཨ་ཏྠི – ཡཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ན ས་ཀྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘རཱ་གོ མེ ཙ་ཏྟོ ཝ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ. སྭཱ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི – ཨེ་ཏྠ ཧི ཙ་ཏྟོཏི ཨི་དཾ ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ནྟོཏི ཨི་དཾ པུ་ན ཨ་ནཱ་དི་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. མུ་ཏྟོཏི ཨི་དཾ ས་ནྟ་ཏི་ཏོ ཝི་མོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཧཱི་ནོཏི ཨི་དཾ མུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཀྭ་ཙི ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛོཏི ཨི་དཾ པུ་བྦེ ཨཱ་དི་ནྣ་པུ་བྦ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨུ་ཀྑེ་ཊི་ཏོཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨུ་ཏྟཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན ཨ་ན་ལླཱི་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ས་མུ་ཀྑེ་ཊི་ཏོཏི ཨི་དཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་ཏྟཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶཱ་པི པུ་ན ཨ་ན་ལླཱི་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
སུ་དྡྷི་ཀ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ
༢༡༥. ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཝཱ་རེ་པི ‘‘ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠོ, ཝཱ་ར་པེ་ཡྻཱ་ལ་པྤ་བྷེ་དོ ཙ ས་བྦོ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཡཾ ‘‘མ་ཡཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ག་ཝེ་ས་ཀཱ་ནཾ པཱ་པ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་པ་དེ་སུ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཝ་ད་ནྟོ་པི ཁེ་ཏྟེ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་པ་དེ་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཝ་ད་ནྟོ་པི ཁེ་ཏྟེ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ཡ་སྶ ཝ་ད་ཏི, སོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ སཱི་སཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ཨི་དཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ་པི ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ཡོ ཧི ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི་པི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཙོ་པ་ནེ་ཧི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེ ཋི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, སོ ཙ ཏ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཡ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, སོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘‘ཀི ཨ་ཡཾ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི, སཾ་ས་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཙི་རཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝུ་ཏྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཛྷཱ་ན་ནྟི ཝཱ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སོ་པི ཏེ་ན ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཀི་ར ས་མཱ་པ་ཛྫི་ནྟི ཨེ་ས ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཡ་དི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. སེ་སོ ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ དྭི་ནྣཾ ཝཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སོ ས་བྦོ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ
༢༢༠. པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་རེ་པི – ས་བྦཾ ཝཱ་ར་པེ་ཡྻཱ་ལ་བྷེ་དཾ པུ་བྦེ ཨཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཉ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཀྐ་མོ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི, ཡོ ཏེ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི, ཡོ ཏེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི, ཡོ ཏེ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི, ཡོ ཏེ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི’’ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རཱ, ‘‘ཡེ་ན ཏེ ཝི་ཧཱ་རོ པ་རི་བྷུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རཱ, ‘‘ཡཾ ཏྭཾ ཨཱ་ག་མྨ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟེ་ན སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་པ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཝཱ་ར་པེ་ཡྻཱ་ལ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ, ཡེ་ན ཏེ ཝི་ཧཱ་རོ, ཡཾ ཏྭཾ ཨཱ་ག་མྨ ཝི་ཧཱ་ར’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝུ་ཏྟེ་པི ཨི་དྷ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨ་པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ
ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མཱ་ནེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱཏི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཨ་ཋ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ཨེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི.
པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཨུ་བྷ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཀི་རི་ཡཾ, ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ནཾ ཧ་ས་ནྟོ་པི ཧི སོ་མ་ན་སྶི་ཀོ ཨུ་ལླ་པ་ཏི བྷཱ་ཡ་ནྟོ་པི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ་པཱི་ཏི.
ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༣. ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ – ཨ་དྷི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ མཾ ཛ་ནོ ས་མྦྷཱ་ཝེ་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ནྟཾ མཾ ཛ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ཝཱ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ ས་ཀྐ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ་ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ད་ཝཱ་རེ པ་ད་ཝཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ནི་སཱི་ད་ན་ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་ཝུ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སུ པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཉྙེ ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ས་ནྟོ ཧི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ལ་བྷ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡོ པ་ན ས་མཱ་དི་ནྣ་དྷུ་ཏ་ངྒོ ‘‘དྷུ་ཏ་ངྒཾ ར་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘གཱ་མ་ནྟེ མེ ཝ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་ར་ཉྙཾ ས་པྤཱ་ཡ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཏི་ཎྞཾ ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ན ནི་ཀྑ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ས་ཏྠོ, མ་ཡི ཙ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ནྟེ བ་ཧཱུ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ གཱ་མ་ནྟཾ ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་ནི ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ལ་བྷ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟ་སེ་ཁི་ཡ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ ཝཱ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ཧི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་ཀྐ་མཱ་དཱི་ཧི པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ ཝི་ཉྙཱུ་ན་ནྟི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ – ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་མེ་ཝ ཧི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཎི་དྷཱ་ཡ ཙ་ངྐ་མཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནེ་ཝ.
སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱཏི་པི ‘‘ད་ས སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི་པི ‘‘ཨེ་ཀཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཧཱི་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ཏོ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.
༢༢༤. ར་ཧོ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ – ར་ཧོ ཨུ་ལླ་པ་ཏཱིཏི ‘‘ར་ཧོ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ན མ་ན་སཱ ཙི་ནྟི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏྠུ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༢༢༥. ན དུ་ཀྐ་ར་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ – ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི – ‘‘ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ཁོ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཙ་སྶ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀེ་ན ན དུ་ཀྐ་རཾ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་ཏུཾ, པ་ཊི་བ་ལོ སོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཱི་ཡོཏི ས་ཀྐཱ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏུཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
མ་ཙྩུ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཡ་སྶ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ བྷཱ་ཡེ་ཡྻ. མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནི པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི, སྭཱ་ཧཾ ཀིཾ མ་ར་ཎ་སྶ བྷཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠ་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ མ་ཙྩུ་ནོ བྷཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏོ པ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝ.
ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཏྠཱུ་སུཔ་ཋ་མ་སྨིཾ ཏཱ་ཝ སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཝུ་སོ ས་ཀྐཱ ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཝུ་སོ ས་ཀྐཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ནཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ.
༢༢༦. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་སུསོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་ནྟུ བྷོ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཾ ཡཾ པ་ན་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ མུ་ཁ་ཏོ ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི, ས་བྦཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཐ, པཱ་དོ་ད་ཀཾ དེ་ཐ, ཨ་ར་ཧ་ནྟོ པཱ་དེ དྷོ་ཝ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ. ཏཾ པ་ན་སྶ པ་སཱ་ད་བྷ་ཉྙཾ ས་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་བ་ལེ་ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་སཱ་ད་བྷ་ཉྙེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ན ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མྤཱ་པི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ་ཏི.
ཨ་ཉྙ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནིསཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝ. ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ བྷི་ཀྑུ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨ་ན་ཏྠི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ མཱ་དི་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ན ཨུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
༢༢༧. ཨཱ་ཝ་ཊ་ཀཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ བྷི་ཀྑུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཙ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་སུ ཙ ལོ་ཀི་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་ར་པེ་ཀྑོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཊཱ མེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཀཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཝ་ཊཱཏི ཨཱ་ཝཱ་རི་ཏཱ ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ, པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ བྷི་ཀྑུ སཱ་ས་ནེ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་བྷི་ར་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ར་ཏོ ཨ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ན ཨུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
པ་ཀྐ་མ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡོ ཨི་མ་མྷཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཝཱ མ་ཎྜ་པཾ ཝཱ སཱི་མཾ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཋཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཡོ ‘‘མཾ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཏ་མྷཱ ཋཱ་ནཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཀྐ་མ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཀི་ཙྩེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཝཱ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཏྠཾ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཏཱ་དི་སེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ་པི་སྶ ཨེ་ཝཾ ག་ཏ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ‘‘ན དཱ་ནཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ག་མི་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ མཾ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ཡོ་པི ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཨ་ནུ་བ་དྡྷོ མེ་གྷཾ ཝཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ད་ག་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་མྤི ཡེ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཏི་ཀཱ ཀ་ཏཱ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་པུ་བྦཾ་ཨ་ཙ་རི་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཧི ས་བྦེ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ར་ཀྑ་ནྟི. ས་ཙེ་པི མ་ཎྜ་པ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི ཋཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཡོ ཨེ་ཏྠ ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ ཙ་ངྐ་མ་ཏི ཝཱ, ཏཾ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶཱ་མ’’ པུ་པྥཱ་ནི ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ ཨི་མཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏཾ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀ་ཏི་ཀཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་པི ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ས་ཙེ་པི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཝི་ཧཱ་རོ ཝཱ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཋ་པི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ‘‘ཡེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟུ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཙ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཝཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏཾ པ་ན ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཏེ་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་བྦེ་ཝ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ ཧོ་ནྟུ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒཱ་དི་ཨ་ཝ་སེ་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རཱ ཝཱ ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ནཱ་ནཱ་ཝེ་ར་ཛྫ་ཀཱ ཧི བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི དུ་བྦ་ལཱ ཨ་པྤ་ཐཱ་མཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ཝ་ཏྟཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ན ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རི་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, མཱུ་ག་བྦ་ཏཾ ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ, བ་ཧི སཱི་མ་ཊྛ་སྶཱ་པི ས་ངྒྷ་ལཱ་བྷོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ པ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ.
༢༢༨. ལ་ཀྑ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཡྭཱ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ ལ་ཀྑ་ཎོཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ས ཛ་ཊི་ལ་ས་ཧ་སྶ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟོ ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རེ་ན བྲ་ཧྨ་ས་མེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏོ. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ.
སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སཱིཏི མ་ནྡ་ཧ་སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཨ་ཀཱ་སི, པ་ཀཱ་ས་ཡི ད་སྶེ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀིཾ པ་ན དི་སྭཱ ཐེ་རོ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ཨུ་པ་རི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ པེ་ཏ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཾ ས་ཏྟཾ དི་སྭཱ, ཏ་ཉྩ ཁོ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ, ན པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་ནཱ. པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཧི ཨེ་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ ན ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ཀཱ་རུ་ཉྙེ ཀཱ་ཏ་བྦེ ཀ་སྨཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ས་མྤ་ཏྟི་ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཉྷི དི་སྭཱ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩེ་ན ནཱ་མ པུ་གྒ་ལེ་ན པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ མུ་ཏྟོ ཨ་ཧཾ, ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, ཡོ ‘ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ; ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦོ’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༧) དེ་སེ་སི, པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝ་ཏ ཀ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ དེ་སེ་ནྟི, སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ ས་རི་ཏྭཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་རོ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀོ ནུ ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ མོ་གྒ་ལླཱ་ན ཧེ་ཏུ, ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ སི་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི. ཐེ་རོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཡེ་ཧི ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི སཱ་མཾ ཨ་དི་ཊྛཱ, ཏེ དུ་སྶ་དྡྷཱ་པ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ བྱཱ་ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པུ་ཊྛོ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀནྟི སེ་ཏཾ ནི་མྨཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཏཾ. གི་ཛ྄ཛྷཱ་པི ཀཱ་ཀཱ་པི ཀུ་ལ་ལཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་པི ཡ་ཀྑ་གི་ཛ྄ཛྷཱ ཙེ་ཝ ཡ་ཀྑ་ཀཱ་ཀཱ ཙ ཡ་ཀྑ་ཀུ་ལ་ལཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཱ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་ན གི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་མྤི ཨེ་ཏཾ རཱུ་པཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཝི་ཏུ་ཌེ་ནྟཱིཏི ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཝི་ཏུ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་སི་དྷཱ་རཱུ་པ་མེ་ཧི ཏི་ཁི་ཎེ་ཧི ལོ་ཧ་ཏུ་ཎྜེ་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ སུ་དཾ ཨ་ཊྚ་སྶ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སུ་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, སཱ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ ཨ་ཊྚ་སྶ་རཾ ཨཱ་ཏུ་ར་སྶ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཀི་ར ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི ཏཱ་དི་སཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, པ་སཱ་དུ་སྶ་དཱ ཙ ཧོ་ནྟི པ་ཀྐ་ག་ཎྜ་ས་དི་སཱ; ཏ་སྨཱ སཱ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ བ་ལ་ཝ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏུ་རཱ ཏཱ་དི་སཾ ས་ར་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ‘‘ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀ་ས་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ ན མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ས་ཏྟེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི; ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཡེ་སཾ སཱ པེ་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ, ཏེ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཐེ་ར་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཏ བྷི་ཀྑ་ཝེ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏེ་ས་ནྟི ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ; བྷཱུ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ, ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཏྲཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ; ཡ་སྨཱ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཉ་སྶ་ཏི ཝཱ ད་ཀྑ་ཏི ཝཱ ས་ཀྑིཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཏ བྷི་ཀྑ་ཝེ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཏ བྷི་ཀྑ་ཝེ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི.
པུ་བྦེ་ཝ མེ སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་ཏྟོ དི་ཊྛོཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ཨ་པྤ་མཱ་ཎེ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ག་ཏི་ཡོ་ནི་ཋི་ཏི་ནི་ཝཱ་སེ ཙ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན མ་ཡཱ པུ་བྦེ་ཝ སོ ས་ཏྟོ དི་ཊྛོ་ཏི ཝ་ད་ཏི.
གོ་གྷཱ་ཏ་ཀོཏི གཱ་ཝོ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་ཏོ མཾ་སཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ན་ཀ་ས་ཏྟོ. ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ. ཏ་ཏྲ ཧི ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ན་ར་ཀེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཛ་ནི་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀེ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན པེ་ཏཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཀ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཀི་ར ན་ར་ཀཱ ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་མྨཾ་ས་ཀ་ཏཱ་ནཾ གུ་ནྣཾ ཨ་ཊྛི་རཱ་སི ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མྤི ཏཾ ཀ་མྨཾ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཊྛི་ས་ངྑ་ལི་ཀ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
༢༢༩. མཾ་ས་པེ་སི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ གོ་གྷཱ་ཏ་ཀོཏི གོ་མཾ་ས་པེ་སི་ཡོ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ལླཱུ་ར་ཝི་ཀྐ་ཡེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་སི. ཏེ་ན་སྶ ན་ར་ཀཱ ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ མཾ་ས་པེ་སི་ཡེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ མཾ་ས་པེ་སི་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
མཾ་ས་པི་ཎྜ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ སཱ་ཀུ་ཎི་ཀོ ས་ཀུ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྑ་ཙ་མྨེ མཾ་ས་པི་ཎྜ་མ་ཏྟེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་སི. ཏེ་ན་སྶ ན་ར་ཀཱ ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ མཾ་ས་པི་ཎྜོ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ མཾ་ས་པི་ཎྜ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
ནི་ཙྪ་ཝི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་སྶ ཨོ་ར་བྦྷི་ཀ་སྶ ཨེ་ལ༹་ཀེ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ནི་ཙྩ་མྨེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཛཱི་ཝི་ཀ་སྶ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་ཙྩ་མྨཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ས་རཱི་རཾ ནི་མི་ཏྟ་མ་ཧོ་སི. སོ ནི་ཙྪ་ཝི་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
ཨ་སི་ལོ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ སཱུ་ཀ་རི་ཀོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛེ སཱུ་ཀ་རེ ཨ་སི་ནཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་སི. ཏེ་ན་སྶ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཨ་སི་ལོ་མ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
ས་ཏྟི་ལོ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ མཱ་ག་ཝི་ཀོ ཨེ་ཀཾ མི་ག་ཉྩ ས་ཏྟི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ མི་ག་སྶ ས་མཱི་པཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏེ མི་གེ ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མཱ་རེ་སི, ཏ་སྶ ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ས་ཏྟི་ལོ་མ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
ཨུ་སུ་ལོ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཀཱ་ར་ཎི་ཀོཏི རཱ་ཛཱ་པ་རཱ་དྷི་ཀེ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཧི ཀཱ་ར་ཎཱ་ཧི པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་ཎྜེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མཱ་ར་ཎ་ཀ་པུ་རི་སོ. སོ ཀི་ར ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཝི་དྡྷོ མ་ར་ཏཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ན་ར་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཏ་ཏོ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨུ་སུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཨུ་སུ་ལོ་མ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
སཱུ་ཙི་ལོ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སཱ་ར་ཐཱིཏི ཨ་སྶ་ད་མ་ཀོ. གོ་ད་མ་ཀོ་ཏི་པི ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ཏོ་ད་སཱུ་ཙི་ཡཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ སཱུ་ཙི་ལོ་མ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
དུ་ཏི་ཡ་སཱུ་ཙི་ལོ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སཱུ་ཙ་ཀོཏི པེ་སུ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཀོ. སོ ཀི་ར མ་ནུ་སྶེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཉྩ བྷི་ནྡི. རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ཙ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏ’’ནྟི སཱུ་ཙེ་ཏྭཱ སཱུ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་སི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ནེ་ན སཱུ་ཙེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ བྷི་ནྣཱ, ཏ་ཐཱ སཱུ་ཙཱི་ཧི བྷེ་ད་ན་དུ་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏུཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ སཱུ་ཙི་ལོ་མ་པེ་ཏོ ཛཱ་ཏོ.
ཨ་ཎྜ་བྷཱ་རི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀཱུ་ཊོཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་མ་ཙྩོ. ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀུ་མྦྷ་མ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་གྷ་ཊ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཨ་ཎྜཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. སོ ཧི ཡ་སྨཱ ར་ཧོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ ཋཱ་ནེ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱུ་ཊ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ དོ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ སཱ་མི་ཀེ ཨ་སྶཱ་མི་ཀེ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྨཱ་སྶ ར་ཧ་སྶཾ ཨ་ངྒཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ད་ཎྜཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ པ་རེ་སཾ ཨ་ས་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རཾ ཨཱ་རོ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ་སྶ ར་ཧ་སྶ་ངྒཾ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་བྷཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏེ་ན ས་མེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨིཾ ཋ་ཏྭཱ ཝི་ས་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ་སྶ ར་ཧ་སྶ་ངྒེ ཝི་ས་མཱ ནི་ས་ཛྫཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ ས་ཏྟོ པ་ར་སྶ ར་ཀྑི་ཏཾ གོ་པི་ཏཾ ས་སྶཱ་མི་ཀཾ ཕ་སྶཾ ཕུ་ས་ནྟོ མཱི་ལ༹ྷ་སུ་ཁེ་ན ཀཱ་མ་སུ་ཁེ་ན ཙི་ཏྟཾ ར་མ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ གཱུ་ཐ་ཕ་སྶཾ ཕུ་ས་ནྟོ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟོ. དུ་ཊྛ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
༢༣༠. ནི་ཙྪ་ཝི་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡ་སྨཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་སྶེ ཨ་ནི་སྶ་རོ, སཱ ཙ ཏཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཕ་སྶཾ ཐེ་ནེ་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཱ དྷཾ་སི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ ནི་ཙྪ་ཝི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ.
མ་ངྒུ་ལི་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ མ་ངྒུ་ལིནྟི ཝི་རཱུ་པཾ དུ་དྡ་སི་ཀཾ བཱི་བྷ་ཙྪཾ, སཱ ཀི་ར ཨི་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཀྑ་དཱ་སི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨེ་ཝཾ བ་ལི་ཀ་མྨེ ཀ་ཏེ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནི ཝ་ཉྩ་ནཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ དུ་དྡི་ཊྛིཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནཾ ཐེ་ནི་ཏ་ཏྟཱ དུ་གྒ་ནྡྷཱ དུ་དྡ་སྶ་ན་སྶ གཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དུ་དྡ་སི་ཀཱ ཝི་རཱུ་པཱ བཱི་བྷ་ཙྪཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ.
ཨོ་ཀི་ལི་ནི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ཀྐཾ ཨོ་ཀི་ལི་ནིཾ ཨོ་ཀི་རི་ནིནྟི སཱ ཀི་ར ཨ་ངྒཱ་ར་ཙི་ཏ་ཀེ ནི་པ་ནྣཱ ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ནཱ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཀྐཱ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི ཁ་རེ་ན ཨ་གྒི་ནཱ པ་ཀྐ་ས་རཱི་རཱ; ཨོ་ཀི་ལི་ནཱི ཙ ཀི་ལི་ནྣ་ས་རཱི་རཱ བི་ནྡུ་བི་ནྡཱུ་ནི ཧི་སྶཱ ས་རཱི་ར་ཏོ པ་གྒྷ་ར་ནྟི. ཨོ་ཀི་རི་ནཱི ཙ ཨ་ངྒཱ་ར་ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཱ, ཏ་སྶཱ ཧི ཧེ་ཊྛ་ཏོ་པི ཀིཾ་སུ་ཀ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ ཨ་ངྒཱ་རཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་པ་སྶེ་སུ་པི, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ་པི་སྶཱ ཨུ་པ་རི ཨ་ངྒཱ་རཱ པ་ཏ་ནྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པྤ་ཀྐཾ ཨོ་ཀི་ལི་ནིཾ ཨོ་ཀི་རི་ནི’’ནྟི. སཱ ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏཱ ས་པ་ཏྟིཾ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀ་ཊཱ་ཧེ་ན ཨོ་ཀི་རཱིཏི ཏ་སྶཱ ཀི་ར ཀ་ལི་ངྒ་ར་ཉྙོ ཨེ་ཀཱ ནཱ་ཊ་ཀི་ནཱི ཨ་ངྒཱ་ར་ཀ་ཊཱ་ཧཾ ས་མཱི་པེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཏྟ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ པུ་ཉྪ་ཏི, པཱ་ཎི་ནཱ ཙ སེ་དཾ ཀ་རོ་ཏི. རཱ་ཛཱ་པི ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐ་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, པ་རི་ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ཏཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ ར་ཉྙོ ཏཾ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀ་ཊཱ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་རི ཨ་ངྒཱ་རེ ཨོ་ཀི་རི. སཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ པེ་ཏ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱ.
ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སོ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཙོ་རཱ་ནཾ སཱི་སཱ་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པེ་ཏ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟོ ཨ་སཱི་ས་ཀཾ ཀ་བ་ནྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི.
བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུཏི ལཱ་མ་ཀ་བྷི་ཀྑུ. སོ ཀི་ར ལོ་ཀ་སྶ ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་ཧི ཨ་སཾ ཡ་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ཛཱི་ཝོ ཙི་ཏྟ་ཀེ་ལི༹ཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ཝི་ཙ་རི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ པེ་ཏ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ་ས་དི་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི-སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ-སཱ་མ་ཎེ་ར-སཱ་མ་ཎེ་རཱི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
༢༣༡. ཏ་པོ་དཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཙྪོ་ད་ཀོཏི པ་ས་ནྣོ་ད་ཀོ. སཱི་ཏོ་ད་ཀོཏི སཱི་ཏ་ལ་ཨུ་ད་ཀོ. སཱ་ཏོ་ད་ཀོཏི མ་དྷུ་རོ་ད་ཀོ. སེ་ཏ་ཀོཏི པ་རི་སུ་དྡྷོ ནི་སྶེ་ཝཱ་ལ་པ་ཎ་ཀ་ཀ་དྡ་མོ. སུ་པྤ་ཏི་ཏྠོཏི སུ་ནྡ་རེ་ཧི ཏི་ཏྠེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ནྣོ. ར་མ་ཎཱི་ཡོཏི ར་ཏི་ཛ་ན་ཀོ. ཙ་ཀྐ་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ར་ཐ་ཙ་ཀྐ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི. ཀུ་ཐི་ཏཱ ས་ནྡ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྲཱ ས་ནྟ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྡ་ཏི. ཡ་ཏཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཡ་ཏོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ. སོ ད་ཧོཏི སོ ར་ཧ་དོ. ཀུ་ཏོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི? ཝེ་བྷཱ་ར་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཀི་ར ཧེ་ཊྛཱ བྷུ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་གཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀཾ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ས་དི་སཾ མ་ཎི་མ་ཡེ་ན ཏ་ལེ་ན ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ནེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ; ཏ་ཏྠ ནཱ་གཱ་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཊྛཱ་ནེ སོ ཨུ་ད་ཀ་ད་ཧོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཡཾ ཏ་པོ་དཱ ས་ནྡ་ཏི. དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རཾ ཀི་ར ཨཱ་ཝི་ཉྫེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པེ་ཏ་ལོ་ཀོ, ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཡཾ ཏ་པོ་དཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀུ་ཐི་ཏཱ ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི.
ཡུ་དྡྷ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ན་ནྡཱི ཙ་ར་ཏཱིཏི ཝི་ཛ་ཡ་བྷེ་རཱི ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཝུ་སོ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཧཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཙ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ལི་ཙྪ་ཝ་ཡོ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠཱ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནཱ, རཱ་ཛཱ ཙ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཧཱ་རཾ དེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་རཱ་ཛི་ཏཾ པ་ལཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་དྡ་ས. ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཝུ་སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཧི པ་བྷ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཙྩཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨཱ་ཧཱཏི པ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཡཾ དི་ཊྛཾ ཏཾ བྷ་ཎ་ནྟོ ས་ཙྩཾ ཨཱ་ཧ.
༢༣༢. ནཱ་གོ་གཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་པྤི་ནི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡ. ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ས་མཱ་དྷིནྟི ཨ་ནེ་ཛཾ ཨ་ཙ་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྥ་ནྡ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷིཾ. ནཱ་གཱ་ནནྟི ཧ་ཏྠཱི་ནཾ. ཨོ་ག་ཡ྄ཧ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟཱ་ནནྟི ཨོ་ག་ཡ྄ཧ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟཱ་ནཾ. ཏེ ཀི་ར ག་མྦྷཱི་རཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནྷ་ཏྭཱ ཙ པི་ཝི་ཏྭཱ ཙ སོ་ཎྜཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ལོ་ལེ་ནྟཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ ཨོ་ག་ཡ྄ཧ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་ཉྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནནྟི ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཋ་ཏྭཱ སོ་ཎྜཾ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀོ་ཉྩ་ནཱ་དཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ. ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་སིནྟི ཏཾ ཀོ་ཉྩ་ནཱ་ད་ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་སིཾ. ཨ་ཏྠེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མཱ་དྷི སོ ཙ ཁོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷོཏི ཨ་ཏྠི ཨེ་སོ ས་མཱ་དྷི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ, སོ ཙ ཁོ པ་རི་སུ་དྡྷོ ན ཧོ་ཏི. ཐེ་རོ ཀི་ར པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཏ་ད་ཧུ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཊྛ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་པ་ནྠ་ཀེ དྷ་མྨེ ན སུ་ཊྛུ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ, ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་གཱ་ནཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་སྶོ་སི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙཱི ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཏྠེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མཱ་དྷི; སོ ཙ ཁོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི.
སོ་བྷི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་ཉྩ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མཱིཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏེ ནི་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ན བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཏྠེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ་བྷི་ཏ་སྶ, སཱ ཙ ཁོ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཱིཏི ཡཾ སོ་བྷི་ཏོ ཛཱ་ཏིཾ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་ཏྠེ་སཱ ཛཱ་ཏི སོ་བྷི་ཏ་སྶ, སཱ ཙ ཁོ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ན ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཏི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ
པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. སོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་མཱ་ནོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙུ་ཏི་མེ་ཝ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཐ ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ན་ཡ་ཏོ ས་ལླ་ཀྑེ་སི – ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ཨ་ཧཾ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟེ་ན པ་ནཱ་ནེ་ན དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་ཏཾ, ས་ཏ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ལ་སྶ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀོ་ཊི པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ, ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་དཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ སོ་བྷི་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༡༩, ༢༢༧).
ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༣. ཨུ་དྡི་ཊྛཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨུ་དྡི་ཊྛ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ན ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི? པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཊྛ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཨ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ་སུ པ་ཎྜ་ཀ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ, ཏ་ཡོ ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ས་གྒོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ མ་གྒོ པ་ན ཝཱ་རི་ཏོ, ཨ་བྷ་བྦཱ ཧི ཏེ མ་གྒ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི. པ་བྦ་ཛྫཱ་པི ནེ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ. ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ, པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ, ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀོ, ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ, ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ་ཏི ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ. ཏེ་སུ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ས་གྒོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ མ་གྒོ པ་ན ཝཱ་རི་ཏོ་ཝ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ་རི་ཏཾ. ཏེ ཧི ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ ན་ར་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་ཏྟཱ. ཨི་ཏི ཨི་མེ ཙ ཨེ་ཀཱ་ད་ས, པུ་རི་མཱ ཙ ཨ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི. ཏེ གི་ཧི་ལི་ངྒེ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ན་ནི་ཝ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཝཱི་ས་ཏི. སཱ ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ ཨ་སྶ་མ་ཎཱི་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཝཱི་ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི.
ཨ་པ་རཱ་ནི་པི – ལ་མྦཱི, མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀོ, པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨོ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་གྒེ་ན མ་གྒ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི པུ་རི་མཱ་ནི ཙ ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ན ལ་བྷ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐ-པ་ཝཱ་ར་ཎ-པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས-ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་པྤ་བྷེ་དཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ པུ་རེ ཏ་ཐཱ པ་ཙྪཱཏི ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཙ པ་ཙྪཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི. ན་ཏྠི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་པྤ་བྷེ་དོ སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱིཏི ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ‘‘ཀ་ཙྩི་ཏྠ པ་རི་སུ་དྡྷཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་མི. ཀ་ཙྩི་ཏྠཱཏི ཀ་ཙྩི ཨེ་ཏྠ; ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ཀ་ཙྩི པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཙྩི་ཏྠ པ་རི་སུ་དྡྷཱཏི ཀ་ཙྩི པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཨ་ཏྠ, བྷ་ཝ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.