བྷི་ཀྑུ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡོ པ་ནཱ་ཏི ཡོ ཡཱ་དི་སོཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཡོ པ་ནཱཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་པ་དཾ; ཡོ ཡཱ་དི་སོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ཛ་ན་པ་དཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ པ་ནཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ; ཡོཏི ཨ་ཏྠ་པ་དཾ; ཏ་ཉྩ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པུ་གྒ་ལཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པུ་གྒ་ལ་དཱི་པ་ཀཾ ཡོ ས་དྡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཡོ པ་ནཱཏི ཡོ ཡོ་ཀོ་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡོ ཡོ་ཀོ་ཙི ནཱ་མ, སོ ཨ་ཝ་སྶཾ ལི་ངྒ-ཡུ་ཏྟ-ཛཱ་ཏི-ནཱ་མ-གོ་ཏྟ-སཱི་ལ-ཝི་ཧཱ་ར-གོ་ཙ་ར་ཝ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཏཾ པ་བྷེ་དཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་དི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་དི་སོཏི ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཡཱ་དི་སོ ཝཱ ཏཱ་དི་སོ ཝཱ ཧོ་ཏུ; དཱི་གྷོ ཝཱ ར་སྶོ ཝཱ ཀཱ་ལོ༹ ཝཱ ཨོ་དཱ་ཏོ ཝཱ མ་ངྒུ་ར་ཙྪ་ཝི ཝཱ ཀི་སོ ཝཱ ཐཱུ་ལོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟོཏི ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ; ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཛ་ཙྩོཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡཾ་ཛ་ཙྩོ ཝཱ ཏཾ་ཛ་ཙྩོ ཝཱ ཧོ་ཏུ; ཁ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཝེ་སྶོ ཝཱ སུ་དྡོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ནཱ་མོཏི ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནཱ་མོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ནཱ་མོ ཝཱ ཧོ་ཏུ; བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ཝཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཝཱ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་གོ་ཏྟོཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་གོ་ཏྟོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་གོ་ཏྟོ ཝཱ ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ གོ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏུ; ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ ཝཱ ཝཱ་སི་ཊྛོ ཝཱ ཀོ་སི་ཡོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་སཱི་ལོཏི སཱི་ལེ་སུ ཡ་ཐཱ་སཱི་ལོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་སཱི་ལོ ཝཱ ཧོ་ཏུ; ན་ཝ་ཀ་མྨ་སཱི་ལོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་སཱི་ལོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་སཱི་ལོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧཱ་རཱིཏི ཝི་ཧཱ་རེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཧོ་ཏུ; ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་གོ་ཙ་རོཏི གོ་ཙ་རེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཧོ་ཏུ; ན་ཝ་ཀ་མྨ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་གོ་ཙ་རོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐེ་རོ ཝཱཏི ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ་དཱི་སུ ཡོ ཝཱ སོ ཝཱ ཧོ་ཏུ; པ་རི་པུ་ཎྞ་ད་ས་ཝ་སྶ་ཏཱ་ཡ ཐེ་རོ ཝཱ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ཏཱ་ཡ ན་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦོ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི.
བྷི་ཀྑུ་ནི་དྡེ་སེ བྷི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑ་ཀོ; ལ་བྷ་ནྟོ ཝཱ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ ནཱ་མ. ཡོ ཧི ཀོ་ཙི ཨ་པྤཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, སོ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ནཾ ཧི་ཏྭཱ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ. པ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀཱ་ཛ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ་པི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ; པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ. ཨ་གྒྷ་ཕ་སྶ་ཝ་ཎྞ་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣཾ པ་ཊཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠ་ཀ་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ཨ་གྒྷ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀོ་པི ཧི པ་ཊོ ས་ཏྠ་ཀེ་ན ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜི་ཀཾ ཚི་ནྣོ བྷི་ནྣ་གྒྷོ ཧོ་ཏི. པུ་རི་མ་གྒྷ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་མྤི ན ཨ་གྒྷ་ཏི. སུ་ཏྟ་སཾ་སི་བྦ་ནེ་ན ཕ་སྶ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶོ་པི ཧི པ་ཊོ སུ་ཏྟེ་ཧི སཾ་སི་བྦི་ཏོ བྷི་ནྣ་ཕ་སྶོ ཧོ་ཏི. ཁ་ར་ས་མྥ་སྶ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. སཱུ་ཙི་མ་ལཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཎྞ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ་པི ཧི པ་ཊོ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱུ་ཙི་མ་ལེ་ན, ཧ་ཏྠ་སེ་ད་མ་ལ་ཛ་ལླི་ཀཱ་ཧི, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ར་ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཙ བྷི་ནྣ་ཝ་ཎྞོ ཧོ་ཏི; པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ་ཏི བྷི་ཀྑུ. གི་ཧི་ཝ་ཏྠ་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཝཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ་ཏི བྷི་ཀྑུ.
ས་མ་ཉྙཱ་ཡཱཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ནི་མ་ནྟ་ནཱ་དི་མྷི བྷི་ཀྑཱུ་སུ ག་ཎི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ སཱ་མ་ཎེ་རེ་པི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཧ་སྶཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ་པི ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྶ ‘‘ཀོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི? ཨ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༩༦) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ དྷ་མྨི་ཀཱ པ་ཊི་ཉྙཱ. ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ པ་ན དུ་སྶཱི་ལཱ་པི པ་ཊི་པ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ‘‘ཀོ ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཏྟོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཾ དི་སྭཱ ར་ཏྟ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ནྟ་ར་ཏོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་གྷོ་སཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཧི, བྷི་ཀྑུ, ཙ་ར བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྶ ས་ཧེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ རུ་ཧ་ཏི. བྷ་ཎྜུ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ས་ནོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨཾ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་མཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ ཨཱ་ས་ཏྟ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟོ –
‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟོ ཙ, ཝཱ་སི སཱུ་ཙི ཙ བ་ནྡྷ་ནཾ;
པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་ཊྛེ་ཏེ, ཡུ་ཏྟ་ཡོ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི ས་རཱི་རེ པ་ཊི་མུ་ཀྐེ་ཧི་ཡེ་ཝ ས་ཊྛི་ཝ་སྶི་ཀ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོ བུ་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ བུ་དྡྷུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཝ་ནྡ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནི ཙ ས་ཧ་སྶུ་པ་རི ཨེ་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སུ་ཏྟ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ; སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཏྠེ་རཱ, ཡ་སོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཙ་ཏུ་པ་ཎྞཱ་ས ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ, ཏིཾ་ས བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡཱ, ས་ཧ་སྶ་པུ་རཱ་ཎ་ཛ་ཊི་ལཱ, ས་དྡྷིཾ དྭཱི་ཧི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ས་ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཏྠེ་རོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ –
‘‘ཏཱི་ཎི ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ པུ་ནཱ་པ་རེ;
ཨེ་ཀོ ཙ ཐེ་རོ ས་པྤ་ཉྙོ, ས་བྦེ ཏེ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ’’ཏི.
ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏེ ཨེ་ཝ, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ ས་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཏི་ས་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རོ སེ་ལོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ, ད་ས་ས་ཧ་སྶཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱ་སི་ནོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ, སོ་ལ༹་ས་ས་ཧ་སྶཱ པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ. ཏེ པ་ན ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་མེ ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
‘‘ས་ཏྟ་ཝཱི་ས ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ ས་ཏཱ་ནི ཙ;
ཨེ་ཏེ་པི ས་བྦེ ས་ངྑཱ་ཏཱ, ས་བྦེ ཏེ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ’’ཏི.
ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོཏི ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ – ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, ག་རུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, དཱུ་ཏེ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, ཨ་ཊྛ་ཝཱ་ཙི་ཀཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཏི་བྦཾ མེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཐེ་རེ་སུ ན་ཝེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་སུ ཙཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཡཾ ཀི་ཉྩི དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མི ཀུ་ས་ལཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ མེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ན ཝི་ཛ་ཧི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ སོ་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པུ་བྦཱ་རཱ་མེ ཨ་ནུ་ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ སོ་པཱ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་རཾ ‘‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ’ཏི ཝཱ, སོ་པཱ་ཀ, ‘རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ’ཏི ཝཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ནཱ་ན་ཏྠཱ ནཱ་ནཱ་བྱ་ཉྫ་ནཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ན’’ནྟི ད་ས ཨ་སུ་བྷ་ནི་སྶི་ཏེ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི. སོ ཏེ བྱཱ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏི་ཝ་སྶོ་སི ཏྭཾ, སོ་པཱ་ཀཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ས་ཏྟ་ཝ་སྶོ་ཧཾ, བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘སོ་པཱ་ཀ, ཏྭཾ མ་མ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཉྷེ བྱཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
ག་རུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
དཱུ་ཏེ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སི་ཡཱ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
ཨ་ཊྛ་ཝཱ་ཙི་ཀཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་ཏོ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏོ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ཨི་མཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ‘‘ཡཱ སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡཱ ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ཏཾ ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༩) ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
བྷ་དྲོཏི ཨ་པཱ་པ་ཀོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ད་ཡོ ཧི ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧཱ, ཏཱ་ཝ བྷ་དྲེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་དྲོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི. སཱ་རོཏི ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ སཱི་ལ་སཱ་རཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ནཱི་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ནཱི་ལོ པ་ཊོ ཝི་ཡ ‘‘སཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཕེ་གྒུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཝ ‘‘སཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་ཁོཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི སེ་ཁཱ. ཏེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ‘‘སེ་ཁོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་སེ་ཁོ. སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ཋི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ‘‘ཨ་སེ་ཁོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ནཱཏི ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཀ་མྨེ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་སྶ ཨཱ་ཧ་ཊ་ཏྟཱ, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐོ་ས་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་མྨེ ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན. ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦེ་ན. ཀ་མྨེ་ནཱཏི དྷ་མྨི་ཀེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ན. ཨ་ཀུ་པྤེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུ-ཉ་ཏྟི-ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན-སཱི་མཱ-པ་རི་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཀོ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦ་ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན. ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ར་ཧེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ་ར་ཧེ་ན. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཉྩེ་ས ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་མཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་བྦ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ནི ཙ ‘‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ’’ནྟི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ཙ པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི མ་ཡཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒེཡེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཙ ན བྷཱ་རི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི; ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏཱ་ཡ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏཱ་ནི ཙ ཋཱ་ནཱ་ནི ཨ་སུ་ཉྙཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ན་མེ་ཝ ཀ་རོ་མ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ. ཡྭཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ. ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན…པེ… ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨ་ཊྛ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ. ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠེ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་སུ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ས་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨི་མེ དྭེ ཨ་བྷི་ལཱ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བུ་དྡྷེ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ‘‘བྷ་དྲོ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
བྷི་ཀྑུ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.